# isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November Exams 2021 QP

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 question paper from the NSC November Exams 2021, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2021/027b6a49-cc53-4e05-9cb4-fcf62f4e073b
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2021
- Exam period: NSC November Exams
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November Exams 2021 QP](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2021/027b6a49-cc53-4e05-9cb4-fcf62f4e073b)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exams · 2021 · isixhosa. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

                        ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                                 IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                        NOVEMBA 2021

AMANQAKU: 70

IXESHA: Iiyure 2

                              Olu viwo lunamaphepha ali-12.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                2                   DBE/Novemba 2021
                                                 NSC

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Eli phepha lemibuzo LINAMACANDELO AMATHATHU:

         ICANDELO A:        Uvavanyo Lokuqonda                         (30)
         ICANDELO B:        Ushwankathelo                              (10)
         ICANDELO C:        Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi    (30)

2.       Funda YONKE imiyalelo ngocoselelo.

3.       Phendula YONKE imibuzo.

4.       Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

5.       Krwela umgca ekupheleni KWECANDELO NGALINYE.

6.       Nombola iimpendulo ngokuchanekileyo ngokwendlela ezinonjolwe ngayo
         kwiphepha lemibuzo.

7.       Shiya umgca emva kwempendulo NGANYE.

8.       Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

9.       Iingcebiso malunga nolwabiwo lwexesha:

         ICANDELO A: Imizuzu engama-50
         ICANDELO B: Imizuzu engama-30
         ICANDELO C: Imizuzu engama-40

10.      Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            3                    DBE/Novemba 2021
                                             NSC

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA
UMBUZO 1: UKUFUNDELA INTSINGISELO NOKUQONDA
Funda IZICATSHULWA A no B ezingezantsi uze uphendule imibuzo esekwe kuzo.
ISICATSHULWA A
                      UJERUSALEMA, NESHWANGUSHA LECOVID-19
1     UJerusalema ligama lengoma kaMaster KG noNomcebo Zikode ebisematheni
      kwihlabathi liphela ngexesha lobhubhane wesifo esibangelwa yintsholongwane
      iKhorona ebisovuyavuya ihlabathi. Yingoma ebenehlumelo elingumdaniso nawo
      okwabizwa Jerusalema. Iqela iNowhere laseAngoIa liwenze waduma lo mdaniso
      ngokuqhayisa ngeevidiyo zalo lidanisa kumaqonga onxibelelwano licela 5
      umngeni kwabazivayo. Ingoma uJerusalema ithwele intshinga yodumo ngokuthi
      inwenwe ngokomlilo wedobo ukufikelela kwihlabathi lonke ngamaqonga
      onxibelelwano esingabala kwaphambili kuwo uTwitter, WhatsApp ngokunjalo
      nakwawomculo, uShazam, YouTube noSpotify. Esinye sezizathu zokuthwala
      intshinga kwale ngoma kukusasaza umoya wethemba oye waphakamisa 10
      imimoya ebisele idakumbile ngenxa yesifo iCovid-19. Umoya wethemba
      utyaleke ngokuthi abantu, abantwana nabasebenzi nkalo zonke zehlabathi
      bazibone sebedanisa kunye, besebenzisana, bemoyamnye.
2     Akukholelekanga ukubona ihlabathi limanyene ngomdaniso, lidanisela
      ingoma enye uJerusalema, kunye ngaxeshanye ngexesha ubhubhane 15
      wentsholongwane ikhorona enza iziqwenga kwihlabathi. Ngokudanisa, livuma
      kunye ihlabathi, lizibone selibekele phaya kude imiqobo esekwe kulwimi,
      kubudala, kubulungu beenkolo ezithile, kwizihlalo zokulawula emisebenzini kanti
      nesekwe kuhlanga oluthile, okanye kubumi bezwekazi elithile. Mhlawumbi
      amazwi ale ngoma athi iJerusalem ilikhaya afumana isihlalo kwabaneziva 20
      emimoyeni ize ibeyiyona rhali, edibanise imihlambi eyalanayo kuba nabani
      uyalifuna ikhaya.
3     Kubengomnye umnqa ukubona ihlabathi lijule ngefestile uchuku lokufuna
      ukutolikelwa ingoma phambi kokuba liyivume okanye live intsingiselo yayo.
      lintlanga ngeentlanga zehlabathi ziyivume injengoko yayibhaliwe ngoLwimi 25
      IwesiZulu, ingaguqulelwanga nakolunye kwezazo iilwimi. linkcubeko zehlabathi
      lonke ukusuka kwiindawo zasemaphandleni, kumanxweme eelwandle
      zaselndiya, eParis nasePortugal ukuqhina ePitoli esembindini, zidityaniswe
      zahlanganiswa nguJerusalema. Kunjalonje wasiphula nolwamvila lokubukulana
      kwamazwe, kwaphela ukucalucalulana ngokobuhlanga befunana apha 30
      ngomdaniso noncuthu Iwengoma. Lonke olu manyano lube ngumathunga
      wokumelana nomngeni weshwangusha eliyiCovid-19 ebeligqugqisa ihlabathi.
4     Ingoma uJerusalema ibengumzekelo ophilayo ogqamise amandla engoma
      ngokwemveli ngakumbi kwingxaki yeCovid-19. Imisebenzi yengoma
      ekukuphilisa imiphefumlo, ukususa iimvakalelo zokuxhalaba, ukushenxisa 35
      uloyiko okomzuzwana ikwenze nakubantu abebesele bebunikezela
      besemisebenzini,     nabebekumakhuko      okufa,    ezibhedlele       kanti
      nakwabakwizihlalo ngezihlalo zokuphatha kwihlabathi lonke. Isebenze
      njengomvuseleli wethemba kubasebenzi ezibhedlele behlaziya injongo yabo
      yokuhoya iingxwelerha zeCovid-19. Owazi amayeza angathi ibeliyeza lamandla 40
      nokuphakamisa umoya kuba bebedanisa kunye bakugqiba baye kusebenza

