# isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November 2020 Question Paper

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2020, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2020/75e8ccd6-fb36-40c9-85b0-b13343c6d178
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2020
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November 2020 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2020/75e8ccd6-fb36-40c9-85b0-b13343c6d178)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2020 · isixhosa. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

SENIOR CERTIFICATE/
                      NATIONAL SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

                                          XHOHL.1

                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                              IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                        NOVEMBA 2020

AMANQAKU: 70

IXESHA: Iiyure 2

                              Olu viwo lunamaphepha ali-12.

             MORNING SESSION

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           2                        DBE/Novemba 2020
                                          SC/NSC

IPHEPHA LEMIYALELO NENGCACISO

1.       Eli phepha lemibuzo LINAMACANDELO AMATHATHU:

         ICANDELO A:        Uvavanyo lokuqonda                            (30)
         ICANDELO B:        Ushwankathelo                                 (10)
         ICANDELO C:        Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi       (30)

2.       Funda YONKE imiyalelo ngocoselelo.

3.       Phendula YONKE imibuzo.

4.       Qala ICANDELO ngaLINYE kwiphepha ELITSHA.

5.       Krwela umgca ekupheleni KWECANDELO NGALINYE.

6.       Nombola iimpendulo ngokuchanekileyo ngokwendlela ekunonjolwe ngayo
         kwiphepha lemibuzo.

7.       Shiya umgca emva kwempendulo NGANYE.

8.       Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

9.       Iingcebiso malunga nolwabiwo lwexesha:

         ICANDELO A: Imizuzu engama-50
         ICANDELO B: Imizuzu engama-30
         ICANDELO C: Imizuzu engama-40

10.      Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 3

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            3                  DBE/Novemba 2020
                                           SC/NSC

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA
UMBUZO 1: UKUFUNDELA INTSINGISELO NOKUQONDA
Funda IZICATSHULWA A no B ezingezantsi uze uphendule imibuzo esekwe kuzo.
ISICATSHULWA A

                                     TSHINTSHA MTHENGISI!
1    NgokukaTammy Tal abathengisi eMzantsi Afrika badada kulwandle lwemingeni.
     Kuloo mingeni uMzantsi Afrika ujamelene nesantya esiphezulu ephala ngaso
     itekhnoloji ukusukela oko wafumana inkululeko. Kwakhona, ubukho
     besizukulwana esibizwa ngokuba ziimileniyali kuba sizelwe kwiminyaka esukela
     kowama-2000, buze notshintsho. Esi sisizukulwana esishukumisa iziseko 5
     zeendlela zokuthengisa ebezisele ziziziswenye kubathengisi. Abathengisi batsho
     banyanzeleke ukuba bagxumele ukuthengisa ngobuchwepheshe banamhlanje
     kuba kaloku le nzala yeyangoku sele kukho neekhompyutha. Kangangokuba
     zizithembile iimileniyali kubuchwephetshe, ndingade nditsho ukuba iintengiso
     ezikwi-intanethi zifundwa nangosebeleni. Abathengisi banawo nomngeni 10
     wokuthengisa baze bafikelele kubantu ngokokwahluka kweepokotho zabo,
     inkcubeko kwanokwahluka kweminyaka yobudala.
2    Kuyimfuneko ukuba abathengisi baqaphele ukuba, abantu abangama-66
     eepesenti kweli bakwiminyaka engama-35 nangaphantsi. Olo lulutsha
     olubandakanya iimileniyali. Abathengisi kwiintengiso zabo mabathathele 15
     ingqalelo iimpawu zabathengi abalulutsha. Ezo mpawu ziquka imikhwa
     yokuhlalela ukubukela iividiyo zentengiso kumakhasi onxibelelwano afana
     nooYoutube kuba ngendalo ulutsha alunalo ithuba lokuzinzela, beqwalasela
     iintengiso koomabonakude nakumaphephandaba neeflaya njengoko besenza
     abadala. Oku kukodwa kuyabanyanzelisa abathengisi ukuba babhenele 20
     nakooFacebook.
3    NgokukaPeter Du Toit, kuseliphupha kubathengisi ukufikelela ngokupheleleyo
     kubathengi abaMnyama abamivuzo iphakathi. Eli qela ngokwengxelo kaGoldman
     Sachs yowama-2013, ngabantu abamkela imivuzo esukela kwi-R1 400 ukuya
     kuma-R10 000 xa kuthathelwa kumaxabiso angonyaka wama-2008. Ngokwale 25
     ngxelo liya likhula ngokukhula eli qoqo labathengi kangangokuba lixhume
     ukusuka kwizigidi ezithathu ukuya kwezihlanu kwiminyaka ephakathi kowama-
     2006 nowama-2010. Kungoko ke neendlela zokuthengisa ezihambelana
     nokukhula kweli nani kufuneka zivundle zithathele ingqalelo izixhobo
     abazisebenzisayo nabafikeleleka ngazo.                                     30
4    UPeter Du Toit unoluvo lokuba ukuhlala ndawonye kwabantu abathatha entweni
     nabangathathi ntweni nako kunefuthe kwiindlela abanokuthengiselwa ngazo.
     Ngokolu luvo abantu abathatha entweni babandakanya abantu abamivuzo
     iphakathi ukanti abangathathi ntweni baquka abamivuzo iphantsi kunye
     nabangaphangeliyo. Abathengi abamivuzo iphantsi bahlala ezilokishini 35
     zeli ubuninzi babo, esingabala kuzo ooSoweto, Alexander, Mdantsane,
     Motherwell, Gugulethu nooDiepsloot ukanti nabamivuzo iphakathi bahlala
     kwakwezi ndawo. NgokukaStats-SA abantu abangaphangeliyo kunamhlanje
     nje bangama-27 eepesenti kwaye uninzi lwabo lufikela kwezi ndawo
     ngeenjongo zokufuna imisebenzi. Oku kwandisa imfuno yokuthengisa 40
     ngendlela eza kuyinika ixabiso loo malana banayo ukuze ibe yimali enendili.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 4

