# isiXhosa HL Grade 12 P2 Supplementary Exams 2012 QP

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the Supplementary Exams 2012, 25 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-feb-march-2012/d4de0e01-130b-46e5-afe8-bb40229c9dbb
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2012
- Exam period: Supplementary Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 25

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P2 Supplementary Exams 2012 QP](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-feb-march-2012/d4de0e01-130b-46e5-afe8-bb40229c9dbb)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · Supplementary Exams · 2012 · isixhosa. Question paper, 25 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                                 IPHEPHA LESIBINI (P2)

                              FEBRUWARI/MATSHI 2012

AMANQAKU: 80

IXESHA: 2½ iiyure

                           Olu viwo lunamaphepha angama-24.

                                 *XHOHL2*

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         2                 DBE/Februwari–Matshi 2012
                                          NSC

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uqale ukuphendula imibuzo.

2.       Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha. Jonga kwisiqulatho esikwiphepha
         elilandelayo uze uchonge imibuzo ebuzwe ngeencwadi ozifundisiweyo kulo
         nyaka. Emva koko yifunde le mibuzo uze ukhethe leyo unqwenela
         ukuyiphendula.

3.       Eli phepha linamaCANDELO amaTHATHU:

         ICANDELO A:        Isihobe     (30)
         ICANDELO B:        Inoveli     (25)
         ICANDELO C:        Idrama      (25)

4.       Phendula IMIBUZO EMIHLANU:

         Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B NOMNYE
         kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo:

         ICANDELO A: ISIHOBE

         IMIBONGO EMISELWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI.
         IMIBONGO ENGAMISELWANGA – Phendula umbuzo OMNYE.

         ICANDELO B: INOVELI

         Phendula umbuzo OMNYE.

         ICANDELO C: IDRAMA

         Phendula umbuzo OMNYE.

5.       UKHETHO        LWEEMPENDULO       KUMACANDELO      B   (INOVELI)    NO-C
         (IDRAMA)

         ¾     Phendula KUPHELA imibuzo ekwinoveli nakwidrama oyifundileyo.
         ¾     Phendula UMBUZO OMDE ube mNYE NOMFUTSHANE ube mNYE.
         ¾     Ukuba uphendule UMBUZO OMDE kwiCANDELO B, unyanzelekile
               ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C.
         ¾     Ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B,
               unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OMDE kwiCANDELO C.
         ¾     Sebenzisa uluhlu lokukhangela (itshekhlisti) ukukuncedisa.

6.       UBUDE BEEMPENDULO

         ¾     Imibuzo emide kwisihobe mayiphendulwe ngamagama angama-240.
         ¾     Imibuzo emide kumacandelo enoveli nedrama mayiphendulwe
               ngamagama angama-390.
         ¾     Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo
               lwamanqaku.
         ¾     Abalingwa mabathi ngqo babe semxholweni kwiimpendulo zabo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         3                   DBE/Februwari–Matshi 2012
                                          NSC

7.       Landela imiyalelo esekuqaleni kwicandelo ngalinye ngocoselelo.

8.       Nombola iimpendulo zakho ngokwendlela ekunonjolwe ngayo imibuzo
         kwiphepha lemibuzo.

9.       Qala icandelo NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

10.      Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

11.      Yaba ixesha lakho ngolu hlobo:

         ICANDELO A:        Malunga nama-40 emizuzu
         ICANDELO B:        Malunga nama-55 emizuzu
         ICANDELO C:        Malunga nama-55 emizuzu

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            4              DBE/Februwari–Matshi 2012
                                             NSC

IPHEPHA LESIQULATHO:

Eli phepha liza kunceda abafundi bakwazi ukukhetha imibuzo abafuna ukuyiphendula
ngaphandle kokufunda lonke iphepha.

ICANDELO A: ISIHOBE

Imibongo emiselweyo: Phendula nayiphi na imibuzo emiBINI.
       INANI LOMBUZO                   UMBUZO             AMANQAKU              INOMBOLO
                                                                                YEPHEPHA
1. Izifo zabantwana             Umbuzo omde                         10              6
                              OKANYE
2. Imbongi yesizwe uSEKMqhayi   Umbuzo omfutshane                   10                7
                              OKANYE
3. Isililo selulwane            Umbuzo omfutshane                   10                8
                              OKANYE
4. Intlakohlaza                 Umbuzo omfutshane                   10                10
                               KUNYE
Umbongo ongamiselwanga: Phendula nawuphi umbuzo omNYE.
5. Uxolo                        Umbuzo omde                         10                11
                              OKANYE
6. Uxolo                        Umbuzo omfutshane                   10                12

ICANDELO B: INOVELI

Phendula umbuzo omNYE.*
7. Nyana Wam! Nyana Wam!                 Umbuzo omde                25                14
                                        OKANYE
8. Nyana Wam! Nyana Wam!                 Umbuzo omfutshane          25                14
                                        OKANYE
9. Ukhozi Olumaphiko                     Umbuzo omde                25                17
                                        OKANYE
10. Ukhozi Olumaphiko                    Umbuzo omfutshane          25                17

ICANDELO C: IDRAMA

Phendula umbuzo omNYE.*
11. Amaza                                Umbuzo omde                25                20
                                        OKANYE
12. Amaza                                Umbuzo omfutshane          25                20
                                        OKANYE
13. A-a-a! Jongumsobomvu!                Umbuzo omde                25                24
                                        OKANYE
14. A-a-a! Jongumsobomvu!                Umbuzo omfutshane          25                24

*QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, phendula umbuzo OMDE OMNYE
          nombuzo OMFUTSHANE OMNYE.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        5              DBE/Februwari–Matshi 2012
                                         NSC

ULUHLU LOKUKHANGELA (ITSHEKHLISTI)

Kunyanzelekile ukuba uqwalasele olu luhlu lulandelayo ukuze uqinisekise ukuba
ukhethe imibuzo ngendlela eyiyo.