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                      4                         DBE/Novemba 2021
                                                       NSC

      kunye kwizibhedlele sele bewuva ukhaphukhaphu umsebenzi wokujongana
      nombulali oyiCovid-19.

5     Luchukumiseko olwahlukileyo olwenziwe yingoma uJerusalema kumazwe
      ehlabathi. Asinguye nabani ofumana ukuhoywa ziiPrezidanti ngolu hlobo. Nkqu                     45
      nowayesakuba yiPrezidenti yaseMelika uMnumzana Trump ubebonwa kumajelo
      eendaba naye ekwadanisela uJerusalema. Yingoma ethe ngokuthi ndi-i-i kwayo
      yabonakala sele ibusondela kwisihlalo somhobe wesizwe soMzantsi Afrika
      nehlabathi. UPrezidanti woMzantsi Afrika uMnumzana Ramaphosa ude
      wamisela ukuba, ngomhla wamagugu wama-24 kuSeptemba ngowe-2020,                                 50
      kudaniswe umdaniso kaJerusalema. Kumyalezo wakhe uthe uJerusalema
      ngumqondiso wokuphilisa umoya welizwe oqhuba okuhle. Uyalele abantu beli
      ukuba bayivume Ie ngoma ukuze bacamngce, bakhumbule abasele
      besandulele, bavuyele nethuba lokungxenga amandla ombulalazwe oyiCovid-19
      besesisizwe esisabambeneyo.                                                                     55

6     lividiyo zale ngoma eziqulethe umdaniso wayo obutyalwa ngokuxhonywa nazo
      zibe ngathi zenza ngomlingo ukufikelela kwihlabathi lonke zibe ngathi zithi
      'Vuleka hlabathi' nanjengoko bezilwatyuza amazwe ehlabathi amiselwe
      ilockdown. Ngeliphandle iividiyo zikaJerusalema zibe ngumavulakuvaliwe.
      Ngexesha ebekungandwendwelwana nangamakhaya bezityhuluba zingena                                60
      kumakhaya ngamakhaya kusabelwana ngazo nomoya wazo. Zombini, ingoma
      nevidiyo zityale umoya wethemba oye usakhelana, wakhula ngaxeshanye
      nesantya sentsholongwane yeKhorona ukufikelela kumazwe ehlabathi.

