# isiXhosa HL Grade 12 P1 Amended SC June Exams 2017 QP

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 question paper from the Amended SC June Exams 2017, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2017/c4dbded6-e5a4-45a1-9106-18c752644ab0
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: Amended SC June Exams
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P1 Amended SC June Exams 2017 QP](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2017/c4dbded6-e5a4-45a1-9106-18c752644ab0)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · Amended SC June Exams · 2017 · isixhosa. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa HL P1 May-June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2017-memo/c3fb3789-06d5-483e-8770-d55d91531942) — Memo · 2017 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                  SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                                IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                           2017

                                                              AMANQAKU: 70

                                                              IXESHA: Iiyure 2

                              Olu viwo lunamaphepha ali-12.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                             Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           2                            DBE/2017
                                            SCE

IPHEPHA LEMIYALELO NEENGCACISO

1.       Eli phepha lemibuzo LINAMACANDELO AMATHATHU:

         ICANDELO A:        Isicatshulwa                              (30)
         ICANDELO B:        Ushwankathelo                             (10)
         ICANDELO C:        Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi   (30)

2.       Funda YONKE imiyalelo ngocoselelo.

3.       Phendula YONKE imibuzo.

4.       Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

5.       Krwela umgca ekupheleni KWECANDELO NGALINYE.

6.       Nombola iimpendulo ngokuchanekileyo ngokwendlela ezinonjolwe ngayo
         kwiphepha lemibuzo.

7.       Shiya umgca emva kwempendulo NGANYE.

8.       Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

9.       Iingcebiso malunga nolwabiwo lwexesha:

         ICANDELO A: Imizuzu engama-50
         ICANDELO B: Imizuzu engama-30
         ICANDELO C: Imizuzu engama-40

10.      Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1               3                          DBE/2017
                                                SCE

ICANDELO A: ISICATSHULWA A
UMBUZO 1: UKUFUNDELA INTSINGISELO NOKUQONDA
Funda IZICATSHULWA A no B ezingezantsi uze uphendule imibuzo esekwe kuzo.
                                        UKWANELISEKA
1      Zininzi izinto kweli hlabathi ezinokumenza ubani akhathazeke anganeliseki.
       Kungoko ke bebaninzi abantu abakufumana kunzima ukwaneliseka sisabelo
       sabo ebomini. Ukwaneliseka kukungakruthakrutheki yimeko okuyo; oko
       kwaneliseka ke kubonakala ngokungambombi nangokungababek'ityala
       abanye abantu. Hayi, ukwaneliseka akuthethi kuthi umntu akabi senza 5
       mzamo wokuyiphucula imeko yakhe. Ukwaneliseka yimeko okuyo akumele
       kuyikrwitshe inkqubela-phambili; kuthetha ukuthi asimele siyinqwenele
       shushu into ngokokude sizibone sesiphakathi kooNozikhalazo abakhalaza
       bekhalazile. Phandl'apha baninzi abantu abanganelisekanga sisabelo sabo
       ebomini. Banqwenela ukuba babe bebeqeshwe komnye umsebenzi 10
       ongenguwo lo bakuwo; banqwenela ukuba babe nomzi ongomnye
       ongenguwo lo banawo; banqwenela ukuba babe bebenenye indoda ongeyiyo
       le banayo; banqwenela ukuba babe bebenomfazi ongomnye ongenguye lo
       banaye. Bafumanisa ukuba iminqweno abanayo ayisabalalisi ebusuku!
2      Nakubeni kona singamele sizityeshele izinto ezifuna ukuba sizihoye, 15
       kufuneka siqonde ukuba kukho izinto ezingaphaya kwamandla ethu ukuba
       singaziguqula. Endaweni yokuvumela ezi zinto zibe soloko zisisiphazamiso
       kuthi simele sixakekise ingqondo yethu ngezinto eziluncedo ezinokuba
       semandleni ethu. Ukuba asenzi njalo sisengafumanisa ukuba sikhathazeke
       kangangokuba asisavuyeli nezinto ezivuyisayo. Kwanaxa umntu 20
       enentabalala yobutyebi, usengavumela usizi oluthile lusibekele imihla yobomi
       bakhe ngesithokothoko sobumnyama. Ekubeni engumntu onganelisekiyo,
       akasaboni neentsikelelo ezininzi ezimjikelezileyo. Kanti yena umntu
       onokuncinanana, kodwa abe engakuvumeli ukungonwabi kudlale ngaye,
       uhlala enovuyo ngaphakathi imihla ngemihla. Ukuba nethemba kwakhe 25
       ngobomi kumenza achwayite, ngokungathi usoloko enomgidi ongapheliyo.
3      Umnqweno ongalawulekiyo wobunye ubunewunewu phezu kobunye
       uyalutshabalalisa ulonwabo lomntu. Ngokomzekelo, uninzi lwabantu
       luphangela ixesha elithe kratya abathi ukulibiza yi 'overtime' okanye
       bazinikele ekuqeshweni kwimisebenzi emibini umhlawumbi nangaphezulu        30
       ukuze bakwazi ukuthenga ubunewunewu, suke bafumanise ukuba xa bebuya
       kuloo mpangelo ye 'overtime' okanye yemisebenzi emibini baba sebedinwe
       beyiqhiya ukuba bangazonwabela ezo zinto bazithengileyo xa sebede baba
       nazo ke. Kwanempilo yabo iyakhohlozeka ngenxa yokungafumani kuphumla
       kwaneleyo; ngokwenza oko bayabufinyeza ubomi babo, ikhawuleze ifike        35
       imihla yokuya engcwabeni besanqwenela bona ukuphila eminye iminyaka.
       Abanye bathenga ngamatyala okanye bathabathe iihambo zokuya
       eziholideyini ngamatyala, ngaloo ndlela batshone ematyaleni bangaveli
       nangonwele. Emva kokuzithwalisa loo mthwalo unzima wamatyala
       abakwazanga ukuwothula, ngaloo ndlela bazibeka elusizini bazihlaza         40
       nokuzihlaza behlaza neentsapho zabo. Ngenxa yokuphelelwa lithemba,
       abanye baye baguqukela kwiziyobisi, kanti okubi nangaphezu koko, baye
       bazixhoma. Ukuba aba bantu bebanelisekile kukuba nezinto nje
       eziyimfuneko zokuphila, ngebengazidalelanga ubuhlungu bentliziyo
       obungako.                                                                  45
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                 4                                DBE/2017
                                                  SCE

