# isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November Exams 2015 QP

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 question paper from the NSC November Exams 2015, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2015/e4d56901-bd81-4e00-bce7-b3e81a126f24
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2015
- Exam period: NSC November Exams
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November Exams 2015 QP](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2015/e4d56901-bd81-4e00-bce7-b3e81a126f24)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exams · 2015 · isixhosa. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa HL P1 Nov 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2015-memo/d48a61d2-ce3c-4c08-8381-899d59febcfd) — Memo · 2015 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                               IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                        NOVEMBA 2015

AMANQAKU: 70

IXESHA: Iiyure 2

                              Olu viwo lunamaphepha ali-12.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           2                        DBE/Novemba 2015
                                            NSC

IPHEPHA LEMIYALELO NEENGCACISO

1.       Eli phepha lemibuzo LINAMACANDELO AMATHATHU:

         ICANDELO A:        Isicatshulwa                              (30)
         ICANDELO B:        Ushwankathelo                             (10)
         ICANDELO C:        Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi   (30)

2.       Phendula YONKE imibuzo.

3.       Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

4.       Krwela umgca ekupheleni KWECANDELO NGALINYE.

5.       Nombola iimpendulo ngokuchanekileyo ngokwendlela ezinonjolwe ngayo
         kwiphepha lemibuzo.

6.       Shiya umgca emva kwempendulo nganye.

7.       Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

8.       Iingcebiso malunga nolwabiwo lwexesha:

         ICANDELO A: Imizuzu 50
         ICANDELO B: Imizuzu 30
         ICANDELO C: Imizuzu 40

9.       Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         3                         DBE/Novemba 2015
                                          NSC

ICANDELO A: ISICATSHULWA

UMBUZO 1

1.1      Funda esi SICATSHULWA A uze uphendule imibuzo elandelayo.

         ISICATSHULWA A

                                          UBUTYEBI

         1     Ingaba ukho umntu ongafuni kutyeba kweli xesha sikulo, eli xesha
               lifuna ukuba umntu aqale abeke phantsi imali phambi kokuba
               kungaqhubeka nayiphi na into? Umntu onjalo umelwe ukuba
               othulelwe umnqwazi kuba ndiqinisekile uninzi lwabantu phandl' apha
               luyabulangazelela ubutyebi. Ubutyebi singatsho ukuthi kukuba nayo 5
               ngokugqithisileyo nayiphi na into ethatyathwa njengeyona nto
               inexabiso eluntwini. Into enexabiso ke yileyo iluncedo eluntwini
               okanye leyo iphilisayo. Ngamanye amazwi singatsho ukuthi ubutyebi
               yintlutha. Umntu osisityebi ngumntu ohluthayo oyiva ngembali indlala.

         2     Phaya phambili ubutyebi bomntu bebuqikelelwa ngokobungakanani         10
               bemfuyo yakhe. Umzi wendoda esisityebi ububonwa ngokuphuphuma
               kobuhlanti yimpahla. Inkomo sesona silo anegugu ngaso umXhosa;
               kwakunjalo mandulo, kusenjalo nanamhla. Isinhanha sendoda ke
               ngoko ibiyileyo iinkomo zingenakubalwa ngenxa yobuninzi bazo.
               Enkomeni amaXhosa ebezuza lukhulu. Ebefumana ubisi, inyama,           15
               ufele,    iimpondo     kwanobulongwe       bokusinda.     Ekulimeni
               bekusetyenziswa kwa ezi nkomo. Indoda esisityebi ibikwazi ukuzeka
               uthotho lwabafazi ingenaxhala ngokulobola. Kwizisusa ezixatyisiweyo
               ezinjengemitshato bekusiwa inkomo yoyis' umntu inyama. Kule mihla
               ubutyebi bomntu buqikelelwa ngobungakanani bemali anayo               20
               ebhankini. Nangona baseliqela nje abantu abafuyileyo, imali ngoyena
               singaye kobu bomi banamhla. Amaxesha amaninzi kuye
               kunyanzeleke ukuba umntu athengise ngenxalenye yemfuyo yakhe
               khon' ukuze abe nakho ukuzuza imali anokuthenga ngayo izinto
               ezithile eziyimfuneko. Baninzi abantu abakwiindawo eziphezulu         25
               kungoku nje ekwafuneka kuthengiswe ngemfuyo ukuze bafunde.

