# isiXhosa HL Grade 12 NSC November Exams 2012 Question Paper

> Grade 12 isiXhosa HL question paper from the NSC November Exams 2012, 15 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2012/e800b3cd-85ff-4df8-9cfc-f255199ee84a
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2012
- Exam period: NSC November Exams
- Curriculum: CAPS
- Pages: 15

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 NSC November Exams 2012 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2012/e800b3cd-85ff-4df8-9cfc-f255199ee84a)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exams · 2012 · isixhosa. Question paper, 15 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                               IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                        NOVEMBA 2012

AMANQAKU: 70

IXESHA: 2 iiyure

                              Olu viwo lunamaphepha ali-15.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             2                         DBE/Novemba 2012
                                              NSC

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Eli phepha lemibuzo LINAMACANDELO AMATHATHU:

         ICANDELO A:         Uvavanyo lokuqonda            (30)
         ICANDELO B:         Isishwankathelo               (10)
         ICANDELO C:         Ulwimi                        (30)

2.       Funda YONKE imiyalelo ngocoselelo.

3.       Phendula YONKE imibuzo.

4.       Qala icandelo NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

5.       Nombola impendulo           nganye   kanye   ngokwendlela   enonjolwe   ngayo
         kwiphepha lemibuzo.

6.       Shiya umgca emva kwempendulo nganye.

7.       Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

8.       Yaba ixesha lakho ngolu hlobo:

         ICANDELO A:        Malunga nama-50 emizuzu
         ICANDELO B:        Malunga nama-25 emizuzu
         ICANDELO C:        Malunga nama-45 emizuzu

9.       Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1        3                          DBE/Novemba 2012
                                         NSC

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

UMBUZO 1

Funda ISICATSHULWA A kunye NESICATSHULWA B wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA A

                                NGENXA KANANDIPHA

1     UDumezweni, umfana kaMbuso, wavuka ngonyezi emzini awayehlala kuwo
      eColosa, wee nyebelele wabetha ngezikaTshiwo kuloo ndlela iqatywe
      mnyama isinga edolophini eDutywa. Wayeqhutywa yintliziyo eyophayo,
      ephethwe ngumvandedwa kwaye ke akazange alale buthongo buhlayo kwezo
      ntsuku. Ingqondo yakhe yayixinene, imomene, ixikixwa ziingcinga                5
      ezaziyiqweqwedisela phesheya kwemilambo enamagama. Wayexhalabile
      ekhathazwa luvalo. Imbangi ludaba olwaluphalazwe ezindlebeni zakhe
      nguNandipha, isithandwa sakhe, elila ezimathonts' abanzi iinyembezi esithi
      uDumezweni umphathisile. Wayesel' evela kwagqirha uNandipha, ngokutsho
      kwakhe, kwafumaniseka ukuba senyanga-ntathu ekhulelwe.                        10

2     Kwathi akuva olo daba umfana yagungqa yashenxa esihlalweni sayo intliziyo
      yakhe, ekhumbula amazwi angaginyekiyo kayise owakha wamtyityimbisela
      umnwe esithi mhla weva ukuba wenze umonakalo onjalo engatshatanga, uya
      kuze amnyathele esiswini amathumbu aphume ngomlomo, okanye amhlambe
      phakathi kwamasango omzi wakhe. Wayeyazi kakuhle engayithandabuzi             15
      inkohlakalo kayise uDumezweni kwaye ke kwakunokwenzeka ukuba
      akabhibhidli mazinyo kuloo mazwi alukhuni.

3     UDumezweni lo wayefunda kwibanga lesibhozo kwisikolo saseColosa
      noNandipha lowo wayekwakwelo banga. Kwakudlule iinyanga ezintandathu
      bethandana. Le nyanga wayemxelela ngayo uNandipha yayiyeyoMsintsi,            20
      sekumbovu kubhalwe iimviwo zokuphela konyaka. UDumezweni nangona
      wayencwase ukufunda ade ayokufikelela kwiYunivesithi yaseTranskei, azuze
      imithika yezidanga zemfundo enomsila, waziva enyanzelekile ukuba
      ayincame okwelo thuba, asabe ingqumbo kayise.

