# isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC November Exams 2018 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exams 2018, 11 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2018-final-memo/a575a100-a0a2-4e69-a358-7c775a6bd974
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC November Exams
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC November Exams 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2018-final-memo/a575a100-a0a2-4e69-a358-7c775a6bd974)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exams · 2018 · isixhosa. Memorandum, 11 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         GRAAD 12

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                         IBANGA 12

                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                                IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                        NOVEMBA 2018

                             ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU: 70

                    Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha asi-8.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                               Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                   2                 DBE/Novemba 2018
                                        NSC – Isikhokelo sokumakisha

QAPHELA

   Esi sikhokelo sokumakisha senzelwe ukuba sibe sisikhokelo kubamakishi.
   Asenzelwanga ukuba sibe ngummiselo ogqibeleleyo.
   Iimpendulo zabafundi mazithathelwe ingqalelo ngokokuchaneka kwazo.
   Iimpendulo mazihlolwe ngokupheleleyo namanqaku anikezelwe apho kufuneka
    anikezelwe khona ngokwezigqibo ezithatyathwe kwintlanganiso yokubeka
    umakisho emgangathweni.
   Isikhokelo sokumakisha siya kuxoxwa phambi kokuba kuqalwe ukumakisha.

IMIYALELO KUBAMAKISHI

Umakisho lwesicatshulwa sokuqonda:

   Ngenxa yokuba kugxininiswa ekufundeni ngokuqonda, akufanelekanga ukuba
    upelo olugwenxa neemposiso zolwimi kwiimpendulo zezivakalisi zinyityelwe
    amanqaku ngaphandle kokuba ezo ziphene zitshintsha intsingiselo yempendulo
    elindelekileyo. Iimposiso ezikhoyo maziqatshelwe ngokukrwelelwa.
   Kubaviwa abasebenzisa amagama athatyathwe kolunye ulwimi ngobunjalo bawo,
    olungesiso isiXhosa, musa ukuwathathela ingqalelo lawo magama anjalo,
    kananjalo banganyityelwa manqaku xa ngaba iimpendulo ezinikiweyo zinembadla.
    Ngokunjalo ukuba igama elisuka kolunye ulwimi lusetyenziwe kwitekisi kwaye
    impendulo ifuna elo gama, oko kwamkelekile.
   Kwimpendulo apho ziliqela iimpendulo ezichanekileyo akunikwa manqaku
    ngeempendulo ezingu-EWE/HAYI, NDIYAVUMA/ANDIVUMELANI kuphela.
    Anikwa kuphela ngesizathu/ukuxhasa/nokuzakuzela impendulo.
   AKUNIKWA manqaku ngeempendulo ezingu-YINYANI/BUBUXOKI, okanye
    YINYANI/LULUVO kuphela. Anikwa kuphela ngesizathu/ukuxhasa/ nokuzakuzela
    impendulo.
   Apho kulindeleke iimpendulo ezigama linye aze umviwa anike isivakalisi, nika
    amanqaku ukuba ngaba igama elifanelekileyo likrwelelwe umgca ngaphantsi
    okanye ligqanyisiwe.
   Kwimibuzo apho kulindeleke iimpendulo ezimbini/ezintathu, aze umviwa adwelise
    uluhlu lweempendulo, makisha kuphela ezimbini/ezintathu zokuqala.
   Iilwimi zengingqi neziyelelani zesiXhosa zamkelekile.
   Kwimibuzo ekulindeleke ukuba umviwa akhethe impendulo echanekileyo,
    makwamkelwe zombini, ukutsho oko unobumba ohambelana nempendulo
    echanekileyo KUNYE/OKANYE nempendulo echanekileyo ebhalwe ngokuzeleyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                   3                  DBE/Novemba 2018
                                        NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO A: ISICATSHULWA A

1.1      Kufuneka umntu aphakame angalindeli ukuba aqhutywe okanye aqale
         abetheke ukuze enze izinto.√                                                         (1)