         3     Ubutyebi bangoku bumbiwa ngaphantsi komhlaba. Kumbiwa amatye
               exabiso anjengegolide, isilivere, idayimani, njalo-njalo. La matye
               ayahlanjisiswa ngezikhucula-ntsila zodidi oluphambili aze aphekwe
               kwawona maziko akhe ashushu omlilo. Emva koku ayapholiswa aze 30
               enziwe abe yimali okanye abe zizihombiso ezimenyezelayo
               ezigaxelwa emzimbeni okanye ezihombisa ezindlwini. Igolide yona
               ide yenziwe ibe zizitena ezithi zigcinwe koovimba bemali
               abakhulu apho ihlala khona njengobutyebi obufuyiweyo. Obunye
               ubutyebi obuphuma emathunjini omhlaba bobo be-oyile. I-oyile 35
               iyafumaneka nangaphantsi kwamanzi olwandle. Inkqubela-phambili
               yamazwe onke namhlanje ixhomekeke emandleni aphuma kwi-oyile.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             4                             DBE/Novemba 2015
                                              NSC

         4     Zininzi iindlela abathi batyebe ngazo abantu. Bakho abantu abaqala
               phantsi eluthuthwini, babile besoma, bawe bevuka, banyuke bade
               baye kufikelela encochoyini batsho babe ziingcungcu. Umntu 40
               obufumene ngolu hlobo ke ubutyebi ngoyena udla ngokuhlonelwa
               ngabantu. Imbangi yoko kukuba yena uzenze ngokwakhe le nto ayiyo;
               akathathanga ntweni. Ubutyebi obufunyenwe ngolu hlobo bobona
               bukholisa ukuzinza kuba kaloku bona bufunyenwe ngokubila
               kwebunzi.                                                          45

         5     Mntu wumbi uyakwazi ukuzibona sele esisityebi ngenxa kaqashi-qashi
               okanye    ukhuphiswano.      Uqashi-qashi      othandwa     kakhulu
               ngowamahashe kude kuthi umdyarho kaJulayi phaya eThekwini. Xa
               athe ubani wawachana kakuhle la mahashe, uye azuze isithonga
               esimenza abe sisigwili sabumini. Imidlalo nayo kanti iyamenza umntu 50
               ukuba atyebe. Emidlalweni kufuneka ubugcisa obuthi buphuhliswe
               ngamalungiselelo-mdlalo athe rhoqo; kanti nokuzingisa kuyafuneka.
               Apha umntu uyayibilela xhopho imali kwaye kucacile ukuba ivila
               nomntu okhawulezayo ukunikezela abangeni ndawo.

         6     Batyebile abantu phandl' apha ngumculo. Umculo uzithimbile 55
               iingqondo neentliziyo zabantu ingakumbi ezolutsha. Mihla le kuvela
               iimvumi neemvumikazi ezintsha kwangokunjalo namaqela. Ubhalo-
               ncwadi nalo luyakwazi ukuyigxothela kude indlala xa athe ubani
               wazinikela ngokupheleleyo kulo. Iincwadi ezininzi zababhali bodumo
               ziguqulelwa kwiilwimi ngeelwimi khon' ukuze zibe nokufundwa 60
               ziintlanga ngeentlanga. Ezinye zazo zisetyenziswe kanobom
               ekwenzeni imidlalo yeqonga nasekwenzeni iifilimu zodidi oluphambili.

         7     Bukho ubutyebi obuza ngobusela, ngokukhuthuza, ngokuhlawulisa
               izinhanha imali yokhuseleko, ngokukhululwa kwexhoba ekumkiwe nalo
               ngetshova, njalo-njalo. Obu ubutyebi buza ngendlela ekhohlakeleyo 65
               yaye abuye buhlale xesha lide koko bukhawuleza bubhange. Abantu
               abatyeba ngolu hlobo zizikrelemnqa nabaphangi abangcungcuthekisa
               imiphefumlo yabanye abantu. Nabo abayidli kakuhle le mali
               bayifumene ngale ndlela kuba soloko behleli benexhala lengalo
               yomthetho ende.                                                   70