4     Wafika eDutywa xa kumpondo-zankomo, walindela uloliwe oya eRhawutini.         25
      Wayejonge ukusabela kuninalume owayephangela eJeppe, eRhawutini,
      ehlala eChiawelo. Wakhwela ngemali yokuthenga iincwadi zesikolo. Yathi
      ibetha imini emaqanda yemini elandelayo wabe ewela iGqili, uloliwe wanaba
      okwesongololo ukucanda loo mathafa aseFreyistathi, waya kumtyekeza
      ePark Station eRhawutini umfana kaMbuso ngenj' ixukuxa ngosuku                30
      lwesithathu endulukile eDutywa. Waqesha iteksi yaya kumbeka eChiawelo
      phambi kwendlu awayehlala kuyo uninalume.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            4                             DBE/Novemba 2012
                                             NSC

5     Wadana wangathi uphuzwe yinja phakathi kwamanenekazi akubona abantu
      angabaziyo kuloo ndlu, bamxelela ukuba uninalume akasahlali apho,
      watshintshelwa eAlberton ngaseGermiston kwaye ngoku uhlala elokishini                35
      eThokoza apho afudukele khona. Wafa namthanyana kuba wayengayazi loo
      ndawo kuthiwa ukuyo. Wagqiba kwelokuba afune umsebenzi edolophini
      eRhawutini. Wazula-zula imini yonke, engena ephuma, ephuma engena
      kwimizi-mveliso lada latshona tshoce ilanga laloo mini engawufumani. Ingxaki
      ke ngoku kusakuhlwa yaba kukufumana indawo yokubeka amacala. Waya                    40
      ehotele wazithengela imbodlela yotywala besilungu, waphuma eyigonile,
      eyiqinise ngokungathi iza kuhluthwa aphulukane nayo. Wabhadula wada
      waya kufika erenkini yeebhasi zaseSoweto. Wayeziva esemqheleni omnandi
      kuba phaya ehotele wakha warhabula kanobom kuloo ndyuwe wayeyiphethe.
      Wathenga itikiti, wakhwela esithi uya eSoweto. Wayelawulwa ngumqhele,                45
      engayazi naloo ndawo athi uya kuyo kwaye engazi mntu apho.

6     Kwathi xa kuphiphiphi, sewungcono nok' umqhele, wakhumbula ubugebenga
      baseSoweto awayekhe abaliselwe ngabo, wemisa, wehla esithubeni kuloo
      bhasi sekumnyama mpela ngoku. Wahamba ngeenyawo ithutyana, efuna
      indawo angalala kuyo, wathi vovololo, tywaa ecaleni kwendunduma.                     50
      Waphinda waziqabula ngotywala wabufinca, ecima ezo ntsizi wayefikele
      kuzo. Kule ndawo wayengqengqe kuyo wayeqamele ngelitye elinomphezulu
      ongqukuva. Wawuvakala kamnandi umqhele, umbambazela emphefumlweni,
      wahlaziyeka, waziva enamathemba amatsha osuku olulandelayo. Kusenjalo
      walala yoyi.                                                                         55

7     Kwathi ezinzulwini zobusuku waphupha kugqutha umoya woqhwithela, imvula
      inetha amaxhegwazana. Kusenjalo, wohlo yadilika loo ndunduma phezu
      kwakhe. Wothuka waxhuma ekhuza. Tyhini! Liphupha. Oko kuxhuma
      nokukhuza kwakhe kothusa isilo esasilele kufuphi kuye. Naso senza
      owenkawu, sagqotsa sibhanxekile, kwavakala ukurhwashazela kwengca,                   60
      kwathi tyolokobo, tyobo sityhobeka kwityholo elikufuphi. Oko kuvumbuluka
      kwaso ngesiquphe kwamothusa ngakumbi uDumezweni, lwathi merhe uvalo,
      izibilini zanyuka ngephanyazo zangathi ziza kuphuma ngomlomo. Abuzange
      buphinde buhle ubuthongo kuDumezweni emva koko kwada kwasa.

