# isiXhosa HL Grade 12 P2 Supplementary Exams 2017 QP

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the Supplementary Exams 2017, 26 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-feb-march-2017/e6f03d30-85c2-4143-a719-86a52ec0f96d
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: Supplementary Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 26

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P2 Supplementary Exams 2017 QP](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-feb-march-2017/e6f03d30-85c2-4143-a719-86a52ec0f96d)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · Supplementary Exams · 2017 · isixhosa. Question paper, 26 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                       NATIONAL
                                  SENIOR CERTIFICATE

                                         IBANGA 12

                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                                  IPHEPHA LESIBINI (P2)

                               FEBRUWARI/MATSHI 2017

AMANQAKU: 80

IXESHA: Iiyure 2½

                            Olu viwo lunamaphepha angama-26.

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           2                   DBE/Februwari–Matshi 2017
                                            NSC

IMIYALELO NENGCACISO

1.        Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo.

2.        Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile yesiqulatho
          ekwiphepha lesi-4 uze uchonge imibuzo ebuzwe ngoncwadi olufundisiweyo
          kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule ukhethe oza kuyiphendula.

3.        Eli phepha loviwo linamaCANDELO amaTHATHU:

          ICANDELO A:        ISihobe                      (30)
          ICANDELO B:        Inoveli/Uncwadi Lwemveli     (25)
          ICANDELO C:        IDrama                       (25)

4.        Phendula imibuzo EMIHLANU iyonke:

          Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B NOMNYE
          kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo:

          ICANDELO A: ISIHOBE
          IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI.
          UMBONGO ONGAFUNDISWANGA – Ngumbuzo onyanzelekileyo.

          ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
          Phendula umbuzo OMNYE.

          ICANDELO C: IDRAMA
          Phendula umbuzo OMNYE.

5.        UKHETHO LWEMIBUZO KUMACANDELO                  B    (INOVELI/NONCWADI
          LWEMVELI) NECANDELO C (IDRAMA).

          •   Phendula KUPHELA imibuzo ekwinoveli/uncwadi lwemveli nakwidrama
              oyifundisiweyo.
          •   Phendula UMBUZO OSISINCOKO ube mNYE NOMFUTSHANE ube
              mNYE.

          Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B,
          unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C.
          Xa uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile
          ukuba uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C.
          Sebenzisa itshekhlisti ukwenza oku.

6.        UBUDE BEEMPENDULO

          •   Imibuzo esisincoko yeSihobe kulindeleke ukuba iphendulwe ngamagama
              ali- 190–240.
          •   Imibuzo esisincoko yeNoveli/Uncwadi Lwemveli neDrama kulindeleke
              ukuba iphendulwe ngamagama angama-340–390.
          •   Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo
              lwamanqaku. Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo
              nangokusemxholweni.

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          3              DBE/Februwari–Matshi 2017
                                           NSC

7.        Imiyalelo ebhalwe ekuqaleni KWECANDELO NGALINYE kulindeleke ukuba
          ilandelwe ngocoselelo.

8.        Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ulandela imibuzo ekwiphepha
          loviwo.

9.        Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

10.       Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo:

          ICANDELO A:        Malunga nama-40 emizuzu
          ICANDELO B:        Malunga nama-55 emizuzu
          ICANDELO C:        Malunga nama-55 emizuzu

11.       Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           4               DBE/Februwari–Matshi 2017
                                            NSC

ITHEYIBHILE YESIQULATHO

Le theyibhile yesiqulatho kulindeleke ukuba incedise abafundi bakwazi ukukhetha
imibuzo abaza kuyiphendula khon'ukuze bangafundi iphepha loviwo lonke.
ICANDELO A: ISIHOBE
Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
         INANI LOMBUZO                   UMBUZO          AMANQAKU         INOMBOLO
                                                                          YEPHEPHA
1.   'Unkosi Rholihlahla Nelson          Umbuzo osisincoko    10              6
     Mandela'                               soncwadi
2.   'Amazwi obulumko'                   Umbuzo omfutshane    10                7
3.   'Intlakohlaza'                      Umbuzo omfutshane    10                8
4.   'Uvukani madoda kusile'             Umbuzo omfutshane    10                9
                                           KUNYE
Umbongo ongafundiswanga: Unyanzelekile
5. 'Ukwindla'                    Umbuzo omfutshane 10        10
QAPHELA: Phendula umbuzo OMNYE OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba
uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C.
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo OMNYE.*
6. Nyana Wam! Nyana Wam!                 Umbuzo osisincoko    25               11
                                            soncwadi
7.   Nyana Wam! Nyana Wam!               Umbuzo omfutshane    25               11
8.   Ukhozi Olumaphiko                   Umbuzo osisincoko    25               14
                                            soncwadi
9.   Ukhozi Olumaphiko                   Umbuzo omfutshane    25               14
                                          OKANYE
10. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli          Umbuzo osisincoko    25               17
                                             soncwadi
11. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli          Umbuzo omfutshane    25               17
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo OMNYE.*
12. Amaza                                Umbuzo osisincoko    25               20
                                            soncwadi
13. Amaza                                Umbuzo omfutshane    25               20
14. A-a-a! Jongumsobomvu!                Umbuzo osisincoko    25               24
                                            soncwadi
15. A-a-a! Jongumsobomvu!                Umbuzo omfutshane    25               24

QAPHELA:         KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
                 OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
                 Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI ezizincoko okanye imibuzo EMIBINI
                 EMIFUTSHANE.

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                5               DBE/Februwari–Matshi 2017
                                                 NSC

ITSHEKLISTI

Sebenzisa le tshekhlisti ukuqinisekisa ukuba uphendule inani elililo lemibuzo.

ICANDELO                                 AMANANI       INANI LEMIBUZO       TIKISHA
                                         EMIBUZO       EPHENDULWAYO       NGASEZANTSI
A: ISihobe
                                           1–4               2
   (ISihobe esifundisiweyo)
            KUNYE
A: ISihobe
                                            5                1
   (ISihobe esingafundiswanga)

B: INoveli OKANYE Uncwadi
   LweMveli
   (Umbuzo osisincoko                     6–11               1
   soncwadi OKANYE umbuzo
   omfutshane)

C: IDrama
   (Umbuzo osisincoko
                                 12–15            1
   soncwadi OKANYE umbuzo
   omfutshane)
QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
             OMDE nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
             Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI
             emifutshane.

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            6                   DBE/Februwari–Matshi 2017
                                             NSC

ICANDELO A: ISIHOBE

VUKANI MADODA KUSILE – A Stemela: Umhleli

IMIYALELO

•    Kweli candelo kubuzwe imibongo nezibongo EZINE ezifundisiweyo nombongo
     OMNYE ongafundiswanga.
•    Umviwa ulindeleke ukuba aphendule nayiphi na imibuzo EMIBINI ebuzwe
     kwimibongo okanye kwizibongo ezifundisiweyo; KUNYE nombuzo omnye
     kumbongo ongafundiswanga okanye isibongo esingafundiswanga.

QAPHELA: Umbuzo ongombongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE ukuba
         uwuphendule. Qinisekisa ukuba ukhetha imibuzo EMITHATHU kweli
         candelo.

IMIBONGO EFUNDISIWEYO

Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.

