# isiXhosa HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 question paper from the November 2024 NSC, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2024/565429f8-87d6-4fa2-b709-5c480f7f035b
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2024
- Exam period: November 2024 NSC
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2024/565429f8-87d6-4fa2-b709-5c480f7f035b)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · November 2024 NSC · 2024 · isixhosa. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Confidential

                                       NATIONAL
                                  SENIOR CERTIFICATE

                                         IBANGA 12

                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                               IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                        NOVEMBA 2024

AMANQAKU: 70

IXESHA: Iiyure 2

                              Olu viwo lunamaphepha ali-12.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                2                   DBE/Novemba 2024
                                            NSC Confidential

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Eli phepha lemibuzo LINAMACANDELO AMATHATHU:

         ICANDELO A:        Uvavanyo Lokuqonda                         (30)
         ICANDELO B:        Ushwankathelo                              (10)
         ICANDELO C:        Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi    (30)

2.       Funda YONKE imiyalelo ngocoselelo.

3.       Phendula YONKE imibuzo.

4.       Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

5.       Krwela umgca ekupheleni KWECANDELO NGALINYE.

6.       Nombola iimpendulo ngokuchanekileyo ngokwendlela ekunonjolwe ngayo
         kwiphepha lemibuzo.

7.       Shiya umgca emva kwempendulo NGANYE.

8.       Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

9.       Iingcebiso malunga nolwabiwo lwexesha:

         ICANDELO A:        Imizuzu engama 50
         ICANDELO B:        Imizuzu engama 30
         ICANDELO C:        Imizuzu engama 40

10.      Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 3

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             3                   DBE/Novemba 2024
                                         NSC Confidential

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

UMBUZO 1: UKUFUNDELA INTSINGISELO NOKUQONDA

Funda IZICATSHULWA A noB ezingezantsi uze uphendule imibuzo esekwe kuzo.      Nov

ISICATSHULWA A

                           IKHANDLELA LIBUFANA NOMNTU

1        Alingebi liyafana ikhandlela nomntu ngenxaxheba yalo kumzi ngamnye,
         kuhlanga ngalunye nakwisithethe ngasinye? Nanjengoko ikhandlela linika
         ukukhanya, nomntu uyakunika. Yibanomfanekiso wesibane esiyititshala ethi
         ngokwazi isifundo sayo, ikwazi ukulumeka kumfundi ngamnye eklasini kutsho
         kwande uhlobo oluthile lwabantu ekuhlaleni njengoogqirha neenjineli. 5
         Nanjengokuba ikhandlela lizisa ivumba elimnandi endlwini, nomntu uthi
         ngokwenza kwakhe kwabanye abantu kubonakale kusosulelana abantu
         ngezenzo ezihle, besenzelana, besenzisana okuhle.

2        Umntu unamandla okuphungula uxinzelelo lwengqondo nolomphefumlo
         ngobukho bakhe kulowo udinga inkxaso. Nekhandlela liyalayitwa ngenjongo 10
         yokuphungula uxinzelelo. Oogqirha abasebenza ngoxinzelelo lwengqondo
         bacebisa ukuba umntu ova uxinzelelo lwengqondo makalayite amakhandlela.
         Nomntu uyaluphungula uxinzelelo lwengqondo ngokunika amazwi enkxaso
         nawentuthuzelo atsho athi thimbilili onoxinzelelo.

3        Kusekho umnqa wokuba kakade kuvutha yiphi phakathi komtya namafutha, 15
         kuphila yiphi phakathi komzimba nomoya. Abafundi besayensi abadala
         nabancinci bafunise beza neempendulo ngekhandlela. Kwiklasi yebanga
         lesithandathu endafika umbuzo, ingu, ʹWick or wax?ʹ kwaphuma ibango elithi,
         ʹEwe, kutsha amafutha kodwa xa ewodwa, umtya ungekho, atsha nje
         umzuzwana aphele, kucime. Nangomtya kwathiwa, kutsha umtya, kodwa xa 20
         amafutha engekho umtya uvutha umzuzwana utshe, kucime. Kufuneka
         umtya, amafutha nomlilo wokuqhwitha. Yavela ingxaki! Alihlali idangatye xa
         ikhandlela likwindawo evalelekileyo, umlilo ufuna umoyana. Lilonke njengam
         nawe, ikhandlela liyaphefumla. Lidinga i-oksijini ukuze livuthe, likwakhupha
         ikhabhoni-dayoksayidi njengokuba esenza umntu xa ephefumla. Usatsho na 25
         ukuba likude nomntu ikhandlela ngokwenza?ʹ

