# isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November Exams 2014 QP

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 question paper from the NSC November Exams 2014, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2014/b73c21fa-6f87-4587-a4b8-6d8f1ca1287a
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2014
- Exam period: NSC November Exams
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November Exams 2014 QP](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2014/b73c21fa-6f87-4587-a4b8-6d8f1ca1287a)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exams · 2014 · isixhosa. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                               IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                        NOVEMBA 2014

AMANQAKU: 70

IXESHA: 2 iiyure

                              Olu viwo lunamaphepha ali-12.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          2                         DBE/Novemba 2014
                                           NSC

IPHEPHA LEMIYALELO NEENGCACISO

1.       Eli phepha lemibuzo LINAMACANDELO AMATHATHU:

         ICANDELO A:        Isicatshulwa                            (30)
         ICANDELO B:        Ushwankathelo                           (10)
         ICANDELO C:        Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi (30)

2.       Phendula YONKE imibuzo.

3.       Qala icandelo NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

4.       Krwela umgca ekupheleni kwecandelo NGALINYE.

5.       Nombola iimpendulo ngokuchanekileyo ngokwendlela ezinonjolwe ngayo
         kwiphepha lemibuzo.

6.       Shiya umgca emva kwempendulo nganye.

7.       Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

8.       Iingcebiso malunga nolwabiwo lwexesha:

         ICANDELO A:         50 imizuzu
         ICANDELO B:         30 imizuzu
         ICANDELO C:         40 imizuzu

9.       Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         3                         DBE/Novemba 2014
                                          NSC

ICANDELO A: ISICATSHULWA
UMBUZO 1
ISICATSHULWA A
1.1       Funda esi sicatshulwa uze uphendule imibuzo elandelayo.

                                        IMPEMBELELO

      1   Impembelelo ifana nekrele elintlangothi mbini, elithi lisike ngolu uhlangothi
          ngeli xesha, libuye lisike ngolunye ngelinye ixesha. Impembelelo isika
          kabuhlungu ngokubulalayo ngelinye ixesha njengesigebenga, ize ngelinye
          ixesha isike ngokuphilisayo njengegqirha elisusa isidlanga. Impembelelo
          ayinakwenzeka kungekho mntu wesibini njengokuba imfazwe ingenakubakho 5
          kungekho lutshaba.

      2   Masikhe siqwalasele impembelelo esebenza phakathi kwamaqabane
          amabini, nokuba ngabafana nokuba ngamantombazana. La maqabane adla
          ngokubonwa ekunye esenza izinto ngokufanayo, ade maxa wambi
          ngokuvana kwawo afaniselane nangesinxibo. Kukho nto inye phofu 10
          angenakufaniselana ngayo ingqondo, kuba kaloku abantu badalwa
          beneengqondo ngeengqondo. Isebenza ngamandla impembelelo kulo
          mahluko.

      3   Lisuka elinye iqabane libonise into ekufanele yenziwe, into ethi
          isakuphengululwa ihluzwa kuzikiswa ingqondo ifumaniseke intle, ilungile, 15
          kube kuhle xa athe avana avumelana ukuba mayenziwe loo nto intle
          ilungileyo. Iqabane lisuka licebise maxa wambi ukuba makwenziwe into
          engalunganga, libonise ilungelo elinokuzuzwa kuloo nto imbi, kuba kubi xa
          athe amaqabane lawo avana avumelana ukuba makenze loo nto imbi.
          Yimpembelelo le eluhlangothi lusika ngokubulalayo kuba la amaqabane 20
          ayeyeliselana.

      4   La maqabane amelwe kukukhuthazana ekwenzeni okulungileyo, anqandane
          ekwenzeni okukhohlakeleyo, kuba nangani engafani ngengqondo, ayafana
          ngokwahlula okulungileyo kokungalunganga. Into elungileyo, ilungile,
          engalunganga ayilunganga. Inye kuphela yaye ilula indlela yokuvavanya 25
          ukuba kukho umntu ofumana kunzima ukucalula ukulunga okanye
          ukungalungi kwento, kukubuza umbuzo. Ndingeva njani na mna xa into enje
          inokwenziwa kum okanye kumntu wakuthi? Lo mbuzo ulandela laa mthetho
          mdala wamanyange othi, 'Yenza kwabanye abantu njengoko unga bangenza
          ngako kuwe'. Kungcono ukuba mayiqhawuke imvisiswano, buphele 30
          ubuqabane, ibe lelo lihambe indlela yalo ebomini ukuba kula maqabane
          mabini kukho oluphikisayo olu vavanyo, okanye ofuna kwenziwe into
          engalunganga.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             4                             DBE/Novemba 2014
                                              NSC