UMBUZO 1 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

Funda esi      sicatshulwa    sombongo   silandelayo,   wandule   ukuphendula     umbuzo
olandelayo.

UNKOSI RHOLIHLAHLA NELSON MANDELA – DLP Yali-Manisi

1         Ilizwe liyashukuma maLawundini!
2         Iintlambo zonke ziyaxokozela;
3         Iintaba zonke ziyadidizela;
4         Izizw' ezikhulu zimangalisiwe;
5         Kuba izizwana ziyagqushalaza.
6         Ziyaqhashambula, ziyabhinyalaza.
7         Inen' ilizwe liyashukuma,
8         Inen' ilizwe liyashukuma.

9         Aa! Zwe-liya-shukuma!
10        UZwe-liya-shukuma ngumdaka kaMandela,
11        Umdak' onobomi wakwaSokhawulela,
12        KwaDlom' omdlanga, kwaNgqolomsila,
13        Ingxangxos' ehamba ngamadolo yakwaNdaba.
14        Ukhala mqadi wafa yintsika,
15        Umty' ondindilili waseMantandeni.

16        Umgawuli wezint' ezisemeveni,
17        Egec'iintsunguzi zobudenge;
18        UMavelel' iimbombo zomhlaba;
19        Uzama-zam' ilizwe lizama-zame;
20        Umbhijel' ilizwe njengechanti.
21        Izilenz' elidada kwaweLigwa,
22        Liye ngokusela kwaweZambesi;
23        Umkhonzi wezizwe zeAfrika.

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           7                    DBE/Februwari–Matshi 2017
                                            NSC

24        Ubakhonzil' abaMbo nabaNguni;
25        Wabakhonz' abeSuthu nabaTswana;
26        Wabakhonz' amaZulu kaSenzangakhona;
27        Wawakhonz' amaSwati namaNdebele;
28        Wawakhonz' amaTshona, amaNyasa namaKhangala;
29        Edal' umanyano lwama-Afrika,
30        Ukuz' inimb' ibenye yezizwe.
          ………………………………………………………

Hlalutya isitanza ngasinye kwesi sicatshulwa sombongo ukuphuhlisa intsingiselo.
Impendulo yombuzo osisincoko ngamagama angama-190–240 (iphepha eli-1–1½).                        [10]

UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda esi      sicatshulwa    sombongo   silandelayo,   wandule   ukuphendula     imibuzo
elandelayo.

AMAZWI OBULUMKO – VL Mabinza

1         Yivani ndiniphakele amazwi obulumko,
2         Khon' ukuze niluphumelele ugqatso lobomi.
3         Yibani ngabantu abanesimo nesimilo.
4         Yibani nomonde wokuzondelela ningatyhafi,
5         Khuthalani ninokunyameka nokunyamezela.
6         Thantamisanani ninokuvelana nokuncedana,
7         Khon' ukuze nibe nokuphumelela.
8         Omnye komnye, yibani nokuthobeka,
9         Lahlani ikratshi nokuzicingela,
10        Yibani banye nithandane nonke.
11        Zilahleni iinkcuku nobuhlanga,
12        Nibe novelwano omnye komnye.
13        Yenzani njalo ke niziintlanga nonke,
14        Kub' igazi lenu linye xa ninonke.

2.1       Loluphi udidi lwesihobe olu? Xhasa impendulo yakho.                                    (2)

2.2       Mfanekiso-ngqondweni mni esiwunikwa yimbongi             ngegama      elibhalwe
          ngqindilili kumqolo wesi-6? Cacisa impendulo yakho.                                    (3)

2.3       Loluphi uluvo oluphambili olukhuthazwa yimbongi kumqolo we-13 nowe-14
          kulo mhobe?                                                                            (2)

2.4       Mfundiso ni edluliswa yimbongi ngokwentlalo yabantu kulo mbongo? Xhasa
          impendulo yakho.                                                                       (3)
                                                                                                 [10]

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2             8                    DBE/Februwari–Matshi 2017
                                              NSC

UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda esi      sicatshulwa    sombongo     silandelayo,   wandule   ukuphendula     imibuzo
elandelayo.

INTLAKOHLAZA – JJR Jolobe

          …………………………………………..
1         Ubulusizi umhlaba ukhedamile,
2         Uxwebil' uhlininika, umbi-
3         Namhla uyancuma, uyahleka,
4         Ntlakohlaza, siyakubulisa!

5         Ubugugile, wambeth' amajacu,
6         Uneentloni, amehlo ejonge phantsi;
7         Wawambesa, wanjengomtshakazi.
8         Ntlakohlaza, siyakubulisa!

9         Ibisozela yonk' into eyindalo;
10        Mphaphamisi, uyivuse yonke.
11        Emithini isandi seenyosi
12        Neseentaka asiswelekanga.

13        Yonwabile nayo imifula,
14        Iyadloba ngokwamatakane,
15        Ihlokoma, idanduluka isithi,
16        'Ntlakohlaza, siyakubulisa!'

17        Ntlakohlaza, siyakubulisa!
18        Silandeli sobusik' obubi,
19        Mfudumezi emva kwamakhephu,
20        Mniki-bomi olandel' intshazo

3.1       Lusetyenziselwe ntoni uphawu lwesikhuzo kumqolo wesi-4?                                  (2)

3.2       Mfanekiso-ngqondweni mni esiwunikwa yimbongi kumqolo woku-1 nowesi-2?
          Cacisa impendulo yakho.                                                                  (3)

3.3       Loluphi uluvo oluphambili olubethelelwa yimbongi kumqolo we-19 nowama-20
          kwesi sicatshulwa somhobe?                                                               (2)

3.4       Mfundiso ni edluliswa yimbongi ngexesha lentlakohlaza kwesi sicatshulwa
          sombongo? Xhasa impendulo yakho.                                                         (3)
                                                                                                   [10]

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              9                    DBE/Februwari–Matshi 2017
                                               NSC

UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda esi      sicatshulwa    sombongo      silandelayo,   wandule   ukuphendula     imibuzo
elandelayo.

UVUKANI MADODA KUSILE – ZWV Mzukwa

1         'Ndikhumbul' eNxu-u-ba,'
2         Watsh' uVukani madoda kusile,
3         Wathi makuthengw' eyekhakh' ibhulukhwe;
4         Yatsh' int' ekhonya ngamava,
5         Yatsh' ixel' isifingo sokusa.

6         Itsho kamnand' emini,
7         Ewe ixel' imin' emaqanda;
8         Yatsho kalusizi ngorhatya,
9         Kwathwa kwelakowethu zezombethe.

10        Nkunz' edla kamnandi edla nemazi,
11        Nkunz' eyaziwayo yaziwa ngamathole.
12        Yaqhwaya madod' izihlamb' emgqubeni,
13        Yancedis' ukufun' isitshix' emfungu-mfungwini.

14        'Tyhini, tyhini le kwedini,
15        Yaz-yaz' ukuba' uzenz' umntu'
16        Yatsh' int' enkul' isongela,
17        Isongel' igatyan' elincokolis' eny' intokazi.

