# isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2025, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2025
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2025 · isixhosa. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Confidential

             SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
         NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                                IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                CANZIBE/SILIMELA 2025

                                                              AMANQAKU: 70

                                                              IXESHA: Iiyure 2

                              Olu viwo lunamaphepha ali-12.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                           Tyhila iphepha

### Page 2

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1               2               DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                          SC/NSC Confidential

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Eli phepha lemibuzo LINAMACANDELO AMATHATHU:

         ICANDELO A:        Uvavanyo Lokuqonda                          (30)
         ICANDELO B:        Ushwankathelo                               (10)
         ICANDELO C:        Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi     (30)

2.       Funda YONKE imiyalelo ngocoselelo.

3.       Phendula YONKE imibuzo.

4.       Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

5.       Krwela umgca ekupheleni KWECANDELO NGALINYE.

6.       Nombola iimpendulo ngokuchanekileyo ngokwendlela ekunonjolwe ngayo
         kwiphepha lemibuzo.

7.       Shiya umgca emva kwempendulo NGANYE.

8.       Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

9.       Iingcebiso malunga nolwabiwo lwexesha:

         ICANDELO A: Imizuzu engama-50
         ICANDELO B: Imizuzu engama-30
         ICANDELO C: Imizuzu engama-40

10.      Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.    2025

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 3

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1              3               DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                         SC/NSC Confidential

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA
UMBUZO 1: UKUFUNDELA INTSINGISELO NOKUQONDA
Funda IZICATSHULWA A noB ezingezantsi uze uphendule imibuzo esekwe kuzo.
ISICATSHULWA A
                           KUYIMFUNEKO UKULIXABISA IXESHA
1    Ixesha lisondele kwigolide ngokuxabiseka, kuyafuneka ukulixabisa nalo. Imfuneko
     yokulixabisa, ulilondoloze ixesha ivela rhoqo kwizenzo nezangotshe zolwimi
     lwabantu. Izenzo nezangotshe zifumaneka kwiincoko, iingxoxo, izikhalazo, izikhalo,
     izicelo, iziyalo, iingcebiso neminqweno yabantu ngexesha. Izangotshe zikhe
     zilithelekise nemali ixesha njengakwintetho ethi, 'ixesha yimali'. Intsingiselo yale 5
     ntetho eza lula yeyokuba odlala ngexesha, udlala ngemali. Ixesha nemali
     ziyakwazi ukutyeka kakubi ziphele zingasabuyiseleki. Alikho ixesha lemboleko
     lingasoze lifumaneke, ayikho nebhanki yexesha. Ukungabolekeki kwexesha
     kwenza kufuneke ngamandla ukulikhusela. Umntu xa emoshe ngexesha angathi
     eyijijela emva iwotshi ezama ukubuyisa ixesha alimoshileyo kodwa ibeziingalo 10
     zewotshi zodwa ezibuya umva libe lona ixesha lemini, limki-i-ile.
2    Ikho imfuneko yokulixabisa oku kwesixhobo ixesha. Lifana nesixhobo xa sukuba
     umntu elisebenzisa njengento enokumncedisa afumane okuthile okanye
     asombulule ingxaki ethile. Iingxoxo neencoko ziyibonakalisa imfuneko yokulixabisa
     ixesha ngokuxhaphaka kokukhalaza kubasebenzisi bexesha, nokubeka izityholo 15
     kwixesha ngokumshiya umninilo, okanye ngokucotha, ukuphela msinya kwalo,
     kanti nokuma ngxi, lingahambi. Lungenelela apho ulwimi, luzakhe, zibuke iingcali
     zolwimi, sekuvela izikweko, izifaniso, izinxulumaniso ngenxa yokwanda kolwimi
     oluqaqambisa imfuneko yokuxabisa ixesha. Iilwimi ezininzi ziyiqaqambisa ngokuthi,
     'ixesha liyabhabha', 'liyaphala', eso sibesisikweko esiphuhlisa ukubanexhala 20
     lokuphelelwa lixesha komntu kwinto ebengekayigqibi okanye ebesayonwabele.
     Ukuba belingumntu ixesha, emva kwalo bekuya kubakho izililo zabantu ezidalwa
     ngumnqweno wokufuna ukongezelwa, ukuphungulelwa nokulimiselwa ndawonye.
3    Ixhala lokuphelelwa lixesha liyiphuhlisa imfuneko yokulixabisa ngokusoloko umntu
     efuna libuyele emva. Abanye abantu banamanxeba omphefumlo kuba ixesha 25
     alikhange livume ukubalinda bade benze izilungiso kwiimpazamo zabo zobomi.
     Kwabalilayo, ixesha ngumphilisi, xa ukukhawuleza kwexesha kubathuthuzela
     ngokuphala lidlule kaloku bazibona sebethe thimbilili, ingqondo izibona sele isukile
     kwinto ebixhaphaza. Shici, ilibalekile ingxaki.
4    Sele ifundiswa nakumagumbi okufundela imfuneko yokulixabisa ixesha 30
     ngokungayikokosi ingxaki. Sifana nesiyalo isifundo sikaprofesa owaziwa ngentetho
     ethi, 'beka iglasi phantsi'. Wafundisa ngomzekelo obonakalayo weglasi yamanzi
     angumthamo oyihafu apho wayesenza abafundi bangayiphathi nje iglasi, koko
     bayithi qhiwu ixesha elide ebabuza ngobunzima bayo emane ukwengeza ixesha.
     Bafumanisa ukuba ngokuye kusanda ixesha ithiwe qhiwu iglasi kuya kusibanzima 35
     ukuyiphatha, nengalo iya isiwa ngokuwa kukungakwazi ukuxhathisa. Bathatha
     isigqibo esithi, asingomthamo odala ubunzima koko lixesha eye yathiwa qhiwu
     ngalo iglasi. Isifundo savalwa kuviwana ngelithi, nakwiingxaki, ubunzima bengxaki
     buxhomekeka kwixesha umntu alithathayo ejikajikana nengxaki enye. Imfuneko
     yokulixabisa ixesha yomelezwa kukuqonda ukuba xa umntu eyizinzela ingxaki, 40
     iyamsebenza, imjije ade angabinamandla. 'Beka iglasi phantsi!'
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 4