              ICANDELO                   AMANANI   INANI LEMIBUZO        TIKISHA
                                         EMIBUZO   EPHENDULWAYO        NGASEZANTSI
A: Isihobe
   (Imibongo emiselweyo)                   1–4            2
                                        OKANYE
A: sihobe
   (Umbongo ongamiselwanga)                5–6            1
                                        OKANYE
B: Inoveli
   (Umbuzo omde OKANYE umbuzo
   omfutshane)                             7–10           1
                                        OKANYE
C: Idrama
   (Umbuzo omde OKANYE umbuzo
   omfutshane)                            11–14           1

QAPHELA:       KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo
               OMDE OMNYE nombuzo OMFUTSHANE OMNYE.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           6                  DBE/Februwari–Matshi 2012
                                            NSC

ICANDELO A: ISIHOBE

VUKANI MADODA KUSILE – A Stemela (Umhleli)

IMIYALELO

Kweli candelo kubuzwe          imibongo   nezibongo   eziNE   ezimiselweyo   nomNYE
ongamiselwanga.

Umlingwa ulindeleke ukuba aphendule imibuzo emibini ebuzwe kuyo nayiphi na imibongo
okanye naziphi na izibongo ezimiselweyo; KUNYE nombuzo omnye kwimibongo
okanye izibongo ezingamiselwanga.

QAPHELA:       Umbuzo ongombongo ongamiselwanga KUNYANZELEKILE ukuba
               uwuphendule. Qinisekisa ukuba ukhethe imibuzo
               emiTHATHU kweli candelo.

Ubude beempendulo zemibuzo emide bungama-240 amagama.

IMIBONGO EMISELWEYO

UMBUZO 1 (UMBUZO OMDE)

Chonga isigama esisetyenziswe yimbongi kwisicatshulwa sombongo ongezantsi uze
uchaze nendlela esiyiphuhlisa ngayo intsingiselo.

IZIFO ZABANTWANA – W Shasha

1        Kuthi mandithethe ndide ndithintithe ngezifo zabantwana!
2        Kuthi mandinithuke ndinithakathe ngezifo zeli lizwe!
3        Lent' izifo zabantwana zizizifo zohlanga.
4        Bharha mz'oNtsundu ukub' usapho lwakho luziintsalu,
5        Bharha mzi kaXesibe ukub' umntwan' esiswin' uxwesile!
6        Koba nini na siyintlekisa ezintlangeni?
7        Ngokuba sizalwe, sidle, sihluthe, sife!

8        Anyil' amathole: yaphalal' ingqaka.
9        Wangxulel'umasihlalisane watyibela,
10       Watsho ngeentothololo zeentambalala,
11       Iint' ezinkene-nkene zamarhaqalala,
12       Zibon' uMakhul' azimaz' uyisemkhulu;
13       Zibhuz' iimpukane zingenwa nayindumbane,
14       Iint' ezirhuda ngokungathi ziyachama!
15       Zitsho zirhotyoloze zirhoboloza zirhoqoza.
16       Mangondo kangondoyi-
17       Vumba lelweyile lihamba nokhwekhwe,
18       Nango k' amanyal' enyok'
19       Ukukhwel' emthin' ingenanyawo.                                                       [10]

                                          OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         7                DBE/Februwari–Matshi 2012
                                          NSC

UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda lo mbongo ungezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

IMBONGI YESIZWE uSEK Mqhayi – JJR Jolobe

1        Anivanga na ukuba ihambile iMbongi yeSizwe?
2        Anazi na imke ngenqwel'egoqoz'emafini?
3        Kunamhla seyimana isalatha inqwal'iwisa
4        Ithe wambu umnweba wemisebenzi encamisa
5        Iphethe intshuntshe nomnqayi wokholo.
6        Umthiyi-magama akasele emthe jize na
7        Ngesibuliso sozuko uMesiyasi edumisa?
8        Ufudukile umphakathi enxuweni elidala.
9        Umkhonzi weenkosi akakhonzi eBhotwe na namhla
10       Imkile intw'enkulu yasemaZimeni,
11       Usomfekethwana zoBy George kwaMelani,
12       Uwela uMlambo kant'uza neTyala lamawele,
13       Unxanel'imfundo wasel'emthonjen'eLovedale,
14       Untonga yaqingqwa ngumCirha kwaGompo,
15       Uqegu limandla lathwal'iinzima zakwaNdlambe,
16       Usiba lunomda kwiZwi laBantu kwaneMvo
17       Untetho yatsala oBhene noNgqatyana
18       Ugxanyaza wadlul'eDikeni wee xha eMncotsho.
19       Ngumzila ubonwa kuBazili benene.
20       Usikhundla sikoZikhumbuzo zoNtsikana.
21       Usakhono siselusibeni ngeencwadi
22       Ugama lifukanyw'ezintliziyweni zeemfundi.
23       Ntab'oZuko kwaNdlambe asinxuwa lakhe na?
24       Ntab'oZuko akuwongekanga na namhla?
25       Ngaphantsi kwakho zodlul'iinqwelo zomlilo
26       Zibeleke izizukulwana zoluhle lwe-Afrika.
27       Ziya kwalathisana ngawe kwimihla ezayo
28       Zisithi kulaph'ekulele umThembu omatshamba
29       Ingqangangqanga yentetho yesiXhosa
30       Ubharhumla ngokwengonyama xa abongayo,
31       Umazwi aluncuthu kwabafundisisayo
32       Umhlahli-ndlela ngegalelo lokubhaliweyo
33       Into kaMqhayi imbongi yeSizwe jikelele.

2.1      Xela isiduko sikaSEK Mqhayi.                                                     (1)

2.2      Sesiphi isafobe esisetyenziswe kumgca woku-1?                                    (1)

2.3      Siphuhlisa ntoni isafobe osikhankanye ku 2.2?                                    (1)

2.4      Nika isizathu sokuba uMqhayi abizwe ngokuba yimbongi yeSizwe.                    (1)

2.5      Caphula umgca obonisa ukuba iwushiyile umhlaba le mbongi yaye indulukele
         kwelinye ilizwe.                                                                 (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         8                    DBE/Februwari–Matshi 2012
                                          NSC

2.6      Khankanya into ibeNYE kwizinto awayeqaqambe ngazo uMqhayi kulwimi
         lwesiXhosa.                                                                         (1)

2.7      Ngqamanisa igama elikuKHOLAM A nentsingiselo echanekileyo ekuKHOLAM
         B.

                    KHOLAM A                              KHOLAM B
         2.7.1 Ugxanyaza                         A umntu obalaseleyo kwinto
                                                   ayenzayo.
         2.7.2 Ingqangangqanga
                                                 B umntu othanda izinto.