18        Wubon'uzigwagwisa kwiintokazi,
19        Wubon' usakha amaxhaka,
20        Wubon' udlisela ngobungangamsha,
21        Gqi indun' enkulu usapho luyashiywa
22        'Mampehle, ma-Mpehle ni-ni nisindile?'
23        'Xa, xa-xa bekutheni?'
24        'Ndakubetha, nda-ndakubetha'
25        'U-u-usile, u-u-usile' zatsho iintokazi zintyontyela.
          ………………………………………………………………..

4.1       Zisetyenziselwe ntoni iimpawu zocaphulo kumqolo woku-1?                                   (2)

4.2       Mfanekiso-ngqondweni mni esiwunikwa yimbongi               ngegama       elibhalwe
          ngqindilili kumqolo we-13? Cacisa impendulo yakho.                                        (3)

4.3       Loluphi uluvo oluphambili oluvezwa yimbongi ngomqhagi kumqolo we-18
          nowe-19 kwesi sicatshulwa somhobe?                                                        (2)

4.4       Mfundiso ni edluliswa yimbongi ngomqhagi njengentloko kusapho
          lwakwankuku kwesi sicatshulwa sombongo? Xhasa impendulo yakho.                            (3)
                                                                                                    [10]

                                            KUNYE

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           10                   DBE/Februwari–Matshi 2017
                                            NSC

UMBONGO ONGAFUNDISWANGA (UNYANZELEKILE)

UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda esi      sicatshulwa    sombongo   silandelayo,   wandule   ukuphendula     imibuzo
elandelayo.

UKWINDLA – GS Galela

1         Ixesha lasekwindla lixabiseke kakhulu
2         Ixesha lasekwindla lithandwa kakhulu
3         Ixesha lasekwindla linenkxaso enkulu
4         Ngexesha lasekwindla sihlutha kakhulu.

5         Bambi babheka emasimini baya kufula
6         Bambi bavela emasimini bebeye kufula
7         Bambi baza kuya emasimini baye kufula
8         Bambi basemasini bayafula.

9         Balaph' oogramza zilapha neengceba
10        Balaph' oogqagqa bakh' oogazityeketye
11        Ilaph' imithwane ikhona nemixhaxha
12        Sojel' abadala sifuman' oonocuphe.

13        Wofik' umama' ebil' izithukuthuku
14        Nank' emva kocango esil' umbon' omtsha
15        Kuza kuphekw' intlaphoyi yangokuhlwa
16        Amas' avuthiwe kukho nomxhino.

17        Wofika olu satshana luncinci nci
18        Olu lusaqal' ukunqakula ngengqondo
19        Kugityiselwana ngemipha kudlalwa
20        Basadikwe ngowokosa ibhaqolo alikavuthwa.
          …………………………………………………

5.1       Xela isixhobo sohlalutyo esisekuqaleni kumqolo woku-1 ukuya kowesi-3
          nenjongo yokusetyenziswa kwaso.                                                        (2)

5.2       Mfanekiso-ngqondweni mni esiwunikwa yimbongi             ngegama      elibhalwe
          ngqindilili kumqolo we-9? Cacisa impendulo yakho.                                      (3)

5.3       Cacisa okuthethwa kumqolo wama-20.                                                     (2)

5.4       Myalezo mni odluliswa yimbongi ngokwenzeka ngexesha lasekwindla? Xhasa
          impendulo yakho.                                                                       (3)
                                                                                                 [10]

                                                          AMANQAKU ECANDELO A:                   30

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            11                   DBE/Februwari–Matshi 2017
                                             NSC

ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
IMIYALELO
•  Kweli candelo kubuzwe iiNoveli ezimbini noNcwadi Lwemveli.
•  Khetha imibuzo kwiNoveli oyifundisiweyo.
•  KwiNoveli    ngaNYE    nakuNcwadi      Lwemveli kubuzwe imibuzo emiBINI,
   OSISINCOKO SONCWADI NOMBUZO OMFUTSHANE, ukususela kumbuzo 6
   ukuya kumbuzo 11.
• Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.
QAPHELA: Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo B
             (kwiNoveli okanye kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba
             akhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo C (kwidrama).
             Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo B (kwinoveli
             okanye kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba akhethe
             umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo C (kwidrama).
INOVELI
Phendula UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO) OKANYE UMBUZO 7 (UMBUZO
OMFUTSHANE).

UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Thamsanqa
Phicotha isimo sentlalo kwincwadi ethi Nyana wam! Nyana wam!.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390
(amaphepha ama-2-2½).                                                                             [25]
UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Thamsanqa
Funda ezi zicatshulwa          zoncwadi   zilandelayo,   wandule   ukuphendula     imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA A
Mayela nasiphi ke isithuba bawo? Wabuza uThole.
'Mayela nokuba ukweli xabiso ukulo. Qonda le nto Mangaliso mfo wam,
ndandizimisele ukuba ufunde, ndinethemba elikhulu ngawe lokuba kothi kuzezi mini
ube uyinto ebomini, walala ke elo thamsanqa wasibaleka isikolo, lawa phantsi ke
ithemba lam namabhongo am ngawe ndaba ngodanileyo. Oko ndingazanga ndife 5
mfo wam ukumka kwakho ngenene le nto ingumntu ayifi kukuhliwa yinto embi.
Kulungile ke akusenani, masinyathele ngonyawo leyo yemfundo ayisenani igqithile,
masiyithathe ngokuba imfundo ibingelulo ubizo lwakho ebomini, sikhangele kumgca
ongezantsi ungaka ngoku, ke ndithanda ukuqonda ukuba ujonge phi na?'
'Andikulandeli bawo, lityebise,' watsho uThole exoka eyiva intsingiselo yentetho 10
kaFikizolo. 'Xa ithemba lam liwile ngasemfundweni mfo wam bendinqwena ukuba
ufune umfazi, ndithi ndisifa ube unendawo yakho.'
'Musa ukuqala ulilahle ithemba bawo. Ngakwicala lomfazi ndifuna ukucela uxolo
kuwe bendingekabi nanjongo, nto ndizimisele kuyo kukufezekisa umnqweno wakho
ndiphindele esikolweni.'                                                         15
Amothusa la mazwi uFikizolo, akazi nokuba makavuye nokuba makathini na,
akakholwa nokuba unyanisile na nokuba uyabhanxa, 'Uthini na ngoku Mangaliso?'
                                                                        [Isahluko sesi-4]

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           12                     DBE/Februwari–Matshi 2017
                                            NSC

7.1       '… ndandizimisele ukuba ufunde, …' (Kumgca 3)

          Cacisa ngonobangela wokuba uFikizolo athethe ngolu hlobo.                               (2)

7.2       'Andikulandeli bawo, lityebise' (Kumgca 10)

          Asivezela ntoni amazwi kaMangaliso            ngendlela   awakuthatha      ngayo
          ekwakuthethwa nguFikizolo?                                                              (2)

7.3       'Musa ukuqala ulilahle ithemba bawo.' (Kumgca 13)

          Leliphi eli themba kubonakala ukuba wayenalo uThole?                                    (2)

7.4       Yayiyintoni injongo kaFikizolo ngobomi bukaThole ngokwesi sicatshulwa?                  (2)

7.5       '… akazi nokuba makavuye nokuba makathini na, …' (Kumgca 16)