1.2      Kukugxininisa.√√/ Kukugxininisa ukuba ukuqulunqa ubomi bakho
         kuxhomekeke kuwe.√√/ Kukubethelela.√√/ Kukubethelela uluvo lokuba
         ukuqulunqa ubomi bakho kuxhomekeke kuwe.√√/ Kukuqaqambisa uluvo
         lokuba ukuqulunqa ubomi bakho kuxhomekeke kuwe.√√/ Kugxininisa ukuba
         umntu nguye buqu omakathathe uxanduva ngempumelelo yakhe.√√/
         Kubonisa ukuba kubhekiswa kulo mntu ufundayo.√√/ Kukuvuselela isazela.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                   (2)

1.3      ‘Abantu abaphumelelayo bakwenza oko ngokungasoli mntu, nazimeko okanye
         imfuzo ngokwenzeka ebomini babo.’√ Abantu abaphumelelayo bakwenza oko
         ngokungasoli mntu /zimeko/ mfuzo.’√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                   (1)

1.4      Yeyokuzifaka ezihlangwini zomntu.√√/ Yinjongo yokuzibandakanya.√√/
         Kukuveza ukuba akubhekiswanga komnye umntu kodwa nguwe lo uza
         kuthatha uxanduva.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                   (2)

1.5      Abantu abaphumelelayo bachitha ixesha namandla abo kwizinto abakwazi
         ukuzilawula kuphela baze abangaphumeleliyo bachithele ixesha labo kwizinto
         abangenalo ulawulo lwazo kuze kube nzima ukuphumelela.√√                             (2)

1.6      Kukuqala ngezinto zokuqala nokuzikhetha ngobuchule izinto emazenziwe.√               (1)

1.7      Eyokuba umntu uzenza ngokwakhe.√/ Sinika intsingiselo yokuba isenzo
         senziwa yintloko kwakuyo.√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                   (1)

1.8      A√/A. intsebenziswano endaweni              yokhuphiswano√/   intsebenziswano
         endaweni yokhuphiswano.√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                   (1)

1.9      Kukurhweba abantu.√√ Kukurhwebela abafunda isicatshulwa kuluvo
         lombhali.√√/ Kukuqaqambisa uluvo.√√/ Kukuqaqambisa ukubaluleka
         kwesakhono       sokuphulaphula.√√/    Kukubethelela      ingcamango.√√/
         Kukubethelela ukuba alukho ulolongo olwenzelwe ukuba abantu baqondane
         nzulu.√√/ Usetyenziselwe ukuba ubani azikhangele ukuba undawoni
         ekubaqondeni abantu.√√/ Kukunika ubani ithuba lokuzikisa ukucinga ngoko
         kuthethwayo.√√/ Kukulobela iingqondo zabantu kule nto ithethwayo ukuba
         bayigqale.√√/ Kukuqweqwedisa abantu.√√/ Kukubonisa ukuba alukho
         ulolongo olwenzelwa ukuphulaphula.√√/ Kukuzisa isazela kubantu

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                   4                 DBE/Novemba 2018
                                        NSC – Isikhokelo sokumakisha

         abangazani nabanye abantu.√√/ Injongo yokwenza ukuba abanye abantu
         baye baqale baziqonde bengabahoyanga abanye abantu. √√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                 (2)

1.10     Enye indlela abayenza ngayo le nto.√√/ Okanye.√√/ Ukongeza.√√/ Kanti.√√/
         Endaweni yoko.√√/ Ngapha koko.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                 (2)

1.11     Ekugqibeleni.√                                                                     (1)

1.12     Luluvo kuba akukho bungqina buxhasa ubunyani bayo.√√                               (2)

1.13     Kukuzihlaziya ngokwasemzimbeni√/ ngokwasentlalweni√/
         ngokwasemphefumlweni√/ ngokwasengqondweni√/ nangokwasemoyeni.√

         (Nasiphi na isibini kwezi)                                                         (2)