         8     Zikho ezinye iindlela ezininzi anokuthi umntu atyebe ngazo
               ezingakhanka-nywanga ngentl' apha. Nangona kunjalo likhulu
               ngokungakholelekileyo inani labantu abaswele nale imdaka isenti
               yokuba bathenge into etyiwayo. Baninzi abantu esivele bezama kodwa
               abakatyebi nanamhla oku. Bakho abo baqale izolo kodwa namhlanje 75
               babalelwa kudidi lwabantu abahluthayo. Akukho namnye umntu
               ofanelwayo bubuhlwempu ngoko ke masizame ukuphila kumgangatho
               ongentla ebuhlwentshini nokuba asibanga zizo izityebi.

                      [Sicatshulwe kwincwadi ethi AMAXESHA EMPUCUKO SISINGISE PHI NA?,
                                         ebhalwe nguM Yekela: amaphepha 5–8, saze sahlelwa]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           5                         DBE/Novemba 2015
                                            NSC

         Jonga kumhlathi wokuqala

         1.1.1       Yintoni ubani ekufuneka ayenze ukuze atyebe?                            (1)

         1.1.2       Lithetha ukuthini igama, 'luyabulangazelela'?                           (2)

         1.1.3       Yintoni ubutyebi ngokwalo mhlathi?                                      (1)

         Jonga kumhlathi wesibini

         1.1.4       Iinkomo beziyeyona mfuyo ubutyebi bendoda ebebujongwa ngayo.
                     Ngqina oku ngokwalapha kwisicatshulwa.                                  (1)

         1.1.5       Zizathu zini ezenza umbhali athi umXhosa uyixabise kakhulu
                     inkomo? Khankanya zibe ZIBINI.                                          (2)

         1.1.6       Thelekisa indlela obahluke ngayo ubutyebi bangoku nobamandulo.          (2)

         1.1.7       Isivakalisi esikrwelelwe umgca ngaphantsi kumhlathi wesi-2 siveza
                     ntoni ngemfuyo?                                                         (2)

         Jonga kumhlathi wesithathu

         1.1.8       Ithini inkqubo elandelwayo xa kusenziwa imali?                          (2)

         1.1.9       Isivakalisi esibhalwe ngqindilili kulo mhlathi    sibonisa   ntoni
                     ngegolide xa uyithelekisa nezinye izimbiwa?                             (2)

         Jonga kumhlathi wesine

         1.1.10      Chonga kulo mhlathi ibinzana elivelisa ukusebenza nzima.                (2)

         1.1.11      Yintoni ebangela ukuba umntu oqale phantsi ukufumana ubutyebi
                     ahlonelwe?                                                              (1)

         Jonga kumhlathi wesihlanu

         1.1.12      Ngumntu onjani ongenakho ukubufumana ubutyebi ngemidlalo?               (1)

         Jonga kumhlathi wesixhenxe

         1.1.13      Ungabonwabela     na   ubutyebi obukhankanywe     kumhlathi
                     wesixhenxe xa unokubufumana? Xhasa impendulo yakho.                     (2)

         Jonga kwisicatshulwa sonke

         1.1.14      Mfundiso ni efumaneka kwesi sicatshulwa?                                (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             6                             DBE/Novemba 2015
                                              NSC

1.2      ISICATSHULWA B: OKUBONWAYO

                                         [Ucatshulwe kwi-intanethi-www.cartoonstock.com]

         1.2.1       Loluphi udidi lobutyebi oluvezwa kulo mfanekiso?                               (1)

         1.2.2       Iveza ntoni indlela alifunqule ngayo itakane legusha lo mfo?                   (2)

         1.2.3       Unxulumana       njani         umfanekiso      okwisicatshulwa         B
                     nesicatshulwa A?                                                               (2)

         1.2.4       Bungasesichengeni njani obu butyebi bukulo mfanekiso? Nika
                     iingongoma zibe MBINI kwimpendulo yakho.                                       (2)

                                                            AMANQAKU ECANDELO A:                    30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          7                      DBE/Novemba 2015
                                           NSC

ICANDELO B: USHWANKATHELO

UMBUZO 2

Funda ngocoselelo ISICATSHULWA C esingezantsi. Kwesi sicatshulwa kuthethwa
ngokunyaniseka.