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1              4                                DBE/Novemba 2020
                                             SC/NSC

     Abathengisi bafikelela kolu didi lwabathengi ngokusebenzisa izibhengezo ezifana
     nezezitokfela, izipaza, neebhodi ezingenziwanga ngabuchule bubhekele phi
     zokwazisa isaluni neendawo zokuhlamba iimoto ezihlawulisayo ezikhoyo
     ezilokishini xa bethengisa iimveliso zabo.                                      45

5    Ngokoluvo lukaPeter Du Toit abathengisi eMzantsi Afrika sebeqalisa
     ukukuqaphela ukuba bakho abathengi abangabantu abangaphangeliyo, kwaye
     basengazithenga iimveliso zabo xa benokutshintsha unyawo. Baqaphela ukuba
     iiTV neebhilibhodi azisengomaqonga achanekileyo anokuthengisa iimveliso zabo
     ngempumelelo. Ngoku bayasitshintsha isingqi sabo xa bebathengisela. Bahluza 50
     iimveliso ezinako ukubeka amaqanda kwiindawo ezithile nezingenako. Iivenkile
     ezinkulu sezibaloba ngoothenga ezimbini ngexabiso lenye, iikhombo, namakhadi
     entembeko afumaneka kwiivenkile ezithile. Ezi ndlela zongeza inani labathengi
     kuba naba banemivuzo ephezulu batsibela kwa ezi khombo ukuze imali
     ithenge okuninzi.                                                             55

6    NgokukaProfesa      John   Simpson     ongumphathi    we-Unilever   Institute
     kwidyunivesithi yaseKapa, abathengi abaMnyama baqikelelwa kwizigidi ezihlanu
     eMzantsi Afrika kwaye neli inani liyenyuka. Ngokweengxelo manani zowama-
     2015, ukuthenga kwabantu abaMnyama kugxanyele kwiqondo elingentla ngeli
     xesha okwabaMhlophe kusihla. Oku kuthetha ukuba abaMnyama baye besiba 60
     nelizwi elikhulu ngeempawu zomthengi. Ngoko iintengiso zemveliso mazilungele
     iimfuno nenkcubeko yabaMnyama.

7    Kuyafuneka ukuba ukuthengiswa kwemveliso kuthathele ingqalelo inkcubeko
     nolwimi    olusetyenziswa     ngabahlali abaninzi   ukuze   lusetyenziselwe
     ukubarhwebeshela kwiimveliso zabo. UAndrez Rodriguez uluxhasa olu luvo 65
     ngebalana elingemvelaphi yephephandaba i'Soccer Laduma' elayilwa ngowama-
     1997. Eli phephandaba selinabafundi abathembekileyo abakwizigidi ezithathu
     sithetha nje, kwaye lithengisa malunga nama-328 000 eekopi ngeveki. Lilelona
     linabafundi abaninzi kuwo onke amaphephandaba anjongo ikukufikelela
     kubathandi bebhola ekhatywayo. Oku kuthetha ukuthi xa ubonakalisa 70
     ukuzimamela iimfuno zabathengi kwiintengiso zakho, bakhulelwa kukuyithemba
     imveliso yakho, babe ngabakho ukusukela ngoko naphakade.