                                                 C umntu owenza izinto
                                                   ngokukhawuleza.
                                                                                (2 x 1)      (2)

2.8      Luluphi uhlobo lwesihobe olu? Xhasa impendulo yakho.                                (2)
                                                                                             [10]

                                        OKANYE

UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda esi sicatshulwa sombongo ongezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

ISILILO SELULWANE – C Nqakula

1        Igama kuthiwa ndinguDludaka,
2        Kuba ngenene ndidla udaka,
3        Njengomntu ongenacala lakubalekela kulo.
4        Andinakudla kunye neentaka okanye iinkuku,
5        Ndingenakho nokufun'ukutya kunye neempuku;
6        Ndithi ndakubonwa ibe ngumlo.

7        Abantu bona abandithandi kwaphela,
8        Bandisukela imini nobusuku njengesela,
9        Bakundibona ndisuke ndibe licham lamatye.
10       Ke ngoko andinakuhlala naphantsi ndibise,
11       Ababulali bandixuluba bengakhange babhungise;
12       Kuloko ndiphila ludaka nohlalutye.

13       Andinakuphapha emini ndisinge ilizwe,
14       Kuba kuthiwa ndizis'umshologu kwizizwe;
15       Kanti nasebusuku andinayo inkululeko,
16       Ndisinda ngokumana ndihamba ngamathunzi,
17       Kuba kaloku mna andiyiyo inkunzi-
18       Injinga eyaziwayo yeelali nezixeko.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          9                   DBE/Februwari–Matshi 2012
                                           NSC

19       Andinakho ukuziphindezela ukungcikivwa kwam,
20       (Ngenxa yesithomo esingephi sam);
21       Mna indalo ayindabelanga bumnandi.
22       Akukho mntu undifuna kwelakh'icala,
23       Bonke bethu bandigxibha, bandibek'ibala;
24       Kucaca ukuba bakufa bengandithandi!

3.1      Khetha intsingiselo echanekileyo, 'Ukudla udaka' kuthetha:

         A           Ukuhlupheka
         B           Ukudla into oyithandayo
         C           Ukuphila kamnandi                                                       (1)

3.2      Nika elinye igama elibizwa ngalo ilulwane?                                          (1)

3.3      Chaza intsingiselo ephuhliswa yile migca:

         'Andinakudla kunye neentaka okanye iinkuku,
         Ndingenakho nokufun' ukutya kunye neempuku';                                        (2)

3.4      Chonga isenzo esenziwa ngabantu ukubonisa umsindo wabo wokuba
         balithiyile ilulwane.                                                               (1)

3.5      Ingaba yinyani okanye bubuxoki ukuba ilulwane alinayo inkululeko? Xhasa
         impendulo yakho.                                                                    (2)

3.6      Nika igama lesafobe esikrwelwe umgca ngaphantsi, uxele nomsebenzi waso.

         Bonke bethu bandigxibha bandibek'ibala;                                             (2)

3.7      Xela imfundiso efumaneka kwesi sicatshulwa sombongo.                                (1)
                                                                                             [10]

                                        OKANYE

UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda esi sicatshulwa sombongo ongezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

INTLAKOHLAZA – JJR Jolobe

1        Ntlakohlaza, siyakubulisa!
2        Mvuseleli, sithi tyaph'ufike.
3        Luhl'uhlaza olwambes'umhlaba,
4        Neentyatyambo ezigqagqeleyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         10                  DBE/Februwari–Matshi 2012
                                          NSC

5        Ubulusizi umhlaba ukhedamile,
6        Uxwebil'uhlininika, umbi-
7        Namhla uyancuma, uyahleka,
8        Ntlakohlaza, siyakubulisa!

9        Ubugugile, wambeth'amajacu,
10       Uneentloni, amehlo ejonge phantsi;
11       Wawambesa, wanjengomtshakazi.
12       Ntlakohlaza, siyakubulisa!

13       Ibisozela yonk'into eyindalo;
14       Mphaphamisi, uyivuse yonke.
15       Emithini isandi seenyosi
16       Neseentaka asiswelekanga.

17       Ntlakohlaza, siyakubulisa!
18       Silandeli sobusik'obubi,
19       Mfudumezi emva kwamakhephu,
20       Mniki-bomi olandel'intshazo.

4.1      Uphuhlisa ntoni umqolo woku-1 ngovakalelo lwembongi?                                (1)

4.2      Xela okuqulethwe kumqolo wesithathu.                                                (2)

4.3      Uthetha ukuthini umbhali xa esithi, 'ubugugile, wambeth'amajacu', kumqolo
         we-9?                                                                               (2)

4.4      Siphuhlisa ntoni isafobe esikrwelelweyo?                                            (1)

4.5      Xela isinambuzane esikhankanywe kwisitanza sesine.                                  (1)

4.6      Chonga igama elifanelekileyo kwasezigweqeni          ulifakele   kwisivakalisi
         esilandelayo. (ihlobo, ubusika, ukwindla)

         Intlakohlaza ilandela ... kumaxesha onyaka.                                         (1)

4.7      Loluphi udidi lombongo olu? Xhasa impendulo yakho.                                  (2)
                                                                                             [10]

                                         KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         11            DBE/Februwari–Matshi 2012
                                          NSC

UMBUZO 5 (UMBUZO OMDE)

IMIBONGO ENGAMISELWANGA

Chonga isigama esisetyenziswe yimbongi kwisicatshulwa sombongo ongezantsi uze
uchaze nendlela esiyiphuhlisa ngayo intsingiselo.

UXOLO – PB Mqhayi

1        Uxolo malube nani
2        Kwiindawo zonke enihlala kuzo,
3        Kwiindawo zonke enihamba kuzo,
4        Kwiindawo zonke enixelenga kuzo-
5        Gcinani uxolo maxa onke ndawo zonke.

6        Xolelana nomzali wakho,
7        Xolelana nomntakwenu,
8        Xolelana nommelwane,
9        Xolelana notshaba lwakho-
10       Gcina uxolo maxa onke ndawo zonke.

11       Apho kukho uxolo kukho uthando,
12       Apho kukho uxolo kukho ithemba,
13       Apho kukho uxolo kukho ulonwabo,
14       Apho kukho uxolo kukho uzuko-
15       Gcina uxolo maxa onke ndawo zonke.

16       Kwiinto zonke ayikho eyegqitha uxolo:
17       Xa wonile zithobe ucele uxolo,
18       NakoPhezulu uthi, 'Thixo ndixolele';
19       Sowubekwa ityal'ungenalo cel'uxolo-
20       Njalo ugcina uxolo maxa onke ndawo zonke.

