# isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC November Exams 2019 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exams 2019, 8 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2019-memo/11ce1754-257a-46aa-b26b-638f40b4a356
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2019
- Exam period: NSC November Exams
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC November Exams 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2019-memo/11ce1754-257a-46aa-b26b-638f40b4a356)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exams · 2019 · isixhosa. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa HL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2019/3bd6700c-024d-4baf-ad56-5a18c7c1a8f0) — QP · 2019 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         GRAAD 12

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                         IBANGA 12

                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                                IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                        NOVEMBA 2019

                             ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU: 70

                    Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha asi-8.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                               Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                2                 DBE/Novemba 2019
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

QAPHELA

•   Esi sikhokelo sokumakisha senzelwe ukuba sibe sisikhokelo kubamakishi.
•   Asenzelwanga ukuba sibe ngummiselo ogqibeleleyo.
•   Iimpendulo zabafundi mazithathelwe ingqalelo ngokokuchaneka kwazo.
•   Iimpendulo mazihlolwe ngokupheleleyo namanqaku anikezelwe apho kufuneka
    anikezelwe khona ngokwezigqibo ezithatyathwe kwintlanganiso yokubeka
    umakisho emgangathweni.
•   Isikhokelo sokumakisha siya kuxoxwa phambi kokuba kuqalwe ukumakisha.

IMIYALELO KUBAMAKISHI

Umakisho lwesicatshulwa sokuqonda:

•   Ngenxa yokuba kugxininiswa ekufundeni ngokuqonda, akufanelekanga ukuba
    upelo olugwenxa neemposiso zolwimi kwiimpendulo zezivakalisi zinyityelwe
    amanqaku ngaphandle kokuba ezo ziphene zitshintsha intsingiselo yempendulo
    elindelekileyo. Iimposiso ezikhoyo maziqatshelwe ngokukrwelelwa.
•   Kubaviwa abasebenzisa amagama athatyathwe kolunye ulwimi ngobunjalo bawo,
    olungesiso isiXhosa, musa ukuwathathela ingqalelo lawo magama anjalo,
    kananjalo banganyityelwa manqaku xa ngaba iimpendulo ezinikiweyo zinembadla.
    Ngokunjalo ukuba igama elisuka kolunye ulwimi lusetyenziwe kwitekisi kwaye
    impendulo ifuna elo gama, oko kwamkelekile.
•   Kwimpendulo apho ziliqela iimpendulo ezichanekileyo akunikwa manqaku
    ngeempendulo ezingu-EWE/HAYI, NDIYAVUMA/ANDIVUMELANI kuphela.
    Anikwa kuphela ngesizathu/ukuxhasa/nokuzakuzelela impendulo.
•   AKUNIKWA manqaku ngeempendulo ezingu-YINYANI/BUBUXOKI, okanye
    YINYANI/LULUVO kuphela. Anikwa kuphela ngesizathu/ukuxhasa/nokuzakuzelela
    impendulo.
•   Apho kulindeleke iimpendulo ezigama linye aze umviwa anike isivakalisi, nika
    amanqaku ukuba ngaba igama elifanelekileyo likrwelelwe umgca ngaphantsi
    okanye ligqanyisiwe.
•   Kwimibuzo apho kulindeleke iimpendulo ezimbini/ezintathu, aze umviwa adwelise
    uluhlu lweempendulo, makisha kuphela ezimbini/ezintathu zokuqala.
•   Iilwimi zengingqi neziyelelani zesiXhosa zamkelekile.
•   Kwimibuzo ekulindeleke ukuba umviwa akhethe impendulo echanekileyo,
    makwamkelwe zombini, ukutsho oko unobumba ohambelana nempendulo
    echanekileyo KUNYE/OKANYE nempendulo echanekileyo ebhalwe ngokuzeleyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                3                   DBE/Novemba 2019
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO A: UKUFUNDELA INTSINGISELO NOKUQONDA

1.1      Akukho mntu uthandabuzayo xa echaza imbeko√/akukho kuthandabuza xa
         umntu echaza imbeko.√                                                                (1)

1.2      Kukubethelela ukuba kubhekiswa kumntu wonke.√√                                       (2)

1.3      Intlonipho√/intobeko√/ukuxabisa umntu√/ukumphulaphula√/ukumhoya.√
         (Nasiphi na isibini kwezi.)                                                          (2)

1.4      Kuthetha ukuba ilizwi lezinyanya lisoloko lifuna ukuphulaphulwa.√/Kuthetha
         ukuba awukwazi ukungayithatheli ngqalelo into ethethwa zizinyanya.√
         (Nayiphi na kwezi.)                                                                  (1)