1.14     Ndiyangqinelana kuba baninzi abantu abangonwabanga ngenxa yeemeko
         zokuphila loo nto ikhokelele ekubeni babe ngamaxhoba eziyobisi okanye
         benze izinto ezingabaphuhlisiyo.√√/ Ndiyangqinelana kuba abantu abaninzi
         basoloko bexakeke ngabo, bengafuni ukubona omnye umntu ephumelela,
         befuna udumo lwabo bodwa kwaye abakwazi kunceda mntu bazixakekise
         ngezinto abangenalo ulawulo lwazo.
                                          OKANYE
         Andingqinelani kuba bakwabaninzi abantu abenza izenzo ezineempembelelo
         ezintle kubo nakwabanye abantu ukuze baneliseke bonwabe.√√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                (2)

1.15     Ewe kuba umbhali wenqaku uyaxhobisa kumhlathi ngamnye ngezithako
         ezinokusetyenziswa ukuze umntu aphumelele.√√

                                             OKANYE

         Hayi kuba yintshumayelo nje ngezinto ezinokwenziwa kuphela kuba akukho
         mizekelo yabantu abaphumelele ngenxa yokusebenzisa ezi zithako.√√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                (2)

1.16     Abantu abakwisakhelo soku-1 babambene okanye babambisene ukunyusana
         ukanti abantu abakwisakhelo sesi-2 ababambisananga kuba omnye
         ufulathele omnye esiwa.√√/ Kwisakhelo soku-1 umntu unceda omnye ukuba
         afike kule ndawo akuyo naye, kanti umntu okwisakhelo sesi-2 umyekile
         omnye wayokubetheka phantsi akugqiba wamshiya.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                 (2)

1.17     ‘Imbumba yamanyama ineziphumo ezingcono.√√/ Ubambiswano ngamandla
         luphumeza     iinjongo ebezingenakuphunyezwa     ngumntu       omnye.’√√/
         ‘Intsebenziswano nokwamkela iimbono zabanye abantu ziimfihlelo
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                   5                 DBE/Novemba 2018
                                        NSC – Isikhokelo sokumakisha

         zempumelelo ebomini.’√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                 (2)

1.18     Ewe isicatshulwa B siyaluxhasa olu luvo lomhlathi wesihlanu kuba sona
         kukhuthazwa intsebenziswano hayi ukhuphiswano.√√/ Ewe kuba isenzo
         sokuncedisana esikwisakhelo sokuqala siyangqinwa ngumhlathi wesi-5
         ngoluvo oluthi ukudlelana kukusebenzisana.√√/ Ewe kuba isakhelo sesi-2
         siyangqinelana kwanalo mhlathi wesi-5 ngomqolo othi abantu bakhe bayibone
         impumelelo njengokhuphiswano njengoko izenzo zesakhelo zesi-2
         zibonisa.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                 (2)

                                                             AMANQAKU ECANDELO A:           30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                   6                    DBE/Novemba 2018
                                        NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO B: USHWANKATHELO

UMBUZO 2: UKUSHWANKATHELA NGAWAKHO AMAZWI

Sebenzisa ezi ngongoma zingundoqo zilandelayo                 ekufuneka   zibandakanywe
ngabaviwa kwisishwankathelo njengesikhokelo.

Ukumakisha isishwankathelo kusekwe ekugqaleni iingongoma ezingundoqo.

Isishwankathelo masimakishwe ngolu hlobo:

Naziphi na iingongoma ezichanekileyo ezisi-7 ezibhalwe ngokomhlathi mazimakishwe.
(Izivakalisi mazinamathelane)
                   UCAPHULO                                 IINGONGOMA
 1.   'Ela lizwi lincinci ligxekayo            1. Ingcingane enyembayo
      ngaphakathi engqondweni                     inempembelelo kwiindlela zakho
      linamandla, kwaye ukuba uyalihoya           kuba, wakuyihoya ingaphazamisana
      lingaphanzisa ulonwabo lwakho'.             nokugcoba kwakho.
 2.   'Uhlala uzibekela amangomso izinto       2. Ukusoloko uzibekela ukuzenza
      ongazithandiyo ukuzenza? ... uya            ngelinye ixesha izinto ongazithandiyo
      kusoloko uneemvakalelo                      uzidalela iimvakalelo zonxunguphalo
      zokukhathazeka ezenza ungeva                nokungonwabi.
      kamnandi'.
 3.   'Yingxaki enkulu ukuba uhlala unika      3. Akufunekanga uphe abantu ithuba
      abantu ixesha namandla akho uze             namandla akho uze ungalufumani
      ufumanise ukuba akukho nto                  uvuyo kokwenzayo.
      ikonwabisayo koko ukwenzayo'.
 4.   'Ukuxabisa ubunewu-newu                  4. Ukuxabisa imali ukwedlula
      ngaphezulu kobubele novelwano               okubalulekileyo kungaludodobalisa
      kwabanye abantu kukhokelela                 ulonwabo lomntu.
      ekubeni ungonwabi ngeendlela
      ezininzi'.
      'Ukungayivezi imbilini yakho             5. Ukungaphalazi ukungaxoli kwakho
      kungakuphosanisa nolonwabo.                 kungaluthibaza ulonwabo lwakho.
      Umkhwa wokungavelisi uvakalelo
      lwakho, utyumza amathuba akho
      okonwaba ube nomvandedwa'.
 6.   'Ukusoloko ukhalaza kunegalelo           6. Ukungaboni nokuhle okwenzekayo
      lokunika amandla kwicala elingakhiyo        kuyalucutha ulonwabo lwakho.
      kulonwabo lwakho'.
 7.   'Ukuzama ukulawula konke kubomi          7. Ukufuna ukulawula konke
      bethu, ingakumbi xa ubomi                   kunokukhokelela kwisiphelo
      busongamele yingxaki yoninzi                sokungonwabi.
      lwethu. Lo mzamo uphela uyilibazisa
      aze aphanze amacebo okonwatyiswa
      yimpumelelo …'

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                   7                 DBE/Novemba 2018
                                        NSC – Isikhokelo sokumakisha

UKUBHALWA NGOKOMHLATHI

QAPHELA: Oku kulandelayo ngumzekelo nje kuphela. Akungommiselo kwaye
        makusetyenziswe ngobuchule.

                                        UMHLATHI

Ingcingane enyembayo inempembelelo kwiindlela zakho kuba, wakuyihoya
ingaphazamisana nokugcoba kwakho. Nokusoloko ukubekela ukuzenza ngelinye
ixesha izinto ongazithandiyo uzidalela iimvakalelo zonxunguphalo nokungonwabi.
Kananjalo ukunikisa ngexesha namandla akho uze ungalufumani uvuyo kokwenzayo.
Kwakhona ukuxabisa imali ukwedlula ububele nokubacingela abanye abantu
kuyaludodobalisa ulonwabo lomntu. Ukungaphalazi uvakalelo lwakho ingakumbi
kungaxoli kwakho kungaluthibaza ulonwabo lwakho. Ukungaboni nokuhle
okwenzekayo uhlale ukhalaza kuyalucutha ulonwabo lwakho. Okokugqibela, ukufuna
ukulawula konke kunokukhokelela kwisiphelo solonwabo.
                                                                 (65 amagama)

Ukumakisha isishwankathelo:

Ukumakisha isishwankathelo kusekwe ekugqaleni iingongoma ezingundoqo

Isishwankathelo masimakishwe ngolu hlobo:

   Ulwabiwo- manqaku
    o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (inqaku ngengongoma nganye)
    o Amanqaku ama-3 olwimi.
    o Amanqaku ewonke: 10

   Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa besebenzise amazwi abo:
    o 1–3 amanqaku achanekileyo: Nika inqaku eli-1 lolwimi.
    o 4–5 amanqaku achanekileyo: Nika amanqaku ama-2 olwimi.
    o 6–7 amanqaku achanekileyo: Nika amanqaku ama-3 olwimi.

   Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa becaphule.
    o 6–7 amanqaku acatshulweyo: akunikezelwa manqaku olwimi.
    o 1–5 amanqaku acatshulweyo: nikezela inqaku libe li-1 lolwimi.