          Loluphi udidi lwempixano ekuFikizolo? Xhasa impendulo yakho.                            (3)

                                         KUNYE

ISICATSHULWA B

Hayi yayinguwashiywa ukuya ezimotweni nasezibhasini, yayilukrozo iimoto ukusuka
eKempton Park apho iJan Smuts ikhona ukuya kuqabela eRhawutini.
Ngomzuzwana omncinci kwakhala ibhungane esikhululweni eJan Smuts kodwa
abanye basala beziindwane belimele kukuxovulwa ngabanye. Isihlanu sona itshoba
lalala umbethe, yathutha ithuthile inqwelo yezigulane ukusa esibhedlele. Akuzanga 5
kube kudala befikile Albert Street lazala lema ngeembambo elo holo laseWesile
abantu bengena benga bayagityiselwa besukela iindawo zokuhlala. Wayelapho
umfundisi uMaqoma waseNxukhwebe noShepherd weDike lodumo. Kuthe emva
kwezithethi ezibini nezithathu ezithe zathetha waphakama umbambi-ntambo wathi,
'Ke mzi wakowethu sibulela ubukho booyise balo mntwana phakathi kwethu ngale 10
mini, phakamani banibone abantu befundisi.'
Zaphakama ezi ndedeba zombini zihleli ndaweni-nye zanqwala kunye ngeentloko
zibulisa eso sihlwele. 'Uphuma ezandleni zala madoda lo mfana singaye apha'
watsho ebukhomba. 'Ke mawethu,' uqhube watsho umbambi-ntambo, 'ndicinga
ukuba soba siphambukile emgceni ukuba asinakukhe sinikele komnye wabo akhe 15
enze amazwi.'
Wabonakala uMfundisi uShepherd ekrweca uMfundisi uMaqoma ukuba athethe.
                                                                         [Isahluko sesi-7]

7.6       'Hayi yayinguwashiywa ukuya ezimotweni nasezibhasini …' (Kumgca 1)
          Yeyiphi ingcinga evuselelwa leli binzana?                                               (2)

7.7       '… yathutha ithuthile inqwelo yezigulane ukusa esibhedlele.' (Kumgca 5)
          Yayiyintoni injongo yobukho benqwelo yezigulana kwesi sikhululo?                        (2)

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         13                   DBE/Februwari–Matshi 2017
                                          NSC

7.8       '… sibulela ubukho booyise balo mntwana phakathi kwethu ngale mini, …'
          (Kumgca 10)

          Sizathu sini esibangela ukuba uMfundisi uShepherd noMfundisi uMaqoma
          kuthiwe ngooyise bakaMangaliso?                                                    (2)

7.9       Xela umba owawuphambili ekwaxoxwa ngawo kwiSinodi emva kwale
          ntlanganiso kuthethwa ngayo kwisicatshulwa.                                        (2)

7.10      IGeorge Goch ibiyindawo esele incanyiwe ngabefundisi abaninzi.

          Bonisa ngeengongoma EZINTATHU indima             eyadlalwa    nguMangaliso
          ukutshintsha isimo sentlalo saseGeorge Goch.                                       (3)

7.11      Thelekisa uMangaliso esive ngaye ngaphambili kule noveli nalo ukwesi
          sicatshulwa.                                                                       (3)
                                                                                             [25]

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2             14                DBE/Februwari–Matshi 2017
                                              NSC

UMBUZO 8 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

Phicotha isimo sentlalo kwincwadi ethi Ukhozi Olumaphiko.

Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390
(amaphepha ama-2–2½).                                                                           [25]

UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)

UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA C

Nathi satyhoboza kobo bungxashingxashi safika iinqwelo zingxangile, ndatsho
phezulu kwejongise umbombo kwicala eliya kwaQaka. Yakuzala yenza isisi ukuya
kuqabela kwindulana evelele loo dolophana yaseGxada. Ithe isihla kwithambekana
elimxethuka ukujonga ezantsi entlanjeni babe abantu bekhohlela isimanga
ngaphakathi ekhombini. Umsi otsarhayo wawungena uvela ngaphambili phantsi 5
komqhubi owayengabonakalisi kothuka yena. Zavela macalana onke izikhalazo,
kodwa intoni, umfo weteksi wangathi akanazo iindlebe usabolekise ngazo. Ndayiva
ithoba isantya kanye xa iphezu komlambo ndacinga ukuba umqhubi usabela
izikhalazo, kanti kuloko amapolisa evale indlela ngaphambili.
Ucango lomqhubi lonela nje ukuvuleka ndabona ngengalo enkulu enoboya imthi 10
hlasi entanyeni imrhuqela ngaphandle, awa kuye amapolisa ngathi ngamaxhalanga
ehlasela ihashe elifileyo. Abakhweli abazange babuze, batsho phantsi, bangena
ithafa. Athi eqabuka amapolisa kwabe sekuthe saa, ndikwiqela elaliphambili.
Zathi zisitsho izithonga zemipu, labe iqela lam litsiba izicithi ukuya kuwela
ezindongeni, lathi, gubhubhu ngaphesheya kungekho unyeka ngasemva.            15
Zakunqumama izithonga ndabheka, tyhini, amapolisa ayengazange aqalise
nokuqalisa ukuleqisa. Lalikho ke kodwa iqelana labantu elingazange libaleke
kuyaphi. Kucaca ukuba zathi zakutsho izithonga lema ngoko nangoko ngeli xesha
thina sasithwele amatshoba ukucanda ithafa, sicela kwabanentsente. Ekubalekeni
kwethu saxwesela ngasendleleni ekuthe sakusithela sakekelela ngakuyo, kodwa 20
sekukho umgama ovisayo phakathi kwethu neziya zigebenga zisuke zatsibela
umqhubi engenzanga nto.
                                                                       [Isahluko sesi-3]

9.1       'Nathi satyhoboza …' (Kumgca 1)
          Xela isizathu sokuba ooMfazwe benze esi senzo singasentla.                            (2)

9.2       '… ndatsho phezulu         kwejongise   umbombo   kwicala   eliya   kwaQaka.'
          (Kumgca 1–2)
          Siganeko sini esabangela ukuba uMfazwe angabikho kuQaka?                              (2)

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          15                   DBE/Februwari–Matshi 2017
                                           NSC

9.3       '… kanti kuloko amapolisa evale indlela ngaphambili.' (Kumgca 9)
          Zeziphi ezinye iindlela EZIMBINI ezazisetyenziswa nguRhulumente ukulwa
          umzabalazo wabantu abaMnyama?                                                        (2)

9.4       '… awa kuye amapolisa ngathi ngamaxhalanga ehlasela ihashe elifileyo.'
          (Kumgca 11–12)
          Ngcinga ni evuselelwa leli binzana lingasentla ngoRhulumente wengcinezelo?           (2)

9.5       '… thina sasithwele amatshoba ukucanda ithafa.' (Kumgca 19)
          Loluphi udidi lwempixano olufumaneka kwesi sicatshulwa? Xhasa impendulo
          yakho.                                                                               (3)

