# isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2025 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2025, 10 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2025
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 10

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2025 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2025 · isixhosa. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                     SENIOR CERTIFICATE

                             IBANGA 12

                       SEPTEMBA 2025

       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1
           ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU:   70

            Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-10.

### Page 2

2                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1             (EC/SEPTEMBA 2025)

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

UMBUZO 1

Qaphela oku kulandelayo xa umakisha uvavanyo lokuqonda:

• Eyona njongo yalo mbuzo kukuvavanya ukuqonda, ngoko ke umvavanywa
  makanganyityelwa manqaku ngeempazamo zopelo nezolwimi ngaphandle kokuba
  iimpazamo ezo zithi zitshintshe intsingiselo (itsho impendulo ingabiyiyo
  echanekileyo).

• Xa umvavanywa esebenzise amagama angengawo awesiXhosa ncakasana, ibe
  yona impendulo iyechanekileyo, makanikwe amanqaku apheleleyo ngempendulo
  yakhe.

• Kwimibuzo evulelekileyo, makunganikwa manqaku ngo-EWE/HAYI,
  NDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI, YINYANI/BUBUXOKI/LULUVO.
  Amanqaku mawanikwe kujongwe ukuzixhasa kwakhe umvavanywa (makujongwe
  ukuzixhasa kwakhe/isizathu esibambekayo esibangela ukuba abhale ewe/hayi
  okanye yinyani/bubuxoki/luluvo, ndiyangqinelana/andingqinelani).

• Ukuba umvavanywa ubhale isivakalisi esipheleleyo endaweni yegama/ibinzana
  ebelilindelekile, makanyityelwe amanqaku xa engalikrwelelanga/ engaliqaphulanga
  igama/ibinzana elo lilindelekileyo.

• Xa kulindeleke ukuba umvavanywa abhale amanqaku amabini/amathathu ze yena
  anike angaphezulu kwabelindelekile, makuhoywe la mabini/mathathu okuqala
  kuphela.

• Xa umvavanywa esebenzise isiXhosa sengingqi makawanikwe amanqaku ukuba
  impendulo yechanekileyo.

• Xa kulindeleke ukuba umvavanywa akhethe impendulo echanekileyo
  kwazinikiweyo, makaphiwe amanqaku xa abhale unobumba nempendulo
  echanekileyo esecaleni konobumba/unobumba osecaleni kwempendulo
  echanekileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 3

(EC/SEPTEMBA 2025)                 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                          3

 ISICATSHULWA A

 1.1    Imidlalo idla ngokubonwa njengentshukumo yokuzonwabisa. √ / idla
        ngokubonwa njengomboniso apho abalandeli bavuyela amaqela abo
        abawathandayo. √

        [Nayiphi na kwezi.]                                                             (1)

 1.2    Imidlalo iphuhlisa izakhono zobunkokheli √ / zokuphatha iqela. √ / iphuhlisa
        izakhono zokuqeqesha iqela. √ / iphuhlisa ukuzithemba. √ / Ukuthabatha
        uxanduva √

        [Naziphi na izakhono ezibini kwezi.]                                            (2)

 1.3    Yeyokuthabatha uxanduva. √√                                                     (2)

 1.4    Sibethelela ukuba isenzo senzeka macala. √√                                     (2)

 1.5    Aquka √                                                                         (1)

 1.6    Bubuxoki, abasetyhini bagqwesa kwezemidlalo bakhuthaze oontanga babo
        kwaye benze iqonga lonxibelelwano ngokulingana ngokwesini. √√

        [Nayiphi na kwezi.]                                                             (2)

 1.7    C. √ / Adidas Breaking barriers. √                                              (1)

 1.8    Inamandla okutshintsha ihlabathi √ /okukhuthaza √ /nokumanya abantu √ /
        ithetha nolutsha ngolwimi abaluqondayo √

        [Nasiphi isibini kwezi.]                                                        (2)

 1.9    Ngokomhlathi wesi-4 bafumane umoya omtsha ofuneka kakhulu
        kwimiphunga yabo √ bafunda indlela yokusebenza nabanye abantu
        ukusombulula iingxaki/ ukuthobela abasemagunyeni √

        Ngokomhlathi wesi-5 ibagcina kude neziyobisi √/ amaqela
        emigulukudu √ nolwaphulo-mthetho √                                              (2)

 1.10   Yinyani kuba kukho ubungqina bophononongo olwenziwe ngu Njingalwazi
        Cathrine Ward. √√ kwisebe lezengqondo e-UCT. /

        Yinyani kuba uNjingalwazi Cathrine Ward wenze uphononongo
        kwimithombo yobundlobongela yolutsha kunye nesisombululo eMzantsi
        Afrika ngo-2013 √√ ngoko ke bukho ubungqina obuphathekayo.