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                  4                   DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                             SC/NSC Confidential

5    Iqapheleka lula imfuneko yokulixabisa ixesha xa oochithixesha abangoo'khawume
     kancinci', 'ndizawubuya ngayo', 'izawundilinda', 'nditheng'ixesha', 'mayiqale
     ibeninzi', 'ukuvuka kwam ngomso …', banga bangayimisa iwotshi, ixesha liphela
     besalifuna. Mhmm Tana xa bekunokwenzeka likwazi ukubuyiswa umva! Kodwa 45
     heyi kunganzima. Kukho nabanokufuna ukujika iminyaka yobudala bayise
     kwemihlanu sebekwasixhenxe amashumi, ngenjongo yokwenza nje izilungiso
     kubudala ababephazame bekubo. Uyavuya ongekaze abelixhoba lokungayiqondi
     imfuneko yokuxabisa ixesha ebomini bakhe.

6    Mabakuxabise nabantu ukuluqonda ulwimi lwabo oluthetha ngexesha bangaluva 50
     nje ngendlebe. Kwithekwana elithile, umphathi-theko uvakalise ukuxhalabela
     ukuphela kwexesha ngentetho eyaziwayo ethi, 'Ixesha lixhatshwe yinja' kanti
     ikhathaze isithethi ebesigqiba kuthetha. Sisukume sibila, sibebezela ngumsindo
     sathi, 'Makuphathwane kakuhle, awunakude undibize ngokuba ndiyinja kaloku.'
     Wahleka wafa umntu yintsini.                                                   55

7    Kuyimfuneko ukulixabisa ixesha nakubantu abaphilela umzuzu, igenge kaYOLO* –
     igenge ekholelwa ekubeni uphila kube kanye. Xa besebumnandini banga ixesha
     lingongezwa ukuze baxhamle ubumnandi, bangemi. Bapecuka amehlo, behleli
     kuFaceBook noTikTok, phantsi kwengubo, besosula iifoni. Ali-lo-ndo-loze-eki elabo
     ke aba! Aba bakaTikTok ungalila xa behleka, becwicwitheka, bevungama, becula, 60
     bavuke bediniwe. Uthini ngale yokuba bengxolisa abakaInstagram besithi ngabo
     abadlala ngexesha kanti bamgubangxowanye? Umntu ova kabuhlungu yena
     unqwenela ixesha linqunyulelwe. Uthi umnye umzuzu ubeyiyure yimpoxo
     yooInstagram nooFaceBook.