21       Uxolo lungakukhusel'ezinkathazweni,
22       Uxolo lungakukhusel'ezingozini;
23       Uxolo lungakukhaphelel'ebulungiseni;
24       Unoxol'ungaphil'ubom'obunyulu-
25       Njalo ugcina uxolo maxa onke ndawo zonke.                                    [10]

                                        OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        12                  DBE/Februwari–Matshi 2012
                                         NSC

UMBUZO 6 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda esi sicatshulwa sombongo ongezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

UXOLO – PB Mqhayi

1        Uxolo malube nani
2        Kwiindawo zonke enihlala kuzo,
3        Kwiindawo zonke enihamba kuzo,
4        Kwiindawo zonke enixelenga kuzo-
5        Gcinani uxolo maxa onke ndawo zonke.

6        Xolelana nomzali wakho,
7        Xolelana nomntakwenu,
8        Xolelana nommelwane,
9        Xolelana notshaba lwakho-
10       Gcina uxolo maxa onke ndawo zonke.

11       Apho kukho uxolo kukho uthando,
12       Apho kukho uxolo kukho ithemba,
13       Apho kukho uxolo kukho ulonwabo,
14       Apho kukho uxolo kukho uzuko-
15       Gcina uxolo maxa onke ndawo zonke.

16       Kwiinto zonke ayikho eyegqitha uxolo:
17       Xa wonile zithobe ucele uxolo,
18       NakoPhezulu uthi,' Thixo ndixolele';
19       Sowubekwa ityal'ungenalo cel'uxolo-
20       Njalo ugcina uxolo maxa onke ndawo zonke.

6.1      Umbhali xa esithi, 'Uxolo malube nani' kumqolo woku-1 ubhekisa koobani?             (1)
6.2      Chonga umqolo ophuhlisa ukuba makuhlale kukho uxolo ngalo lonke ixesha
         kuyo yonke indawo kwisitanza sesi-2.                                                (1)
6.3      Isingqisho esenziwa sisenzi u 'Xolelana' siphuhlisa isenzo ekufuneka
         senzeke:
         A        Calanye.
         B        Kumacala amabini.
         C        A no B                                                                     (1)
6.4      Xela into ibe NYE ekwisitanza sesi-3 efumaneka apho kukho uxolo.                    (1)
6.5      Safobe sini esisetyenziswe ukusukela kumqolo we-11 ukuya kowe-14?                   (1)
6.6      Shwankathela okuqulethwe kwisitanza sesi-4.                                         (1)
6.7      Umoya wembongi ubonakala unjani kulo mbongo? Zixhase.                               (2)
6.8      Ludidi luni lwesihobe olu? Xhasa impendulo yakho.                                   (2)
                                                                                             [10]
                                                       AMANQAKU ECANDELO A:                  30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         13                DBE/Februwari–Matshi 2012
                                          NSC

ICANDELO B: INOVELI

IMIYALELO

•     Kweli candelo kubuzwe iinoveli ezimbini.
•     Khetha imibuzo kwinoveli oyifundisiweyo.
•     Kwinoveli NGANYE kubuzwe imibuzo emiBINI, OMDE                   NOMBUZO
      OMFUTSHANE, ukususela kumbuzo wesi- 7 ukuya kumbuzo we-10.
•     Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.

QAPHELA: Ukuba umlingwa ukhethe umbuzo OMDE kwinoveli ayifundisiweyo;
         kunyanzelekile ukuba akhethe umbuzo omfutshane kwiCandelo C
         (kwidrama). Ukuba ukhethe umbuzo omfutshane kwiCandelo B
         (kwinoveli) kunyanzelekile ukuba akhethe umbuzo OMDE kwiCandelo C
         (kwidrama).

Ubude beempendulo zemibuzo emide bungama-390 amagama.

UMBUZO 7 (UMBUZO OMDE)

NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa

Bonisa indlela umbhali abazobe ngayo aba balinganiswa:

7.1       Mangaliso

7.2       Thozama                                                                         [25]

                                        OKANYE

UMBUZO 8 (UMBUZO OMFUTSHANE)

NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa

Funda esi sicatshulwa singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA

Emva kweso sikhalo ayizange ibe saqhubela phambili inkonzo, kwacaca ukuba
mayiphume. Inkosikazi kamfundisi yabayalela abafana ababehamba nexhego ukuba
balishiye ukuze babuye bazokulikroba ngentsasa elandelayo. Okunene benjenjalo
bengabulibali ububele bomfundisi nenkosikazi yakhe ukude banonophele ixhego
leqaba ngolo hlobo bengalazi nokulazi. Indlu elalilaliswe kuyo ixhego yileyo
yokuphumla babesakuhlala kuyo umfundisi nenkosikazi. Nangale mini ke emva
kwecawa baya kuhlala kuyo le ndlu besela iziselo zabo ezibandayo besitya
namaqebengwana ezonka, bethethela phantsi, belumkele ukuvusa umntu omkhulu.
Wamana ukutsho ngesingqala umntu omkhulu ekobude ubuthongo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            14                DBE/Februwari–Matshi 2012
                                             NSC

'Shame' wamana ukutsho uThozama esiva esi singqala emana ukusuka
ayokumbamba ebunzi emva ubushushu.Wayesithi akuphathwa ebunzi abonakale
encuma, phofu kucaca ukuba uncumela ebuthongweni.

'Yintoni mama!' wabuza umfundisi esothuka, ephakama esihlalweni sakhe esondela,
ecinga ukuba makube umntu uyaqhawuka. Uthe ukuba asondele umfundisi yamondela
inkosikazi yakhe ebusweni yabuya yajonga kweli xhego yavakala isithi, 'Papa!' kaloku
ngoku uThozama wayengasatsho ukuthi 'Bhuti Thole' kuMangaliso, wayesithi Papa,
'Mama!' wasabela watsho umfundisi. 'Khangela!' watsho ekhomba isiva esisebusweni
exhegweni. 'Khangela!' uphinde watsho ekhomba eso sasisebusweni kuMangaliso.
'Ke?' watsho umfundisi ejonge kuThozama.

'Isn't funny?' wabuza uThozama ngesilungu. What's funny about a scar?' uphendule
ngombuzo watsho uMangaliso. Uphindile uThozama waya esinqeni kweli xhego
ekhumbula into ebekhe wayibona xa ebeliphatha-phatha liyoba. Unyuse ihempe
kancinci ezantsi kwenkaba wakhombisa uMangaliso esithi, 'Khangela!'