QAPHELA: Kulindeleke ukuba wenze oku kulandelayo:

•   Shwankathela ngawakho amazwi ungacaphuli njengoko kubhaliwe kwitekisi.
•   Impendulo yakho mayingadluli kumagama angama-70.
•   Shwankathela ngomhlathi kuphela.
•   Akulindelekanga ukuba ubhale isihloko sesishwankathelo.
•   Qaphela indlela echanekileyo yokusetyenziswa kolwimi, iimpawu zobhalo
    nococeko.
•   Bhala phantsi inani lamagama owasebenzisileyo wakugqiba.

ISICATSHULWA C

                                        UKUNYANISEKA

1     Yinto entle nebukeka kakhulu kuzo zonke iintlanga le nto ikukunyaniseka.
      Nakuba ngathi inelahleko, okwexeshana, kumntu oyibambileyo, noko ekupheleni
      ilelona tyholo angazimela ngalo umntu, ukuze abe nguye kwabanye, athenjwe,
      aphumelele, abe negama eliya kuthi noko angasekhoyo libe lona lisathetha.

2     Yinto embi kakhulu kumntwana ukuxoka, ize igqithe ukuba mbi ngakumbi 5
      kumntu omkhulu ukuthetha into engeyiyo inyaniso. UThixo wasipha ulwimi
      lokuthetha inyaniso. Ukuxoka ngumkhwa othi wakumqhela umntu usuke ungabi
      sahlukana naye, athi kanti naye akasazazi nokuba ehamba nje ulixoki, onke
      amaxesha athethayo uba uthetha njengabanye abantu abaqhele ukuthetha
      inyaniso, ukanti ethetha nje abantu, noko ngathi bayamphulaphula, bathe nqa 10
      kuba besazi ukuba uyawaxoka.

3     Ukulandula into unayo uthi akunayo yenye yeendlela zokuxoka okuqhelwe
      kakhulu nangabantu abebefanele ukuba bathenjwe. Ukuthi uxelelwe into, uze
      uyalwe ukuba ungayithethi nakubani, uze usuke wena uyithethe komnye umntu
      wesithathu, ngelithi uyamhlebela, kukuxoka oko, kuba kukwaphula idinga 15
      nomnqophiso phakathi kwakho nowenu, waye usenjenjalo nje ufuna
      ukubambisana abantu ngolwimi lwakho ongenakho ukuluqhobosha.

4     Ukuyigqwetha ngabom intetho ethethwa ngomnye umntu ukwenzela ukuba
      ivakale kakubi kwabanye ukuze imenzakalise, kukuxoka oko. Ukongezelela
      kwinto oyithethayo ngaphezu koko ibinjalo, kukuxoka. Ukuluteketisa 20
      ulongezelelo olo ulwenzayo, ngokuthi ndikhulisa inyaniso, kukongezelela kwa
      obunye ubuxoki.

5     Ukunkinkishela umntu ulwazi,ungalukhuphi lonke ngobunjalo balo, bubungozi
      obufana nqwa nobu buchazwa nguTennyson. Uthi uTennyson, oyimbongi
      yasemLungwini, 'Inyaniso eyenziwe isizekevu ukuxelwa, obo bobona buxoki 25
      bugqithisileyo'.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           8                           DBE/Novemba 2015
                                            NSC

6     Ukulubuka undwendwe, ulubonise ubuso obuhle, uthethe kakuhle nalo xa
      lusephambi kwakho, kanti uza kulusika iimpundu, uluhlebe lusakuthi tshiki, loo
      nto kukungabi nakunyaniseka nakuthembeka.

7     Isimilo sexoki senzakalisa lona ngaphezu kokwenzakalisa abo lihamba lixoka 30
      ngabo. Yinto elungileyo ukuyixela into oyaziyo wakubuzwa; kodwa yinto
      eyahlukileyo nembi ukuhamba ugxeka, uthetha into ongayibuzwanga. Yeha!
      akwaba uQamata angawapha amadodana neentombi zethu amehlo, nesipho
      sokuba bazibone njengoko babonwa ngako ngabanye abantu.