        [Nayiphi na kwezi.]                                                             (2)

 1.11   Umyalezo ka Njingalwazi Cathrine Ward uthi “Abantwana mababonelelwe
        ngendawo ekhuselekileyo.” √√ / Abantwana mababonelelwe ngendawo
        ekhuselekileyo xa sele siphumile isikolo. √√

        [Nayiphi na kwezi.]                                                             (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila
                                                                                Tyhilaiphepha
                                                                                       iphepha

### Page 4

4                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1            (EC/SEPTEMBA 2025)

1.12 Asoloko ephumelela ngenqaku elinye elingumahluko kumanqaku eqela elidlala
     nalo. √                                                                         (1)

1.13 Ndiyangqina kuba ngokwalo mhlathi iSpringboks zasokoliswa ludonga
     oluluqilima lweAll Blacks kuba waphela umdlalo ngamanqaku ali-12 ku-11 we-
     New Zealand. √√                                                                 (2)

1.14 Yeyokuba imidlalo iyakwazi ukumanya isizwe esineentlanga ezohlukeneyo. √√

      [Nayiphi impendulo echanekileyo.]                                              (2)

1.15 Bonwabile √/bayavuya √/bachulumancile √ kuba bayahleka √/ bayakhwaza
     ngenxa yempumelelo √/ bavuyela indebe √                                         (2)

1.16 Ngumhlathi wesi-6 kuba kulo mhlathi kuthiwa uSiya Kolisi waphakamisa indebe
     ebizwa ngokuba yi Webb Ellis, kumfanekiso uSiya Kolisi/umfana uphakamise
     indebe. √√

      [Nayiphi na kwezi.]                                                            (2)

1.17 Ziphumelele kuba ngokomhlathi woku-1 ulutsha lufumana izakhono
     zobunkokheli nokuphatha amaqela/ ngokomhlathi wesi-6 ulutsha lugcinwa
     zezemidlalo kude neziyobisi, imigulukudu nolwaphulo-mthetho,
     nasemfanekisweni kuboniswe abantu abatsha bevuyela indebe
     yempumelelo. √√                                                                 (2)

                                                     AMANQAKU ECANDELO A:            30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 5

(EC/SEPTEMBA 2025)                 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                       5

ICANDELO B: ISISHWANKATHELO

UMBUZO 2

UKUMAKISHWA KWESISHWANKATHELO

• Amanqaku abiwa ngolu hlobo lulandelayo:

    o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (Ingongoma nganye linqaku)
    o Amanqaku ama-3 olwimi
    o Amanqaku ewonke: 10

• Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa besebenzise amazwi abo:

    o 1−3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1
    o 4−5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2
    o 6−7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3

• Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umlingwa ecaphule njengoko kubhaliwe
  kwisicatshulwa:

    o 6−7 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: 0 amanqaku olwimi (Akanikwa nqaku
      lolwimi umfundi)
    o 1−5 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: nika inqaku eli-1 lolwimi

QAPHELA

•   Imo
    o Nokuba isishwankathelo sibhalwe ngemo engachanekanga,
      masiphononongwe.

•   Ubalo-magama
    o Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise inani lamagama
       asetyenzisiweyo.
    o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
       lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
       ngokungachanekanga.
    o Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda de uye kusigqiba isivakalisi eso,
       ze ungakuhoyi okulandelayo.
    o Izishwankathelo ezibhalwe zazifutshane kodwa zinazo zonke iingongoma
       ezifunekayo okanye ezilindelekileyo mazinganyityelwa manqaku.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila
                                                                             Tyhilaiphepha
                                                                                    iphepha

### Page 6

6                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                 (EC/SEPTEMBA 2025)

Sebenzisa ezi ngongoma zingundoqo zilandelayo ekufuneka zibandakanywe ngabaviwa
kwisishwankathelo njengesikhokelo.

Ukumakisha isishwankathelo kusekwe ekugqaliseni iingongoma ezingundoqo.

Isishwankathelo masimakishwe ngolu hlobo:

Naziphi iingongoma ezichanekileyo ezisi-7 ezibhalwe ngokomhlathi mazimakishwe.
(Izivakalisi mazinamathelane.)