     5   Amandla empembelelo siwabona nasezikolweni apho athi umfundi
         otshatsheleyo    ngengqondo      ukuphaphama,    oliyolisa   ezimbuthweni,              35
         oyimbalasane emidlalweni, othandwayo nohlonelwayo aphulaphulwe
         ngumndilili wabafundi, abe nempembelelo kuninzi lwabafundi. Umfundi
         oneempawu ezinje ukuba ntle kwazo unakho ukuwuphakamisa umgangatho
         wesikolo ngokuthi aphembelele abanye abafundi ukuba bakhuthale
         ezifundweni zabo, bagcine imithetho yesikolo, bathobele abasemagunyeni.                 40
         Impembelelo yomfundi onezi mpawu zintle ibonakala inoncedo ngamaxesha
         ezidubedube. Yena mntu uphulaphulwayo unakho ukuthetha neziphatha-
         mandla ukuba zilungise ezo ndawo zikhalazelwa ngabafundi ngokuyimfanelo.
         Uye athi ngelisu athetha – thethane nabafundi abathile ukuze bathi bebonke
         babonise umndilili wabafundi ukufa amanqe kwale nto bayikhalazelayo,                    45
         bababonise kananjalo ukuba ukuxulutywa kwabaphathi ngamatye,
         nokuqhekezwa kweefestile, nokutshiswa kwezindlu, bekungasayi kusilungisa
         isikhalazo sabo nokuba besiphatheka, endaweni yoko isenzo esinje
         sobundlobongela singaba nebuyambo elibi, abanye abafundi baphoswe
         yimfundo, lonakale ikamva labo.                                                         50

     6   Umfundi othi enala mandla, ibe impembelelo yakhe imbi unakho ukusitsalela
         ezantsi isikolo ngokuthi asebenzise iimpembelelo ezinxamnye nezo
         ziphakamisa umgangatho. Ebantwini ngokubanzi, ngakumbi ezidolophini
         ezinkulu, umntu oliciko lokuthetha enobukhali, ophulaphulwayo, unakho
         ukubanceda abantu abaninzi ngokuthi ngempembelelo yakhe abacebise 55
         ngeendlela-ndlela zokulungisa intlalo nemisebenzi yabo, abafundise iindlela
         ngeendlela zoqoqosho, inzondelelo nokugudisa emisebenzini yabo, iindlela
         abanokuthi ngokusemthethweni babhekise izikhalazo zabo kwabo
         bongamileyo. Umntu onempembelelo enje ukufaneleka angasiphakamisa
         isizwe, adale intlalo – mnandi phakathi kwabantu.                           60

     7   Inakho enye inkokeli ukuthi inabo nje ubuciko bokuthetha nengqondo
         ebukhali, ibalukuhle abantu, ithi ithetha ngoqoqosho nje kanti isekeleze
         ukutyebisa, kanti ithetha ngentlalo-ntle nje isekeleze olwayo udumo, ithi
         ngobuciko bayo ibakhuthaze abantu bafune amalungelo abo ngokungekho
         mthethweni, ibafunze eweni, yehle intlekele, kufe abantu, bambi baphoswe 65
         ezintolongweni baphelelwe yimisebenzi kulambe iintsapho, ibe yona le
         nkokeli ihleli kwezitofotofo, isitya ibhotolo. Utsho ngakhona okaMqhayi kwilivo
         lakhe 'INKOKELI' kulaa ncwadi kaBennie 'IMIBENGO', ukuthi, 'inkokeli
         mayibuve ubunzima obuviwa ngaba bantu ebakhokelayo'.

