# isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC June Exams 2016 Question Paper

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 question paper from the NSC June Exams 2016, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2016/36dae255-7dc3-4a53-890f-14a109047f80
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2016
- Exam period: NSC June Exams
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC June Exams 2016 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2016/36dae255-7dc3-4a53-890f-14a109047f80)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC June Exams · 2016 · isixhosa. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                  SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                                IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                           2016

                                                              AMANQAKU: 70

                                                              IXESHA: Iiyure 2

                              Olu viwo lunamaphepha ali-12.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                             Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           2                            DBE/2016
                                            SCE

IPHEPHA LEMIYALELO NEENGCACISO

1.       Eli phepha lemibuzo LINAMACANDELO AMATHATHU:

         ICANDELO A:        Isicatshulwa                              (30)
         ICANDELO B:        Ushwankathelo                             (10)
         ICANDELO C:        Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi   (30)

2.       Phendula YONKE imibuzo.

3.       Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

4.       Krwela umgca ekupheleni KWECANDELO NGALINYE.

5.       Nombola iimpendulo ngokuchanekileyo ngokwendlela ezinonjolwe ngayo
         kwiphepha lemibuzo.

6.       Shiya umgca emva kwempendulo nganye.

7.       Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

8.       Iingcebiso malunga nolwabiwo lwexesha:

         ICANDELO A:        Imizuzu 50
         ICANDELO B:        Imizuzu 30
         ICANDELO C:        Imizuzu 40

9.       Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         3                                  DBE/2016
                                          SCE

ICANDELO A: ISICATSHULWA

UMBUZO 1

1.1      Funda esi SICATSHULWA A uze uphendule imibuzo elandelayo.

         ISICATSHULWA A

                                UNQONGOPHALO LWESIDIMA

         1       Isidima sifana nqwa nentlonipho. Intlonipho luhloni athi umntu abe
                 nalo lokuhlonela omnye umntu ukususela kongasekhoyo ukuya
                 kutsho kusana oluzalw'izol'oku. Ukuhlonela kukoyika nokuba
                 neentloni kukwenza into engalunganga, engafanelekanga, embi,
                 emasikizi, engathandekiyo nengabukekiyo phambi komntu okanye 5
                 esidlangalaleni. Isidima luluvo oluthi lubangwe yintlonipho, athi
                 onentlonipho akwenza nayiphi into efanelekileyo kuthiwe unesidima.

         2       Isizwe sakwaNtu sisizwe somthetho nentlonipho. Kwakudala
                 intlonipho ibiyinto ebalulekileyo yokudala imbumba yamanyama
                 kumakhaya nakwizizwe. Babembalwa abantu ababengenasidima 10
                 kudala, babecaca nakubani na. Wayesithi nongenaso azidele
                 akuqonda ukuba ubonelelwe ngabantu, atsho ayidanele loo nto
                 ebeyenzile yaza yamkhupha isidima. Wofumanisa ukuba kwaphela
                 umahluko phakathi kwendoda nenkwenkwe, phakathi komfazi
                 nentombi, phakathi kwexhego nomfana, naphakathi kwexhegokazi 15
                 nomfazana. Kude kubekho namagama ngamagama abathiywa wona
                 abo bafuna ukuhlala bebatsha bangagugi. Ndlela le abahlupheka
                 ngayo bakubizwa ngegama elithi ngamagriza abo bakhangeleka
                 bengamanina aqinileyo kuba besithi bona abaluphelanga.

         3       Kuphele isidima samakhaya emva, apho lithi ikhaya libe yinto esuka 20
                 igxunyekwe naphi na, kungabikho nambeko yokubeka abaphantsi
                 ngokuthi umninikhaya azazise apho akhoyo. Kule mihla umninikhaya
                 uyakwazi ukuncaza icuba enkwenkweni akunqanqatheka, alibale
                 ukuba ebefanele ukugcina isidima sobudoda bakhe nomzi wakhe.
                 Kuba ngakumbi xa efika esirhoxweni acele inkwenkwe ukuba ithunge 25
                 ibhotile okanye isikali abasithengileyo, ajike aqhube amatakane
                 ukugoduka eyimpangampanga. Siza kuvela phi ke isidima kuye?
                 Uza kubekwa njani emzini wakhe yinkosikazi nabantwana?