7     Le ngoma inwenwe ngesantya esimangalisayo. Ude athi omele iqonga
      likaShazam uJerusalema ibe yiyona ngoma abantu ebebephuma izithuba                              65
      befuna iinkcukacha ngayo-ukuyishazama ngolwimi lwabayisebenzisayo. Bambi
      bebengayiqwalaseli bayibukele phaya kwiqonga, bebeyothula, bayigcine, benze
      eyabo emitsha imidaniso neevidiyo, baze bazixhome kumaqonga sele
      ingu#Jerusalem. EsiNgesini igama, Shazam lithetha 'umlingo', kuba lilumelo
      Iwemilingo ethathelwa kwiifilim nasezintsomini zamaqhawe amaNgesi. Ingoma                       70
      uJerusalema nayo ifumana ukufaniswa kwamandla ayo okunwenwa nesenzo
      sokushazama        ngenxa      yokuhamba       ngesantya    esinguqhwanya,
      esingakholelekiyo sele kuvaliwe.

8     Ngangamandla ebenawo le ngoma ayitshintshanga indlela yokuphila, koko
      yongeze nesigama sethu ngexesha leCovid-19. Kuludwe olufutshane                                 75
      Iwesigama sikaPanSALB ngowama-2020, uvele uJerusalema njengelinye
      lamagama asetyenziswe rhoqo ephala kunye naweCovid-19. Inene
      uJerusalema ugqwesile njengengoma ngokumanya, ukubopha amanxeba,
      ukususa ingevane, ukuthundeza, ukuthomalalisa, nokunika ithemba kwihlabathi
      liphela.                                                                                        80
             [Sicatshulwe kwi-City Press, 14 Februwari 2020, saguqulelwa esiXhoseni, saze sahlelwa]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                  Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                   5                        DBE/Novemba 2021
                                                    NSC

ISICATSHULWA B

                            [Ucatshulwe kwi-intanethi, www.googleimages.com waze wahlelwa]

IMIBUZO: ISICATSHULWA A

Jonga kumhlathi woku-1.

1.1        Khankanya ixesha ezimbalini eye yaduma ngalo ingoma uJerusalema.                         (1)

1.2       Xela ukuba iqela laseAngola liyenze yaduma njani ingoma uJerusalema.                      (1)

1.3       Nika naliphi iqonga lonxibelelwano elisetyenziswe ukudumisa ingoma
          uJerusalema ngokwalo mhlathi.                                                             (1)

1.4       Lizisa ntsingiselo ni igama 'esinye' elinomgca ngaphantsi kumhlathi 1?                    (1)

1.5       Nika zibeziBINI izizathu zokuba uJerusalema athwale intshinga ngokwalo
          mhlathi.                                                                                  (2)

Jonga kumhlathi wesi-2

1.6      Cacisa intsingiselo yegama 'ubhubhane' ngokomxholo walo mhlathi.                           (2)

1.7       Nika nawuphi umqobo kwebibekelwa kude xa kudaniswa ngengoma
          uJerusalema.                                                                              (1)

1.8       YINYANI/BUBUXOKI ukuba uJerusalema uvule ithanda phakathi kwabantu
          ngexesha leCovid-19? Xhasa impendulo yakho.                                               (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                6                     DBE/Novemba 2021
                                                 NSC