4      Ekuphela    kobomi   obungenamaxhala     bobomntu   oqiqayo   ophila
       ngokwamandla akhe. Ubomi bethu buba nzima ngako nje sakuzama
       ukuqhayisela abanye ngokuphila ubomi obungaphaya kwamandla ethu. Xa
       sikuphepha ukuthenga nantoni na ngetyala, xa ziqhelile ukuwulawula
       umnqweno wethu wobunewunewu nobutofotofo, xa siziqhelise ukwanela 50
       sisabelo sethu ebomini kuphela kuxa kunjalo esithi sikhululeke
       ngokupheleleyo emaxhaleni.

5      Ukuba ungumntu oselula unokuba akwanelisekanga sisabelo sakho ebomini.
       Ulutsha kule mihla luneengxaki ezinzima. Ukulinga isondo, ukuqhatha,
       nokusetyenziswa kakubi kweziyobisi kwande ngendlela engazange ibonwe 55
       nanini na embalini. Ngaphandle koko, ulutsha oluninzi namhlanje
       lukhathazeka zizinto ezithethwa nezenziwa ziinkokeli zepolitiki. Alwaneliseki
       kukuba ngababukeli nje. Ngenxa yokunganeliseki kwalo kukuba ngababukeli
       lugxuphuleka kwipolitiki luselula kakhulu. Lunoluvo lokuba alumele luhlale
       phantsi lusong'izandla. Kodwa zonke ezi zinto akukho mfuneko yokuba wena 60
       zikudidizelise, zikukhuph'emendweni ohamba ngawo, zikwenze uyeke
       isikolo. Qiniseka ukuba imigudu yeentanga zakho enjongo yayo ikukuguqula
       imeko yeli lizwe, ekugqibeleni iya kubonakala ukuba ibe ngumxhentso nje
       olilize. Ke, ngokuyiyeka ngaphambi kwexesha imfundo, usenganyanzeleka
       ukuba uncame waneliswe ngumsebenzi ongahlawuli ngokwaneleyo, 65
       usenganyanzeleka        ukuba     unyamezele     iimeko     zasemsebenzini
       ezikubangel'isingqala ngaphezu kweziya ezakushiyis'isikolo. Lilonke zimisele
       ukuqhuba kakuhle kakhulu esikolweni ukhethe uhlobo lwemfundo oluya
       kukwenza ube nako ukuziphilisa ngaphandle kokuziqoba amandla.