          [Sicatshulwe kwincwadi ethi ZEMK'IINKOMO MAGWALANDINI, ebhalwe nguWB Rubusana:
                                                          amaphepha 30–31, saze sahlelwa]

                                                          AMANQAKU ECANDELO B:                 10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                 9                                DBE/Novemba 2015
                                                  NSC

ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

UMBUZO 3: UKUCAZULULA ISIBHENGEZO-NTENGISO

Funda esi sibhengezo-ntengiso singezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA D

                                     [Sicatshulwe kwi-intanethi-www.cartoonstock.com]

3.1      Singantoni esi sibhengezo?                                                                       (1)
3.2      Kubonisa ntoni ukusetyenziswa kwesithole kwesi sibhengezo?                                       (1)

3.3      Chonga ibinzana         elithetha      ukubeka      imali   ulungiselela       nabantwana
         abangekazalwa.                                                                                   (1)
3.4      Nika isichasi segama, 'inzala' elikwesi sivakalisi silandelayo.

         ... kwezona mveliso zotyalo-mali zinika inzala eninzi ...                                        (1)
3.5      Kutheni lo unikwayo eyikhongozele ngezandla zozibini le nto ayinikwayo?                          (1)
3.6      Ingaba siluncedo esi sibhengezo-ntengiso? Xhasa impendulo yakho.                                 (2)
3.7      Bhala esi sivakalisi silandelayo sibe kwimo elandulayo.

         Liya kuhamba nawe kwilizwe elibanzi lotyalo-mali.                                                (1)
3.8      Yintoni injongo yomthengisi ngokufihla umntu omdala aveze isandla esinika
         umntwana isithole?                                                                               (2)
                                                                                                          [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                    Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           10                              DBE/Novemba 2015
                                            NSC

UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI

Funda esi SICATSHULWA E uze uphendule imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA E

                                                                      Yhu-u-u! Ukuba
                                                                      beninokubuqonda
                                                                      ubutyebi eniziphosanisa
                                                                      nabo ngokungayixabisi
                                                                      imfundo?
                                                                      Abantwana besikolo
                                                                      abakhathali!

                                             [Icatshulwe kwi-intanethi-www.cartoon/grandeur.net]

4.1      Baphi aba bantu bakule khathuni?                                                            (1)

4.2      Iveza ntoni inkangeleko yalo mntu umileyo?                                                  (1)

4.3      Ugqithisa myalezo mni umbhalo osebhodini?                                                   (2)

4.4      Iintshukumo ezenziwa ngabantu abahleli phantsi kule khathuni zibonisa
         ntoni ngabo?                                                                                (2)

4.5      Isivakalisi esibhalwe ngqindilili kwintetho yalo umiyo sibonisa ntoni? Khetha
         impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo:

         A       Ulwimi oluqulethe ingcinga encumisayo.
         B       Ulwimi oluqulethe ingcinga ehlekisayo.
         C       Ulwimi oluqulethe ingcinga ecalanye.
         D       Ulwimi oluqulethe ingcinga entsonkothileyo.                                         (1)

4.6      Kubonisa ntoni ukutsalwa kwesikhuzo u 'Yhu-u-u'?                                            (1)

4.7      Ingantoni le khathuni?                                                                      (2)
                                                                                                     [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1               11                           DBE/Novemba 2015
                                                NSC

UMBUZO 5: IMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

Funda esi SICATSHULWA F uze uphendule imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA F

Kwakungethuba elingakanani esetrongweni uCamagu ukuzalisekiswa komingimingi
lokudilizwa kwelokishi yakwaTsolo, endaweni yayo kwakhiwa intabalala yezindlu
zabelungu ezimaxabiso aphezulu. Bathi saa kulo lonke okwamantshontsho afelwe
ngunina. Uninzi lwatyhalwa ngesixhanti lwaya kulahlwa kwilokishi-dolophu entsha
eyakhelwa abamnyama iRhubusana, zaqhawukana izihlobo, bakhukuliseka ubuntu …
Loo nto yenza ukuba le ndawo iRhubusana ikhule inwenwe okomlilo wedobo. Yakhula
yaxinana, zaxinana neengqondo zabemi bayo. Ahluma amadoda azizityebi
ngokukhawuleza, zazininzi izaphuselana, yavela nemiguvela …

ULumkile Phakathi waba ngomnye wabantu abaya kuhlala kule lokishi. Wakhawuleza
ukuhluma, kwathi kungekudala wabe engomnye woosomashishini abaphambili.
Wayekhaliphile uLumkile esebenza ngamandla, ehletywa        ukuba akukho nto
angayithengisiyo kwezisemthethweni nakwezingekho mthethweni. Xa kuthethwa
kusetyezwa ngemiguvela ehamba ngobusuku kuphela igama lakhe lalingashiywa.