QAPHELA:
 Ubalo-magama
  o Abakorekishi     kulindeleke ukuba    baliqinisekise inani lamagama
     asetyenzisiweyo.
  o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
     lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
     ngokungachanekanga.
  o Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ukuya kumagama ama-5
     ngaphezulu kwaqingqiweyo ungawahoyi alandelayo.
                                                  AMANQAKU ECANDELO B:                      10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                   8                 DBE/Novemba 2018
                                        NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

Ukumakisha iCandelo C

Umakisho lweCANDELO C:

     Upelo
      o Iimpendulo ezinegama elinye mazimakishwe nokuba upelo lugwenxa,
         ngaphandle kokuba isiphene sitshintsha intsingiselo yegama.
      o Kwiimpendulo ezizizivakalisi eziphelelyo upelo olugwenxa malunyityelwe
         amanqaku ukuba impazamo ikwimigaqo yolwimi oluhlolwayo.
      o Xa     kuhlolwa     izifinyezi impendulo mayibonakalise      ukusetyenziswa
         kweziphumlisi ngokuchanekileyo.
     Ulwakhiwo kwizivakalisi malubhalwe ngemigaqo yegrama echanekileyo
      nangezivakalisi ezipheleleyo/ngokomyalelo.
     Kwimibuzo ekulindeleke ukuba umviwa akhethe impendulo echanekileyo,
      unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/OKANYE nempendulo
      echanekileyo ebhalwe ngokupheleleyo, iyamkeleka.

UMBUZO 3: ISIBHENGEZO NTENGISO

3.1       Ngoku.√                                                                           (1)

3.2       Kukubuyisela abasebenzisi bakwaMTN abebesele bemshiyile.√/ Kukwenza
          abasebenzisi bakaMTN ababengasayisebenzisi bayisebenzise isim khadi
          yabo.√/ Ukunyusa izinga lokuthengwa kwe-airtime yakwa-MTM√/
          Ukurhwebela abantu kwinkampani yakwaMTN.√

          (Nayiphi na kwezi)                                                                (1)

3.3       B/B. Eyokuba sele eyiyekile ukuyisebenzisa.√/ Eyokuba sele eyiyekile
          ukuyisebenzisa.√

          (Nayiphi na kwezi)                                                                (1)

3.4       Kukuxela ukuba imveliso ethengiswayo yeyakwaMTN.√/ Kukuxela ukuba le
          airtime ingumdliva yeyakwaMTN.√/ Ukwahlula le mveliso kwezinye iimveliso.√

          (Nayiphi na kwezi)                                                                (1)

3.5       ‘Faka nje ...’√                                                                   (1)

3.6       ‘Everywhere you go.’√                                                             (1)

3.7       Yeyokuba kuyonwabisa ukusebenzisa le mveliso.√√/ Kukubonakalisa uvuyo
          lokusebenzisa le mveliso.√√

          (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                               (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                   9                 DBE/Novemba 2018
                                        NSC – Isikhokelo sokumakisha

3.8      Ewe, kuba kumfanekiso kukho abantu abatsha nabadala ababonakalisa
         ukuyonwabela le mveliso.√√/ Ewe umntu angazithengela eyakhe isim
         khadi.√√
         Hayi, kuba abantu abasebenzisa ezinye iinethiwekhi ayibabandakanyi
         intengiso.√√/ Hayi yenzelwe abantu abasebenzisa uMTN.√√
                                                                                            (2)
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.)                                [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                   10                DBE/Novemba 2018
                                        NSC – Isikhokelo sokumakisha

UMBUZO 4: IKHATHUNI

4.1      Yeyokuba umntu ngamnye uza kuthatha inxaxheba kule ncoko.√√/ Yeyokuba
         ufuna ukuba nencoko nomama wakhe.√√/ Yingcinga yokuba baza kuthetha
         bobabini.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                               (2)

4.2      C.Ndiphulaphule√/C.√/Ndiphulaphule.√

         (Nayiphi na kwezi)                                                               (1)