         4       Isidima saphela nakubantu basetyhini. Akutshiwo ukuba abantu
                 mabangonwabi, mabangatyi izinto abazithandayo, mabanganxibi 30
                 izinto zabo zexabiso. Ezi zinto zifanele ukuba zenziwe ngesidima.
                 Kubi ukubona intokazi izihambela ibe ingajongelwa ntweni ngabantu
                 nangabantwana, kunga kubonwa umbono owodwa. Eyona nto
                 ingakhangelekiyo yeyokuba abantu basetyhini baye bathande
                 ukukhuphisana neentombi zabo ngayo yonke into abayenzayo.         35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             4                                     DBE/2016
                                              SCE

                 Loo nto ide ibangele ukuba kuphele nentlonipho emakhaya.
                 Umntwana oyintombazana noyinkwenkwe baphelelwa yimbeko
                 yokubeka abazali ngenxa yezinto ezenziwa ngoonina phambi
                 kwabo, wumbi umntwana athi akungxoliswa ngunina angabi
                 nazintloni zokuthi, 'Ndifuze wena.'                      40

         5       Ulutsha luphelelwe sisidima. Zininzi izinto ezineziqu ezithi zenziwe
                 lulutsha ezenza amasikizi wakuzibona, zihambise umzimba.
                 Ukudlisela ngothando esidlangalaleni asinto ibukekayo kwaye zininzi
                 iindibano zolutsha kwaneendawo olunokuzonwabela kuzo. Ukunxila
                 esidlangalaleni    kwakungenziwa       ngaphambili,     yaye    kule 45
                 nkulungwane igqithileyo abantu babehlala bahlale bakhumbule
                 nemiyolelo yooNtsikana. Umyolelo yinto enexabiso kwaXhosa,
                 kwaye kukho inkolelo yokuba xa ungathotyelwanga kungadaleka
                 ishwangusha. Uchazile uNtsikana kwamhlamnene ngohlanga oluza
                 luphethe     iqhosha    elingenamthunja,      imbodlela,     nomqulu 50
                 omlom'ubomvu. Zezo zinto kanye ezi ziqhashambulisa ulutsha kuba
                 kophulwa umyolelo.

         6       Kule mihla ukuba ujonge ukugcina isidima sakho, uya kuqabuka sele
                 kophulwe kuba ngeli xesha usabambe ucwangco, kuyonakala
                 phandle, iyemkisela intakazana. Yiloo nto uninzi lwabantu luphetha 55
                 sele lungananzanga nto kwaphela. Eyona nto iba mbi yile yokuba
                 athi umntu ekwixabiso lokuba kuthiwe 'Mama' okanye 'Tata' kuye
                 ngabantwana abalingana nabakhe, angafuni nokuyiva loo nto. Athi
                 umntwana womntu akumxabisa athi, 'Mama' abuze esithi, 'Akulazi
                 ibala likanyoko?' Wumbi abuze athi, 'unjengam unyoko?' Kubanjalo 60
                 nakwabo banikwa imbeko yokuthi 'sisi' kuba uya kufumanisa into
                 yokuba abafuni nokuyiva loo nto, basuka babuze bathi, 'unosisi
                 onjengam okanye ongangam?' Baphetha bexakwa nayeyona nto
                 amabayenze abancinci kuba le mbeko ayifunwa. Noxa amadoda
                 ibingawona asigcinileyo isidima, ngoku nawo angxamele ukusilahla 65
                 ukuba abakasilahli. Wofika bekhala ngoo'Bhut'Vido' okanye u'Bro
                 Vido'. Kungenjalo ubizwa ngegama lakhe, liphelele, lingalunyelwa
                 nokulunyelwa. Iqatsele kwabasetyhini, kunqabe tu ukuva umntu
                 esithi 'usisi Bani' okanye 'umam'uBani', kubizwa eliya leenkobe qha.