6      Uyabona ke ngoku ukuba umntu owanelisekayo sisabelo sakhe ebomini 70
       usinda emaxhaleni amaninzi nasekungonwabini okuzalwa kukunganeliseki.
       Ekubeni anelisekile koko anako, uyakwazi ukuba achithele ixesha lakhe
       namandla akhe kwizinto ezibaluleke kakhulu nezinomvuzo. Ngoko ke,
       zifundise ukwaneliseka koko unako, ungasoloko utyumpatyumpeka
       ezingcingeni ufuna icebo lokufumana izinto ongenazo nongenakuba 75
       namandla okuzenza, ngaloo ndlela uya kufumana ukuphumla engqondweni
       nokonwaba.

                  [Sicatshulwe kwincwadi ethi RHWEBA UBULUMKO, ebhalwe ngu: OS Dzingwa:
                                                           amaphepha 5–8, saze sahlelwa]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                    5                                  DBE/2017
                                                     SCE

ISICATSHULWA B

                             [Ucatshulwe kwi-intanethi-www.googlesearch.com]

IMIBUZO: ISICATSHULWA A

1.1      Kwenziwa yintoni ukubakho kwenani eliphezulu labantu abanganelisekanga
         ngokoluvo lombhali? (Kumgca 1–3)                                                             (1)

1.2      Kubonakala ngantoni ukwaneliseka? (Kumgca 4–5)                                               (2)

1.3      Caphula into etyhila ukuba abantu athetha ngabo umbhali abanelisekanga
         yimeko abakuyo (Kumgca 10–14)                                                                (1)

1.4      Cebo lini elinikwa ngumbhali ebantwini ukuze bamelane nezinto ezingaphaya
         kwamandla abo? (Kumgca 18–19)                                                                (2)

1.5      Xela umahluko        phakathi    kwesityebi    kunye    nomntu        onokuncinanana.
         (Kumgca 20–25)                                                                               (2)

1.6      Chonga isivakalisi esiphuhlisa ukuba intliziyo ende iyabuphelisa ubumnandi.
         (Kumhlathi wesi-3)                                                                           (1)

1.7      Nika  icala  elihle         nelibi   lokuphangela       ixesha        elongezelelweyo.
         (Kumgca 27–36)                                                                               (2)

1.8      Uthetha ukuthini umbhali xa esithi 'bangaveli nangonwele'?
         Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo: (Kumgca 38–39)

         A     Babonakale kancinci.
         B     Bangabonakali tu.
         C     Batshone bevela.
         D     Babonakale kakuhle.                                                                    (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                 6                           DBE/2017
                                                  SCE

1.9      Bachaphazeleka njani abantu abanamatyala angaphaya kwamandla abo?
         (Kumgca 40–43)                                                                     (2)

1.10     Ngumntu onjani ophila ubomi obungenamaxhala? (Kumgca 46–47)                        (2)

1.11     Nika uphawu oluvezwa           ngumntu     oqiqayo   ngokwesi   sicatshulwa.
         (Kumgca 48–54)                                                                     (2)

1.12     Leliphi ibinzana elibonisa ukubakho ngokugqithisileyo kweengxaki zolutsha?
         (Kumhlathi wesihlanu)                                                              (1)

1.13     Cacisa ingongoma ephambili equlathwe yimigca yama-60–65.                           (2)

1.14     Ingaba ingcebiso yombhali ethi, 'Zifundise ukwaneliseka' iyakha okanye
         iyachitha? Xhasa impendulo yakho.                                                  (2)

IMIBUZO: ISICATSHULWA B

1.15     Nika into ebonisa ukuba umntu osemfanekisweni uyacinga.                            (1)

1.16     Uveza ntoni lo mfanekiso ngeengcinga zalo mntu ukuwo?                              (2)

IMIBUZO: ISICATSHULWA A noB

1.17     Zifana ngantoni ISICATSHULWA A NESICATSHULWA B?                                    (2)

1.18     Ngokoluvo lwakho sesiphi isicatshulwa esinganefuthe elimandla kubafundi
         baso? Xhasa uluvo lwakho.                                                          (2)

                                                         AMANQAKU ECANDELO A:               30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                7                            DBE/2017
                                                 SCE

ICANDELO B: USHWANKATHELO

UMBUZO 2: UKUSHWANKATHELA NGAMAZWI AKHO

ISICATSHULWA C sithetha ngokufundiswa kwabantwana imbeko ekhaya.
Shwankathela ngamazwi akho ukubaluleka kokufundisa imbeko abantwana
ekhaya.