'Ngumkhango lowo,' watsho uMangaliso engayazi intsingiselo yokuba akhonjiswe
umkhango wexhego. 'Andithi nawe unawo', ubuze watsho uThozama. 'Ewe ndinawo,
ke?' 'Hayi, Papa maan, niyafana nalo tata, ngaphandle kwezi zinto ndizikhombayo,
ingxam nje le yobuso nguwe kanye,' wadanduluka watsho uThozama ekhwaza. 'Sh-h-
h!' watsho uMangaliso emtsibela embamba emlonyeni efuna angafundekeli owayelele.
'Isenokwenzeka into yokufana kwabantu, mama, nokuba abazani, kaloku abantu
bambala-nkomo,' uthe esagqiba ukutsho uMangaliso lee dlambululu ixhego lisothuka.

'Yintoni bawo kutheni wothuka?' wabuza uThozama elijonga.
'Hayi ndiyaphupha mntwan'am, hayi nalo neli phupha lindiphethe kakubi,' watsho
ukuphendula umntu omkhulu. 'Phupha lini eli uliphuphayo, bawo?' wabuza
uMangaliso. 'Hayi mntwan'am liphupha elidala, watsho wee chiphi-chiphi iinyembezi ...'

'Kunjani, bawo, uziva njani kodwa?' wabuza uThozama. 'Hayi mntwan' am, ndiphilile
ngaphandle nje kwentloko esuke yee ngqezu, neli phupha ke,' watsho ukuphendula
umntu omkhulu.
Ungene kwenye indlu uThozama waphuma ephethe iipilisi namanzi walinika esithi,
'Khawuginye nazi iipilisi ke bawo, mhlawumbi intloko yoba ngcono esingaziyo ke sesi
sephupha isifo ukuba sonyangwa ngani na sona. Kodwa ke mna ndikucebisa ukuba
ungasoloko ucinga ngalo, yiyo le nto likukhathazayo. Umntu uphupha le nto soloko
eyicinga,' wamcebisa watsho uThozama esoyika nokumbuza ngeli phupha kuba leli
lisuka limbangele iinyembezi.

'Uxolo kaloku bawo, kuhle ngeenyembezi, uza kuphazamisa incoko yethu,' watsho
uMangaliso enqanda ezi nyembezi. 'Uthi ke bawo wehlelwa sisehlo? Bendisamamele.'
'Masiyiyeke mfundisi le ncoko iyandenzakalisa.' 'Ubawo lo ke siza kuthi ngubani?
Ingumni isiduko? Liphi lona ikhaya?'
'Ke wena mfundisi?' labuza ixhego liwamilisele kuye amehlo.

8.1      Sisikhalo sikabani esi sinqumamise inkonzo?                                         (1)

8.2      Yintoni eyayibangela esi sikhalo?                                                   (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            15                   DBE/Februwari–Matshi 2012
                                             NSC

8.3      Caphula into ebonisa ukuba uThozama wayelihoyile eli xhego emva kwesi
         sijwili.                                                                               (1)

8.4      Ngubani le nkosikazi kamfundisi kuthethwa ngayo kwesi sicatshulwa?                     (1)

8.5      Nika amagama abantu ababini ababememele uMkwayi enkonzweni.                            (2)

8.6      Nika intsingiselo yeli binzana, 'ukutsho ngesingqala'.                                 (1)

8.7      Lalingumqondiso wantoni iphupha elalisoloko livelela eli xhego?                        (2)

8.8      Khankanya izinto zibe mBINI ezaqatshelwa nguThozama kweli xhego
         ngexesha wayelondele.                                                                  (2)

8.9      Xela ukuba uMangaliso uzithathe njani ezi zinto ziqatshelwe nguThozama?                (1)

8.10     Eli xhego belikwaMangaliso lothuke ebuthongweni:

         A        Xa uThozama wayelondele.
         B        Xa uThozama wayelonga.
         C        Xa uMangaliso wayegqiba kuthi abantu bayakwazi ukufana nokuba
                  abazani.                                                                      (1)

8.11     Yinyani okanye bubuxoki?

         8.11.1      Eli xhego liye ngobumnandi emishini.                                       (1)

         8.11.2      UMangaliso wamtsibela wambamba emlonyeni efuna ukuba
                     uThozama angangxoli.                                                       (1)

8.12     Inkosikazi kamfundisi yayimbiza njani umyeni wayo?                                     (1)

8.13     Kuthethwa ukuthiwani xa kusithiwa abantu 'bambala-nkomo'?                              (1)

8.14     Xa belibuzwa impilo ixhego libike izinto zambini. Zikhankanye.                         (2)

8.15     Ingaba uThozama ulincede njani ixhego kwezi zinto belizibika?                          (2)

8.16     Kwakutheni le nto uThozama esoyika ukubuza eli xhego ngephupha lalo?                   (1)

8.17     Chaza ukuba eli xhego lithi yintoni eliphilisileyo kuMangaliso.                        (1)

8.18     Sibe yintoni isiphelo seli xhego?                                                      (2)
                                                                                                [25]

                                         OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        16                   DBE/Februwari–Matshi 2012
                                         NSC

UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

UMBUZO 9 (UMBUZO OMDE)

Bonisa indlela umbhali abazobe ngayo aba balinganiswa:

9.1      Mfazwe

9.2      Hlathi                                                                             [25]

UMBUZO 10 (UMBUZO OMFUTSHANE)

UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

Funda esi sicatshulwa singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA

'Ngulo mlenze wakho wasekunene lo ungenzi le nto uyithethayo Tata! Lonke ixesha
uthi xa uthetha, mandijonge lo mlenze wakho ndilinganise into oyenzayo, ndithi
ndakuyenza loo nto, uthi andikulinganisi. Endaweni yokuxwesa, usuka ukhabele
ngasemva.'

'Ngowuphi lo mlenze uthetha ngawo Zubuye kwedini?'
'Ngulo uqhwalelayo Tata.' Yatsho le ntwana isithi jaju phaya, ilinganisa qwaka qwaka
emoyeni eyona ndlela iyiyo yokubetha ibhola ngolu hlobo kanye lufunekayo ingelulo
olu ndilinganisa ngalo ngokokutsho kwayo.