                                                 KUNYE

ISICATSHULWA D

Ndifike ndachola ilitye, ndagibisela, dlumpu latsho ngesithonga. Ndithathe elinye,
gcumpu, ndalandelisa ngelinye ngcampu. Esi sithonga sokugqibela sindixelele
ukuba loo ndawo ayinzulu.
Ndithe ukugqiba ndanqula abantu bomlambo ndibacela uxolo ngokubaphazamisa,
ndakuzanelisa ukuba bandivile, ndingenile ndawela, akwenzeka nto. Ndihambe 5
ndiyithelekelela indlela, ndaya kudlula kwilitye elikhulu awayethethe ngalo uJoma.
Ukusuka apho iMgazi yayingekude kakhulu kodwa ingandithatha iiyure ezimbini
ukuya kufika. Ndifune indawo elikhusi, ndakuyifumana ndahlala ndalinda intsasa.
Kuthe kwakuthi qheke ukusa, ndathathisa kwakhona. Xa ndisuka kubekho into ethi
mandibheke. Kwibalana lengca, nankuya laa mthendevu, ulijaja ligazi, uzilenca 10
apha emikhonweni. He madoda! Yintoni kanye kanye le yenzekayo? Ndazibuza
ndijika ndisiya kuwo.
Xa ndifikayo, nja yayiphi. Yingqondo yam endibhanxayo, hayi, andiphazami,
bendibona yona! Ndifike apho ibilele khona ndahlola. Kwakungekho nto ithi
kwakukhe kwalala nto engceni. Kanti umntu uqala ngokuthini xa aza kuphambana? 15
Ndahamba ixesha elide kungekho nto yenzekayo ngaphandle kokothuswa ziintaka
neenyamakazana. Ndiyokuqabela iinduli, evelele uMgazi, wona ubonakala kude
phaya, kude kakhulu. Ndithe ndahlala phantsi ndakhupha ufele lomzingeli kuba
kuwo onke la manzithinzithi, ndandingekahlukani nalo.
Ndiluvulile, yonke into yayisahleli kakuhle. Ndaziqhola ngawo onke lawa mafutha, 20
ndahlafuna isijungqe sokugqibela somqwayito ndadibanisa nalaa magqatyana.
Ndandisazibona ndifika kwi-ofisi esesazulwini sedolophu endandiyalathisiwe
nguJoma ukuva kwam isithonga sikrazula intsasa. Ndive ngokunyela komlenze
ukuba ndichaniwe.
                                                                      [Isahluko sesi-9]

9.6       'Ndithe ukugqiba ndanqula abantu bomlambo ndibacela uxolo …' (Kumgca 4)
          Cacisa ukuba kwakubaluleke ngantoni kuMfazwe ukunqula phambi kokuba
          awele emlanjeni?                                                                     (2)

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          16                  DBE/Februwari–Matshi 2017
                                           NSC

9.7       '… nankuya laa mthendevu, ulijaja ligazi, uzilenca apha emikhonweni.'
          (Kumgca 10–11)
          Mqondiso mni oboniswa kukusoloko kuvela inja xa uMfazwe esengxakini kule
          noveli?                                                                            (3)

9.8       'Ndahamba ixesha elide kungekho nto yenzekayo …' (Kumgca 16)
          Yintoni unobangela wokuba uMfazwe ahambe ixesha elide ngeenyawo?                   (2)

9.9       '… ukuva kwam isithonga sikrazula intsasa.' (Kumgca 23)
          UMfazwe uchaphazeleke njani sisithonga awasiva sikrazula intsasa?                  (2)

9.10      Likweliphi inqanaba ibali ngokwesi sicatshulwa. Xhasa impendulo yakho.             (2)

9.11      Thelekisa uMfazwe esive ngaye ngaphambili kule noveli nalo ukwesi
          sicatshulwa.                                                                       (3)
                                                                                             [25]

                                         OKANYE

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           17                   DBE/Februwari–Matshi 2017
                                            NSC

UNCWADI LWEMVELI

UMBUZO 10 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye

Phicotha ubunyani obuphuhliswa sisaci esisetyenziswe njengesihloko sentsomi ethi,
'Ukuthetha uNongqawuse'.

Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390
(amaphepha ama-2–2½).                                                                            [25]

UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)

UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA E

                       INTSOMI KAKHETSHE NESIKHUKUKAZI
Kwathi ke kaloku ngantsomi, kudala-dala iintaka zaye zithandana, zisendiselana
njengabantu. Ngelo xesha ukhetshe ufike watshata nesikhukukazi, bahlalisana
kakuhle, bathandana oku kusisimanga bada bafumana nabantwana. Kwalile ngenye
imini, ukhetshe wemka esiya kuphandela usapho into etyiwayo eshiya isitshixo sendlu
nomfazi. Ekuhambeni kwendoda isikhukukazi sicinge ngokuya kutyelela isihlobo saso 5
ebesihlala mgama. Kule ngcingane yembutho sihambe nabantwana baso ukuze nabo
bafumane ithuba lokuya kubona ilizwe. Sincokole, sancokola, sancokola nesihlobo eso
saso kwahamba ixesha, kwabonakala ukuba lifikile ixesha lokuba usapho lugoduke.
Lufike ekhaya umninimzi engekabuyi, abantwana beyimfe kukudinwa, belambile wada
omncinane     woyiswa    kukunyamezela,    wazibika   kunina.    Isikhukukazi  sibe 10
ngasikhangela isitshixo sokuvula indlu ukuze abantwana batye, tu ukuvela isitshixo.
Sibhuqe, sabhuqa, sabhuqa sada sancama. Kusenjalo, kwenzeka elona sikizi kuba
umntwana wasuka waqhawuka, itshoba lalala umbethe ngenxa yendlala. Uthe
umntwana esandul'ukufa wagaleleka ukhetshe, akayibona le ntlekele wavutha
ngumsindo engxolisa umfazi wathetha wenjenje:                                       15
'Ukususela namhlanje thina sobabini sahlukene. Kunjalo nje kuya kubanjalo
nakwinzala yethu. Ookhetshe baya kubatya abantwana beenkuku kude kuvele esi
sitshixo silahlekileyo. Uthe kuba atsho wabutha konke okwakhe wemka. Okwenene
kwenzeka ngokuthetha kwakhe kuba nanamhla oku ookhetshe basawatya
amantshontsho eenkuku. Isikhukukazi sona asikancami kuba sisaphikelele 20
ukuphanda, siqhwaya emhlabeni nje, sisakhangela esaa sitshixo sikakhetshe ukuze
sixolelane naye, kubekho ibuyambo ukuze abantwana babo bangabi saxhwilwa.
Phela-phela ngantsomi.
                                                                    [Icandelo 2, Intsomi 17]

11.1      '… bathandana oku kusisimanga bada bafumana nabantwana.' (Kumgca 3)
          Nika intlalo yekhaya ekuthethwa ngalo kweli binzana lingasentla.                       (2)

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          18                  DBE/Februwari–Matshi 2017
                                           NSC

11.2      '… sicinge ngokuya kutyelela isihlobo …' (Kumgca 5)
          Usivezela ntoni ngesimo sesikhukukazi umbalisi ngokusuka sithabathe
          uhambo kule ntsomi? Xhasa impendulo yakho.                                           (3)

11.3      '… thina sobabini sahlukene.' (Kumgca 16)
          Sivuselela eyiphi ingcinga isigqibo esithatyathwe ngukhetshe ngomtshato
          wakhe kule ntsomi. Xhasa impendulo yakho.                                            (3)