1.5      Abazali.√                                                                            (1)

1.6      Sizisa intsingiselo yokuba iyavunywa imeko yokuba abantwana kufuneka
         beyinikile imbeko kodwa nabantu abadala kuyafuneka bayinike.√√                       (2)

1.7      Lo mhlathi uphakamisa ukuba intlonipho ilindeleke kumzali nakumntwana
         ngokulinganayo√√/intlonipho imacala ekhaya, isemzalini nasemntwaneni√√/
         umzali nomntwana mabahloniphane ngokulinganayo.√√
         (Nayiphi na kwezi)                                                                   (2)

1.8      Abakudala abazali bazi umntwana engowakhe nawuphi na umzali kanti
         abanamhlanje bathi akuzalelwana.√√                                                   (2)

1.9      Sibethelela ingcinga yokuba isenzo senzeka macala.√                                  (1)

1.10     Ingundile kuba ayisasetyenziswa√/Kuba baninzi abazali           nabantwana
         abayishiye apho ikhedamile √/Kuba baninzi abazali               nabantwana
         abangasayisebenzisiyo.√                                                              (1)

1.11     Usetyenziswe ngokuzingileyo ukuze abafundi bale            tekisi   bazibone
         bengqinelana nombhali wetekisi.√√
         (Nawuphi umsebenzi wombuzo buciko uyakwamkeleka.)                                    (2)

1.12     Ndiyangqina kuba nokuba umntu unjani kufuneka eyinikiwe imbeko.√√                    (2)

1.13     Ubesithi ukuba umntwana ungene engankqonkqozanga ajikiswe ukuba
         ayokunkqonkqoza alinde kude kuthiwe makangene.√√                                     (2)

1.14     B.√/Kukuthundeza ngomfanekiso ngqondweni wokuva.√/B.Kukuthundeza
         ngomfanekiso ngqondweni wokuva√.
         (Nayiphi na kwezi.)                                                                  (1)

1.15     Bangqavulanayo√ bagrwangxulane.√                                                     (2)

1.16     Esi sibini sikhamise kakhulu √√/Iinwele zomntwana ziphakame kangangokuba
         ziphantse      uyokungqubeka       kwibunzi   likatata√√/Kubaxwe   isenzo
         sokungqavulana kwesi sibini.√√                                                       (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                4                      DBE/Novemba 2019
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

1.17     Sisenzo sokuphendulana√√/Sisenzo sokuba umtwana aphendule umntu
         omdala.√√
         (Nayiphi na kwezi.)                                                                  (2)

1.18     Siyawuchasa kuba isicatshulwa A sithi nika umntu imbeko ungasekanga
         kubudala nanzuzo kanti aba bayagrwangxulana abanikani mbeko.√√

                                                OKANYE

         Siyawuxhasa kuba ukuba omnye wabo ebeqalile wangqavula ufumana le nto
         naye ebeyise komnye umntu kuba kumhlathi woku- 1 kuthiwa yenza
         kwabanye njengoko ufuna kwenziwe kuwe.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                  (2)

                                                               AMANQAKU ECANDELO A:           30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                5                             DBE/Novemba 2019
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO B: USHWANKATHELO

UMBUZO 2: UKUSHWANKATHELA NGAWAKHO AMAZWI

Sebenzisa ezi ngongoma zingundoqo zilandelayo                       ekufuneka   zibandakanywe
ngabaviwa kwisishwankathelo njengesikhokelo.

Ukumakisha isishwankathelo kusekwe ekugqaleni iingongoma ezingundoqo.

Isishwankathelo masimakishwe ngolu hlobo:

Naziphi na iingongoma ezichanekileyo ezisi-7 ezibhalwe ngokomhlathi mazimakishwe.

(Izivakalisi mazinamathelane)