Jonga kumhlathi wesi-3

1.9       Nika intsingiselo yebinzana elibhalwe ngqindilili ngokwakulo mhlathi.               (1)

1.10      Ngqina ngokufumana kulo mhlathi ukuba ingoma uJerusalema idale
          umanyano kwihlabathi.                                                               (1)

Jonga kumhlathi wesi-4

1.11      Nika imisebenzi emiBINI yengoma exelwe kulo mhlathi.                                (2)

Jonga kumhlathi wesi-5

1.12     Caphula kulo mhlathi isifanekisozwi esinika intsingiselo yokuba uJerusalema
         wanwenwela kwihlabathi jikelele.                                                     (1)

1.13     Xela injongo kaPrezidanti yokuyalela ukuba kubhiyozelwe umhla wamagugu
         ngengoma uJerusalema ngonyaka wama-2020.                                             (2)

Jonga kumhlathi wesi-6

1.14     Uyavumelana noluvo lombhali olunomgca ngaphantsi? Xhasa impendulo
         yakho.                                                                               (2)

Jonga kumhlathi wesi-7

1.15     Khetha impendulo echanekileyo kwezi:

         Igama 'ukuyishazama' ngokwalo mhlathi lithetha:

         A     Ukufuna iinkcukacha zengoma ngoYouTube.
         B     Ukufuna iinkcukacha zengoma kwiApp uShazam.
         C     Ukuthumelela umhlobo ingoma ngoWhatsApp.
         D     Ukulinganisa ingoma yemvumi ngoSpotify.                                        (1)

1.16     Chaza ukuba lo mhlathi umfanisa njani uJerusalema oyingoma noShazam.                 (1)

Jonga kumhlathi wesi-8

1.17     Ibenafuthe lini le ngoma kwisigama sakwaPanSALB?                                     (1)

1.18     Ngokolwakho uluvo luluphi udidi lwabantu olunokuvuyela ukufunda esi
         sicatshulwa? Xhasa impendulo yakho.                                                  (2)

IMIBUZO: ISICATSHULWA B

1.19     Nika izizathu eziBINI zokuthi aba bantu badanisa ngexesha leCOVID 19.                (2)

1.20     Lo mfanekiso ungqinelana njani nomhlathi wesibini ukuba uJerusalema
         waphule umqobo obubudala?                                                            (2)

1.21     Nika imfundiso enikwa zezi zicatshulwa zibini ngengoma.                              (2)

                                                         AMANQAKU ECANDELO: A                 30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            7                    DBE/Novemba 2021
                                             NSC

ICANDELO B: USHWANKATHELO

UMBUZO 2: UKUSHWANKATHELA

ISICATSHULWA C sithetha ngezinto ekumele uzazi phambi kokuba ube nguDJ.
Shwankathela ngamazwi akho unike ulwazi olubalulekileyo kwabafuna ukuzama
ukubangooDJ.

QAPHELA:

1.   Bhala UMHLATHI ongenaziphene usebenzisa amazwi akho kangangoko unako.
2.   Isishwankathelo sakho masiquke iingongoma EZISIXHENXE ungedluli
     kumagama angama-70.
3.   AKULINDELEKANGA ukuba ubhale isihloko xa ushwankathela.
4.   Bhala phantsi inani lamagama owasebenzisileyo wakugqiba.

ISICATSHULWA C

          OKUBALULEKE UKWAZI PHAMBI KOKUZAMA UKUBANGUDJ

IsiXhosa sithi, 'Inyathi ibuzwa kwabaphambili'. Ezi ziingcebiso ezinikwe ngesisa
ngoFacebook kulowo uzama ukubanguDJ. Kuyimfuneko ukuba ube nomsebenzi
okanye isingxungxo onokuxhomekeka kuso ngemali ngeli xesha usazama isakhono
sokudijeya. Kaloku kusafuneka uzenzele abalandeli. Ngamanye amaxesha abalandeli
ungabenza ngokudlalela abantu mahala ukuze bakubone, bawuthande nomsebenzi
wakho.