8    Iindlela ixesha elisebenziseka ngazo, neengxaki ezidalwa kukushiywa komntu lilo 65
     zidulisa ukubayimfuneko kokulixabisa ngakumbi xa ungelochule lokulilondoloza.
     Khawuqale ngezifuna elona lincinci ixesha ujonge ukuba lingaphinda
     likushiye na. Iintetho nezenzo zakho ziyakudiza ukuba unguShiyiwe
     ngokwexesha, ngoko ke undoqo kukulixabisa. Sisixhobo, kuyimfuneko ukulixabisa.

                        [Imithombo ithathwe ku-wwwtoppr.com yaguqulelwa esiXhoseni yaze yahlelwa]

IGLOSARI: YOLO*: You Only Live Once

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

### Page 5

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                   5                   DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                              SC/NSC Confidential

ISICATSHULWA B

                                        [Uthathwe ku-www.instagram/b2motivational.com]

IMIBUZO: ISICATSHULWA A

Jonga kumhlathi woku-1

1.1      Khankanya zibeMBINI izinto ekuvela kuzo imfuneko yokuxabisa ixesha
         ngokwalo mhlathi.                                                                            (2)

1.2      Nika intsingiselo yentetho ethi 'ixesha yimali' ngokomqolo 5 no 6.                           (1)

1.3      Xela isizathu sokuba kufuneke ngamandla ukulikhusela ixesha.                                 (1)

Jonga kumhlathi wesi-2

1.4      Chaza ukuba ixesha lifana xa kutheni nesixhobo ngokwalo mhlathi.                             (2)

1.5      Cacisa ukuba ibinzana, 'ixesha liyabhabha' lincedisa njani ukufikelela
         ekuqondeni ukuba ixesha liyaphela.                                                           (2)

Jonga kumhlathi wesi-3

1.6      Nika ingcamango yalo mhlathi malunga nexesha ngokokwahluka kwezidingo
         zabantu abanamanxeba omphefumlo kwabanye.                                                    (2)

Jonga kumhlathi wesi-4

1.7      Lizisa ntsingiselo ni igama 'eyizinzela' ngokomxholo walo mhlathi?                           (1)

1.8      Tolika isiphumo sesifundo esifumaneka kulo mhlathi.                                          (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 6

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                 6                   DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                            SC/NSC Confidential

Jonga kumhlathi wesi-5

1.9      YINYANI/BUBUXOKI ukuba ngabantu aba bangoochithixesha ngokwalo
         mhlathi. Xhasa impendulo yakho.                                                           (2)

1.10     Chaza ukuba kuchanekile na ukuthi yimpoxo                    edluliswa   sisivakalisi
         esikrwelelwe umgca ngaphantsi kulo mhlathi.                                               (2)

Jonga kumhlathi wesi-6

1.11     Ngqina ngokolwazi lwakho lolwimi lwesiXhosa ukuba ukubanomsindo
         kwesithethi kubangelwe kukungaluqondi ulwimi lwesiXhosa kwisithethi kulo
         mhlathi.                                                                                  (2)

Jonga kumhlathi wesi-7

1.12     Chaza umahluko kwiminqweno malunga nexesha kwigenge kaYOLO nomntu
         ova kabuhlungu ngokwalo mhlathi.                                                          (2)

1.13     Khetha impendulo echanekileyo kwezingezantsi ukuvala isikhewu.

         Iqhagamshela eliphindiweyo kwigama, 'Ali-lo-ndo-loze-eki' lisetyenziswe
         ngenjongo ... uluvo.

         A     yokuqinisekisa
         B     yokubethelela
         C     yokunqwenela
         D     yokuzinzela                                                                         (1)

Jonga kumhlathi wesi- 8

1.14     Khetha ukuba ngumyalelo okanye licebiso okubhalwe ngqindilili kulo mhlathi.
         Xhasa impendulo yakho.                                                                    (2)

ISICATSHULWA A NO B

1.15     Xela zibeMBINI izinto          ezixhwitha   ixesha       lomntu   osemfanekisweni
         kwezikumhlathi we-7.                                                                      (2)

1.16     Chaza indlela umfanekiso obonakalisa ngayo ukuba umntu osemfanekisweni
         usengxakini.                                                                              (2)

1.17     Ngqina ukuba izicatshulwa A no B ziphumelele ukubonisa imfuneko
         yokuxabisa ixesha.                                                                        (2)

                                                            AMANQAKU ECANDELO A:                   30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 7

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             7               DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                        SC/NSC Confidential

ICANDELO B: USHWANKATHELO
UMBUZO 2: UKUSHWANKATHELA

ISICATSHULWA C sithetha ngezenzo ezimjongisa kakubi umntu yena ezenza
engaqondi.
Shwankathela ngenjongo yokucebisa uluntu ngezenzo olunokuthi lwakuzenza
lujongwe kakubi.