Ayebalwa abe maninzi amashishini akhe, ileleeteksi phambili, nawathi wazizinzisa
ngalo kuloo msebenzi kunye nobhazalala wevenkile yeempahla yamanene
namanenekazi. Kwacaca ukuba iliso kula mashishini nguGcisani inkosikazi yakhe.
Kwabonakala ukuba aphethwe sisandla somntu ongumama kuba kaloku amadoda
akakwazi kuphatha mashishini ngempumelelo. Kwakucaca ukuba uya kuphelela
etrongweni yena uLumkile, njengayo yonke imiguvela.

      [Sicatshulwe kwincwadi UMLIMANDLELA, ebhalwe nguN Saule: Amaphepha 29–30, saze sahlelwa]

5.1        Lenze msebenzi        mni    igama   elikrwelelwe    umgca    ngaphantsi     kwesi
           sicatshulwa?                                                                             (1)

5.2        Bhala kwakhona esi sivakalisi silandelayo sibe kwingxelo-ntetho.

           'Sihlumile ngokukhawuleza …' utshilo uLumkile.                                           (2)

5.3        Siphuhlisa ntsingiselo ni isimamva u-ana kwigama elikrwelelwe umgca
           ngaphantsi kwesi sivakalisi silandelayo?

           Izihlobo zaqhawukana, ubuntu bakhukuliseka.                                              (1)

5.4        Nika isibizo esinokwakhiwa kwesi senzi sibhalwe ngqindilili kwesi sivakalisi
           silandelayo.

           Endaweni yayo kwakhiwa intabalala yezindlu.                                              (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                12                    DBE/Novemba 2015
                                                 NSC

5.5      Hlahlela esi sivakalisi silandelayo ukhuphe igatya eliyintloko negatya
         sihlomelo sexesha.

         Abantu bakuTsolo            bahluthwa     umhlaba   wabo   ngexesha   lokufika
         kwamaJamani.

         Bhala impendulo yakho ngolu hlobo:

                       IGATYA                            UDIDI NOLWALAMANO
         5.5.1                                    A

         5.5.2                                    B
                                                                                (2 x 1)    (2)

5.6      Nika intsingiselo yesi sivakalisi, 'Kwabonakala ukuba aphethwe sisandla
         somntu ongumama ...' sibhalwe ngqindilili kwisicatshulwa.                         (1)

5.7      Nika umsebenzi wesakhi esikrwelelwe umgca ngaphantsi kwesi sivakalisi
         silandelayo.

         Lishishini leeteksi awathi uLumkile wazizinzisa ngalo.                            (1)

5.8      Sebenzisa igama, 'iliso' kwisivakalisi linike intsingiselo eyahlukileyo kule
         ikwesi sivakalisi silandelayo.

         Iliso kula mashishini nguGcisani.                                                 (1)
                                                                                           [10]

                                                             AMANQAKU ECANDELO C:          30
                                                                AMANQAKU EWONKE:           70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2021/027b6a49-cc53-4e05-9cb4-fcf62f4e073b) — isiXhosa HL · QP · 2021 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2019/3bd6700c-024d-4baf-ad56-5a18c7c1a8f0) — isiXhosa HL · QP · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2016/364feb43-38d1-436e-afdb-9c8161885aac) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2014](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2014/b73c21fa-6f87-4587-a4b8-6d8f1ca1287a) — isiXhosa HL · QP · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2015-memo/4bc47f44-f003-490d-b28e-8faea7fc8126) — isiXhosa HL · Memo · 2015 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2019-memo/11ce1754-257a-46aa-b26b-638f40b4a356) — isiXhosa HL · Memo · 2019 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