UMFUNDI ANGACANGCATHA KWEZI NGONGOMA

                  UCAPHULO                               IINGONGOMA
1    Ukusebenzisa isakhono                    1   Sebenzisa isakhono
     sokuphulaphulela ukuqonda xa omnye           sophulaphula ngokunzulu iintetho
     umntu esabelana ngeembono                    zabanye kwiingxoxo
     siyimfuneko kubathabathi nxaxheba            ezinoxambuliswano.
     kwiingxoxo ezinoxambuliswano.
2    Kulungile ukubuza imibuzo kwiingxoxo,    2   Funda ukusilinda isithethi sigqibe
     nangona kunjalo, silinde isithethi           ukuthetha phambi kokubuza
     sigqibe ukuthetha, ukubonisa intlonelo       umbuzo ngenjongo
     nembeko utsho uyiqonde nengxam               zokusihlonipha.
     yengxoxo.
3    Zeka kade umsindo ngexesha               3   Zama kangangoko ukubanomoya
     leengxoxo, khon’ukuze kucace                 ophantsi ukwazi ukubona
     phakathi kobhoxayo noncedisana               kwangoko abanjongo zitenxileyo
     nokuhambela phambili kwengxoxo.              nabazimiseleyo.
4    Kuphephe ukuphila kwixesha               4   Kwazi ukucima engqondweni
     eladlulayo ngokugcina izixhiba               yakho iimbambano zangezolo
     zeengxoxo nangokulanda imiba esele           zeengxoxo ukuze ukwazi
     idlulile, kuba awusayi kulonwabela           ukuphilela inamhlanje.
     inamhlanje ophila kulo.
5    Kuyanceda ukungathethi kakhulu           5   Mamelisisa iintetho zabanye
     kuxambuliswano kodwa wamkele                 uthethe ngokuhloniphayo xa
     izimvo zabanye abantu, kanti ke              ungavumelani nabo okanye
     nokuba awuzamkeli uthule.                    uthule.
6    Kubalulekile ukuziqaphela iimpawu        6   Kuluncedo ukuyibamba imigaqo
     zemigaqo yendlela ehanjwa ziingxoxo,         yeengxoxo ukunqanda
     ukuze ungaziboni ulixhoba                    uxambuliswano.
     loxambuliswano.
7    Kububulumko ukucela uxolo                7   Kulungile ukwehla uzithobe xa
     uphazamile, ungaphazamanga, nokuba           wenze impazamo.
     umdala okanye umncinane xa nithe
     nangaboni ngaso-nye kwiingxoxo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 7

(EC/SEPTEMBA 2025)                 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                     7

UBHALO NGOKOMHLATHI

QAPHELA: Oku kulandelayo ngumzekelo nje kuphela. Akungommiselo kwaye
         makusetyenziswe ngobuchule.

                                        UMHLATHI

Sebenzisa isakhono sokuphulaphula ngokunzulu iintetho zabanye kwiingxoxo
ezinoxambuliswano. Funda ukusilinda isithethi sigqibe ukuthetha phambi kokubuza
umbuzo ngenjongo zokusihlonipha. Zama kangangoko ukubanomoya ophantsi
ukwazi ukubona kwangoko abanjongo zitenxileyo nabazimiseleyo. Kwazi ukucima
engqondweni yakho iimbambano zangezolo zeengxoxo ukuze ukwazi ukuphilela
inamhlanje. Mamelisisa iintetho zabanye uthethe ngokuhloniphayo xa ungavumelani
nabo okanye uthule. Kuluncedo ukuyibamba imigaqo yeengxoxo ukunqanda
uxambuliswano. Kulungile ukukwehla uzithobe xa wenze impazamo.

                                                                   [61 amagama]

                                                     AMANQAKU ECANDELO B:          10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila
                                                                           Tyhilaiphepha
                                                                                  iphepha

### Page 8

8                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1              (EC/SEPTEMBA 2025)

 ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

 UKUMAKISHA ICANDELO C

 •     Upelo
       o Iimpendulo eziligama elinye mazimakishwe njengezichanekileyo nokuba
          upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba isiphene silahla intsingiselo
          efunwayo yegama.
       o Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga
          luya kohlwayelwa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
       o Xa kuvavanywa izifinyezi, impendulo mayifakwe iziphumlisi
          ngokuchanekileyo.
       o Ulwakhiwo lwezivakalisi kufuneka luchaneke ngokwemigaqo yolwimi
          kwaye lusetyenziswe kwizivakalisi ezipheleleyo njengoko umbuzo
          uyalela.
       o Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo,
          yamkela ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo
          KUNYE/OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.