QAPHELA:

1.   Bhala UMHLATHI ongenaziphene usebenzisa amazwi akho kangangoko unako.
2.   Isishwankathelo sakho masiquke iingongoma EZISIXHENXE ungedluli
     kumagama angama-70.
3.   AKULINDELEKANGA ukuba ubhale isihloko xa ushwankathela.
4.   Bhala phantsi inani lamagama owasebenzisileyo wakugqiba.

ISICATSHULWA C

                IZENZO EZIMJONGISA KAKUBI UMNTU ENGAQONDI
Wonke umntu unamaxesha okwenza izinto ezingathandekiyo emehlweni abanye
abantu. Ingaba ukhe ucinge ngezinto ozenzayo nezinokubangela abantu bakubone
njengomntu owophula imimiselo engabhalwanga? Qwalasela le mikhwa ilandelayo
enokukutsalela amehlo.
Ukuthethela phezulu kwiselula kwiindawo zikawonkewonke xa uncokola nomhlobo
wakho okanye lowo ubalulekileyo kuwe kungakubizela amehlo. Incoko yakho
noncokola naye ibalulekile kuwe kodwa ingabaphazamisa abantu abazibhaqa
bemamele iindaba abangenamdla kuzo. Kwixa elizayo uphendula iselula yakho, yithi
cebu bucala okanye uthobe ilizwi kangangoko unako.
Ihlabathi liphila kumaxesha ezifo ezosulela ngeendlela ngeendlela. Ukungawugqumi
umlomo xa uthimla okanye ukhohlela akuthandeki ngakumbi xa uhleli nabanye abantu.
Banokugula abantu ngenxa yeentsholongwane ezisasazeke ngexa ubukhohlela
okanye uthimla. Kungaluncedo ukubeka ingqiniba emlonyeni xa uthimla okanye
ukhohlela.
Ukuvula umculo okhalela phezulu kwiselula yakho ngaphandle kokusebenzisa izixhobo
zokumamela ngumkhwa ongathandekiyo. Oku kungaphazamisa umntu owonwabele
inzolo okanye ozifundela incwadi. Singabantu sonwabela iindidi ezahlukileyo zomculo.
Ukulahla inkunkuma naphi na apho uthanda khona kudala ungcoliseko lomhlaba. Yiba
nomfanekiso womntu olahla iibhotile endaweni edlala abantwana nezithi zakophuka
zibenobungozi kubo nakwabo badlulayo. Masixabise indalo ngokulahla inkunkuma
kwindawo ebekelwe oko.
Ezidolophini kukho iindlela ezenzelwe abahambi ngeenyawo ukuze bangaphazamisani
neenqwelomafutha. Ukuxaba endleleni yabahamba ngeenyawo nokuba kungasiphi na
isizathu kungaphazamisana nabantu abaleqa emisebenzini okanye kwiindibano
ezibalulekileyo. Zama ukuthi gu bucala ukuze nabanye abantu bakwazi ukuhamba
ngokukhululekileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 8

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                   8                   DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                              SC/NSC Confidential

Wonke umntu uhlala engxamile eleqa ukuba lithi litshona abe ezigqibile iingxaki zakhe
zosuku. Ukungenelela abantu xa ufika befolile akulunganga akukhathaliseki nokuba
ungxame kangakanani, kuba nabo bamise ezabo iingxaki. Zama ukuzifundisa ukulinda
njengamntu wonke, akukhathaliseki nokuba nifolele ikofu okanye isithuthi
sikawonkewonke.

Ukuthatha ixesha elide uku-oda abasemva kwakho belindile kuyabakhathaza.
Khawufan'ucinge ufolele ukuthenga ukutya, kudala ukhatywe yinkawu phambi kwakho
kukho umntu othatha ixesha elibaxekileyo ukucinga ngokutya amakakuthenge.
Kulungile ukucingela abanye ngokukhawuleza ucinge oko ufuna ukukuoda ngeli lixa
usafolileyo.