Khumbula, kaloku ukudijeya kuyabufuna ubuxhakaxhaka obuzizixhobo zokudijeya
ezisemgangathweni. Kungabubuchule ke ukuzama ukufumana izixhobo ezinamandla
okukhupha isandi osifunayo nokuba zingamasekeni asomeleleyo. Usenokufumana
nokuba zizipikha nezikhuselizandi zokunqanda ukungxolela abantu nabamelwane xa
usaziqeqesha ekhaya.

Gcina engqondweni ukuba nangona uza kube uwucwangcise wawuyondelelanisa
umculo wakho, kuluncedo ukubanika ithuba abalandeli bakho bancedise kwizigqibo
zeengoma ezinokudlalwa, okanye ekunokuqalwa ngazo. Umoya wabalandeli
uyancedisa kakhulu ekuthatheni izigqibo zomakudlalwe, kangangokuba nokuba sele
ikukruqule ingoma kufuneka uqhube uyidlale xa besayithanda abalandeli. Ungalwenza
nangomboko unxibelelwano nabalandeli kuba awuzidlaleli.

OoDJ abaninzi bathi asibobuchule ukusuka udijeye ungakhange urhece ulwazi lomculo
okanye imfundwana engokudlala izixhobo zokucula. Ulwazi lungasikhulisa isakhono
sakho sokucula uzibone sele ungumdidiyeli womculo.

Mamelisisa, uwajongisise amasolotya esivumelwano ngakumbi abhalwe ngamagama
amancinci ukuze ungangeni emgxobhozweni ungaqondanga. Zifuna ingqiqo
izivumelwano osenokungena kuzo njengoko noomanejala besahluka. Ngoko yiba
nolwazi ngeengxaki abanokukufaka kuzo ngezivumelwano zabo. Kuyenzeka omnye
afune ukuthatha isixa esingama-90 eepesenti kwingeniso yeshishini, kanti abanye
bathatha ukusuka kwishumi ukuya kwamabini.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            8                       DBE/Novemba 2021
                                             NSC

Ungazifunela umntu oza kukunika inkxaso engahexiyo kwimizamo yakho nanjengoko
zininzi iingxaki onokuhlangana nazo. Ngezinye iimini uza kubuya izinto
zingahambanga kakuhle okanye uphoxekile kwindawo obuye kudlala kuyo, okanye
imali ingezi ngexesha obulilindele, kube kufuneka uqhube usebenze. Akumfuni umntu
oza kuhlekisa ngengxaki yakho okanye athi, 'bendiyilindele loo nto'.

Hlaba ukhangele kuba ukuhamba kuyayitya imali nanjengoko uzakumana uhambela
iindawo ngeendawo nakumazwe ngamazwe. Yazi ukuba xa undwendwela amazwe
aphesheya ingafuneka imali eyiyeyakho nokuba umqashi uza kukuhlawulela iindleko
zokubhabha. Ngamanye amaxesha kungakhe kufuneke uzihlawulele ngokwakho
iindleko zendawo yokuhlala.

                                             [Sithathwe www.facebook.com saze sahlelwa]

                                                      AMANQAKU ECANDELO B:                   10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                    9                        DBE/Novemba 2021
                                                     NSC

ICANDELO C: IZAKHI NEMIQAGO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI
UMBUZO 3: ISIBHENGEZO NTENGISO

Funda esi sibhengezo (ISICATSHULWA D) Singezantsi uze uphendule imibuzo
esekwe kuso.