4        Ichule lathi, ʹNantoni na efuna ukuzisa ukukhanya mayikunyamezele
         ukutsha.ʹ Umntu nekhandlela bayatsha ngenxa yokukhanyisa. Ukunyibilika
         kwekhandlela elitshayo kukhumbuza iinyembezi zomntu okwintlungu
         nonyamezelo      lokudlula   kwindlela   yokutsha    ukuze       kukhanye. 30
         Yibanomfanekiso womzali obila esoma ekhaya, ephekuza amaqhwa, ezama
         ukuba abantwana babezizinto ebomini. Nawe ke mfundi ufana ncam
         nekhandlela kuba akukho nto wakhe wafika ichophe efestileni, ikubiza, kwezi
         sele unazo. Wonke umntu kufuneka atshe njengekhandlela ukuze
         aphumelele. Zikhe zifuneke iinkxwaleko nobunzima endleleni ukuze umntu 35
         abonwabele ubuncwane bobomi abufumanayo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 4

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                    4                          DBE/Novemba 2024
                                                NSC Confidential

5        Ikhandlela nomntu banoxanduva lokukhanyisa. Buyimfuneko ubumnyama
         ukuze kuqaqambe ukukhanya. Isikhanyisi masibekwindawo emnyama ukuze
         avele amandla okukhanyisa. Yibanomfanekiso wetitshala efundisa
         izifundiswa. Sibayintoni isiphumo? Sibazizifundiswa ezifundileyo? Ofuna 40
         ukukhanyisa makaye kubantu abamdinga kakhulu ukuze livakale ifuthe lakhe,
         abelivumba elimnandi apho. Nesityebi esihlala nezityebi kwindawo yezityebi,
         siphinde sincede izityebi kuba izizo esihlala nazo, asandisi nto kuba
         sikhanyisa ekukhanyeni.

6        Ukusebenza kwekhandlela nokomntu sekufuthele neelwimi ngezaci ezisekwe 45
         kuzo. Ukucacisa iingxushungxushu zomsebenzi omkhulu ngexesha elincinci
         amaNgesi, athi 'Sitshisa ikhandlela macala' lo gama amaXhosa athi, ʹSibila
         sisomaʹ. Ezi zaci zithetha ukuba akulalwa, kusetyenzwa ubusuku nemini.
         Iilwimi sezisosulelana ngezaci. Isaci usigqibela sikulwimi oluthile ubone
         sesitshila nakolunye. AmaXhosa athathe esithi, ʹKungcono ndilayite 50
         ikhandlela kunokuba ndihlalele ukushwabulela ubumnyama, obunokuba
         ziziphumo zokungenzi.ʹ Asisebenzisa ukuzivuselela xa esetha amandla.
         Sithathelwe ekubeni umlilo wekhandlela wenza umsebenzi omkhulu nokuba
         mncinci. AmaXhosa xa umntu engasatshayi ngaloo nqawa athi unyibilika
         axelʹikhandlela. Oku kubonisa ukuba umntu uyafana nekhandlela.             55

7        Kwizithethe ikhandlela nomntu ngamaphuth'ahlathinye ekusetyenzisweni
         kwikhaya eliphantsi kwelifu elimnyama. Ubukho bomntu nobekhandlela
         buyayicuntsula intlungu. Ukuvela kwabantu kukodwa kuyaphilisa, de kuthi,
         bakukhupha ikhandlela – eliyimalana engumkhumezelo yokuncedisana
         nekhaya ukuze isibane salo singacimi ngexesha usaqhuba umsebenzi 60
         wokungcwaba. Nakwizithethe zokuvuya nezothando umntu nekhandlela
         abashiyeki. Akuvela umntu, kutshiswe ikhandlela kubamnandi. Ikhandlela
         litsha qho kubumnandi bokongeza unyaka womntu, ahlohlwe kulaa keyiki.
         Thara-a-a! Umoya weminqweno emihle.

8        Ikhandlela nomntu lifana ngokufundisa nangezenzo. Ikhandlela liyalilumeka 65
         iwaka lamakhandlela ungacimanga, wacutheka umlilo welilumekayo. Nomntu
         owenza okuhle kwabanye utsho ngesithatha sokuhle esingapheliyo.
         Lisifundisa ukungaphelelwa, nokungapheli xa usenza okuhle komnye umntu.
         Kongezeleleka amandla, kunwenwe ubuhle. Ungabuza uvakalelo lwetitshala
         nganye xa ibona abantwana eyayibafundisa beziinjineli, beziiprezidenti 70
         sebengaphezu kwayo.