11.4      Tyhila isigqebelo esivezwa ngumbalisi kule ntsomi.                                   (2)

11.5      Mfundiso ni efumaneka kule ntsomi ngokhetshe? Xhasa impendulo yakho.                 (3)
ISICATSHULWA F
USILIMELA! Inyanga yokubala iminyaka yobudoda
1         A! Silimela!
2         AmaNdlamb' amatsha!
3         Hay' amaNdlamb' amatsha!
4         Hay' amaNdlamb' amatsha!
5         Inkos' am, ngumntakaNdluzodaka,
6         Yindod' ezalwa ngabantwana ababini:
7         Izalwa nguMakinana noNopasi.
8         UNopasi yintombi kaMon' umhlophe kaNtshunqe,
9         Umhlophe kaNtshunqe kwaBomvana.
10        NguLuhad' igama lakhe,
11        Umbambo zemka zabuyelela:
12        Ngaphantsi kwelitye kukoyikeka,
13        Kuba zilaph ' iinzwana namadikazi.
          …………………………………………………..
14        Bizan' izizwe kuzokwabiwa iinkwenkwezi!
15        Iinkwekwezi mazabiwe.
16        Nina beSuthu,
17        Thathan' uCanzibe,
18        Niya kwabelana namaTshawana nabaTshophi
19        Nazo zonk' eziny' iintlang' ezinezishuba.
20        Nina bakwaZulu,
21        Thathan' amakroza,
22        Niya kwabelana namaSwazi namaTshophi namaTshangana
23        Neziny' iintlang' ezingamajarha.
24        Nina baseBrithani,
25        Thathan' ikhwezi,
26        Niya kubambana namaJamani namaBhulu,
27        Noko nibantu bangakwaziy' ukwabelana:
28        Nisuka nenz' imfazwe yamaBhulu neyamaJamani.
29        Siza kubambana ngeSilimela thina mabandla kaPhalo,
30        Yona nkwenkwez' enkulu,
31        Kuba yinkwenkwezi yokubal' iminyaka,
32        Iminyaka yobudoda.
33        Ncincilili!
34        Ncincilili!
                                                                  [Icandelo 3, Isibongo 1]
Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                19                  DBE/Februwari–Matshi 2017
                                                 NSC

11.6      Loluphi udidi lwesihobe olu? Xhasa impendulo yakho ngeempawu EZIMBINI.                   (3)

11.7      'Hay' amaNdlamb' amatsha!
          Hay' amaNdlamb' amatsha!' (Kumgca 3–4)

          Xela umsebenzi owenziwa luphindaphindo lwale miqolo?                                     (3)

11.8      'Izalwa nguMakinana noNopasi.
          UNopasi yintombi kaMon' umhlophe kaNtshunqe,
          Umhlophe kaNtshunqe kwaBomvana.' (Kumgca 7–9)

          Sizathu sini esibangela        ukuba    imbongi   ilande   umnombo    walo mntu
          imbongayo kule miqolo?                                                                   (2)

11.9      'Noko nibantu bangakwaziy' ukwabelana:
          Nisuka nenz' imfazwe yamaBhulu neyamaJamani.' (Kumgca 27–28)

          Ivuselela eyiphi ingcingca       imbongi     ngamaBhulu kule     miqolo?   Xhasa
          impendulo yakho.                                                                         (3)

11.10     Kubonisa ntoni ukuvela kwenkwenkwezi elikhwezi ngokwendalo?                              (2)
                                                                                                   [25]

                                                             AMANQAKU ECANDELO B:                  25

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         20                DBE/Februwari–Matshi 2017
                                          NSC

ICANDELO C: IDRAMA

IMIYALELO

•    Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiiDrama ezimbini, ukususela kumbuzo 12
     ukuya kumbuzo 15.
•    KwiDrama ngaNYE kubuzwe imibuzo EMIBINI; OSISINCOKO SONCWADI kunye
     NOMBUZO OMFUTSHANE.
•    Khetha umbuzo ube MNYE uwuphendule.

QAPHELA: Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B (kwinoveli
         okanye kuNcwadi Lwemveli); KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo
         OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C (kwidrama).
         Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B
         (kwiNoveli okanye kuNcwadi Lwemveli); KUNYANZELEKILE ukuba
         akhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO C (kwiDrama).

UMBUZO 12 (UMBUZO OSINCOKO SONCWADI)

AMAZA – ZS Qangule

Xoxa kuvokotheke phantsi kwala manqanaba esakhiwo sebali alandelayo:

-   Ingabula-zigcawu
-   Uyondelelwano lwebali
-   Uvuthondaba

Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390
(amaphepha ama-2–2½).                                                                     [25]

UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)

AMAZA – ZS Qangule

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA G

SIDIMA:      Bendingazi ukuba nditshate nomcuphi?
NAMHLA: Ukuze ndingabi ngumcuphi kufuneka ndikuyeke uphuce ngam.
SIDIMA:      Undithiyile ne?
NAMHLA: Zizenzo zakho.
SIDIMA:      Wawukhe wandithanda ngaphambili?                                       5
NAMHLA: Ndakunika lonke uthando lwam. Ndada ndakukhuphela olusenkotyweni.
SIDIMA:      Walukhupha akwasala namaqabaza.

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            21                   DBE/Februwari–Matshi 2017
                                             NSC

NAMHLA: Amaqabaza antoni?
SIDIMA:      Okusiqabula kulo mnqantsa wendlela yomtshato.
NAMHLA: (Epakisha impahla yakhe)                                                             10
        Akundazi kanene.
SIDIMA:      Waqokelela impahla uyaphi?
NAMHLA: Akundifuyanga kweli nqugwala, andisosibotshwa sakho.
SIDIMA:      Zicenge umsindo Namhla, ndiza kukwakhela ikhaya. Akuzukodlulwa
             nkosikazi.                                                     15
NAMHLA: Ungandakhela ipomakazi lendlu,
        Ungandithengela imirhutyululu yelokhwe,
        Ungandithengela imihalatushe yeemoto
        Ungandifunxa ngemfunxulelo yozipho.
        Unga …                                                                               20
SIDIMA:      Uxolo, thula ngoku, umlomo usengozini yokukrazuka.
NAMHLA: (Esakheleka ngumsindo)
        Ungandityisa     amafityofityo    ndibe     likiyokiyo; Ungandinxibisa
        ubunewunewu ndibe yipikoko, ungandifunela izicaka zibe zizihlwele,
        ungandipha isidwadwalala somhlaba, ungawubiyela lo mzi ube yinqaba, 25
        ukuba akundithandi ndifana nesikhova ehlathini, ndilixhwitha-ntamo,
        ndingumhlolokazi, ndiphelelwe, ndiphefumla ngamanxeba.
        (Uzimbolambola phantsi uNamhla, ukhala esikrakra)
             (Emfunqula, embeka phezu kwebhedi)
SIDIMA:      Khawuzole Namhla.                                                               30
NAMHLA: Ndizolele ntoni?
SIDIMA:      Khe kudlule ixesha.
NAMHLA: Ke ixesha liza kudlula nantoni.
SIDIMA:      Ixesha ngumhlobo        osombulula   amaqhina, ixesha    liyeza   elipholisa
             amanxeba.                                                                       35
NAMHLA: (Etsiba ebhedini, bejijisana) Ucikoza okukanye kukaSathana! Ndiyeke!
        Suka kum! Nja! Nja! (Uwe umkhusane)
                                                           [Indima yesi-2 umboniso woku-1]