ISICATSHULWA D

                                        [Uthathwe kwi-intanethi, www.google.com waze wahlelwa]

3.1      Xela igama leApp ethengiswa yile ntengiso.                                                   (1)

3.2      Chaza isizathu sokuba igama Shazam libhalwe ngoonobumba abakhulu.                            (1)

3.3      Ngqina ngeengongoma eziMBINI ukuba esi sibhengezo senza ngathi kulula
         ukufumana ulwazi ngengoma xa usebenzisa iApp uShazam.                                       (2)

3.4      Khetha impendulo echanekileyo kwezi:
         Ubaxo oluthi 'ube lulonwabo wo-o-onke' lube sisixhobo esisetyenziselwe:
         A      Ukuthandabuzisa abathengi ngoShazam.
         B      Ukubizela abathengi kuShazam.
         C      Ukulibazisa abathengi ngoShazam.
         D      Ukunyanzela abathengi kuShazam.                                                      (1)

3.5      Caphula isigama esisetyenziswe ngenjongo yokwenza abathengi bathathe
         amanyathelo okufumana iApp ethengiswayo.                                                    (1)

3.6      Sijoliswe koobani esi isibhengezo ntengiso?                                                 (2)

3.7      Ngqina okanye uchase ukuba ikho ingcinga ebethelelekileyo ngokwesini
         kwesi sibhengezontengiso. Xhasa impendulo yakho.                                            (2)
                                                                                                     [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                  10                         DBE/Novemba 2021
                                                   NSC

UMBUZO 4: IKHATHUNI

Funda le khathuni (ISICATSHULWA E) ingezantsi uze uphendule imibuzo esekwe
kuyo.

ISICATSHULWA E

                                            [Icatshulwe kwi intanethi, www.garfield.com yaze yahlelwa]

4.1      Nika zibeMBINI        izinto   ezifumaneka    kwiselula     kaSive     ezikwisakhelo
         soku-1.                                                                                         (2)

4.2      Xela ukuba anika ntsingiselo ni amachaphaza amathathu kwintetho kaSive
         ekwisakhelo sesi-3.                                                                             (1)

4.3      Igama 'kodwa' kwisakhelo sesi-3 linika ngcinga ni ngale selula?                                 (1)

4.4      Khetha impendulo echanekileyo kwezi zingezantsi.

         Ukungabikho kwencoko kwisakhelo sesi-2               kwenziwa      kukuba      umzobi
         ugqamisa isenzo sokuba uSive … yakhe.

         A   uvuyelana nokukhala kweselula
         B   ugadene nokukhala kweselula
         C   usaxelelana nonina ngeselula
         D   usalilelana nonina ngeselula                                                                (1)

4.5      Thelekisa uvakalelo lukaSive kwisakhelo soku-1 nakwisakhelo sesi-3.                             (2)

4.6      Chaza isenzo sikaLiyon asenze kuzo zozithathu izakhelo, esingahambelani
         nengcinga yakhe ekwisakhelo sesi-3.                                                             (1)

4.7      Ucinga ukuba uphumelele umzobi wekhathuni ukungxolisa abantu abanqula
         ukusebenzisa iiselula kunokuhoya abantu abahleli nabo? Xhasa impendulo
         yakho.                                                                                          (2)
                                                                                                         [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                    11                        DBE/Novemba 2021
                                                     NSC

UMBUZO 5: IPROZI

Funda esi sicatshulwa (ISICATSHULWA F) singezantsi, sineempazamo ezithile
ezenziwe ngeenjongo uze uphendule imibuzo esekwe kuso.

ISICATSHULWA F

                                        UVELA BAHLEKE

1     Kunamawele ayengeva, efana kunzima ukuwahlula nditsho nkqu nabazali
      awo babesohluleka ukuwahlula ukuba lo ngubani, lowa ngubani ngenxa
      yokufana. Esikolweni ibiba seso, ufike bebhidisa utitshalakazi angazi nokuba
      ngubani owenze ntoni.

2     Lento yokumosha kwaba bantwana mihla le iye yamcaphukisa utata wabo                        5
      de wagqiba kwelokuba abajonge ngeliso lokhozi kwinto yonke abayenzayo
      ingakumbi ezifundweni zabo.