         7       Eyona nto ibuhlungu yeyokuba ezi ntlanga sityhuthula kuzo zonke 70
                 izinto zazo njengoko zinjalo, zona azikopi zonke ezethu izinto,
                 zithatha nje ezincinane ezinomdla kuzo, ze uninzi lweendlela
                 esiphila ngazo zonke ziluyeke. Zinawo ke nomdla wokwazi ubume
                 bethu nendlela esiphila ngayo, zaye azisikhathalele nganto, kodwa
                 thina sihleli nje sifuna ukuphila ubomi bazo side sibe ngamahamte 75
                 ahilitekileyo angenantlonipho nasidima.

                       [Sicatshulwe kwincwadi ethi AMAQHEKEZA ETHU ebhalwe nguNV Mkonto:
                                                           amaphepha 22–25, saze sahlelwa]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1               5                                    DBE/2016
                                                SCE

         Jonga kumhlathi wokuqala

         1.1.1       Yintoni intlonipho?                                                           (1)

         1.1.2       Nika isiqhamo sokuba nentlonipho.                                             (1)

         Jonga kumhlathi wesibini

         1.1.3       Xela umsebenzi        owawusenziwa    yintlonipho   kumntu       onayo
                     mandulo.                                                                      (1)

         1.1.4       Caphula isivakalisi esibonisa ukuba umntu ebengaqhayisi akwenza
                     into engalunganga kuluntu.                                                    (1)

         Jonga kumhlathi wesithathu

         1.1.5       Ibachaphazela      njani    abantu   into   yokuphela    kwezidima
                     zamakhaya?                                                                    (2)

         1.1.6       Silahleka njani isidima sobudoda?                                             (1)

         1.1.7       Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo:

                     Ngumntu onjani oyimpangampanga?

                     A   Ngumntu onengqondo engasebenzi kakuhle.
                     B   Ngumntu onomzimba ongemkhulu kuyaphi.
                     C   Ngumntu onemali engeninzi kakhulu.
                     D   Ngumntu onesimilo esingesihle kwaphela.                                   (1)

         Jonga kumhlathi wesine

         1.1.8       Ngqina uluvo lokuba isidima asithathi nkululeko eluntwini.                    (2)

         1.1.9       Ibonisa simo sini emntwaneni into yokuphendula umzali athi,
                     'Ndifuze wena'?                                                               (2)

         Jonga kumhlathi wesihlanu

         1.1.10      Nika into ibe NYE awayeyolele ngayo uNtsikana echaphazela
                     gwenxa izimo zolutsha.                                                        (1)

         1.1.11      Inganaziphumo zini into yokungawulandeli umyolelo wabazali
                     ngokoluvo lwakho?                                                             (2)

         Jonga kumhlathi wesithandathu

         1.1.12      Kulungile ukuncama isidima ngenxa yokufuna ulonwabo? Xhasa
                     impendulo yakho.                                                              (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          6                                      DBE/2016
                                           SCE

         Jonga kumhlathi wesixhenxe

         1.1.13      Shwankathela ngesivakalisi ESINYE imeko ababakuyo abantu
                     ngenxa yokukopa kwezinye iintlanga.                                        (1)

         1.1.14      Ufunde ni wena kumhlathi wesixhenxe?                                       (2)

1.2      ISICATSHULWA B: OKUBONWAYO

                                            [Ucatshulwe kwi-intanethi-www.google search.com]

         1.2.1       Nika into engaqhelekanga eyenzeka kulo mfanekiso.                          (1)

         1.2.2       Bonisa into ibe NYE echaza ukuba le ntombazana ikulo mfanekiso
                     ayimhoyanga umntu omdala othetha embokweni.                                (1)

         1.2.3       Iveza ntoni into yokuthetha embokweni kwalo mntu mdala?                    (2)

         1.2.4       Ucinga ukuba izixhobo zonxibelelwano ezisetyenziswe kulo
                     mfanekiso zingaluphucula unxibelelwano phakathi kolutsha
                     nabadala? Xhasa impendulo yakho.                                           (2)