    UMBUZO 3: UKUCAZULULA INTENGISO

 3.1    Ngamantongomane abizwa Almonds. √ zii- Almonds. √ / zii-nuts
        ze- Almonds. √

        [Nayiphi na kwezi.]                                                          (1)

 3.2    D. √ / Sisikhumba esishwabeneyo ebusweni nasentanyeni xa umdala. √           (1)

 3.3    “zifumanele”. √                                                              (1)

 3.4    Leqa kwivenkile ekufutshane nawe ngoku!!! √√/ Zifumanele
        amantongomane empilo √√                                                      (2)

 3.5    Nourish the day. √                                                           (1)

 3.6    Ngumsebenzi oncedisana nokusebenza kwengqondo noxinzelelo, kuba
        umfundi usebenzisa ingqondo xa efunda izifundo zakhe. √√ / kuba umfundi
        udinga ingqondo engenaxinzelelo ukuze aphumelele kakuhle. √√

        [Nayiphi na kwezi.]                                                          (2)

 3.7    Ndiyangqina ukuba ngenene iyasebenza le mveliso xa ndithelekisa isiqu
        esincinane. √ / esinciphileyo / esicekecekana sentombazana nomsebenzi
        wemveliso okukunciphisa ukutyeba. √                                          (2)
                                                                                    [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 9

(EC/SEPTEMBA 2025)                 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                        9

 UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI

 4.1    Kukuzamla, √ kuba kwenziwa ngumntu odiniweyo. √ / owozelayo. √ /
        olambileyo. √

        [Nayiphi na kwezi.]                                                           (2)

 4.2     Isandla sikatata sibambe esifubeni, kanti unyana uphakamise ubhontsi/
         uthe sho. √√                                                                 (2)

 4.3    Eyokuvasa ngokukhawulezisa eshawarini/ Eyokuvasa ngokukhawuleza √√            (2)

 4.4    B √ ekhaya √

        [Nayiphi na impendulo kwezi.]                                                 (1)

 4.5    Ukungqengqa ngecala akhuphe amehlo endaweni yokulala ibonisa ukuba
        ngenene utata unxunguphele. √ / Ukuqubuda incwadi ayeke ukufunda
        kubonisa ukuba ngenene uxhelekile emphefumlweni. √

        [Nayiphi na kwezi.]                                                           (1)

 4.6    Ndiyaxhasa ukuba uphumelele kuba utata mdala/ngowakudala akugqiba
        ukuvasa uyalala, kanti unyana mncinci/mtsha/ngowalamaxesha akugqiba
        ukuvasa uyazikhupha nabahlobo. /Utata mdala ayimphathi kakuhle into
        yonyana wabo ohamba ebusuku kanti unyana mtsha uyakonwabela
        ukuhamba ngobusuku √√

        [Nayiphi impendulo echanekileyo.]                                             (2)
                                                                                     [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila
                                                                              Tyhilaiphepha
                                                                                     iphepha

### Page 10

10                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1            (EC/SEPTEMBA 2025)

UMBUZO 5: UKUSETYENZISWA KOLWIMI NGOKUCHANEKILEYO

5.1     Sisiphawuli esino-nye ongelonani. √                                        (1)

5.2     Yimali. √                                                                  (1)

5.3     ekuseni √                                                                  (1)

5.4     Sisenzi esikuhlobo lokuqhubeka √                                           (1)

5.5     Kukubonisa ubuncinci ngokokuzalwa. √√                                      (2)

5.6     Wakhala uNomyayi ephazamisa intlanganiso wakhalaza usihlalo. √√

        [Nayiphi impendulo echanekileyo.]                                          (2)

5.7     Unomyayi wathetha nabafazi ngenimba √ emayibenye √ ngabantwana
        bakhe. √

        [Nasiphi isibini kwezi.]                                                  (2)
                                                                                 [10]

                                                  AMANQAKU ECANDELO C:             30
                                              AMANQAKU EWONKE EPHEPHA:             70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — isiXhosa HL · QP · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — isiXhosa HL · QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2019-memo/11ce1754-257a-46aa-b26b-638f40b4a356) — isiXhosa HL · Memo · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2017-memo/c3fb3789-06d5-483e-8770-d55d91531942) — isiXhosa HL · Memo · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2017-memo/b60c476c-9c18-4e90-87a1-e5d74a621619) — isiXhosa HL · Memo · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2015-memo/d48a61d2-ce3c-4c08-8381-899d59febcfd) — isiXhosa HL · Memo · 2015 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1/febe0a8c-f958-41d4-a87c-589d34cf4f1a) — Errata · 2024 · isiXhosa
- [isiXHOSA HL P2 GR12 QP SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-gr12-qp-sept2024/91ca1290-e998-4918-b260-e3caf8763ae3) — QP · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