4.3      Abonakalisa ukuba uVuyo akagqibanga ukuthetha.√/ Intetho ayiphelelanga.√/
         intetho inqanyulwe phakathi.√/ Uphazanyiswe esathetha.√/ Intetho isaqhuba.√

         (Nayiphi na kwezi)                                                               (1)

4.4      Umzobo obonisa isandi udlula neentloko zabo ngokuphakama.√/ Amaqamza
         esandi.√/ Iimpawu zomculo zinyukile ukusuka kwifoni.√/ Uphawu lwengxolo
         oluboniswa entla kwefoni olungathi ngumsi.√

         (Nayiphi na kwezi)                                                               (1)

4.5      U 'TAP' ugcwele yonke indawo.√ Isandi sokucofa sigubungele indlu yonke.√

         (Nayiphi na kwezi)                                                               (1)

4.6      Amehlo akhe athe gqa.√/ Izandla zakhe zivulekile.√/ Umlomo wakhe
         uvulekile.√/ Umama upheca izandla.√

         (Nasiphi na isibini)                                                             (2)

4.7      Umama makathethathethane noVuyo ngendlela yokusebenzisa ifoni.√√
         Umama makavumelane noVuyo ngamaxesha okusebenzisa ifoni.√√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo.)                                             (2)
                                                                                          [10]

UMBUZO 5: IPROZI

5.1      Limvumela.√/ Limthuma.√/ Limvula.√/ Limphembelela.√/ Limntyontyela.√/
         Limqhuba√/ Limyeka.√/ Limthundeza.√

         (Nayiphi na kwezi)                                                               (1)
5.2      Kukukhokela isibizo.√/ Kukwandulela isibizo.√/ Kukuma phambi kwesibizo.√/
         Kukuquka.√

         (Nayiphi na kwezi)                                                               (1)

5.3      Isazela siyafana/ sifana nondlebende ongenasali.√                                (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                   11                DBE/Novemba 2018
                                        NSC – Isikhokelo sokumakisha

5.4      Sisebenze njengenjongosenzi yesivakalisi.√ Sisebenze njengomenziwa.√/
         Siyinjongosenzi.√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                 (1)

5.5      Ungamva umntu esithi,√/ exelela abantu√/ ukuba isazela sakhe√/asim√vumeli
         ukuba ayenze√ into enjalo√/ enje ngaleyo.√/ (Nokususa iimpawu zocaphulo.)√

         (Nasiphi isibini kwezi)                                                            (2)

5.6      Sichaza ubunini.√/ Sichaza ukuba isazela sesikabani.√/ Sibonisa ukuba
         sesikabani isichazwa.√/ Siyabanga.√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                 (1)

5.7      Xa kukho ingxaki.√/ Akuba sengxakini.√/ Xa kukubi.√/ Xa kunzima.√/ Xa izinto
         zingakuhambeli kakuhle.√/ Kwakuba kubi.√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                 (1)

5.8      Siphuhlisa ukuba isenzo senziwa ngomnye umntu.√√/ Intloko yesivakalisi yiyo
         ekwenziwa kuyo isenzo.√√/ Siphuhlisa isixando sokwenziwa.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                 (2)
                                                                                            [10]

                                                             AMANQAKU ECANDELO C:           30
                                                                AMANQAKU EWONKE:            70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2018-final-memo/8a20b8b0-9446-4b64-bf9f-12bc5f7e5915) — isiXhosa HL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2019-memo/11ce1754-257a-46aa-b26b-638f40b4a356) — isiXhosa HL · Memo · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2017-memo/b60c476c-9c18-4e90-87a1-e5d74a621619) — isiXhosa HL · Memo · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2015-memo/d48a61d2-ce3c-4c08-8381-899d59febcfd) — isiXhosa HL · Memo · 2015 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2018/12e70e07-e0f5-4810-b00f-a5e627c823e1) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2018/4b9740ec-e54d-4067-b88f-93342631de6a) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