13.1      'Bendingazi ukuba nditshate nomcuphi?
          Ukuze ndingabi ngumcuphi kufuneka ndikuyeke uphuce ngam.'
          (Kumgca 1–2)
          Yintoni intsusa yokungavisisani okuphakathi kukaSidima noNamhla ngokwezi
          ntetho zabo zingasentla?                                                                (2)
13.2      '(Uzimbolambola phantsi uNamhla, ukhala esikrakra)' (Kumgca 28)
          Xela imisebenzi EMIBINI eyenziwe ngala magama akwizibiyeli.                             (2)

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                22                   DBE/Februwari–Matshi 2017
                                                 NSC

13.3      'Ixesha ngumhlobo osombulula amaqhina, …' (Kumgca 34)

          Yintoni unobangela wokuba uSidima athethe la mazwi?                                       (2)

13.4      Zibe yintoni iziphumo zempixano ephakathi kukaSidima noNamhla?                            (2)

13.5      'Ndiyeke! Suka kum! Nja! Nja!' (Kumgca 36–37)

          Nika isizathu sokuba uNamhla ambize ngokuba yinja uSidima?                                (2)

13.6      Yintoni ebalulekileyo eyayingekho emtshatweni kaNamhla noSidima?                          (2)

ISICATSHULWA H

THOZAMILE:         Yintoni kanye le nto ichasiweyo?
KHULILE:           Bathi siza kudubaduba inzolo yeminyanya.
VUYISILE:          Yingqondo nje         yelali, kudala   zikhona   iinkonzo ezinje ngale
                   ezidolophini.
SILUMKO:           (Ejonge kuZazile) UbuKristu buneentshaba ezininzi, Indima 5
                   yekholwa nqwa neyomendi. Akufuneki uthambe kakhulu kuba
                   uya kubhetyeka, ungabisenza nto? Xa nditshoyo ke ndithi
                   asinakurhoxa.
ZOLA:              Inene kunzima apha, kudala ishunyayezwa ivangeli.
MZABALAZI:         (Emxhasa) Iqingqitha nje iminyaka yokhanyo. Ayaqingqa nawo 10
                   amaxesha obumnyama.
ZAZILE:            Loo nto mayingasityhafisi.
KHULILE:           Masikhumbule ukuba imbewu yokhula Ikhula lula. Imbewu
                   yombona ithatha ixesha elide. (Kungena uNodabephi) Heke,
                   ukholisile ufike. Uthini uVathiswa?                      15
NODABEPHI:         (Ethethela phezulu) idilikela ezantsi kwatat'uNgxelelo, undixelela
                   ukuba litshone elayizolo esiphuka imicondo esasaza indibano
                   yamanqaba.
KHULILE:           Ewe.
NODABEPHI:         Uthi ithe igaleleka loo mfidi kwabe sekukho izwana elihlabela 20
                   igwatyu lincediswa yindyondyo yesidoda.
KHULILE:           Ewe.
NODABEPHI:         Inene, inkulu into!
XOLILE:            Hayi noko, masimfakele idiskhawunti kule yemiqodi.
NODABEPHI:         (Ecaphuka) Andazi ke.                                                      25
KHULILE:           Ngokuqinisekileyo bayaya emangcwabeni?

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              23                  DBE/Februwari–Matshi 2017
                                               NSC

NODABEPHI:         Bayaya.
ZAZILE:            Lithini ibandla xa kunje?
MZABALAZI:         Eyona ngozi iya kuba kukurhoxa! UYesu wafela                  inyaniso
                   nobulungisa, kungani ke ukuba singazenzi idini thina?                      30
ZAZILE:            Ndiyawuvuyela lo moya mhle kangaka. Kwizityebi zonke zale lali.
                   Asikho esogqitha umntu oguqukileyo. Kwizinhanha zonke zeli
                   lizwe, asikho esibetha ikholwa. Kwizinunzela zonke zalo mhlaba,
                   asikho esodlula umntu okholiweyo. Kumakhalipha onke eli
                   hlabathi, alikho eligqwesa umlandeli weNkosi.                   35
THOZAMILE:         (Ekhuthazeka) Nangona ndibundeza yimpilo exekexeke, ndiya
                   kuxhathalaza ndiye emangcwabeni.
                                                           [Indima yesi-5, Umboniso wesi-2]

13.7      'Yingqondo nje yelali, …' (Kumgca 3)

          Ivuselela eyiphi ingcinga ngeelali le ntetho kaVuyisile ingasentla?                      (2)

13.8      Caphula umgca        kwesi     sicatshulwa obonisa ukuba uSilumko yindoda
          enomqolo.                                                                                (2)

13.9      Thelekisa indlela ebonwa ngayo inkonzo yasemangcwabeni ngamaKrestu
          namatyathangubo kule ncwadi?                                                             (2)

13.10     'Asikho esogqitha umntu oguqukileyo.' (Kumgca 32)

          Tyhila indlela abubona ngayo ubutyebi uZazile ngokwala mazwi akhe
          angasentla.                                                                              (2)

13.11     '… ndiye emangcwabeni.' (Kumgca 37)

          Xela izothuso zibezi-3 ezityhileke emangcwabeni ngokwale ncwadi.                         (3)

13.12     Uyiqaqambise njani umbhali inkolo yobuKrestu emangcwabeni?                               (2)
                                                                                                   [25]

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            24                     DBE/Februwari–Matshi 2017
                                             NSC

UMBUZO 14 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto
Xoxa kuvokotheke phantsi kwala manqanaba esakhiwo sebali alandelayo:
- Ingabula-zigcawu
- Uyondelelwano lwebali
- Uvuthondaba

Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390
(amaphepha ama-2–2½).                                                                               [25]

UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUTSHANE)
A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto
Funda ezi      zicatshulwa     zoncwadi   zilandelayo,   wandule    ukuphendula      imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA I
LUTSHABA: (Emva komzuzwana) Tyhini madoda! Basikhumbula abakhozi bethu!
          Niphilile kodwa mkhozi?
TYHALI:   Hayi noko mkhozi, asikaboniswa nto, sixoliswa nje kukunibona
          nisengabaya bakhozi bethu bale nyanga ifileyo. Sasisithi
          niyakukruquka nikhumbule kumawenu. (Bahleka bonke) Phofu nibona 5
          ntoni nina?
LUTSHABA: Akukho nanye etenxileyo mkhozi, kukonwaba qha. Ndijongile nje
          andiqondi ukuba ingakho nengada eqhweshayo apha. Siyahlutha,
          siyombela, siyasina, siyancokola, sikhuselekile, ndibala ntoni na?
          Ngaphezu kwayo yonke loo nto sibuka neli lizwe lenu kwanendlela le 10
          eniziqhele ngayo ezi ntlanga zinwele ziyephu-yephu. Kwekhu!
          Ninesibindi kodwa mkhozi, ukuthi nihlale. Nihlale nijongane nezi zinto
          zimehlo aluhlaza ngathi ngawenyushu. (Qhuzu intsini bonke
          kunjalonje)
TYHALI:   Abakalingeneleli na kanti eliya cala loThukela noKhwahlamba 15
          mkhozi?
DOLO:     Asibazi thina aba bantu banje mkhozi. Mandilikhuphe mna elithi
          bendisoloko ndisiva nje ngabo. Ndiyabazibula, kunjalo nje ndiya
          kubalisa ngabo nam.
XHOXHO:         (Ephelile yintsini) Ububabone phi na mkhozi njengokuba 20
                usakhangeleka njengomntu owothukileyo nje nangeli xa bengasekho
                phambi kwakho?
DOLO:           Hayi mkhozi mfondini, mus'ukuyihleka into imbi. Asikhange silale
                ngala mhla babendwendwele apha Komkhulu abaya bantu. Ndithi
                kwasa sonke sithe phundlu amehlo, bambi besithi ngoomamlambo, 25
                abanye bemi ngelithi ziinkawu zomlambo. Sahlisana senyusana
                kwayiloo nto, ndibona phofu ukuba elowo woyika ukulala hleze
                aphuphe kakubi, kungenjalo athwetyulwe kuba iyavakala naleyo
                yokuba    bayagqwesa   apha    ekuthwebuleni   abantu ngezinto
                abazikhupha ngomlomo.                                            30
                                                            [Indima yesi-2, umboniso wesi-4]
Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              25                 DBE/Februwari–Matshi 2017
                                               NSC

15.1      Yintoni edibanisa aba bakhozi?                                                           (1)
15.2      (Qhuzu intsini bonke kunjalonje) (Kumgca 13–14)
          Xela    imisebenzi         EMIBINI    eyenziwe    ngamagama           akwizibiyeli
          ngokwesicatshulwa?                                                                       (2)
15.3      'Kwekhu! Ninesibindi kodwa mkhozi, ukuthi nihlale. Nihlale nijongane nezi
          zinto zimehlo aluhlaza ngathi ngawenyushu.' (Kumgca 11–13)
          Xela izinto ezazifunwa ngabantu basemzini kummandla kaMaqoma?                            (2)
15.4      Bonisa isimo sentlalo esifumaneka kwesi sicatshulwa.                                     (2)
15.5      '… bayagqwesa apha ekuthwebuleni             abantu    ngezinto     abazikhupha
          ngomlomo.' (Kumgca 29–30)
          Kuvuselelwa eyiphi ingcinga okuthethwa kule migca ingasentla.                            (2)
                                           KUNYE
ISICATSHULWA J
DLOMO:            Akusenani, andinakukhumbuza nakanye. Sihlikihle sonke. Ucinywe
                  ngubani uQhinebe amehlo?
MNGXONGO:         Ndim lo kanye.
QWATHI:           Awu! Phi kweliya ubusithi apha ufike sel' ebanda? Thetha kakuhle
                  mfanandini!                                                      5
DLOMO:            Kahle Qwathi, mus'ukumngxamela. Tyhilela le nkundla ke
                  Mngxongo ngamazwi okugqibela aloo mphakathi. Ukhumbule ke
                  ukuba ubungewedwa, indlu ibizele imi ngeembambo lusapho
                  lukaQhinebe.
MNGXONGO:         Akukho nto ayithethileyo. (Akhuza amadoda) Andikhumbuli mazwi, 10
                  ungandikhumbuza ukuba ubukho wena.
DLOMO:            Bendingekho     mna.    Kodwa      unyana   omkhulu     kaQhinebe
                  obekubambisile ngeliya xesha benimxhasile ukho apha, nguye ke
                  oza kutyebisela le nkundla. Yiza nganeno ke mfana usityhilele konke
                  okuqhubekileyo.                                                     15
MANGXOYI:         A! Jongindyebo! (Akhahlela amabutho) A! Jongumsobomvu!
                  (Aphinda) Mhlekazi ufike ubawo ndikho phaya kokwethu, ndiye
                  kusabela kumama kanye malunga nokungabikho kukabawo lowo
                  nabaninawe bam ngekhaya. Undityhilele umama ukuba ubawo
                  ulukuhlwe ngubawo uMngxongo lo, bekho bemamele, bemthembisa 20
                  ngobuphakathi obukhulu xa uQuka seleyinkosi. Bamnqande
                  bancama, wasuka wathatha izikhali zakhe wahamba nobawo
                  uMngxongo lo. Ufike ke izolo wathumela ukuba kubizwe ubawo
                  uMngxongo kunye nam lo. Ekufikeni kukaBawo uMngxongo, ubawo
                  undiyalele ukuba ndihlanganise usapho lonke, waza wathi 25
                  ezindlebeni zethu sonke, 'Bantwana bam, ndifakwe ngentloko kule
                  nto yokubulala inkosi nguMngxongo lo nimbonayo. Nimyeke,
                  ningamenzi nto, ebezenzela. Ndiyingene kuba ndibazi ukungcola
                  kwabo, nanku ke mboneni.' Kukangako ke mhlekazi.
                                                           [Indima yesi-5, umboniso wesi-3]

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 26

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2             26                   DBE/Februwari–Matshi 2017
                                              NSC

15.6     Uzotywe njengomlinganiswa onjani uMngxongo ngokwesicatshulwa? Xhasa
         impendulo yakho.                                                                       (3)

15.7     'Ukhumbule ke ukuba ubungewedwa, …' (Kumgca 7–8)

         Yintoni azama       ukuyibethelela   kuMngxongo   uDlomo     kula   mazwi   akhe
         angasentla?                                                                            (2)

15.8     Wayamkela uMaqoma ingcamango kaQwathi yokubulala aba bantu beze
         nenkolo abangayaziyo yobuKrestu? Cacisa.                                               (2)

15.9     Likweliphi inqanaba lesakhiwo ibali kwesi sicatshulwa? Xhasa impendulo
         yakho.                                                                                 (3)

15.10    Usityhila njani uQhinebe isimo sakhe xa ayolelayo kwesi sicatshulwa?                   (2)

15.11    Uyiqaqambisa njani umbhali intlonipho awayenayo uMaqoma kuyise kwesi
         sicatshulwa?                                                                           (2)

15.12    Ngqina ukuba uMangxoyi ungumlinganiswa onembeko ngokwesi sicatshulwa.                  (2)
                                                                                                [25]

                                                           AMANQAKU ECANDELO C:                 25
                                                              AMANQAKU EWONKE:                  80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2017/f024a28b-34a2-48b8-bd9a-74acb05b4733) — isiXhosa HL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Feb-March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-feb-march-2018/c241906b-af3b-450c-808c-08fda459d520) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Feb-March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-feb-march-2018-memo/5de8cbbd-1059-42ae-b51a-8f310024365c) — isiXhosa HL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2017/c4dbded6-e5a4-45a1-9106-18c752644ab0) — isiXhosa HL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2017/1b69d691-13eb-415f-b173-b6db6c69b3d0) — isiXhosa HL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2017/2f742bf8-46cd-401e-9f1f-725c984f9e19) — isiXhosa HL · QP · 2017 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