     8   Impembelelo isebenza kakhulu ekhaya kuba abantu bekhaya basoloko 70
         bekunye ngaphandle kwamaxa bahlulwe yimigama ngenxa yomsebenzi.
         Isebenza phakathi kwabazali bobabini, phakathi kwabazali nabantwana
         naphakathi kwabantwana bodwa. Kubalulekile ukuba abazali bahambe
         ngokufanelekileyo kuba ingqeqesho yenziwa ngokuthetha nangomzekelo
         ngenxa yobukhulu bempembelelo yabazali kubantwana babo.             75

                      [Sicatshulwe kwincwadi yamavo ethi, AMAVO AMAFUTSHANE ebhalwe nguA,
                                                       Madala, amaphepha 65–68 saze sahlelwa.]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           5                            DBE/Novemba 2014
                                            NSC

         Jonga kumhlathi 1

         1.1.1       Xela  izinto  zibe       MBINI    ezikwisicatshulwa         ezifaniswa
                     nempembelelo.                                                                (2 )

         1.1.2       Yenzeka kubani impembelelo ngokwesicatshulwa?                                (1)
         Jonga kumhlathi 2
         1.1.3       Iqabane kwisicatshulwa lithetha      ntoni?      Khetha     impendulo
                     efanelekileyo kwezi zingezantsi:
                     A   Umngcatshi.                                                              (1)
                     B   Umhlobo.
                     C   Umpolitiki.
                     D   Usiyaluka.
         1.1.4       Caphula into ibe NYE la maqabane mabini akhankanywe
                     kwisicatshulwa anokwahluka ngayo.                                            (1)
         Jonga kumhlathi 3

         1.1.5       Bhala        isithethantonye      segama          'isakuphengululwa'
                     elikwisicatshulwa.                                                           (1)

         Jonga kumhlathi 4

         1.1.6       Yintoni anokuyenza la amaqabane xa ezibona enokwayeliselana?                 (2)

         1.1.7       Bhala ngamazwi akho intetho ethi, 'Yenza kwabanye abantu
                     njengoko unga bangenza ngako kuwe.'                                          (2)
         Jonga kumhlathi 5
         1.1.8       Yintoni ongayenza ukuthintela       impembelelo       engalunganga
                     ingakuchaphazeli? Cacisa.                                                    (2)
         1.1.9       Thelekisa iindlela EZIMBINI anokuthi umfundi oyimbalasane abe
                     nefuthe ngazo kwabanye ngokwesicatshulwa.                                    (2)
         Jonga kumhlathi 6
         1.1.10      Bungasisixhobo     sotshintsho    esilungileyo      njani     ubuciko
                     obulungileyo ekuhlaleni?                                                     (2)
         Jonga kumhlathi 7
         1.1.11      Uthetha ukuthini umbhali xa esithi inkokeli mayibuve ubunzima
                     obuviwa ngabantu ebakhokelayo?                                               (2)

         1.1.12      Angawubonakalisa njani umzali umzekelo wempembelelo entle?                   (1)
         Jonga kumhlathi 8
         1.1.13      Ufunde ntoni kwesi sicatshulwa?                                              (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1              6                               DBE/Novemba 2014
                                               NSC

1.2      ISICATSHULWA B: OKUBONWAYO

         Qwalasela lo mfanekiso ungezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

                                                                                              3
                   1                                 2
                                                                           Ndiza kukhe
                         Ndiyakuyala,                                      ndiyicinge le
                         luqwalasele olu                                   nto
                         phawu, lube                                       uyithethayo,
                         nentsingiselo                                     kodwa …
                         kuwe!

                                  [Ucatshulwe kwi-intanethi www.googlesearch.com waze wahlelwa.]

         1.2.1     Kwenzeka ntoni kulo mfanekiso?                                                       (2)

         1.2.2     Lumele ntoni uphawu olukwiqam lesibini?                                              (2)

         1.2.3     Ibonisa ntoni inkangeleko yobuso bomntu ocingayo okwiqam
                   lesithathu? Xhasa impendulo yakho.                                                   (2)

         1.2.4     Xela izinto EZIMBINI ezifana ngazo izicatshulwa A no B. Khankanya
                   izinto ezahluke ngazo ezi zicatshulwa zozibini.                                      (4)

                                                              AMANQAKU ECANDELO A:                      30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                  Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           7                        DBE/Novemba 2014
                                            NSC

ICANDELO B: USHWANKATHELO

UMBUZO 2

Funda ngocoselelo ISICATSHULWA esingezantsi. Kwesi sicatshulwa kunikwa
iingcebiso ngexabiso lempumelelo.