La mazwi kaZubuye naxa ayesitshiwo yintwanana eseshumini nje leminyaka, angena
ngathi lutolo loMthwa entliziyweni yam. Ndime bhunxe, ndaxela igala lithe xhwenene
ecaleni komngxuma walo, ndikhanywe yincilikithi, iingcinga zixananaza okwemibane
ikrazula isibhakabhaka engqondweni yam. USiqhwala, ligama esendidume ngalo
ekuhlaleni, lithathelwa koku kunyovela noku kujingxela kwam, kodwa ingento endakha
ndazikhathaza ngayo leyo, kuba kungekho nto kunokuthiwa andikwazi ukufikelela kuyo
ngenxa yobuqhwala. Bendikhe ndincinwe kanobom yimpi le incinci, ingakumbi unyana
lo wam, kunye nalaa ntwana ithe dlundlu nje kancinci ingumhlobo wakhe
wasesikolweni, oyise ubizwa ngelithi ngunyana kaMeva, inkathunkathu entamo ibomvu
ngathi yihagu ephaliweyo.

Andikholwa ukuba ekucingeni kwakhe lo mfo kaMeva wakha wayiphupha
nokuyiphupha into yokuba ndingaze ndibe ngummelwane wakhe ekuhlaleni, yiyeke
yona eyokuba umntwana wam angaze adlale nowakhe njengeentanga ezifunda
sikolweni sinye. Lo mbuzo wezi nkewu ndisoloko ndiwuphepha kuba ukuwuphendula
kwam kungahle kuvuse izilonda esele ziphola, kungenjalo udunga-dunge ubuhlobo
babantwana abangazi nto bona ngameva andihlaba ndaba sesi siqhwala ndisiso.
Ndithathe emva ukucinga kwasuka kwathi thaa engqondweni umfanekiso ongafuniyo
ukucima.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          17                 DBE/Februwari–Matshi 2012
                                           NSC

Ngantsenazana ithile xa zigqiba ukukhala iinkuku zokuqala, ndothuswa ndaxhuma
kukunkqonkqoza okungekho mbekweni kumnyango wegumbi endandilala kulo ekhaya.
Ndatsiba vumbululu emandlalweni ndavula kwangoko. Emnyango kwakuqingqe
izigxegela ezimbini zoomnqay'ulambile zoonongqayi, imipu ijoliswe nzoo apha
esifubeni kum. Ndasuka ndoma nko kukothuka, akwabikho nalinye ilungu lomzimba
elifuna ukushukuma. Kwahlokoma ilizwi lidanduluka ngathi lithetha nesithulu lisithi
mandime kuloo ndawo ndingashukumi nakancinci. Ndangqutywa ngemipu
ndityhilizelwa ngaphakathi egumbini. Emva kokubuzwa ukuba nguMfazwe na igama
lam, nam ndiphendule ukuba nazo zitsho, zandixelela ezi zinto ukuba mandizilandele,
ziyabona ukuba ndinolwazi oluninzi. Ewe ulwazi lona ndandinalo kuba ndandifundile.

10.1     Badibene ngokufundisana ngantoni aba bantu okanye esi sibini sikule ngxoxo?        (1)

10.2     Ukhalazela ntoni uZubuye kuyise?                                                   (1)

10.3     Uthi uZubuye wenza njani lo mlenze kayise?                                         (1)

10.4     Ethetha la mazwi nje uZubuye kuyise buthini ubudala bakhe?                         (1)

10.5     UZubuye ebenolwazi kakade lokubetha ibhola yeqakamba. Caphula amazwi
         abonisa oko.                                                                       (1)

10.6     Ungunyana kabani uZubuye kanye kanye?                                              (1)

10.7     Cacisa eli binzana eliyintetho kaMfazwe, 'La mazwi ... angena ngathi lutolo
         loMthwa entliziyweni'                                                              (2)

10.8     Wehlelwa yintoni uMfazwe kulo mlenze sele eqhwalela nje?                           (1)

10.9     Njengokuba enale ncoko nje uMfazwe nonyana wakhe bahlala phi? Zixhase.             (2)

10.10    Xela enye into ebonisa ukuba babengasaphili kumaxesha ocalu-calulo ngoku.          (1)

10.11    UMfazwe ubanjwe ekuseni xa kukhala iinkukhu. Wankqonkqozelwa:

         A         EkwaQaka.
         B         EMthontsi.
         C         EMngazi.                                                                 (1)

10.12    Xela ukuba yinyani okanye bubuxoki ukuba:

         10.12.1     utat' uGaba wayengutitshala.                                           (1)

         10.12.2     uKK ngunyana wenqununu.                                                (1)

10.13    Kubhekiswa koobani aba mnqay'ulambile boonongqayi?                                 (1)

10.14    Bambambela ntoni uMfazwe?                                                          (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            18             DBE/Februwari–Matshi 2012
                                             NSC

10.15    Gqibezela.

         Ekubanjweni kwakhe uMfazwe amapolisa ayefuna ukumkhulula agoduke
         ukuba unokusebenzela wona njenge ...                                             (1)

10.16    Xela indoda ibe NYE uMfazwe awafumanisa ukuba nayo iyaxela phaya elalini.        (1)

10.17    Ukutyholwa kukaMfazwe ngoku ukukhankanye ku-MBUZO 10.15 kwaba
         nafuthe lini kowabo?                                                             (2)

10.18    Saba yintoni isiphelo saba bantu?

         10.18.1     UNokuzola                                                            (1)

         10.18.2     UMfazwe                                                              (1)

10.19    Ngesivakalisi esiNYE nika umxholo wale ncwadi.                                   (2)
                                                                                          [25]

                                                      AMANQAKU ECANDELO B:                25

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          19               DBE/Februwari–Matshi 2012
                                           NSC

ICANDELO C: IDRAMA

IMIYALELO

•   Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiidrama ezimbini, ukususela kumbuzo 11 ukuya
    kumbuzo 14.
•   Kwidrama ngaNYE kubuzwe imibuzo emibini; omde kunye nomfutshane.
•   Khetha umbuzo ube mnye kwidrama oyifundisiweyo.

KHUMBULA: Ukuba umlingwa ebekhethe umbuzo omfutshane kwiCANDELO B;
          UNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo omde kwiCANDELO C.
          Ukuba umlingwa ebekhethe umbuzo omde kwiCANDELO B;
          UNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo omfutshane kwiCANDELO
          C.

Ubude beempendulo zemibuzo emide bungama-390 amagama.