8     Ukuphuma kwelanga waphakama apho enengevane, wacothoza okonwabu                      65
      esiya edolophini. Wabetha ngezikaTshiwo kwindlela emfutshane enqumla
      kwelaa tyholo sasingene kulo esaa silo sasivumbuluke ecaleni kwakhe
      ebusuku. Kwathi engekatyhutyha-tyhutyhi kakhulu wasibhaqa phambi kwakhe
      sidunduluze gangalala, itshoba lilele umbethe. Kwathi kanti yinkunzi
      yembabala.     Wancuma         emangalisiwe       uDumezweni.  Kwangoko              70
      wayiphakamisa loo nyamakazi wayityatha emagxeni wemka nayo.
      Wayexakiwe ukuba uza kuyihlinza ayiphekele phi na. Kwathi engakahambi
      thuba lide wadibana namadoda esebenza emgaqweni wezithuthi, walinga
      ukuyithengisa kuwo. Wakhwela emqolo phezu kweqhinga unyana kaMbuso,
      akatsho ukuba uyichole ifile koko wathi uyizingele wayibulala.                       75

                  [Sicatshulwe kwincwadi ethi, INTSENGWANEKAZI ebhalwe nguLS, Ngcangatha
                   amaphepha 37–39 saze sahlelwa]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           5                          DBE/Novemba 2012
                                            NSC

QAPHELA: Phendula yonke imibuzo usebenzisa amazwi akho ngaphandle kokuba
         ucelwe ukuba ucaphule.
         Kwiimpendulo ezifuna igama elinye bhala kuphela inombolo yombuzo
         negama elifunwayo.

1.1      Jonga kumhlathi 1

         1.1.1       Wayehlala phi uDumezweni?                                               (1)

         1.1.2       Kuthetha ukuthini xa kusithiwa, 'wabetha ngezikaTshiwo'?                (1)

         1.1.3       Wayexhalatyiswe yintoni uDumezweni?                                     (1)

1.2      Jonga kumhlathi 2

         Uyise kaDumezweni wayeyindoda ekhohlakeleyo. Xhasa olu luvo.                        (2)

1.3      Jonga kumhlathi 3

         1.3.1       Chonga      ibinzana   eliphuhlisa   ukuba    ixesha       leemviwo
                     laliselisondele.                                                        (1)

         1.3.2       Njongo zini awayenazo uDumezweni ngekamva lakhe?                        (2)

1.4      Jonga kumhlathi 4

         Xa kusithiwa 'ngenj' ixukuxa' kuthethwa ukuba kwakuxesha ni?                        (1)

1.5      Jonga kumhlathi 5

         1.5.1       Wafikelela kwesiphi isigqibo uDumezweni akufika uninalume
                     efudukile?                                                              (1)

         1.5.2       Caphula into ebonakalisa ukuba wayewufuna nyhani umsebenzi.             (1)

         1.5.3       Xa kusithiwa wayeyigonile kuthethwa ukuba:

                     A     Wayithi tshwa ekhwapheni.
                     B     Wayeyibeke emqolo.
                     C     Wayeyibeke entloko.                                               (1)

1.6      Jonga kumhlathi 6

         Sizathu sini esabangela ukuba uDumezweni ehle esithubeni kuloo bhasi
         engafikanga nakuloo Soweto?                                                         (1)

1.7      Jonga kumhlathi 7

         1.7.1       Wavuswa yintoni kule ndawo wayelele kamnandi kuyo?                      (1)

         1.7.2       Yintoni eyabangela ukuba angakwazi ukulala obuhlayo emva
                     kokuba evukile?                                                         (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          6                            DBE/Novemba 2012
                                           NSC

1.8      Jonga kumhlathi 8

         1.8.1       Qhinga lini elasetyenziswa nguDumezweni ukuloba amadoda
                     ukuba ayithenge inyamakazi?                                                (1)

         1.8.2       Ubuya kuthini      wena   ukuba   ibinguwe   okhulelise     intombi
                     usengumfundi?                                                              (2)

         1.8.3       Mfundisoni oyifumeneyo ngokufunda esi sicatshulwa?                         (2)

ISICATSHULWA B

                                                          [Ithathwe kuvimba wabevi]

QAPHELA: Phendula yonke imibuzo usebenzisa amazwi akho ngaphandle kokuba
         ucelwe ukuba ucaphule.