9        Liyafana ikhandlela nomntu. Ubungqina busekusebenzisekeni kwazo zombini
         de kudlulwe nangaphaya kwesiphelo sazo. Zombini zikhunjulwa
         ngemisebenzi yazo yangokuya bezisaphila xa seziphelelwe bubomi.
         Imisebenzi ekhunjulwayo iquka ukukhanyisa, ivumba elimnandi, ukuzola 75
         nokuphozisa.

             [Imithombo ithathwe ku: https://www.scottschuleit2014.com yaguqulelwa esiXhoseni yaze
                                                                                         yahlelwa]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                  Tyhila iphepha

### Page 5

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                       5                      DBE/Novemba 2024
                                                   NSC Confidential

ISICATSHULWA B

   [Uthathwe ku: https://ar.inspiredpencil.com/pictures-2023/dripping-candle-
                                                                     drawing]

IMIBUZO: ISICATSHULWA A

Jonga kumhlathi woku-1

1.1        Xela ukufana komntu nekhandlela ngokombuzo buciko okwisivakalisi
           sokuqala.                                                                                  (1)

1.2        Nika zibeziBINI izenzo ezihle ezenziwa ngumntu nekhandlela.                                (2)

1.3        Sizisa ntsingiselo ni isakhi esinomgca ngaphantsi kulo mhlathi?                            (2)

Jonga kumhlathi wesi-2

1.4        Xela ukuba umntu nekhandlela baluphungula njani uxinzelelo lwengqondo
           nolomphefumlo kumntu odinga inkxaso.                                                       (2)

Jonga kumhlathi wesi-3

1.5        Khankanya isizathu sokuxakeka kwabafundi besayensi abadala nabancinci
           malunga nekhandlela.                                                                       (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 6

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                6                    DBE/Novemba 2024
                                            NSC Confidential

1.6      Khetha impendulo echanekileyo kwezi:

         Ikhandlela lisondele emntwini ngokuphefumla ngokuba zombini zidinga ...
         A     ikhabhoni-dayoksayidi zikhuphe i-oksijini.
         B     i-oksijini zikhuphe ikhabhoni-dayoksayidi.
         C     ikhabhoni-monoksayidi zikhuphe i-oksijini.
         D     i-oksijini zikhuphe ikhabhoni-monoksayidi.                                    (1)

Jonga kumhlathi wesi-4

1.7       Xela ukuba ingasetyenziswa xa kutheni intetho ebhalwe ngqindilili kulo
          mhlathi.                                                                           (2)

Jonga kumhlathi wesi-5

1.8      Xhasa ukuchaneka kwemizekelo ekhankanywe kulo mhlathi emalunga
         nemfuneko yobumnyama ukuze kuqaqambe ukukhanya.                                     (2)

Jonga kumhlathi wesi-6

1.9      Chaza ukuba kulufuthela njani ulwimi ukusebenza kwekhandlela nokomntu.              (1)

1.10     Nika ingcamango ephambili yalo mhlathi malunga nokukhula kolwimi.                   (2)

1.11     Caphula isaci esingekhandlela esibhekisa kumntu osele engafuni ukuyenza
         into ebethembise ngayo.                                                             (1)

Jonga kumhlathi wesi-7

1.12     YINYANI/LULUVO ukuba umntu nekhandlela ngamaphuthʹahlathinye? Xhasa
         impendulo yakho.                                                                    (2)

1.13     Tyhila iintsingiselo eziMBINI zekhandlela ngokwalo mhlathi.                         (2)

Jonga kumhlathi wesi-8

1.14     YINYANI/BUBUXOKI ukuba umntu uyaphelelwa ngamandla ngokuya enceda
         abanye ngokwalo mhlathi? Xhasa impendulo yakho.                                     (2)

Jonga kumhlathi wesi-9

1.15      Chaza ukuba angakhunjulwa ngantoni umntu nekhandlela xa bengasekho
          ngokwalo mhlathi.                                                                  (1)