QAPHELA:
1.   Isishwankathelo sakho masiquke amanqaku ASIXHENXE ungedluli kumagama
     angama-70.
2.   Bhala umhlathi ongenaziphene.
3.   AKULINDELEKANGA ukuba ubhale isihloko xa ushwankathela.
4.   Bhala phantsi inani lamagama owasebenzisileyo wakugqiba.

ISICATSHULWA C

                                        IMBEKO

Umntwana ukhula exelelwa ngabazali bakhe ukuba imbeko yakha umntu kungoko
wonke umntu eyazi intsingiselo yayo nokuba akayilandeli ngezenzo. Uxelelwa
ngembeko ngabazali bakhe umntwana besazi ukuba ngokwenza oko bayamluleka
bambeka endleleni yobuntu nekufuneka ehambe ngayo ngexesha esidla ubom.

Iimfundiso zabazali zibaluleke kakhulu ebomini bethu. Sisinda ngazo kwizinto ezininzi
ezifuna ukuhlupha imiphefumlo nokusixaba kwimizamo yethu. Kungoko lonke ixesha
kufuneka sizinyamekele sizilandele.

Umntwana ekhula kufuneka elungiselelwe ikamva ngabazali bakhe. Kufuneka
beqinisekile ukuba uya kuba ngumzali onentlonipho, othandwayo nongumzekelo
kubantwana bakhe nasesizweni siphela. Oko ke uya kukwenza ngokuthi umzali kuqala
amane ukumbonisa umntwana wakhe izinto ekufuneka ezenzile nangafanele ukuba
azenze.

Umzali yena kuqala kufuneka abe ngumzekelo kumntwana wakhe lowo nakuluntu
ngokubanzi. Ulusu lufuneka lusoloko lucwengile ebonakala enothando, intlonipho
nokuthanda abantu. Ezinzile ngesimilo kuqala uthi nomtwana amzeleyo anqwenele
ukuthatha ikhondo lomzali wakhe afane naye. Umntu othanda ukuthethela phantsi
nomntwana uya kuthanda ukuthethela phantsi encokola nabanye. Engxola elixhome
entungo ilizwi lonke ixesha umzali nomntwana wakhe uya kwenza njalo.

Imbeko sisiqalo sobuntu emntwini kwaye yayisinika indili isizwe. Iinkosi zazilawula
ngoxolo, nabazali babeziqeqesha iintsapho zabo ngokuthanda. Umzali nawuphi na
ebenelungelo lokohlwaya umntwana embona esona.
Akucaci ukuba intlalo yethu iya kuphela iyenjani na, ngenxa yokunqaba kwembeko
kule mihla siphila kuyo. Xa umzali engenakumbetha umntwana owona phambi
kwakhe, kusuke kube lula ukubona abantwana besenza izinto ezimasikizi phambi
kwabantu abakhulu. Abakhathali balenza elo sikizi phambi kwaloo mntu bambonayo
besazi akanguye umzali wabo akukho nto anokuyithetha.

Ngoku umntwana uthethiswa ngumzali wakhe kuphela. Nomzali wakhe ulwa abe
ligqabi esiva umntwana wakhe ukhe wakhalinyelwa ngomnye umntu.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                   8                                 DBE/2017
                                                    SCE

Ngummiselo ukuba umntu abe nento ayihloniphayo nangenakuyenza phambi
kwabantu. Kusuke kungabi njalo. Ukungakhathali kwabo benza eso senzo sabucala
phambi kwabantu kubangela ukuba abo bababukeleyo baqiniseke ukuba abayazi into
abayenzayo.
                         [Sicatshulwe kwincwadi IMIBA YOBOMI, ebhalwe ngu: Michael V Mabusela,
                                                              amaphepha 90–91, saze sahlelwa]

                                                             AMANQAKU ECANDELO B:                   10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                9                                     DBE/2017
                                                 SCE

ICANDELO C: IZAKHI NEMIQAGO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

UMBUZO 3: UKUHLALUTYA IINTENGISO

Funda le ntengiso (ISICATSHULWA D) ingezantsi uze uphendule imibuzo esekwe
kuyo.