QAPHELA: Kulindeleke ukuba wenze oku kulandelayo:

•   Shwankathela ngawakho amazwi ungacaphuli njengoko kubhaliwe kwitekisi.
•   Impendulo yakho mayingadluli kumagama angama-70–80.
•   Shwankathela ngomhlathi kuphela.
•   Akulindelekanga ukuba ubhale isihloko sesishwankathelo.
•   Qaphela indlela echanekileyo yokusetyenziswa kolwimi, iimpawu zobhalo
    nococeko.
•   Bhala phantsi inani lamagama owasebenzisileyo wakugqiba.

                                        LE NT'UTHANDO!

1    Uthando masivume, luyinxalenye yobomi bethu. Kubhaliwe kanobom ngalo
     kwiinoveli nakwezinye iintlobo zeencwadi ezikhoyo, iifilimu ezininzi esizibukela
     kumabonakude nasebhayaskophu zingothando. Sibabonile abadlali beqonga
     besizobela umfanekiso walo ngendlela apha eyonwabisayo.

2    Umhla we-14 kuFebruwari, nobizwa ngokuba ngumhla kaValentina, ngumhla 5
     wokuvuselela uthando ezintliziyweni zabantu. Ngaphandle kolu suku
     lukaValentina, zikho nezinye iintsuku ezibekwa bucala njengezixabisekileyo
     phantsi kwalo mba wothando ezifana nosuku lokukhumbula bonke abantu
     abangoomama, usuku lokukhumbula ootata kwakunye nosuku losapho luphela.

3    Ukongeza kuyo yonke loo nto kukwakho nezikhumbuzo zemihla yokuzalwa 10
     kwabantu ezihlala ziqhubeka njalo amaxesha ngamaxesha. Zonke ezi zithethe
     zikhankanyiweyo singatsho ukuthi ziziqhamo ezihle kuba zikhuthaza uthando
     phakathi kwabantu.

4    Uthando lwenza usapho luhlale luthandana, luxhasana, lukhathelelana. Ilungu
     ngalinye liyakwazi ukuziva libalulekile, lihoyekile, lixabisekile. Ukuthandwa 15
     nokuhoywa nokufekethiswa ngabantu yinto emnandi kunene ngokuba imtsho
     umntu azive exolile emphefumlweni.

5    Olunye uthando lolwabahlobo nabantu bonke. Singayintoni ngaphandle
     kwabanye abantu? AmaXhosa ayibona ukuba akulunganga ukuba yinkomo edla
     yodwa. Izihlobo nabantu jikelele zinjengesongo kukutya obububomi, zenze ubomi 20
     buphelele. Aphinda athi amaXhosa akukho qili linokuzikhotha umhlana. Umntu
     ngumntu ngabantu. Ukungakhathaleli abantu kunokwenza ungabungcamli
     ubuncwane bokuphila.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1              8                              DBE/Novemba 2014
                                               NSC

6    Uthando yinto echukumisa iintliziyo zabantu. Bayafa abantu ngenxa yothando
     ukanti bayayishiya imizi yabo kwangenxa yalo. Luphi uthando xa abantu 25
     bebulalana ngolu hlobo kule mihla? Luphi uthando xa eyekwa umntu aye kweyela
     aze ahlekwe emva koko? Luphi ke uthando xa abantu besifa yindlala kodwa
     abanye balahla ukutya emigqomeni ngenxa yokuxakwa bubuninzi bako. Masikhe
     sizibhence, sizifune, sizigocagoce, hleze kuthi kanti saphulukana nothando
     kudala.                                                                      30

7    Uvela phi na wena mntu ungalwaziyo uthando into ebaluleke kangaka nexatyiswe
     kangaka ziintlanga zonke? Ngaphandle kothando uziva uze. Akumphulaphulanga
     na umzali wakho eniyala ekhaya ukuba ze nithandane ningabantwana bomzi
     omnye nje? Baqhutywa yintoni kanene abo babini baye bazimanye ngeqhina
     lomtshato esidlangalaleni? Iimbongi zithethile kakhulu ngalo kwimibongo yazo. 35

                                        [Sicatshulwe kwinoveli ethi, UNAMBITHEKO ebhalwe nguM,
                                                          Yekela amaphepha 52-55 saze sahlelwa.]