1.9      Babonakala ingabantu abangakanani ngokobudala aba bakulo mfanekiso?                    (1)

1.10     Ucinga ukuba yintoni injongo yomfoti ngalo mfanekiso?                                  (1)

1.11     Ngesivakalisi esinye bhala okuqhubeka kulo mfanekiso.                                  (2)

1.12     Inokuba yayinjani imo yezulu ngale mini?                                               (1)

1.13     Khankanya into enye enokubangela ukuba uthi asilo xesha lasikolo eli livezwe
         kulo mfanekiso?                                                                        (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1       7                        DBE/Novemba 2012
                                        NSC

1.14     Xela izinto ezimbini ezisemfanekisweni nezibonisa ukuba abantu abakuwo
         baphila kwixesha langoku.                                                     (2)

1.15     ISICATSHULWA A sinxibelelana njani NESICATSHULWA B?                           (2)

                                                    AMANQAKU ECANDELO A:               30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1       8                          DBE/Novemba 2012
                                        NSC

ICANDELO B: ISISHWANKATHELO

UMBUZO 2: SHWANKATHELA NGAWAKHO AMAZWI

Funda ngocoselelo ISICATSHULWA C esingezantsi. Kwesi sicatshulwa kuxoxwa
ngendlela abantu abaphumeleleyo amabenze ngayo umahluko ebomini babanye
abantu.

QAPHELA:

Kulindeleke ukuba wenze oku kulandelayo:

•   Shwankathela ngawakho amazwi ngezivakalisi ezipheleleyo, ungadluli kumagama
    angama-70.
•   Esi sicatshulwa singendima enokudlalwa ngabantu abaphumeleleyo ukuze
    kuphumelele nabanye abantu.
•   Ungashwankathela ngeengongoma ezisi-7 OKANYE ngomhlathi.                            (7)
•   Akulindelekanga ukuba ubhale isihloko sesishwankathelo.
•   Qaphela indlela echanekileyo yokusetyenziswa kolwimi, iimpawu zobhalo
    nococeko.                                                                           (3)

ISICATSHULWA C

    UNGOPHUMELELEYO OKANYE WENZA UMAHLUKO KUBOMI BABANYE?

Umfundisi uGeorge uzama ukubonisa iindlela zokuba ngumntu ophumeleleyo
nowenza umahluko kubomi babanye. Sisengabantwana sasiye sibuze kwaye siphuphe
ngezinto esinqwenela ukuba zizo xa sesibadala. Ndikhumbula ukuba oontanga bam
abaninzi babefuna ukuba ngoomongameli, oogqirha, amagqwetha, abalinganisi
abadumileyo noosomashishini abaphumeleleyo. Kuqala ndandifuna ukuba
ngusomajuku-juku ndaza ndafuna ukuba ngugqirha otyandayo, ndagqibela ngokufuna
ukuba ngunjingalwazi. Kwakukho nexesha apho ndandifuna ukuya emkhosini. Leyo
yayiminqweno yethu ekukhuleni kwethu ukuze sibe ngabaphumeleleyo.

Ekuhambeni kwexesha abazali bethu basithathela izigqibo ngezinto ekufuneka sibe
zizo nendlela abayibona ngayo impumelelo. Kwabanye abantu yasebenza loo nto
yokukhethelwa kodwa kwabaninzi ayibanga naziphumo zihle. Xa ndijonga emva
ndiphawule ukuba leyo yayiyimpazamo enkulu yabazali. Impumelelo yakho
ibonakalaliswa yindlela owenza ngayo izinto.