             [Isicatshulwa siyingqokelela yezimvo zooWilma den Hartigh, Peter Du Toit noTammy Tal,
                                                            zaguqulelwa esiXhoseni zaza zahlelwa]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                   Tyhila iphepha

### Page 5

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          5                            DBE/Novemba 2020
                                         SC/NSC

ISICATSHULWA B

                                              [Ucatshulwe kwi-google-images.com]

IMIBUZO: ISICATSHULWA A

Jonga kumhlathi woku-1

1.1      Nika intsingiselo yesivakalisi esinomgca ngaphantsi.                                       (1)

1.2      Khankanya ibeMIBINI imingeni abajamelene nayo abathengisi ngokwalo
         mhlathi.                                                                                   (2)

1.3      Lizisa ntsingiselo ni igama, 'Kwakhona', elibhalwe ngqindilili malunga
         nemingeni?                                                                                 (1)

1.4      Chaza ifuthe lesizukulwana esiziimileniyali kwindlela abathengisa ngazo
         abathengisi.                                                                               (2)

Jonga kumhlathi wesi-2

1.5      Xela umahluko ophawuleka kwiindlela abafumana ngazo ulwazi ngeentengiso
         abadala nabatsha ngokwalo mhlathi.                                                         (2)

1.6      Caphula kwakulo mhlathi isifanokuthi segama 'olubandakanya' elibhalwe
         ngqindilili.                                                                               (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 6

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          6                           DBE/Novemba 2020
                                         SC/NSC

Jonga kumhlathi wesi-3

1.7      Ibachaza njani abathengi abamivuzo iphakathi ingxelo kaGoldman Sachs
         yowama-2013?                                                                          (2)

1.8      YINYANI/BUBUXOKI ukuba inani labamivuzo iphakathi linyuke ngezigidi
         ezithathu ukusuka kowama-2006 ukuya kowe-2010? Xhasa impendulo yakho.                 (2)

Jonga kumhlathi wesi-4

1.9      Xela zibeMBINI iilokishi ezihlala abathengi abamivuzo iphantsi ngokwalo
         mhlathi.                                                                              (2)

Jonga kumhlathi wesi-5

1.10     Xhasa ngolwazi olukulo mhlathi uluvo lokuba abathengisi babathathele
         ingqalelo njengabathengi ababalulekileyo abantu abangaphangeliyo.                     (2)

1.11     Caphula kulo mhlathi ibinzana elithetha into enye neli, '... xa abathengisi
         benokuthengisa ngendlela eyahlukileyo.'                                               (1)

1.12     Ngqina ukuba ikhombo isetyenziswa ngeenjongo ezahlukileyo ngumthengisi
         nomthengi ngokwalo mhlathi.                                                           (2)

1.13     Bhala isichasi segama, 'zongeza' elikulo mhlathi.                                     (1)

Jonga kumhlathi wesi-6

1.14     Khetha impendulo echanekileyo          ngezantsi.   Umhlathi   wesithandathu
         uthetha kakhulu ngefuthe labantu ...

         A    abatsha kwintengiso.
         B    abamhlophe kwintengiso.
         C    abamnyama kwintengiso.
         D    abangaphangeliyo kwintengiso.                                                    (1)

Jonga kumhlathi wesi-7

1.15     Cacisa indlela ibali lephephandaba iSoccer Laduma eliluncedise ngayo uluvo
         olunomgca ngaphantsi.                                                                 (2)

IMIBUZO: ISICATSHULWA B

1.16    Nika izixhobo zibeziBINI ezisetyenziswa ngabantu abakulo mfanekiso.                    (2)

1.17    Ngqina ukuba abantu abakulo mfanekiso bakonwabele abakwenzayo.                         (2)

IMIBUZO: ISICATSHULWA A no B

1.18     Xela umhlathi kwisicatshulwa A onomxholo ofana nowesicatshulwa B. Xhasa
         impendulo yakho.                                                                      (2)

                                                         AMANQAKU ECANDELO A:                  30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 7

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         7                          DBE/Novemba 2020
                                        SC/NSC

ICANDELO B: USHWANKATHELO
UMBUZO 2: UKUSHWANKATHELA

ISICATSHULWA C sithetha ngokutya ukutya okunesondlo njengengcali. Bhala
isishwankathelo esinika iingcebiso zokutya njengengcali.