ISICATSHULWA D

                                                                PHILLIPS
                                                         Inexabiso kwaye uyisebenzisa
                                                                 lula ibhalbhu.
                                                             Ithoba kwaneendleko
                                                                zakho zombane.

                                               [Sicatshulwe kwi-intanethi-www.google.com]

3.1      Yintoni le mveliso ithengiswa kule ntengiso?                                              (1)

3.2      Xela igama lomzi-mveliso wale mveliso ithengiswayo.                                       (1)

3.3      Nika islogani esifanelekileyo sale ntengiso.                                              (1)

3.4      Ijoliswe koobani le ntengiso?                                                             (1)

3.5      Kunika eyiphi intsingiselo ukusetyenziswa kwesakhi u-'kwa' kwigama
         'kwaneendleko'?                                                                           (2)

3.6      Ithini injongo yokusetyenziswa kwesimnini u 'zakho' kule ntengiso?                        (2)

3.7      Ingaba umfanekiso kule ntengiso uwudlulisa ngokugqibeleleyo umyalezo
         womthengisi? Xhasa impendulo yakho.                                                       (2)
                                                                                                   [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            10                                  DBE/2017
                                             SCE

UMBUZO 4: UKUQONDA EMINYE IMIBA YEMIDIYA

Funda le khathuni ISICATSHULWA E ingezantsi uze uphendule imibuzo esekwe kuso.

ISICATSHULWA E

MAMA TAXI                                                  NguGavin Thomson noDeni Brown

                                           [Icatshulwe kwi-intanethi-mamataxi.blogspot.com]

4.1      Babonakala bephi abantu abakwibhokisi yoku-1? Xhasa impendulo yakho.                  (2)

4.2      Xela into ekwibhokisi yoku-1 ebonisa ukuba umntu obhalwe-B akamhoyanga
         lo ubhalwe-A.                                                                         (2)

4.3      Yeyiphi intsingiselo evezwa kukusetyenziswa kwesikhuzo u 'HAYI BO!'
         kumntu obhalwe B kwibhokisi yesi-2?                                                   (1)

4.4      Thelekisa isinxibo somntu obhalwe A kwibhokisi yoku-1 nomntu obhalwe A
         kwibhokisi yesi-3.                                                                    (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                   11                               DBE/2017
                                                    SCE

4.5      Khetha impendulo echanekileyo kwezi zingezantsi.

         Igama 'ukuhla' okwibhokisi yesi-3 libonisa:

         A       Ukuwa kwerandi.
         B       Ukunyuka kwerandi.
         C       Ukutyibilika kwerandi.
         D       Ukuqengqeleka kwerandi.                                                           (1)

4.6      Ngowuphi umyalezo odluliswa yinkangeleko yabantu abakwibhokisi yesi-3
         kule khathuni?                                                                            (2)
                                                                                                   [10]

UMBUZO 5: UKUSETYENZISWA KOLWIMI NGOKUCHANEKILEYO

Funda esi sicatshulwa ISICATSHULWA F, singezantsi esineempazamo ezithile
ezenziwe ngenjongo uze uphendule imibuzo esekwe kuso.

ISICATSHULWA F

                                          UBULOLO

1     Ubulolo yintlalo eyodwa yomntu okanye isilwanyana ngenxa yeemeko
      ezithile. Kuthiwa umntu ngumntu ngabanye abantu. Akakho umntu-yedwa
      apha emhlabeni. Ukuba umntu ebenokubekwa yedwa entlango, akanakho
      ukububonisa ubuntu bakhe. Umntu ohleli nezilwanyana ixesha elide, uyajika
      ngemikhwa afane nazo. Kungekudala gqitha, kukhe kwavela ingxelo 5
      kumaphepha-ndaba yokuba eSundwane ngaseCawe kubanjwe inkwenkwe
      emalunga neshumi elinesihlanu leminyaka ubudala, ihlala nomhlambi
      weemfene. Kucace okokuba le nkwenkwe yabiwa zezi mfene iseneminyaka
      nje emine ubudala. Ngeli xesha lokubanjwa kwayo, yonke imikhwa yayo
      yayifana neyemfene. Yayihamba ze, isitya ukutya kwasendle, ingakwazi 10
      ukuthetha, koko ikhala ngokwemfene. Lo ngumzekelo omhle wokubonisa
      ukuba xa umntu esusiwe kwabanye abantu, uyajika afane nezo zilwanyana
      ahlala nazo, okanye ke abe lilolo.