Injongo yeli nqaku kukunceda abantu bohlukane nokuleqa impumelelo kuba befuna
udumo. Impumelelo mayingabutshintshi ubuntu bethu de silibale nemvelaphi yethu.
Asinguye wonke umntu osebenza nzima oza kuba ngumlawuli, i-MD okanye usihlalo
wenkampani. Ayisithi sonke esiza kuthandwa okanye sidume ngeendlela ezahlukileyo.
Singabantu siyingqokelela yeziphiwo neetalente ezifihlakeleyo. Akukhathaliseki
nokuba uphethe, usisikhulu sepolitiki, uyinkosikazi ehleli ekhaya, unendawo yakho
ehlabathini eyeyakho kuphela.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1              9                              DBE/Novemba 2012
                                               NSC

Izidingo zobomi zifuna intsebenziswano nokusebenzelana kwamakhono ukuze ubomi
bube yimpumelelo. Iimbaleki ziyaludinga uncedo lwabaqeqeshi, ii-arhente,
abapapashi, abancedisi emakhaya, abaqhubi, oogqirha, amagqwetha nabanye abantu
ngokwendima abayidlalayo. Yonke indima oyinikwayo lithuba lakho ukuba
uzibonakalise. Ubomi nokuba buza nantoni yamkela ngezandla zozibini wenze
kangangoko unako. Ubuncwane buza xa ulwamkele uxanduva onalo.

Kwenze injongo yakho ukwenza umahluko ngobomi bakho, makube yinjongo
ephambili ukuba kubekho mntu uvuyayo ngokufika kwakho ebomini bakhe ngexesha
ofike ngalo.

Awudingi meko ingcono ukuze ube ngumntu owenza umahluko, ungaqala kule ndawo
ukuyo. Umzamo omncinane owenzayo ubalulekile. UMdali ufihla izinto ezinkulu
kwezincinane. Fumana indlela yokuguqula konke okubi ebomini bakho wenze
umahluko ebomini babantu. Ziindaba ezimnandi xa umntu ngamnye enza umahluko.

                     [Sicatshulwe kwimagazini iBONA Novemba 2011 iphepha le-114 saza sahlelwa]

                                                              AMANQAKU ECANDELO B:                   10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                  10                               DBE/Novemba 2012
                                                   NSC

ICANDELO C: ULWIMI

UMBUZO 3: UKUCAZULULA ISIBHENGEZO-NTENGISO

QAPHELA:

•   Kwiimpendulo ezifuna igama elinye bhala kuphela inombolo yombuzo negama
    elifunwayo.
•   Kwimibuzo ekukhethwa kuyo, bhala inombolo yombuzo kuphela kunye
    nonobumba A–C wempendulo echanekileyo.

Funda esi sibhengezo-ntengiso (ISICATSHULWA D) esingezantsi uze uphendule
imibuzo ebuziweyo.

ISICATSHULWA D

    Ubuhle ngumsebenzi wethu!

               Ingaba uneBnB, ikhaya okanye i-ofisi
               ofuna yenziwe ibe ntle?

               Umsebenzi wethu uquka:
               •   Ulawulo lweeProjekthi
               •   Ukuhombisa ngaphakathi
               •   Imihombiso yangaphandle

                      Khaya: 074 457 7576
                      Tshibi: 074 439 70 14
                      Ifekisi: 086 629 3949
                      I-imeyili: khaya@inkanga.co.za
                                 www.inkanga.co.za

                                              [Sicatshulwe kwimagazini iButho iphepha lesi-2 sahlelwa]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                     Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           11                         DBE/Novemba 2012
                                            NSC

3.1      Ucinga ukuba yintoni injongo yokusetyenziswa kwala manenekazi kwesi
         sibhengezo?                                                                           (1)

3.2      Sijoliswe koluphi udidi lwabantu esi sibhengezo-ntengiso?                             (1)

3.3      Nika isizathu sokuba abathengisi basebenzise iifonti ezahlukeneyo.                    (1)

3.4      Lusetyenziselwe    ukuphuhlisa eyiphi injongo uphawu lombuzo kwesi
         sibhengezo-ntengiso?                                                                  (2)