                                                              AMANQAKU ECANDELO B:                    10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                  9                                 DBE/Novemba 2014
                                                   NSC

ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

UMBUZO 3: UKUCAZULULA ISIBHENGEZO-NTENGISO

Funda esi sibhengezo-ntengiso singezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

               ITI YAMACHIZA ENDALO, IMBAMBAZELA
                                IZOBOZA INGQONDO NOMZIMBA!
                                                  Ikunika:
                                            Impilo           Amandla
                                                 IKUNIKA:
                                                                                        Incedisa
                                                                                        ekucoleni
                                                                                        ukutya
                                 Ulonwabo
                                                                  Ukuphumla

           Impilo
                                                                                           Ihlaziya
                                                                                          amalungu
                                                                                         angaphaka-
                                                                                              thi

                                       Intliziyo iba ngumqaba-qaba
                                        Yisebenzise usinde ekufeni.
            Zikhuphe ebukhobokeni ufumane inkululeko yempilo wena nosapho lwakho kule mveliso yendalo!
                               Qhagamishelana nathi kwa – www.googlesearch.com
                                       [Sicatshulwe kwi-intanethi - www.googlesearch.com saza sahlelwa]
                                   [Sicatshulwe kwi-intanethi- www.googlesearch.com, saza sahlelwa]

3.1      Sijoliswe koobani esi sibhengezo-ntengiso? Xhasa impendulo yakho.                                   (2)
3.2      Nika into ibe NYE oyifumana ngokusebenzisa le ti yamachiza endalo ekwesi
         sibhengezo-ntengiso.                                                                                (1)
3.3      Ingaba islogani sesi sibhengiso-ntengiso siyahambelana nesihloko? Xhasa
         impendulo yakho.                                                                                    (2)
3.4      Yintoni injongo yombhali ngokusebenzisa                       amagqabi       emfanekisweni
         osetyenziswe kwesi sibhengezo-ntengiso?                                                             (1)
3.5      Sebenzisa isibizo 'intliziyo' kwisivakalisi kuphuhle intsingiselo eyahlukileyo
         kule ikwisibhengezo-ntengiso?                                                                       (2)
3.6      Lwenze msebenzi mni kubathengi ulwimi olusetyenziswe ngumthengisi kweli
         binzana lingezantsi. Cacisa.
         'Yisebenzise usinde ekufeni.'                                                                       (2)
                                                                                                             [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                       Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                10                              DBE/Novemba 2014
                                                 NSC

UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI

                                             1    Bafundi, nanku      Usinika njani isihloko esinje,
                                                  umsebenzi           titshalakazi? Uthetha ukuba
                                                  obhalwayo wale      akusilandeli kwiindlela
              ISINCOKO                            kota ebhodini.
                                                  Ndifuna ukuba
                                                                      zonxibelelwano zala
                                                                      maxesha? Konke
                                                  niwenze ngolu       ebesikwenza sikuxhomile
          Izinto endizenze                        hlobo:
                                                                      kwimithombo yonxibelelwano
          ngeeholide                                                  yethu, kooMixit, Facebook,
          zasehlotyeni.                                               Twitter, Instagram nezinye.

                                                                                                       2

          Zonke ezi ndlela
          uzikhankanyayo
          aziluphuculi
          ulwimi lwenu.

                                         Who-o-wu!
          4                              akaqondi lo,
                                         uyashiywa
                                         ngamaxesha.

                                     3
                                         [Icatshulwe kwi-intanethi- www.googlesearch.com, saza sahlelwa]

4.1      Nika umsebenzi onikwa abafundi ngutitshalakazi kule khathuni?                                     (1)

4.2      Xela ENYE yeendlela zonxibelelwano zala maxesha ekhankanywe kule
         khathuni.                                                                                         (1)

4.3      Ingcingane ekwiqam lesi-3 iveza ntoni ngesimo somfundi? Xhasa impendulo
         yakho.                                                                                            (2)

4.4      Isimnini 'zasehlotyeni' siphuhlisa ntoni? Khetha impendulo kwezi zingezantsi.

         A       Zezikabani
         B       Zezaphi
         C       Zezantoni
         D       Zezanini                                                                                  (1)

4.5      Sakhiwe kwesiphi isigaba sentetho isibizo 'ukusebenza'?                                           (1)

4.6      Uthetha ukuthini umfundi xa esithi 'akusilandeli' kwiqam lesi-2?                                  (2)

4.7      Bonisa ukulunga nokungalungi kweendlela zonxibelelwano zala maxesha?                              (2)
                                                                                                           [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                   Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          11                            DBE/Novemba 2014
                                           NSC