ISICATSHULWA B

1.16      Khankanya zibeMBINI izinto ezikumhlathi we- 4 ezibonakala kumfanekiso.             (2)

1.17     Tyhila ukuba umfanekiso womeleza luphi uluvo kwezikumhlathi we-4.                   (2)

1.18     Nika umyalezo wezi zicatshulwa zozibini malunga nekhandlela nomntu.                 (2)

                                                            AMANQAKU ECANDELO: A             30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 7

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             7                    DBE/Novemba 2024
                                         NSC Confidential

ICANDELO B: USHWANKATHELO

UMBUZO 2: UKUSHWANKATHELA

ISICATSHULWA C sithetha ngomakuqwalaselwe ngumntu phambi kokuba amkele
umsebenzi omtsha.
Shwankathela ngenjongo yokucebisa ngomakuqwalaselwe ngumntu oza kuqala
umsebenzi omtsha.

QAPHELA:

1.      Bhala UMHLATHI ongenaziphene usebenzisa amazwi akho kangangoko
        unako.
2.      Isishwankathelo sakho masiquke iingongoma EZISIXHENXE ungedluli
        kumagama angama-70.
3.      AKULINDELEKANGA ukuba ubhale isihloko xa ushwankathela.
4.      Bhala phantsi inani lamagama owasebenzisileyo wakugqiba.

ISICATSHULWA C

     OMAWUKUQWALASELE PHAMBI KOKWAMKELA UMSEBENZI OMTSHA

Kuxhaphakile ukuba ukufumana umvuzo kubeyeyona nto ibalulekileyo kuye nabani na
ofumana umsebenzi. Kanti zikho nezinye izinto ezibalulekileyo ezifuna ingqwalasela
phambi kokuthatha isigqibo sokuwamkela umsebenzi omtsha. Makaqwalasele
okulandelayo umntu ukuze angaziboni egaxeleka kwingxaki angenakubasakwazi
ukubuya umva kuyo.

Kuyimfuneko kofumene umsebenzi ukufumana isivumelwano esibhaliweyo
asiphicothe, aqinisekise ngemo yomsebenzi awufumanayo. Kaloku usenokuthi kanti
umsebenzi awufumanayo ngowethutyana, okanye usisigxina kungenjalo sisingxungxo
nje. Lisolotya elinokumkhonkxa umntu elo xa engalibonanga kwangoko.

Ukufumaneka kwesibonelelo sezempilo nohlobo lwaso, nemali esikunika yona
kuyafuna ukuthathelwa ingqalelo emsebenzini. Kwezinye izibonelelo zezempilo
umsebenzi angazibhaqa sele esebenzela ukuhlawula isibonelelo xa umsebenzi
uncedisa ngemali encinci kwisibonelelo kunokuba ebelindele.

Ezinye iinkampani zineenkqubo ezingahambelani nemigaqo karhulumente kwaye
alifani nexesha lokuqalisa kwinkqubo yomhlalaphantsi. Ezinye umntu zimqalisa emva
kweminyaka ethile. Osayina engekaqondi angazibona esithi akwaba sekukwabekile,
engenakubasajika nto. Kubalulekile ukwazi inkqubo eyisebenzisayo inkampani
yokubekela bucala imali yomhlalaphantsi wabasebenzi.

Kunokumnceda umntu ukuphicotha iinkcukacha malunga neendidi zekhefu
ezisetyenziswa kumsebenzi awujongileyo. Nobungakanani obu bekhefu, iindidi
zekhefu, iinani leentsuku ezinokuthathwa ngaxeshanye zizinto ezididayo azibone
exakiwe sele ilapha ikresimesi nepasika, abantu begoduka, abengathi uyaqala ukuyazi
indlela elisebenza ngayo ikhefu lakhe.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 8

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                    8                          DBE/Novemba 2024
                                                NSC Confidential

Iinkampani ezininzi zikhe zithi kanti azinantlawulo ingaphaya komvuzo abe umsebenzi
ecinga ukuba imfanele imali kanti akafundisisanga isivumelwano. Ingabubuchule
ukuqinisekisa kuphicotho alwenzayo agqale ulwazi olubhalwe phantsi malunga
namalungelo abasebenzi aquka izibonelelo ezifana nebhonasi, nentlawulo yomsebenzi
wamaxesha ongezelelweyo.

Kungakuhle ukubanolwazi ngamalungelo amalunga nokudendwa, nokonzakala
esemsebenzini. Ingqondo iyazula ngexesha lokudendwa, ilindele imali kube kanti
isivumelwano satyikitywa nje singafundwanga. Ibayimini yezothuso, sele kukubi.