                     [Sithathwe ku-https://www.buzzfeed.com saguqulelwa esiXhoseni saze sahlelwa]

                                                               AMANQAKU ECANDELO B:                   10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 9

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             9                  DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                        SC/NSC Confidential

ICANDELO C: IZAKHI NEMIQAGO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI
UMBUZO 3: ISIBHENGEZO NTENGISO
ISICATSHULWA D
Funda esi sibhengezo ntengiso (ISICATSHULWA D) singezantsi uze uphendule
imibuzo esekwe kuso.
ISICATSHULWA D

                                             [Sithathwe ku-www.pinterest.com]

3.1      Caphula kwintengiso igama elenza umthengi azive ebandakanywa kule
         ntengiso.                                                                               (1)
3.2      Xela ukuba umfanekiso wetoti ebilileyo imenza abenantelekelelo yantoni
         umthengi.                                                                               (1)
3.3      Ngqina ngokukwisibhengezo ukuba umcinga wokusela usebenze
         njengesikweko ukudlulisa umyalezo wokuba isiselo sivuselela iingcinga.                  (2)
3.4      Cacisa ukuba umfanekiso usebenzisene njani nesigama ukwenza abathengi
         bakholelwe ukuba imveliso iyavuselela.                                                  (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 10

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             10                 DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                        SC/NSC Confidential

3.5      Chaza ukuba ibinzana, 'zigxagxaze        ukuphokoka'     liwukhwezela      njani
         umnqweno wokuthenga le mveliso.                                                       (2)

3.6      Ngqina okanye uchase ngokukwisibhengezo ukuba isibhengezo ntengiso
         sisebenzise bonke ubugcisa bezibhengezo bokubabiza lula abathengi.                    (2)
                                                                                               [10]

UMBUZO 4: IKHATHUNI

Funda le khathuni (ISICATSHULWA E) ingezantsi uze uphendule imibuzo esekwe
kuyo.

ISICATSHULWA E

                                                              [Ithathwe ku-www.pickles.com]

4.1      Xela zibeMBINI izinto ezibonakalisa       ukuba      phantse   yonke     incoko
         ekwikhathuni iqhubeka ngefowuni.                                                      (2)

4.2      Chaza indlela amaqamza abonise ngayo ukuba u-Izi ufanele ukuyiva incoko
         kwizakhelo 1, 2, 3.                                                                   (1)

4.3      Tyhila ukuba udaba lobuso buka-Izi kwisakhelo 3 nesokuqala lubonakalisa
         njani ukuba uyayiva intetho kaSali.                                                   (2)

4.4      Nika umahluko kwintsingiselo yegama, 'UNAYO' ngokwendlela aliqonde
         ngayo uAli kwisakhelo sesi-3 nangokwenjongo kaSali ekwisakhelo se-4.                  (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 11

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                   11                   DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                              SC/NSC Confidential

4.5      Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo:

         Umzobi umzisa, abonwe okokuqala uSali kwisakhelo 4 ngenjongo:

         A    Yokuqhayisa ngobuso bomntu othethayo.
         B    Yokugqamisa impoxo ekwintetho kaSali.
         C    Yokuzimisela kukaSali ngepensile nephepha.
         D    Yokukhangela ukuba akakho nyhani uSasa.                                                   (1)

4.6      Ucinga ukuba le khathuni iphumelele ukudala isihlekiso? Xhasa impendulo
         yakho.                                                                                         (2)
                                                                                                        [10]

UMBUZO 5: IPROZI

Funda esi sicatshulwa (ISICATSHULWA F) singezantsi uze uphendule imibuzo
esekwe kuso.

ISICATSHULWA F

               META AI, WAMKELEKILE KWIKHAYA LETHU LESIXHOSA!
                               NguPedro Mapelo

1     Inene, ubuchule bale mihla buyamangalisa. Namhlanje, kulo nyaka
      wama2024, ndithi mandamkele ilungu elitsha entlalweni yethu, uMeta AI.
      Ndithe ndisaphengulula uFacebook wam, gqi uMeta AI eziyaleza indlela
      amakasetyenziswe ngayo. Kwabo bangamaziyo, uMeta Al ngumtshini
      onengqondo esondeleyo kweyomntu owenziwe ngobuchule betekhnoloji bale 5
      mihla. Wazi izinto ezingaziwayo ngabantu abaninzi ngoba kakade wenzele
      ukuba abazise zona.

2     Bendisazi ukuba uMark Zuckeberg unento ayiqulunqayo eyawaza kunceda
      abantu, kodwa bendingakucinganga ukuyifaka kuFacebook ifunyanwe
      ngumntu wonke. Kuwutsalele kakhulu umdla wam kuMeta AI ukuthi uyasazi 10
      isiXhosa – elinye leelwini ezilishumi elinambini kwezisemthethweni eMzantsi
      Afrika.