         1.2.5       Ngqina    ngokwenzeka  kulo     mfanekiso    nokwenzeka
                     KWISICATSHULWA A kumhlathi wesi-6 ukuba ukungabi nasimilo
                     akunabudala.                                                               (4)

                                                         AMANQAKU ECANDELO A:                   30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           7                                   DBE/2016
                                            SCE

ICANDELO B: USHWANKATHELO

UMBUZO 2

Funda ngocoselelo ISICATSHULWA C esingezantsi. Kwesi sicatshulwa kuthethwa
ngokuthetha.

QAPHELA: Kulindeleke ukuba wenze oku kulandelayo:

•   Shwankathela ngawakho amazwi ungacaphuli njengoko kubhaliwe kwitekisi.
•   Impendulo yakho mayingadluli kumagama angama-70.
•   Shwankathela ngomhlathi kuphela.
•   Akulindelekanga ukuba ubhale isihloko sesishwankathelo.
•   Qaphela indlela echanekileyo yokusetyenziswa kolwimi, iimpawu zobhalo
    nococeko.
•   Bhala phantsi inani lamagama owasebenzisileyo wakugqiba.

ISICATSHULWA C

                                        UKUTHETHA

Ukuthetha sesinye sezipho zendalo ezanikwa izidalwa ukuze zibe nakho ukudlulisela
oko zikucingayo, zikugqithisela kwezinye izidalwa ngokohlobo lwazo. Sicinga ukuba
abantu zezona zidalwa zikuphiwe ngokukhulu ukwazi nokuva nokuqonda intetho.
Sisitsho nje phofu, sitsho kuba singazazi iintetho zezinye izidalwa.

Kwezasekhaya izidalwa ezihlala nomntu imihla ngemihla, umntu ude abe nokucaphula
intwana entethweni yazo, nazo zicaphule intwana kweyakhe intetho. Ngohlobo etsho
ngalo inkomo ukuthi, 'Mho!' uyaqonda umntu ukuba yinkunzi yenkomo iqephula iziduli,
isiphula izicithi, icela uphondo. Uyazi ukuba yimazi ifuna ithole layo, okanye ithole
lifuna unina. Uyazi ukuba yinkomo ixelela ezinye ukuba kukho inkomo efele kuloo
ndawo.

Obu bunzima bokuyiqonda intetho bukho naphakathi komntu nomnye umntu xa abo
bantu bahlukene ngobuhlanga. Kungenxa yobu bunzima le nto kukho izikolo ekuthi
phakathi kwezinto ezifundiswayo kufundwe iilwimi ngeelwimi, luze luthi olo lwimi luthe
lwasamela, ngenxa yorhwebo nangokusasazwa kolwazi, lufundwe ngumntu wonke
njengesiNgesi kule mihla.

Ukuthetha kumnandi, ukuthetha kubi. Kumnandi ukuthetha kwabantu abathandanayo,
abahleli beyilumkele into yokuba makungaphumi lizwi lenzakalisa omnye, ekuthi
nokuba omnye lithe lamphuluka abuye ayibuyekeze loo mpazamo ngokucela uxolo.
Kaloku ilizwi elirhabaxa livusa umnyele, kanti ilizwi elithambileyo lilalisa uboya. Kubi
ukuthetha okunyhukulayo, ongafika abantu behleli ngathi yikati nenja, kungekho luxolo
phakathi kwabo.

Kumnandi ukuthetha kwendoda emxhelo wophukileyo ngokonakala kwezinto
zakowayo. Wofika icikoza ithetha kwiingqungquthela ngeengqungquthela ibonisa izinto
emaziyekwe ukwenziwa kuba zinxamnye nezithethe kwanokusesikweni. Wofika
ifundisa ngezinto zokuphakamisa uhlanga nokuphumelelisa intlalo-ntle phakathi
kwabantu.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          8                                     DBE/2016
                                           SCE

Kubi ukuthetha komntu ohlebayo obadla izithende abanye abantu, kuthi kuba umlomo
awubekwa siziba, loo ntlebendwane ibuye ize kufika ezindlebeni zalowo ubehletywa,
ibe yingxabano nentiyano phakathi kwakhe nomhlebi.