UMBUZO 5: ULWIMI NEZAKHONO ZOKUHLELA

Funda esi sicatshulwa, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

                             UKUBALULEKA KOKUZIQEQESHA

1     Esona sakhono sibalulekileyo ekufuneka wonke umntu enaso kukwazi
      ukuziqeqesha. Esi sakhono sifuneka nkalo zonke zobomi. Ligcuntswana labantu
      eliqinisayo kuso nangona luwazi amandla aso. Ukuziqeqesha akubhekiselelanga
      ekubeni lukhuni nasekuzenzeni ikheswa koko kukwangeza isuntswana lokuba
      nokuzilawula, ukusebenzisa ingqondo, ukwazi ukunyamezela indlela ophila ngayo 5
      nokuba namandlakazi angaphakathi. Uyakwazi ukubulawula ubomi bakho xa
      unezi zinto.

2     Ukuziqeqesha kukunceda ukwazi ukunamathela kwizigqibo zakho, uzilandele
      ungatshintshanga ngqondo, le yenye yeendlela zokufezekisa amaphupha akho.
      Uyakwazi ukwenza izigqibo ungajiki, unamathelise ingqondo, iingcingane 10
      nezenzo zakho kweso sigqibo ukuze usiphumeze xa unesi sakhono. Ubonakala
      njengomntu owomeleleyo ngaphakathi xa ukwazi ukumelana nemiceli-mingeni
      efana nokoyisa ukubekela izinto amangomso nokonqena. Uzingisa ungajiki.

3     Okona kubalulekileyo ngesi sakhono kukukwazi ukuzeyisa. Uyahlukana nokufuna
      ulonwabo lomzuzwana, uziphosanise nenzuzo emandla. Imigibe nezabatha 15
      zibekwa endleleni yempumelelo. Umntu ofuna ukumelana nazo kufuneka abe
      nokunyameka nokunyamezela, akanakuyenza loo nto engakwazi ukuziqeqesha.
      Ubani xa ekwazi ukuziqeqesha uba namandla nokuzithemba, loo nto idale ukuba
      ube ngumntu owonwabileyo nowanelisekayo.

                                                 [Sicatshulwe kuvimba wabevi saza sahlelwa]

5.1      Xela ukuba igama 'ligcuntswana'         lisetyenziswe   njengantoni?     Khetha
         impendulo kwezi zingezantsi.

         A           Sibaluli
         B           Sibanayo
         C           Sisibayiyo
         D           Simelabizo                                                                 (1)

5.2      Nika isigaba sentetho segama elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwesi
         sivakalisi:

         Esi sakhono sifuneka nkalo zonke zobomi.                                               (1)

5.3      Guqula esi sivakalisi singezantsi sibe kwimo evumayo.

         Ukuziqeqesha akubhekiselelanga ekubeni lukhuni.                                        (1)

5.4      Lungisa isiphene sobhalo esikwesi sivakalisi singezantsi:

         Ubani xa ekwazi ukuziqeqesha ubanamandla nokuzithemba.                                 (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          12                             DBE/Novemba 2014
                                           NSC

5.5      Bhala le ntetho ilandelayo ibe kwingxelo-ntetho.

         Umbhali uthi kumfundi, 'Xa unesi sakhono uyakwazi ukwenza izigqibo
         ungajiki ...'                                                                        (2)

5.6      Caphula amagama abe MABINI azizithethantonye kumhlathi wesi-3.                       (2)

5.7      Sebenzisa isiqu sesenzi 'funa'       kwisivakalisi   sithabathe    iinjongosenzi
         EZIMBINI ngoncedo lwezimamva.                                                        (2)
                                                                                              [10]

                                                            AMANQAKU ECANDELO C:              30
                                                               AMANQAKU EWONKE:               70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2014](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2014/b647fdaa-06b0-475e-b56d-e90af2457c2f) — isiXhosa HL · QP · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2021/027b6a49-cc53-4e05-9cb4-fcf62f4e073b) — isiXhosa HL · QP · 2021 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2019/3bd6700c-024d-4baf-ad56-5a18c7c1a8f0) — isiXhosa HL · QP · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2016/364feb43-38d1-436e-afdb-9c8161885aac) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2015](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2015/e4d56901-bd81-4e00-bce7-b3e81a126f24) — isiXhosa HL · QP · 2015 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2014-memo/2bc53392-4705-4def-953a-039e20ef488c) — isiXhosa HL · Memo · 2014 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