2     Kwizilwanyana      nakwintaka     kukwanjalo.     Kwizilwanyana      ezithile
      ezinjengeemfene, ubunkokeli buyalwelwa ziinkunzi. Zithi ke iinkunzi ezindala 15
      zakoyiswa zezisandul'ukukhula, zizimele ziwushiye umhlambi zibe ngamalolo.
      Ingqawa yona njengekati, yakhetha ukuba ibe lilolo xa izingela. Le ke
      yimizekelo yobulolo obubangwe ziimeko. Nasezintakeni bukwakho obu bulolo
      bunje, nakuzo imbangi ikwaziimeko.
                     [Sicatshulwe kwincwadi ethi KHAWUFAN'UCINGE ebhalwe ngu: GS Budaza:
                                                                iphepha 59, saze sahlelwa]

5.1      Bhala isithethantonye segama 'ubulolo' elikrwelelwe umgca ngaphantsi
         kwisivakalisi esingezantsi. (Kumgca 1)

         Ubulolo yintlalo eyodwa yomntu okanye isilwanyana ngenxa yeemeko
         ezithile.                                                                                 (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         12                                  DBE/2017
                                          SCE

5.2      Sisetyenziselwe ukubonisa ntoni isihlomelo 'entlango' esibhalwe bukekela
         kwisivakalisi esingezantsi? (Kumgca 3-4)

         Ukuba umntu ebenokubekwa yedwa entlango, akanakho ukububonisa
         ubuntu bakhe.                                                                    (1)

5.3      Siveza ntoni isixando sesenzi esikrwelelwe umgca ngaphantsi kwisivakalisi
         esingezantsi. (Kumgca 8)

         'Kucace okokuba le nkwenkwe yabiwa zezi mfene iseneminyaka …'                    (1)

5.4      Nika umsebenzi wesimelabizo esikrwelelwe umgca ngaphantsi kwisivakalisi
         esingezantsi. (Kumgca 8)

         'Kucace okokuba le nkwenkwe yabiwa zezi mfene …'                                 (1)

5.5      Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo. Sicacisa               ntoni
         isifanekisozwi esibhalwe ngqindilili kwisivakalisi esingezantsi?

         'Yayihamba ze, isitya ukutya kwasendle, ingakwazi ukuthetha, koko ikhala
         ngokwemfene.' (Kumgca 10–11)

         A       sicacisa isenzi
         B       sicacisa isibizo
         C       sicacisa isihlomelo
         D       sicacisa isibaluli                                                       (1)

5.6      Lungisa isiphene kwisivakalisi esingezantsi. (Kumgca 14)

         'Kwizilwanyana nakwintaka kukwanjalo.'                                           (1)

5.7      Sebenzisa igama 'umhlambi' kwisivakalisi liphuhlise intsingiselo eyahlukileyo
         kule ikwisicatshulwa. (Kumgca 16)                                                (2)

5.8      Bhala iqhalo elithetha into enye nobulolo ngoncedo lwegama elikwizibiyeli
         (inkomo). (Kumgca 16)                                                            (2)
                                                                                          [10]

                                                        AMANQAKU ECANDELO C:              30
                                                           AMANQAKU EWONKE:               70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P3 May-June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2017/1b69d691-13eb-415f-b173-b6db6c69b3d0) — isiXhosa HL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2017/f024a28b-34a2-48b8-bd9a-74acb05b4733) — isiXhosa HL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2017-memo/f668b02d-559a-47f0-92b4-ec76aaf3a900) — isiXhosa HL · Memo · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2017-memo/b60c476c-9c18-4e90-87a1-e5d74a621619) — isiXhosa HL · Memo · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2017/2f742bf8-46cd-401e-9f1f-725c984f9e19) — isiXhosa HL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2024/565429f8-87d6-4fa2-b709-5c480f7f035b) — isiXhosa HL · QP · 2024 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