Kumnandi ukuthetha kwembongi, ethi kuba yona inelungelo lobumbongi, ibacubhule
abantu ngokuthetha izinto ezi zingathethwayo. Kwayona le mbongi iyakwazi ukuthetha
izinto ezichukumisayo, ezitsho igazi lihlobe, abantu baziphathe ngeenkophe
iinyembezi.

[Sicatshulwe kwincwadi ethi AMAVO AMAFUTSHANE ebhalwe ngu A Madala: amaphepha 70–72 saze
                                                                                sahlelwa]

                                                          AMANQAKU ECANDELO B:                 10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             9                                          DBE/2016
                                              SCE

ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

UMBUZO 3: UKUCAZULULA ISIBHENGEZO-NTENGISO

Funda esi sibhengezo-ntengiso singezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA D

                                         [Sicatshulwe kwi-intanethi-www.google.com]

3.1      Sijoliswe koobani esi sibhengezo-ntengiso?                                                    (1)

3.2      Kutheni libhalwe ngefonti enkulu igama 'kwaNgcibintanda'?                                     (1)

3.3      Chonga isivakalisi esibonisa ulwimi oluqhathayo olukwesi sibhengezo-
         ntengiso.                                                                                     (2)

3.4      Kubonisa ntoni       oku    kutsalatsalana   kwala    maqela     mabini      ngokwalo
         mfanekiso?                                                                                    (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                 Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          10                                        DBE/2016
                                           SCE

3.5      Lunanzuzo      ni   umanyano   kubanini   mashishini     ngokwesi     sibhengezo-
         ntengiso?                                                                                 (1)

3.6      Uphuhlisa luvo luni umbhali ngokungakhethi sini kula maqela mabini
         atsalanayo?                                                                               (2)
3.7      Bhala isichasi sesenzi esingezantsi:

         'Chwechwela'                                                                              (1)

3.8      Nika isilogani esithetha into ENYE nesi sesi sibhengezo-ntengiso 'Umanyano
         Ngamandla'.                                                                               (1)
                                                                                                   [10]
UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI
Funda esi SICATSHULWA E uze uphendule imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA E
                                                                      NguGavin Thomson
      MAMA TAXI

                                            [Icatshulwe kwi-intanethi-mamataxi.blogspot.com]

4.1      Uzama ukuveza ntoni umbhali ngenkangeleko yomntu omi ecaleni kwebhasi
         KWIBHOKISI YOKU-1? Xhasa impendulo yakho.                                                 (2)

4.2      Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo. Nika isithethantonye
         segama 'khawundincazele' elisetyenziswe kwikhathuni.
         A       Khawundiboleke
         B       Khawundithengisele
         C       Khawundiphe
         D       Khawundingcamlise                                                                 (1)
4.3      Abonisa ntoni amazwi omntu othetha KWIBHOKISI YESI-2 ngesimo sakhe?                       (1)
4.4      Umsi wemoto EKWIBHOKISI YESI-3 unagalelo lini kokusingqongileyo?                          (2)
4.5      Yintoni injongo yombhali ngale khathuni?                                                  (2)
4.6      Injani imvakalelo yomntu othetha KWIBHOKISI YESI-3? Xhasa impendulo
         yakho.                                                                                    (2)
                                                                                                   [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1               11                                    DBE/2016
                                                SCE

UMBUZO 5: ISICATSHULWA
Funda esi SICATSHULWA F uze uphendule imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA F