3.5      Nika umsebenzi ube mnye obhengezwe kwesi sibhengezo-ntengiso.                         (1)

3.6      Gqibezela eli qhalo lilandelayo.

         Akukho nkanga ...                                                                     (1)

3.7      Ingaba islogani esisetyenziswe ngabathengisi         usibona   sihambelana
         nesibhengezo-ntengiso? Xhasa impendulo yakho.                                         (2)

3.8      Lisetyenziswe njani igama u 'zokuhlala'?                                              (1)
                                                                                               [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                12                              DBE/Novemba 2012
                                                 NSC

UMBUZO 4: KUCAZULULA IKHATHUNI

QAPHELA:

•   Kwiimpendulo ezifuna igama elinye bhala kuphela inombolo yombuzo
    negama elifunwayo.
•   Kwimibuzo ekukhethwa kuyo, bhala inombolo yombuzo kuphela kunye
    nonobumba A–C wempendulo echanekileyo.

Funda le khathuni (ISICATSHULWA E) ingezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA E

                                        [Sicatshulwe kwimagazini iBona 2008 iphepha 111 yaza yahlelwa]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                  Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             13                        DBE/Novemba 2012
                                              NSC

QAPHELA: Kule khathuni kukho abafana abane, uRasta, Stix, uShoti noChiskop.

4.1      Jonga kwibhokisi 1

         4.1.1       Igama 'Majita' lisetyenziswa:

                     A    Kumantombazana

                     B    Kumakhwenkwe

                     C    Kulutsha jikelele                                                  (1)

         4.1.2       Bhala ngendlela echanekileyo igama 'kwezintsuku'.                       (1)

4.2      Jonga kwibhokisi 2

         Xela umsebenzi wegama, 'Izolo'.                                                     (1)

4.3      Jonga kwibhokisi 3

         Chonga igama libe linye elibolekwe esiNgesini.                                      (1)

4.4      Jonga kwibhokisi 4

         Ucinga ukuba uphuhlisa ntoni umnwe ophakanyiswe nguShoti?                           (2)

4.5      Jonga kwibhokisi 5

         Mfundisoni enikwa uChiskop nguShoti ngamazinyo?                                     (1)

4.6      Jonga kwibhokisi 6

         Aaarrgghh ... ubonakalisa ntoni ngokwentetho kaShoti.                               (1)

4.7      Jonga kwibhokisi 7

         Ububona bunjani ubudlelwane phakathi kukaShoti noChiskop? Xhasa
         impendulo yakho.                                                                    (2)
                                                                                             [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           14                        DBE/Novemba 2012
                                            NSC

UMBUZO 5: ULWIMI NEZAKHONO ZOKUHLELA

QAPHELA:

•     Kwiimpendulo ezifuna igama elinye bhala kuphela inombolo yombuzo
      negama elifunwayo.
•     Kwimibuzo ekukhethwa kuyo, bhala inombolo yombuzo kuphela kunye
      nonobumba A–C wempendulo echanekileyo.

Funda esi sicatshulwa singezantsi (ISICATSHULWA F) uze uphendule imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA F

                                        AMAZWI ENKUTHAZO

          1 Zimbini kuphela iintsuku ezingasayi kuphinda zindihluphe ebomini bam.
            Usuku lokuqala lolwayizolo neempazamo, izoyikiso, iintsizi, imiqobo
            neenkathazo zalo. Olwayizolo lona usuku ludlule umphelo ndingenalo
            nolawulo lwalo. Nalo olu suku lunezalo izabatha, izoyikiso, iingozi
            neemfihlelo. Ingomso lona andinasabelo kulo kuba lusuku olungekafiki.

          2 Ngoncedo loMdali imizamo yam ndiyicebela usuku ngalunye uNamhlanje,
            onke amandla am ndiwasebenzisele lona. Ndingaba ndizifaka kuxinzelelo
            nasebunzimeni obungummangaliso xa ndizikhathaza ngosuku oludlulileyo
            nolungekafiki. UNotshe! andiphindi kwakho ndizikhathaze ngezinye
            iintsuku. Olu lusuku lwam! Lulo qwaba usuku lwam! Namhlanje ndiza
            kuphila ngathi lusuku lwam lokugqibela emhlabeni.