QAPHELA:
1.       Bhala UMHLATHI usebenzise amazwi akho kangangoko unako.
2.       Isishwankathelo sakho masiquke iingongoma ezisiXHENXE              ungedluli
         kumagama angama-70.
3.       AKULINDELEKANGA ukuba ubhale isihloko xa ushwankathela.
4.       Bhala phantsi inani lamagama owasebenzisileyo wakugqiba.
ISICATSHULWA C

                     NAWE UNGATYA NJENGENGCALI YOKUTYA
 Ufuna ukwazi ukuba iingcali zokutya zitya ntoni ukuze zihlale zisempilweni? Funda la
 macebiso athathwe koogqirha bombutho iAssociation for Dietetics South Africa
 (iASDA), ugqirha Raeesa Seedat, uBruk kunye noTshukudu. Ngokweengcebiso zabo
 kufumaniseka ukuba bahambela kude nezidlo ezithile baze bachule ukunyathela
 kwezo bazityayo.
 Xa ufuna ukugcina umzimba udlamkile ungadinwa msinya, yitya ukutya
 okunomlinganiselo omncinane wesitatshi. Isitatshi kukutya okunika amandla kodwa
 ukucolwa kwaso kuyahluka. Izidlo ezinomlinganiselo ophezulu wesitatshi zicoleka lula
 kwaye zilinyusa msinya iqondo leswekile. Ezineqondo elisezantsi lesitatshi zicoleka
 kade kwaye neswekile ayikhawulezi ukunyuka. Ukutya okuneqondo eliphantsi
 lesitatshi kuquka ingqolowa, isonka esingenagwele, irayisi emdaka, irhasi, umgubo
 wehabile,isidudu esinamakhatshu kunye neetapile ezingaxotyulwanga.
 Imfuzo inegalelo kwinkangeleko kodwa zikhona izakha mzimba ezinokuyiphucula
 inkangeleko yomntu. Ukusela amanzi awaneleyo kuyasikhucula isikhumba, kwenze
 iinwele kwakunye neenzipho zibentle. Yitya izakha mzimba ezine Omega 3 ezifana
 nentlanzi, amaqanda, ithanga, ispinatshi, inyama neziqhamo.
 Ukuthoba izinga lokutyeba nelamafutha asemzimbeni kungadala intliziyo ephilileyo
 nokuba kungangeepesenti ezi-5 kwaye lungehla noxinzelelo lwegazi. Ukwenza oku
 hambela kude nezidlo ezibhakiweyo nezigcadiweyo kwaye uyizile inyama ebomvu,
 ufele lwenkuku nebhotolo. Kodwa ke uBruk ucebisa ukuba uhlobo lokutya
 malungathathi indawo yamayeza owanikwe ngugqirha.
 Umlinganiselo      ophantsi      weayoni   ungakhokelela   kwingqondo   ediniweyo,
 engakuzikisiyo      ukucinga,     ngoko   ke,   ungaliphucula  ngokumana     usitya
 ngeziqingathana ezininzi ngemini ukuze iswekile ihlale ilawuleka. Ungayifumana
 iayoni kwinyama, intlanzi nakwiindidi zeembotyi. Yahlukana nokuthoba ukutya
 ngekofu okanye iti kuba oku kuthintela umzimba ekufunxeni iayoni ekoku kutya
 ubukutya. Ukuze uthintele umkhuhlane nengqele kubalulekile ukuhlamba izandla
 rhoqo, ufumane uthintela womkhuhlane. Kodwa zikho izidlo ezincedisa ukuthintela
 izifo. Uhlaza, igalikhi, ijinja namaqunube ziyawuncedisa umzimba uqulunqe amajoni
 awomeleleyo ukukhusela izifo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 8

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             8                               DBE/Novemba 2020
                                            SC/NSC

 Ungahlala udlamkile imini yonke nengqondo yakho iphaphe xa umana ufafaza ijinja,
 isinamon nekhadamon kwisidudu sakusasa. Kungakuhle ukutya iintonga zesipinatshi
 namagqabi aso nawesileri, kanti neentanga ezi zingakunceda kwezaa yogathi zakho.