                                          IMBUYEKEZO
1     UMakinana wayegqibe amashumi eminyaka esebenza kuloo mzi. Ngalo lonke
      ixesha akazange enze siphoso. Nawuphi na umntu okhonze iminyaka engako
      uyanconywa kube ngaphezulu xa ingumntu omnyama esebenza esitoreni
      sabeLungu.
2     Ngelo xesha wayesebenza kweso sitora baninzi abeLungu abamana befika 5
      babe ziinkosi zakhe bonke wabakhonza ngolulamo olukhulu, amaxesha
      amaninzi enyamezele umvambo.
3     Ngaminazana ithile, wagagana nomphathi ofikayo; wamxelela ukuba uzidla
      ngobudala, 'woniwe' ngabaphathi ababekho ngaphambili; waze kwaoko
      wambonisa ibhatyi yakhe.                                               10
4     UMakinana wahlala iinyanga zontandathu, edinga umsebenzi ngokulusizi.
      Kwathi kwakuba lapha nemalana awaye eyigcinile yaphela. Yaqala ke indlala
      yadlala ngaye. Waye evuka ngonyezi, abuye ngongcwalazi, ebuya ephacuza.
5     Kuthe ngenye imini, wadibana nomLungu wakhe omdala, uMnumzana
      Thomson. UMakinana noMnu. Thomson babesebenza kwesinye isitora 15
      ngaphambi kokuba aqeshwe kwesi achithwe kuso, kwaye baye bevana
      kakhulu. Yiyo ke le nto namhlanje behlangabezana ngobubele. Kungokunje
      uMnu Thomson lo wayesele esisigwili, engumjikelezi othengisa impahla.
6     Waba lusizi kunene akuliva ibali likaMakinana, wavelana kakhulu naye.
      Wavuyiswa yinto yokuba yena kanye ngaloo mini waye efuna isicaka 20
      sokumqhubela imoto yakhe. Kwalapho ke baqeshana.
                  [Sicatshulwe kwincwadi ethi IMBANDU ebhalwe nguGB Sinxo amaphepha76–77,
                                                                             saze sahlelwa]

5.1      Sicacisa ntoni isihlomelo esikrwelwe umgca ngaphantsi?
         UMakinana wayegqibe amashumi eminyaka esebenza kuloo mzi.                                  (1)
5.2      Xela udidi lwesibanjalo esibhalwe ngqindilili kwesi sivakalisi.
         Nawuphi na umntu okhonze iminyaka engako uyanconywa; kube ngaphezulu
         xa ingumntu omnyama esebenza esitoreni sabeLungu.                                          (1)
5.3      Sisetyenziswe      njani       isimelabizo   esibhalwe    bukekela     kwisivakalisi
         esingezantsi?
         Bonke wabakhonza ngolulamo olukhulu.                                                       (1)
5.4      Nika isithethantonye seli gama: 'Wagagana' elifumaneka kumhlathi wesi-3.                   (1)
5.5      Bhala esi sivakalisi silandelayo sibe kwixesha eliya kuza.

         Yiyo ke le nto namhlanje behlangabezana ngobubele.                                         (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             12                                 DBE/2016
                                              SCE

5.6      Lungisa isiphene kwesi sivakalisi silandelayo.

         Kungokunje uMnu Thomson lo wayesele esisigwili.                                     (1)

5.7      Luhlobo luni      lwesakhi     olukrwelelwe   umgca   ngaphantsi   kwisivakalisi
         esilandelayo?

         UMakinana noMnu. Thomson babesebenza ...                                            (1)

5.8      Guqula isivakalisi esingezantsi sibe kwimo elandulayo.

         Waba lusizi kunene.                                                                 (2)
                                                                                             [10]

                                                          AMANQAKU ECANDELO C:               30
                                                             AMANQAKU EWONKE:                70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P3 May-June 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2016/81be9a28-ad7f-4732-8587-d6d769b42e6a) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2016/364feb43-38d1-436e-afdb-9c8161885aac) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2016/c233f628-281c-432a-ae78-c49cdbc2cb6d) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2018/741a3eb3-d73f-4669-b0bd-936c33e1ec34) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2016-memo/bcba489f-a957-4e76-bfa6-eb700cd60baa) — isiXhosa HL · Memo · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2016/b6fd5b7b-4fb2-485b-b6d7-bb4b0ff7ce04) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