                    UCAPHULO                                          IINGONGOMA
 1.   '... Uyazi imveliso oza kushishina            1.   Yazi imveliso oza kuyithengisa
      ngayo nezakhono onazo eziya                        nezakhono onazo.
      kukunceda ukulikhulisa.'
 2.   'Qala ngokwenza isicwangciso phambi           2.   Wucwangcise umbono weshishini
      kokuba ugxile ekwakheni ishishini.'                lakho ukuze ukwazi ukuba
                                                         nenkqubela-phambili yalo.
 3.   'Qinisekisa ukuba sele bebangaphi     3.           Yiba nolwazi oluphangaleleyo
      abantu asele beshishina ngale mveliso              ngomyinge wabantu abashishina
      uzimisele ukushishina ngayo ...'                   kwangale mveliso ofuna
                                                         ukuyithengisa.
 4.   'Khumbula ukubeka phambili                    4.   Beka phambili umgangatho
      ukuthengisa izinto ezisemgangathweni               wemveliso kunobuninzi bayo xa
      kunokuthengisa izinto ezininzi                     uthengisa.
      ezingekho mgangathweni.'
 5.   'Yiba nekhasi lonxibelelwano                  5.   Khetha ikhasi lonxibelelwano
      elinjengofacebook oqamele ngalo oza                olithembileyo lokupapasha
      kuthi uthethe kulo xa uthengisa                    imveliso yakho kubathengi elifana
      imveliso yakho.'                                   nofacebook.
 6.   'Cela uluvo kumcebisi werhafu ukuze           6.   Cela uncedo kubantu
      ungagilani nemigaqo yokuhlawulwa                   abanobuchule kwicala lerhafu
      kwerhafu.'                                         ukuze ungabisengxakini
                                                         yokuzibona usaphula umthetho.
 7.   'Kubalulekile ukwenza isicwangciso            7.   Phonononga ishishini lakho
      sexesha elifutshane nesexesha elide                ngokwenza isicwangciso sexesha
      ukuze ukwazi ukujonga ukuba ubheka                 elide nelifutshane esiveza
      phambili na okanye ubuya umva.'                    impumelelo yeshishini lakho.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                6                      DBE/Novemba 2019
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

UKUBHALWA NGOKOMHLATHI

QAPHELA: Oku kulandelayo ngumzekelo nje kuphela. Akungommiselo kwaye
         makusetyenziswe ngobuchule.

                                          UMHLATHI

Okuphambili ekusunguleni ishishini kukwazi imveliso oza kuyithengisa nezakhono
onazo. Wucwangcise umbono weshishini lakho ukuze ukwazi ukuba nenkqubela-
phambili yalo. Yiba nolwazi oluphangaleleyo ngomyinge wabantu abashishina
kwangale mveliso ofuna ukuyithengisa. Okubalulekileyo kukubeka phambili
umgangatho wemveliso kunobuninzi bayo xa uthengisa. Khetha ikhasi lonxibelelwano
olithembileyo lokupapasha imveliso yakho kubathengi elifana nofacebook. Cela
uncedo kubantu abanobuchule kwicala lerhafu ukuze ungabisengxakini yokuzibona
usaphula umthetho. Phonononga ishishini lakho ngokwenza isicwangciso sexesha
elide nelifutshane esiveza impumelelo yeshishini lakho.

                                                                        [70 amagama]

Ukumakisha isishwankathelo:

Ukumakisha isishwankathelo kusekwe ekugqaleni iingongoma ezingundoqo

Isishwankathelo masimakishwe ngolu hlobo:

•   Ulwabiwo- manqaku
    o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (inqaku ngengongoma nganye)
    o Amanqaku ama-3 olwimi.
    o Amanqaku ewonke: 10

•   Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa besebenzise amazwi abo:
    o 1–3 amanqaku achanekileyo: Nika inqaku eli-1 lolwimi.
    o 4–5 amanqaku achanekileyo: Nika amanqaku ama-2 olwimi.
    o 6–7 amanqaku achanekileyo: Nika amanqaku ama-3 olwimi.

•   Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa becaphule.
    o 6–7 amanqaku acatshulweyo: akunikezelwa manqaku olwimi.
    o 1–5 amanqaku acatshulweyo: nikezela inqaku libe li-1 lolwimi.

QAPHELA:
• Ubalo-magama
  o Abakorekishi       kulindeleke    ukuba      baliqinisekise inani   lamagama
     asetyenzisiweyo.
  o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
     lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
     ngokungachanekanga.
  o Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ukuya kuma ekupheleni
     kwesivakalisi eliphele kuso inani eliqingqiweyo ungawahoyi alandelayo.                   [10]

                                                               AMANQAKU ECANDELO B:           10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                7                     DBE/Novemba 2019
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

Ukumakisha ICANDELO C

•     Upelo
      o Iimpendulo ezinegama elinye mazimakishwe nokuba upelo lugwenxa,
         ngaphandle kokuba isiphene sitshintsha intsingiselo yegama.
      o Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo upelo olugwenxa malunyityelwe
         amanqaku ukuba impazamo ikwimigaqo yolwimi oluhlolwayo.
      o Xa     kuhlolwa     izifinyezi impendulo mayibonakalise      ukusetyenziswa
         kweziphumlisi ngokuchanekileyo.
•     Ulwakhiwo kwizivakalisi malubhalwe ngemigaqo yegrama echanekileyo
      nangezivakalisi ezipheleleyo/ngokomyalelo.
•     Kwimibuzo ekulindeleke ukuba umviwa akhethe impendulo echanekileyo,
      unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/OKANYE nempendulo
      echanekileyo ebhalwe ngokupheleleyo, iyamkeleka.