UMBUZO 11 (UMBUZO OMDE)

AMAZA – ZS Qangule

Hlalutya le ncwadi yedrama ithi, 'AMAZA' phantsi kwamanqanaba esakhiwo sebali
(iploti).                                                                                 [25]

                                                 OKANYE

UMBUZO 12 (UMBUZO OMFUTSHANE)

AMAZA – ZS Qangule

Funda ezi zicatshulwa zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA A

MADLAMINI: Kanti Namhla uyasela?

NAMHLA:         Nasecubeni ndiyafika.

MADLAMINI: He Namhla, ucinga ukuba uthetha nabani?

NAMHLA:         Nomfazi nje welali.

MADLAMINI: Kubuhlungu ukungazali uzele.

NAMHLA:         (Ekhala kabuhlungu) Kubuhlungu ukungazalwa uzelwe.

MADLAMINI: (Ekhomba isisu sikaNamhla) Hlazo lini eli?

NAMHLA:         Ulihlazo kuwe, uliqhayiya kum;

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              20              DBE/Februwari–Matshi 2012
                                               NSC

MADLAMINI:       Ndize kuphuthuma wena apha.

NAMHLA:          Khawutsho ke Nodabephi, khawulikhuphe, ndiza kukhutshwa embizeni
                 ndilahlwe emlilweni?

                 ...

NAMHLA:          Angambatsha onke amaCirha, angaxweba onke amaBhele, ingaqumba
                 iminyanya itsale inyheke; andisokuze ndahlukane noLizo.

NODABEPHI: Into ebuhlungu yile.

NAMHLA:          Yile yantoni?

NODABEPHI: Yile yokungabonisi neenyembezi ubhujelwe!

NAMHLA:          Lixoki elililela into elingayithandiyo.

12.1     UNamhla uzalana njani noMaDlamini?                                                  (1)

12.2     Khankanya imikhuba ibe mibini ayothukayo uMaDlamini eyenziwe yintombi
         yakhe.                                                                              (2)

12.3     Cacisa le ntetho kaMaDlamini ithi 'Kubuhlungu ukungazali uzele'.                    (2)

12.4     Leliphi eli hlazo athetha ngalo uMaDlamini?                                         (1)

12.5     Ngokabani lo mntwana uthwelwe nguNamhla?                                            (1)

12.6     Sizathu sini esasibangela ukuba uSidima abe useSwazini ngokwebali lale
         ncwadi?                                                                             (2)

12.7     Kwakutheni ukuze uNamhla athi uza kukhutshwa embizeni alahlwe
         emlilweni?                                                                          (2)

12.8     Caphula imigca ebonisa ukuba uNamhla udelela ooyise kunye nezinyanya.               (2)

12.9     Ukungabonisi zinyembezi kukaNamhla ebhujelwe yindoda yakhe kubonisa
         ntoni okanye kuthetha ukuthini?                                                     (1)

12.10    Xela isohlwayo esafunyanwa nguLizo ngokubulala uDuma?                               (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         21                  DBE/Februwari–Matshi 2012
                                          NSC

ISICATSHULWA B

NAMHLA: Kanti uyagqibelisa ukundigqebha.

SIDIMA:     Ndikugqebhe ngantoni?

NAMHLA: Ngegqudu lobuxoki.

NAMHLA: Ukuba ungumhedeni akuzi kuguqulwa ndim.

SIDIMA:     Uyandithuka.

NAMHLA: Ubucinga ukuba ndiyakuthambisa?

SIDIMA:     Umema impama ke ngoku.

NAMHLA: Kusithiwa umntu uzalelwa esonweni nje, wena ubunjwe ngaso.

SIDIMA:     Ndithe thetha ngqo.

NAMHLA: Ngelingagwegweleziyo, nangantyuntyiyo ndithi ndikhulule, ndilibale.

SIDIMA:     Akunakuyimela ke le nto uyithethayo.

NAMHLA: (Esondela kuSidima emqolo) Eli lifa lisemqolo naliya kula mntwana
        kaZodwa. (Ejikela ngaphambili) Ezi nzwane naziya kula mntwana
        kaZodwa, ubhabhile, kudala utsiba iingcingo.

SIDIMA:     NguSathana wantoni lo undifikela ndiseluhambeni?

NAMHLA: Ukufikele kakuhle ngorhatya.

SIDIMA:     Undenza uMthunzini?

NAMHLA: UnguMathunzomnyama.

SIDIMA:     Uzama ukundibizela ityala likude nam.

NAMHLA: (Ukhupha ifoto kaZodwa epokothweni yebhatyi kaSidima) Alikudanga nali
        ulingxale epokothweni. (Ebeka ifoto phezu kwetafile, ekhupha, ileta
        eyifunda). Nantsi neleta yomkakh' uZodwa inkosikazi kaLizo.

12.11     USidima useluhambeni. Wayesiya phi ?                                              (1)

12.12     UNamhla noSidima bazalana/balamene njani?                                         (1)

12.13     Ingaba yinyani okanye luluvo ukuba uNamhla ugqejwe ngegqudu lobuxoki?             (1)

12.14     Nika igama libe liNYE uNamhla awayenyelisa ngalo uSidima.                         (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           22                    DBE/Februwari–Matshi 2012
                                            NSC

12.15     Ukumema impama kuku-:

          A      Zibizela ukubethwa ngempama.
          B      Khweba impama ikutyelele.
          C      Bhekelisa impama ingasondeli kuwe.                                                (1)

12.16     Yintoni le yayibophelele uNamhla ukuze athi, 'Ndikhulule, ndilibale'?                    (1)

12.17     Khankanya isingqinisiso sibe siNYE esibonisa ukuba uSidima unento
          yokwenza noZodwa.                                                                        (1)

12.18     Xela into eyabangela ukuba uSidima ehle, amcenge uNamhla?                                (1)

12.19     Ingaba uye wohlukana ngenene uNamhla noSidima emva kwezi zisongelo,
          'Ubusuku banamhla buza kusahlula naphakade' 'Ndithi sakubonana
          kwelizayo.' Zixhase.                                                                     (2)
                                                                                                   [25]

                                                  OKANYE

UMBUZO 13 (UMBUZO OMDE)

A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto

Hlalutya le ncwadi yedrama ithi, 'A-a-a! JONGUMSOBOMVU!' phantsi kwamanqanaba
esakhiwo sebali (iploti).                                                                          [25]

                                         OKANYE

UMBUZO 14 (UMBUZO OMFUTSHANE)

A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto

Funda ezi zicatshulwa zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA A

BISSET:         ... Khangela ngoku kufuneka ndishiye le ncoko ndiye kukroba laa
                majoni oja laa nyama, ndibone ukuba asesesimeni esisiso na
                sokuphatha ukutya. (Utsho ebashiya apho egxadazelela ngaseziko
                apho iiKoporali ezimbini zazibile ziinyhididi ziguqu-guqula eso simbuku-
                mbuku segusha).