      [Ithatyathwe kwiSanlam Reality Magazine yonyaka wama-2018 kwiphepha 48 ukuya kwelama-49
                                                          yaguqulelwa esiXhoseni yaza yahlelwa]

                                                              AMANQAKU ECANDELO B:                    10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 9

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1              9                              DBE/Novemba 2020
                                             SC/NSC

ICANDELO C: IZAKHI NEMIQAGO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

UMBUZO 3: ISIBHENGEZO NTENGISO

Funda esi sibhengezo (ISICATSHULWA D) singezantsi uze uphendule imibuzo
esekwe kuso.
ISICATSHULWA D

              [Sicatshulwe kwi-www.kgsbank.com, saguqulelwa esiXhoseni saze sahlelwa]

3.1      Nika igama lemveliso ethengiswa yile ntengiso.                                                  (1)

3.2      Caphula igama elinika intsingiselo yokuba inzala ifumaneka lula kule bhanki.                    (1)

3.3      Nika umyalezo odluliswa sisikweko kwesi silogani, 'ibhanki yam isikhitshane
         sam'.                                                                                           (1)

3.4      Tolika umfanekiso okule ntengiso.                                                               (2)

3.5      Xela ukuba yintoni enokwenza umtsalane kubantu ejoliswe kubo le ntengiso.                       (1)

3.6      Khetha impendulo kwezi zilandelayo.
         Umyalezo othi        'sikwamkela     kwilizwe    lentsebenzo'     ujoliswe     kubantu
         abaqalayo ...
         A    ukufunda.
         B    ukuthenga.
         C    ukuphangela.
         D    ukuzithemba.                                                                               (1)

3.7      Chaza injongo yokuphindwa kwesimnini esibhalwe ngqindilili, 'isikhitshane
         sam ibhanki yam.'                                                                               (1)

3.8      Ucinga ukuba oku kungafuni dipozithi yindlela yokuncedisa le bhanki ikhule
         ngokwenani labaxhasi? Xhasa impendulo yakho.                                                    (2)
                                                                                                         [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                   Tyhila iphepha

### Page 10

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            10                               DBE/Novemba 2020
                                           SC/NSC

UMBUZO 4: IKHATHUNI

Funda le khathuni (ISICATSHULWA E) ingezantsi uze uphendule imibuzo esekwe
kuyo.

ISICATSHULWA E

      ISAKHELO 1          ISAKHELO 2          ISAKHELO 3               ISAKHELO 4

                                     ISAKHELO 5
                                                    [Ithathwe kwiintanethi-www.zitscartoons.com]

4.1       Uyacinga okanye uyathetha uTaZ kwisakhelo 1? Xhasa impendulo yakho.                          (2)

4.2       Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo.

          Kwisakhelo sesi-2 ukujonga ecaleni kukaSyder kubonisa:

          A   Ukuba uyavuya.
          B   Ukuba uyancama.
          C   Ukuba uyahleba.
          D   Ukuba uyagxeka.                                                                          (1)

4.3       Udaba lobuso bukaTaZ kwisakhelo sesi-3 luhambelana njani nentetho
          yakhe?                                                                                       (2)

4.4       Chaza umahluko kwindlela umzobi akubonise ngayo ukunzinyelwa kukaTaZ
          kwisakhelo sesi-4 nokukaZipho kwisakhelo sesi-5.                                             (2)

4.5       Nika imfundiso efumaneka kwisakhelo sesi-5.                                                  (1)

4.6       Ucinga ukuba uZipho umele ukukhathazeka xa enokuyiva le ntetho kaTaZ
          ithi, 'akabizi ke kodwa yena uZipho'? Xhasa impendulo yakho.                                 (2)
                                                                                                       [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                 Tyhila iphepha

### Page 11

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           11                              DBE/Novemba 2020
                                          SC/NSC

UMBUZO 5: IPROZI

Funda esi sicatshulwa (ISICATSHULWA F) singezantsi esineempazamo ezithile
ezenziwe ngenjongo uze uphendule imibuzo esekwe kuso.