Kulungile nokuqinisekisa indawo okuyo umsebenzi omtsha nokuthi uyawanika
amathuba okusebenzela ekhaya ngakumbi ngamaxesha anjengelikabhubhane naxa
impilo yomsebenzi okanye eyabanye isemngciphekweni. Kuyenzeka kuthi kanti ipolisi
yenkampani ayikuvumeli ukusebenzela ekhaya. Indawo inganenxaxheba kwisigqibo
sokuwuthatha umsebenzi xa enokuzibona esebenzela ukuhlawulela ukupakisha imoto
ngenxa yendawo esikuyo isakhiwo sokusebenzela.

[Sithathwe ku: www.moneyweb.co.za; sibhalwe nguCraig Torr saguqulelwa esiXhoseni, saze sahlelwa]

                                                                AMANQAKU ECANDELO B:                    10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                  Tyhila iphepha

### Page 9

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                  9                        DBE/Novemba 2024
                                              NSC Confidential

ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

UMBUZO 3: ISIBHENGEZO NTENGISO

Funda esi sibhengezo ntengiso (ISICATSHULWA D) singezantsi uze uphendule
imibuzo esekwe kuso.

ISICATSHULWA D

                                                           [Sithathwe kuwww.pinterest.com]

3.1      Nika   amagama      amaBINI           athetha     ukuba       imveliso    isebenza
         ngokungaqhelekanga.                                                                        (2)

3.2      Khetha impendulo echanekileyo ngezantsi.

         Umfanekiso     usebenzisa   ubungakanani                ukuqaqambisa     ukomelela
         kwesutikheyisi ngokwenza ukuba ...

         A       isutikheyisi encinci isokolise inyathi enkulu.
         B       inyathi igobe umsila ihamba.
         C       iimpondo zenyathi zihlabe isutikheyisi.
         D       isutikheyisi ime phambi kwenyathi.                                                 (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 10

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1              10                     DBE/Novemba 2024
                                           NSC Confidential

3.3      Xela zibeMBINI iimpawu umfanekiso okrobisa ngazo ukuba inyathi iyasokola
         ukududula isutikheyisi.                                                              (2)

3.4      Khankanya into efana ngayo inyathi nesutikheyisi ngokomfanekiso.                     (1)

3.5      Caphula amagama amaBINI           anokuchukumisa     umnqweno     womthengi
         wokubanayo le isutikheyisi.                                                          (2)

3.6      Khetha ukuba ubaxo olukumfanekiso luyabathundeza okanye alubathundezi
         abantu ukuba bayithenge le mveliso. Xhasa impendulo yakho.                           (2)
                                                                                              [10]

UMBUZO 4: IKHATHUNI

Funda le khathuni (ISICATSHULWA E) ingezantsi uze uphendule imibuzo esekwe
kuyo.

ISICATSHULWA E

          ISAKHELO 1                    ISAKHELO 2                   ISAKHELO 3
                                                              [Ithathwe ku-www.zitscomics.com]

4.1      Caphula kwisakhelo soku-1, amagama amabini alandelelanayo ayenza
         ibelula into eza kwenziwa.                                                           (1)

4.2      Khetha kwakwisakhelo soku-1 igama elithetha ukuba abazukuyicela mntwini
         incwadi abayifunayo uRiya noLutho.                                                   (1)

4.3      Ngqina ukuba ngokwembonakalo yomzimba ekwisakhelo soku-1 uLutho
         uyayoyika into ethethwa nguRiya.                                                     (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 11

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                  11                        DBE/Novemba 2024
                                               NSC Confidential

4.4      Khetha impendulo echanekileyo yokuvala isikhewu esingezantsi;

         Isixhobo sokugqamisa uluvo lukaLutho esikwisakhelo sesibini sesokuba ...
         kwabakwezinye izakhelo.

         A       mkhulu ngokwahlukileyo
         B       mncinci ngokungaqhelekanga
         C       uzisonge ngokoyikisayo
         D       ulila ngokuqaphelekayo                                                              (1)

4.5      Nika uphawu lokuqweqwedisa (a) kokubonakala ngamehlo (b) nakumagama
         akwisakhelo sesithathu.                                                                     (2)

4.6      Chaza ukuba lubonakala njani uxambuliswano kwiintshukumo zikaRiya
         noLutho ukusukela kwisakhelo 1 ukuya kwisakhelo 3.                                          (1)

4.7      Khetha ukuba ikhathuni ibonakala idlelelela abantu abadala okanye
         abasetyhini. Xhasa impendulo yakho.                                                         (2)
                                                                                                     [10]

UMBUZO 5: IPROZI

Funda esi sicatshulwa (ISICATSHULWA F) singezantsi uze uphendule imibuzo
esekwe kuso.