SOMERSET: Ndiyavuya ukuva omnye umntu eyithetha kanye le nto ndandisoloko
          ndiyicinga, ndisoyika phofu ukugxekwa ngabantu abaza kuthi
          ndimmonela uSmithi kuba ethandwa yiRhuluneli. Ewe, ndiyavuma
          ukuba ufundile kunam, kwaye ugqame ngokwazi nokuthetha iilwimi
          ezininzi. Andazi ke nokuba kuza kuthethwa isiJamani nesiFrentshi na
          apha kula madabi.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          23                 DBE/Februwari–Matshi 2012
                                           NSC

BEAU: Ndifika ndixakwe xa kulapho kanye Kholoneli yindlela ekunyuselwa ngayo
      kwizikhundla zalapha emkhosini. Le inkqubo ayihambisani nemigaqo
      nemithetho yasemkhosini wamaNgesi, apho ijoni belifumana isikhundla
      ngokuzigqatsa emfazweni. Akubhalwa magama nabuciko bakuthetha edabini,
      kuqhuma imbumbulu kuphela. Uyabona ke le yonyuselo ngobutshomi iza
      kwenza ukuba sikhokhelwe ngamabhetyebhetye angazi nto ngemfazwe, nto
      leyo eya kuthetha inyhikityha yokufa kwabo basemsini. USmithi lo noGlenegi
      bakhangeleka bengabahlobo abakhulu.

14.1      Aba balinganiswa bathetha bephi?                                                  (1)

14.2      Kwakuqhubeka ntoni kule ndawo?                                                    (1)

14.3      Sizathu sini esasibangela ukuba bagxadazele abanye abantu kulo mbhiyozo?          (1)

14.4      Xela isikhundla awayesibambile uSomerset ngokwasemajonini.                        (1)

14.5      Yintoni engafanelekanga kumntu olijoni eyayithethwa nguBisset ngoSmithi
          neye yamvuyisa uSomerset?                                                         (2)

14.6      USmithi wayebalasele ngantoni xa umthelekisa noSomerset?                          (1)

14.7      Khankanya ulwimi lube luNYE kwezi          mbini   ezixelwe   nguSomerset
          nawayezibalule ngokuthetha lona uSmithi.                                          (1)

14.8      Yintoni ebilindeleke ejonini ukuze lifumane isikhundla ngokwemigaqo
          nemithetho yasemkhosini wamaNgesi?                                                (1)

14.9      Kutheni ooBeau bengayithandi into yokuba kunyuselwe ngobutshomi
          emkhosini kwelakubo?                                                              (2)

14.10     Ingaba kulungile na ukumqesha umhlobo wakho nokuba akanalwazi
          ngomsebenzi lowo. Xhasa impendulo yakho.                                          (2)

14.11     Ngubani lo kwakubonakala ukuba angazibona efumana isikhundla esiphezulu
          engasifanelanga?                                                                  (1)

14.12     Wayeza kusifumana njani isikhundla eso lo umbhale ku-MBUZO 14.11?                 (1)

ISICATSHULWA B

Lutshaba: Ningatsho nje bakhozi ukuba nidibene nokhwembe-khwembe nje?
          Bathini ngezi zenu iindlela zokukhonza? Gxebe bathi undawoni ke
          uQamata kaTayi xa kulapho? Khona bayibeka ndawoni ke iminyanya xa
          kulapho?

Xhoxho:     Kuthi kwakufikwa apho mkhozi ibe ngumankankanka. Into esuke
            yandibhida ke ngoku yile yokufunwa kwesiza kusekutsha kunjalo,
            singekabafundi naba bantu.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          24                  DBE/Februwari–Matshi 2012
                                           NSC

Tyhali:   Uthini na mntakwethu ngale yokuba besithi makupheliswe iziyunguma,
          imiphanda, amadini, ukuqatywa kwembola, ukunxiba izikhumba neentsimbi
          ndibala ntoni na! Kukusibulala oko.

Dolo:     Kwe-e-wu! Bekuya kutsha ibhayi kweliya cala lethu.

14.13     Ngoobani aba kuthethwa ngabo ngala madoda?                                        (1)

14.14     Ingaba zonke iilali neziphaluka zazo zangenelwa ngaba bantu ubaxele
          ngasentla ku-MBUZO 14.13? Xhasa impendulo yakho.                                  (2)

14.15     Baphi aba bantu baxoxayo ?                                                        (1)

14.16     Khankanya izinto zibe mbini abantu        abamnyama      abazingca    ngazo
          neziliqhayiya kubo ngokwesicatshulwa.                                             (2)

14.17     Bahlanganiswe yintoni kule ndawo?                                                 (1)

14.18     Khetha impendulo echanekileyo.

          Umhlaba ophantsi kolawulo lukaMaqoma kwakungalulanga ukuwuthatha kuba:

          A      wayesoyikwa
          B      kwakuhlonitshwa uyise uNgqika
          C      yayingumqwebedu                                                            (1)

14.19     Iimfundiso zabefundisi bakwaLizwi ziye zaba neziphumo ezihle.

          Xela iziphumo zibe ziBINI.                                                        (2)
                                                                                            [25]

                                                        AMANQAKU ECANDELO C:                25
                                                           AMANQAKU EWONKE:                 80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2012](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2012/4cf220b9-3a99-4e73-9390-54b5b6ee4203) — isiXhosa HL · QP · 2012 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Feb-March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-feb-march-2018/c241906b-af3b-450c-808c-08fda459d520) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Feb-March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-feb-march-2018-memo/5de8cbbd-1059-42ae-b51a-8f310024365c) — isiXhosa HL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Feb-March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-feb-march-2018/566add75-9ef2-4bd5-af98-54eea59f5046) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2017/f024a28b-34a2-48b8-bd9a-74acb05b4733) — isiXhosa HL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2016/c233f628-281c-432a-ae78-c49cdbc2cb6d) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