ISICATSHULWA F

            IMITHETHO YOKUSETYENZISWA KWECUBA EMZANTSI AFRIKA

1     Ukuba uneminyaka engaphantsi kwe-18, awuvumelekanga ukuba ungathenga
      icuba. Oku kuquka nokuthenga iimveliso ezenziwe ngecuba. Akuvumelekanga
      nokuba ungene kwiindawo ekutshaywa kuzo. Akuvumelekanga ukutshaya
      kwiindawo ezifana neendawo zokutyela, kwii-ofisi, kwiindawo ezineevenkile
      zikawonke-wonke apho kungekho ndawo ibekelwe abatshayi.                   5

2     Akuvumelekanga ukutshaya kwinqwelo-mafutha (nokuba yeyakho) xa ukhwelise
      abantwana abangaphantsi kweshumi eline-12. Oku kuyingozi kubo ngenxa
      yemiphunga yabo engakhulanga ngokugqibeleleyo. Imizi-mveliso yecuba
      ayivumelekanga ukwenza izibhengezo ntengiso nokubamba imibhiyozo
      ngeenjongo zokuloba ulutsha ukuba luthenge icuba.                        10

3     Ukutshaya kuye kuyichaphazele kakubi impilo yabo batshayayo, nokuba
      iminyaka iyamvumela ukuba makatshaye kuba emva kwethuba uye afumane
      isifo somhlaza okanye isifo semiphunga. Abantu mabaqaphele abantu
      abakufuphi nabo phambi kokuba batshaye ngakumbi abo bakhathazwa sisifuba
      kuba oku kungadala ukuminxeka okumandla kube nzima ukuphefumla. 15
      Khumbula ukuba lo mntu usecaleni kwakho ungayitshayiyo isigarethi ngoyena
      uchatshazelwa kakhulu ngumsi wecuba ukodlula wena ntshayi.

4     Kukho izigwebo eziqatha ezimiselweyo zabo bophula imithetho ebekiweyo
      yokutshaya efana nale ilandelayo umzekelo umntu angadliwa imali eqala
      kuma-500 ukuya kwi-1 000 leerandi ukubasusa kulo mkhwa.               20

                                          [Sicatshulwe kwi-intanethi-www.google saza sahlelwa]

5.1      Guqula isenzi esibhalwe bukekela kumgca wesi-2 sibesisibizo.                                (1)

5.2      Nika uhlobo lwesenzi esibhalwe ngqindilili kweli binzana lilandelayo.
         ... nokuba iyamvumela ukuba makatshaye ...                                                  (1)

5.3      Sebenzisa igama elikwizibiyeli ukudibanisa ezi zivakalisi zilandelayo:
         Akuvumelekanga ukutshaya         kwinqwelo-mafutha.        Kungagulisa       abantu
         okhwele nabo (kuba).                                                                        (1)

5.4      Sisetyenziswe njani isibizo esibhalwe bukekela kwisivakalisi esingezantsi?
         Abantu mabaqaphele abantu abakufuphi nabo phambi kokuba batshaye.                           (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

### Page 12

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          12                        DBE/Novemba 2020
                                         SC/NSC

5.5      Bhala esi sivakalisi silandelayo kwimo yengxelo-ntetho.

         'USipho uthe kubo, 'Ukutshaya kuyichaphazela kakubi impilo yenu.'

         Qala ngolu hlobo: USipho …                                                      (3)

5.6      Bhala ngokuchanekileyo isivakalisi esingezantsi.

         Umzekelo umntu angadliwa imali eqala kuma-500 ukuya kwi-1 000 leerandi
         ukubasusa kulo mkhwa.                                                           (1)

5.7      Bhala isithethantonye segama elikrwelelwe umgca ngaphantsi           kwesi
         sivakalisi singezantsi.

         Umzekelo umntu angadliwa imali eqala kuma-500 ukuya kwi-1 000 leerandi
         ukubasusa kulo mkhwa ...                                                        (1)
                                                                                         [10]

                                                         AMANQAKU ECANDELO C:            30
                                                            AMANQAKU EWONKE:             70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P2 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2020/96dbcf2d-5e6c-409a-b817-cdef2d3c8d8d) — isiXhosa HL · QP · 2020 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2020/84b435a6-4c08-4660-937a-8946a7b606f4) — isiXhosa HL · QP · 2020 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2023/7f234418-5dc1-4178-8d1b-132a23612119) — isiXhosa HL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2023/382700d4-87ac-49de-9716-7754b76e7cfb) — isiXhosa HL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2023/80aeedab-965a-48a0-ac68-db4daec7fa72) — isiXhosa HL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2024/565429f8-87d6-4fa2-b709-5c480f7f035b) — isiXhosa HL · QP · 2024 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