3     Ndithe mandizinike ithuba ndithethise le nto esingayaziyo. Ndimbuze
      imibuzo embalwa uMeta AI angakhange ayazi. Ethubeni, ude wandinika
      iimpendulo zemibuzo yam.                                            15

4     Ndimbuzile ukuba usazi njani isiXhosa. Undiphendule ngelithi wasifundiswa
      ngethuba esabunjwa ngabezobuchwephesha. Ndivuye gqitha akuthi uyalwazi
      ulwimi   lwam   kuba     zakuncedakala    nezinye   iilwimi   ezisesemva
      kwezobuchwepheshe.

5     Kusafuneka angenelele kwingxaki yokupelwa gwenxa kwamagama 20
      nokwakhiwa gwenxa kwezivakalisi kumakhasi onxibelelwano. Ngokuhamba
      kwexesha uMeta AI angakwazi ukumamela ayibhale phantsi into umntu
      ayithetha ngomlomo.
                    [Sithathwe kwi-S'olezwe LesiXhosa; 25 April 2024, saze salungiselelwa uviwo]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                  Tyhila iphepha

### Page 12

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1               12                 DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                          SC/NSC Confidential

5.1      Khetha impendulo echanekileyo kwezingezantsi;

         Inene, ubuchule bale mihla buyamangalisa.

         Igama, 'inene' ngokomxholo wesivakalisi esingentla lithetha …

         A    umntu ochubekileyo.
         B    isandla sasekunene.
         C    indlu elandela enkulu ngewonga.
         D    intetho eyinyani.                                                                 (1)

5.2      Khetha ukuba igama, 'Namhlanje' kwisivakalisi esingezantsi lisebenze
         njengesihlomelo (sobunjani/sexesha/sendawo).

         Namhlanje, kulo nyaka wama2024, ndithi mandamkele ilungu elitsha
         entlalweni yethu.                                                                      (1)

5.3      Bhala imo efinyeziweyo         yebinzana   elibhalwe    ngqindilili   kwisivakalisi
         esingezantsi.

         Kwabo bangamaziyo, uMeta Al ngumtshini onengqondo esondeleyo
         kweyomntu owenziwe ngobuchule betekhnoloji bale mihla.                                 (1)

5.4      Bhala imo echanekileyo yesenzi esinomgca ngaphantsi ngokomxholo
         wesivakalisi esingezantsi.

         Wazi izinto ezingaziwayo ngabantu abaninzi ngoba kakade wenzele ukuba
         abazise zona.                                                                          (1)

5.5      Bhala izivumelanisi ezichanekileyo         kwibinzana      elibhalwe     bukekela
         kwisivakalisi esingezantsi,

         '… uyasazi isiXhosa – elinye               leelwimi     ezilishumi      elinambini
         kwezisemthethweni eMzantsi Afrika.'                                                    (2)

5.6      Dibanisa izivakalisi ezingezantsi size isenzi esibhalwe ngqindilili sibekuhlobo
         lolandelelwano.

         Ndimbuzile ukuba usazi njani isiXhosa. Undiphendule ngelithi wasifundiswa
         ngethuba esabunjwa ngabezobuchwephesha.                                                (2)

5.7      Chaza isizathu sokuqalwa ngonobumba omkhulu kwebinzana elibhalwe
         ngqindilili ngokomxholo wesicatshulwa.

         Ngokuhamba kwexesha uMeta AI angakwazi ukumamela ayibhale phantsi.                     (2)
                                                                                                [10]

                                                          AMANQAKU ECANDELO C:                  30
                                                             AMANQAKU EWONKE:                   70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 May-June 2022](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2022/0fd65c73-0d5c-4165-a383-54f554b1173f) — isiXhosa HL · QP · 2022 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — isiXhosa HL · Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — isiXhosa HL · Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — isiXhosa HL · Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isixhosa/1c1f090b-beed-4c25-897e-ba55d125d634) — isiXhosa HL · Memo · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/1b5608d9-446e-4235-a304-4d8d16fa6d2b) — isiXhosa HL · QP · 2024 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1/febe0a8c-f958-41d4-a87c-589d34cf4f1a) — Errata · 2024 · isiXhosa
- [XHOSA HL P1 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-memo-sept2024/5d130a52-6c92-441b-bf59-db87012316a3) — Memo · 2024
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2024/7f3c537d-f375-4be2-9233-9aa48d39f9ce) — QP · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