UMBUZO 3: ISIBHENGEZO NTENGISO

3.1       Ihlaziya isikhumba√/ilwa iintsholongwane√/ikhanyisa        isikhumba√/yenza
          mhlophe √inika isikhumba impilo.√
          (Nasiphi na isibini kwezi.)                                                         (2)

3.2       Golden Pearl.√                                                                      (1)

3.3       Sinika intsingiselo yokuba yahlukile kwezinye iimveliso ezingaphambili√/
          Sinika intsingiselo yokuba itshintshile.√
          (Nayiphi na kwezi.)                                                                 (1)

3.4       Kukuloba abathengi.√√/kukutsala umdla wabathengi.√√
          (Nayiphi na kwezi.)                                                                 (2)

3.5       Kubethelela ingcinga yokuba sebenzisa le mveliso kuphela ungayitshintshi.√          (1)

3.6       Ngumqondiso wobunyulu.√                                                             (1)

3.7       Ndiyangqinelana kuba zininzi kakhulu ezi ntsholongwane izibulalayo.√√/
          Andingqinelani kuba ayizibulali ngokupheleleyo iintsholongwane.√√/
          Andingqinelani kuba kungathi kanti esi sibini seepesenti sishiyekeleyo sesona
          sinobungozi.√√
          (Nayiphi na kwezi.)                                                                 (2)
                                                                                              [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                8                      DBE/Novemba 2019
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

UMBUZO 4: IKHATHUNI

4.1      Phuma.√                                                                            (1)

4.2      Ukusetyenziswa kwebinzana 'ukugob'umqolo'√ Ukusetyenziswa kwekhulu
         leeyure.√/ukuvuleka ngokubaxekileyo komlomo kaZani.√
         (Nasiphi na isibini kwezi.)                                                        (2)

4.3      Uyindoda ende xa egxothwa, aze xa ebaleka abe mfutshane.√                          (1)

4.4      Kunika ingcinga yokuba uya evuya ngokuvuya koku kugxothwa kwakhe.√√                (2)

4.5      Intetho kaLes kwisakhelo sesi-3 inika intsingiselo yokuba kuya kuba mnandi
         xa engekho uTie.√√                                                                 (2)

4.6      Ewe unengcinga ebethelelekileyo ngakubafazi ubaveza ngokungathi
         ngabantu abathetha rhabaxa nabantu abangamadoda, babathobe isidima
         ukuze kucace ukuba baphethe.√√

         Ewe, unengcinga ebethelelekileyo ngakumadoda angabasebenzi kuba uveza
         amadoda ngokungathi akafuni ukusebenzisana kakuhle nabaphathi
         abangabafazi.√√/ngabantu       abangamavila.√√/ngabantu    abangafuni
         kusebenza.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo.)                                               (2)
                                                                                            [10]

UMBUZO 5: IPROZI

5.1      Yinto enexabiso.√√                                                                 (2)

5.2      Igqirha lifunela izinyanya utywala.√√
         (Nasiphi na isivakalisi esichanekileyo.)                                           (2)

5.3      Sisebenze njengesakhi salathandawo√/Njengesakhi sihlomelo sendawo.√
         (Nayiphi na kwezi.)                                                                (1)

5.4      Intombi yakhe yendele ebukhosini.√√
         (Nasiphi na isivakalisi esichanekileyo.)                                           (2)

5.5      Isibanayo.√                                                                        (1)

5.6      Silandela emva ko-thi.√                                                            (1)

5.7      UThixo uyabaxolela abantu baKhe.√                                                  (1)
                                                                                            [10]

                                                               AMANQAKU ECANDELO C:         30
                                                                  AMANQAKU EWONKE:          70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2017-memo/b60c476c-9c18-4e90-87a1-e5d74a621619) — isiXhosa HL · Memo · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2015-memo/d48a61d2-ce3c-4c08-8381-899d59febcfd) — isiXhosa HL · Memo · 2015 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2019/d2712003-6ddf-44e8-983b-13275badb65c) — isiXhosa HL · QP · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2021/027b6a49-cc53-4e05-9cb4-fcf62f4e073b) — isiXhosa HL · QP · 2021 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2016/364feb43-38d1-436e-afdb-9c8161885aac) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2015](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2015/e4d56901-bd81-4e00-bce7-b3e81a126f24) — isiXhosa HL · QP · 2015 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