ISICATSHULWA F

                                        VELA BAHLEKE

1        Ndisuka eGoli kulo nyaka uphelileyo, sihamba emva kwayo imoto eqhutywa
         kakubi de safika amagosa endlela evalile. Wemiswa wehliswa umqhubi,
         wabuzwa ukuba kutheni eqhuba ngesantya esiphezulu eqhuba amatakane.
         Ithi impendulo yakhe, ʹUyayibona le moto mfo wam, isantya sayo
         siyandivumela ukuba ndingahamba ngala makhulu mathathu anamashumi 5
         amabini enasoʹ – Igosa lendlela lithi, ʹKodwa umthetho wendlela ukuvumela
         ukuba uhambe ngekhulu elinamashumi amabini kuphela.ʹ Indoda ebanjiweyo
         isafuthekile, ʹKaloku bekufanele ukuba kwenziwa iimoto ezineso santya hayi
         esi sikule yam.ʹ Igosa liphendule, ʹUya kuyiphendula ejele nakubantwana
         bakho leyo, thina siyakubamba kanye noku kucikoza kwakho.ʹ                 10

2        Naanko unkabi eman’ukucholachola umhlaba apho kunyathele khona igosa
         lendlela. Lixakiwe igosa ukuba wenzani, umbanjwa uyaqhuba umanʹukufaka
         umhlaba eplastikini. Ubuyela emotweni yakhe umbanjwa, chatha ipetroli
         abuye athi qhuzuqhuzu. ʹUkuba akundixoleli nawe soze ukwazi ukuhamba
         uza kudumba ezo nyawana zakho.ʹ                                        15

3        Ga-ga-ga-ga-ga-! Ukuhleka sonke emotweni kuba simjongile egalela ipetroli
         kuloo plastikana yakhe, nkqu negosa limbonile. Kaloku sicinge ukuba
         uyabaleka kanti uququzelela ukwenza okuya kumatha kokucinga ukuba uza
         koyikwa.
                     [Sithathwe kwiSʹolezwe. LesiXhosa sibhalwe nguSonwabo Yawa yaze yahlelwa.]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

### Page 12

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                 12                    DBE/Novemba 2024
                                              NSC Confidential

5.1      Bhala isichasi segama u ʹemvaʹ obhalwe ngqindilili kwisivakalisi esilandelayo.

         Ndisuka eGoli apha kulo nyaka uphelileyo, sihamba emva ...                         (1)

5.2      Bhala imo efinyeziweyo yebinzana elinomgca ngaphantsi.

         ... sihamba emva kwayo imoto ...                                                   (1)

5.3      Bhala kwakhona isivakalisi esilandelayo sibekwintetho- ngqo.

         Wemiswa wehliswa umqhubi, wabuzwa ukuba kutheni eqhuba ngesantya
         esiphezulu eqhuba amatakane.                                                       (3)

5.4      Bhala isivakalisi esingezantsi sibekwisininzi.

         Indoda ebanjiweyo isafuthekile ...                                                 (1)

5.5      Chaza umahluko kwintsingiselo yezifanekisozwi, u'qhuzuqhuzu' ... no'Ga-ga-
         ga-ga-ga-!' ngokokusebenza kwabo kwisicatshulwa.                                   (2)

5.6      Chaza okuhlekisayo ngokusetyenziswa kwegama 'plastikana' kwisicatshulwa.           (2)
                                                                                            [10]

                                                             AMANQAKU ECANDELO C:           30
                                                                AMANQAKU EWONKE:            70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2024/7f3c537d-f375-4be2-9233-9aa48d39f9ce) — isiXhosa HL · QP · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2024/53ba6920-da39-4ff1-91b3-5bcfc0342748) — isiXhosa HL · QP · 2024 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — isiXhosa HL · Errata · 2024 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1/febe0a8c-f958-41d4-a87c-589d34cf4f1a) — isiXhosa HL · Errata · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isixhosa/1c1f090b-beed-4c25-897e-ba55d125d634) — isiXhosa HL · Memo · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/1b5608d9-446e-4235-a304-4d8d16fa6d2b) — isiXhosa HL · QP · 2024 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