          3 Ndizimisele ukuphila ndiphathe kakuhle wonke umntu endihlangana naye,
            ngendlela nam endifuna ukuphathwa ngayo. Ulwimi lwam ndifuna ukuba
            nolawulo kulo, ndibe ngcathu ekuthetheni ndizame nokulawula iimvakalelo
            zam. Ndikwazimisele ukwabelana noluntu ngobushushu bothando,
            ndibulise ngoncumo nothando bonke endihlangana nabo endleleni yam.
            Ukuvelana nokukhathalela abahluphekileyo nabahlelekileyo sisabelo
            endizikhethele sona. Ubomi bufutshane kwaye buzele ziinzingo, yiyo loo
            nto ndinxanelwe ukwenza ubuntu.
                                                              [Ithathwe kuvimba wabevi]

5.1      Igama 'iintsuku' lisetyenziswe:

         A    Kwisinye.
         B    Kwisininzi.
         C    Kwisenzi.                                                                      (1)

5.2      Sisetyenziswe njani isimelabizo esikrwelelwe umgca ngaphantsi kwisivakalisi
         esingezantsi?

         Ingomso lona andinasabelo kulo ...                                                  (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          15                            DBE/Novemba 2012
                                           NSC

5.3      Isenzi esibhalwe ngqindilili kweli binzana lilandelayo sikoluphi uhlobo
         nexesha?

         Ngoncedo loMdali imizamo yam ndiyicebela usuku ngalunye ...                         (2)

5.4      Lungisa isiphene kwesi sivakalisi silandelayo.

         UNotshe! andiphindi kwakho ndizikhathaze ngezinye iintsuku.                         (1)

5.5      Lenze msebenzi mni igama u 'emhlabeni' kwisivakalisi esingezantsi?

         Namhlanje ndiza kuphila ngathi lusuku lwam lokugqibela emhlabeni.                   (1)

5.6      Xela indlela esisetyenziswe ngayo isakhi esikrwelelwe umgca ngaphantsi.

         Ndizimisele ukuphila ndiphathe kakuhle wonke umntu endihlangana naye.               (1)

5.7      Ludidi luni lwesibanjalo u 'bufutshane' osetyenziswe kweli binzana lilandelayo.

         Ubomi bufutshane kwaye buzele ziinzingo ...                                         (1)

5.8      Ngqamanisa igatya nodidi lonxulumano lwalo.

                     KHOLAM A                             KHOLAM B
           5.8.1   Igatya eliyintloko       A    ekupheleni kosuku.

           5.8.2   Igatya elibalulayo       B    Indebe ilindele abo.

                                            C    bawuthakazelelayo umsebenzi.                (2)
                                                                                             [10]

                                                          AMANQAKU ECANDELO C:               30
                                                             AMANQAKU EWONKE:                70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa+HL+P2+Nov+2012+Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2012-memo/e085fd3e-c00c-4d7a-a447-7312fd032dff) — isiXhosa HL · Memo · 2012 · isiXhosa
- [IsiXhosa+HL+P1+Nov+2012+Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2012-memo/fa1bf791-c739-4b8e-a9e4-7a361e1d200f) — isiXhosa HL · Memo · 2012 · isiXhosa
- [IsiXhosa+HL+P3+Nov+2012+Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2012-memo/b092883d-b88c-4dc9-9471-e12b8c8e1a33) — isiXhosa HL · Memo · 2012 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2012](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2012/4cf220b9-3a99-4e73-9390-54b5b6ee4203) — isiXhosa HL · QP · 2012 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2021/027b6a49-cc53-4e05-9cb4-fcf62f4e073b) — isiXhosa HL · QP · 2021 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2021/32fc2e58-0561-48fd-a0df-a6f97c3ab122) — isiXhosa HL · QP · 2021 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