3     Le nto iye yamenza waya eba bukhali omnye ezifundweni zakhe ngelixa
      omnye wayengatyi kwanto. Nayo leyo ibenze baba namanye amaqhinga.
      Lo ubukhali ezifundweni ebeye abhalele nalo ubuthuntu ukuze baphumelele                    10
      bobabini. Waqonda uyise ukuba ziyeza iimviwo zaphakathi enyakeni apho
      aza kubona khona ukuba ngubani kanye kanye lo umqhathayo.

4     Okunene zifikile iimviwo labe lingekho tu ikroba lokuba eli lityayo emagameni
      lincedise eli libuthuntu. Owokuqala use iziphumo zakhe kuyise wabe
      efumene amashumi alithoba anesihlanu ekhulwini, ambethe uyise esithi                       15
      ufuna ikhulu ekhulwini. Lafika elesibini lize nesihlanu ekhulwini, lakubuzwa
      nguyise, lathi umfowabo umbele la mashumi alithoba anesihlanu angekhoyo,
      watyhafa uyise.

                          [Sicatshulwe kwiSol'ezwe lesiXhosa, 20 Septemba 2016, saze sahlelwa]

5.1      Lungisa isiphene sovumelwano esikwigama elibhalwe bukekela kwisivakalisi
         esingezantsi.

         '… kunzima ukuwahlula nditsho nkqu nabazali awo …'                                           (1)

5.2      Tolika isiqwengana esingezantsi esinomgca ngaphantsi.

         'babesohluleka ukuwahlula ukuba lo ngubani lowa ngubani ngenxa
         yokufana.'                                                                                   (2)

5.3      Caphula isikhombisi esikhomba (a) apha nesikhombisi esikhomba (b) phaya
         kwisivakalisi esingezantsi.

         '… babesohluleka ukuwahlula ukuba lo ngubani lowa ngubani ngenxa
         yokufana.'                                                                                   (2)

5.4      Lungisa isiphene sobhalo kwibinzana elibhalwe ngqindilili kumhlathi wesi-2.                  (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1               12                      DBE/Novemba 2021
                                                NSC

5.5      Nika isichasi segama, 'ubukhali' esikumhlathi wesithathu.                          (1)

5.6      Bhala ngokuchanekileyo imo yohlobo lolandelelwano olukwisenzi esibhalwe
         ngqindilili ngezantsi.

         Owokuqala use iziphumo zakhe kuyise wabe efumene amashumi alithoba
         anesihlanu ekhulwini, ambethe uyise esithi ufuna ikhulu ekhulwini.                 (1)

5.7      Bhala ngokuchanekileyo         igama   elinomgca   ngaphantsi     kwisivakalisi
         esingezantsi.

         Owokuqala use isiphumo zakhe kuyise.                                               (1)

5.8      Khetha kwizibiyeli intsingiselo kamabizwafane 'umbele'            ehambelana
         nempendulo yewele kumhlathi wokugqibela wale tekisi.

         (Uthathe amashumi alithoba anesihlanu wawenza awakhe lashota elinye
         iwele/uthathe amashumi alithoba anesihlanu wawanika iwele lakhe ukuze
         ligcwalise ngawo kwawalo engaboni uyise.)                                          (1)
                                                                                            [10]

                                                         AMANQAKU ECANDELO C:               30
                                                            AMANQAKU EWONKE:                70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2021/32fc2e58-0561-48fd-a0df-a6f97c3ab122) — isiXhosa HL · QP · 2021 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2019/3bd6700c-024d-4baf-ad56-5a18c7c1a8f0) — isiXhosa HL · QP · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2016/364feb43-38d1-436e-afdb-9c8161885aac) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2015](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2015/e4d56901-bd81-4e00-bce7-b3e81a126f24) — isiXhosa HL · QP · 2015 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2014](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2014/b73c21fa-6f87-4587-a4b8-6d8f1ca1287a) — isiXhosa HL · QP · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2019-memo/11ce1754-257a-46aa-b26b-638f40b4a356) — isiXhosa HL · Memo · 2019 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
