# isiXhosa HL Grade 12 P2 Eastern Cape Prelim 2024 QP

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the Eastern Cape Prelim Exam 2024, 30 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-gr12-qp-sept2024/91ca1290-e998-4918-b260-e3caf8763ae3
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2024
- Exam period: Eastern Cape Prelim Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 30

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P2 Eastern Cape Prelim 2024 QP](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-gr12-qp-sept2024/91ca1290-e998-4918-b260-e3caf8763ae3)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Prelim Exam · 2024 · isixhosa. Question paper, 30 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                              NATIONAL
                         SENIOR CERTIFICATE

                               IBANGA 12

                          SEPTEMBA 2024

          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
                IPHEPHA LESIBINI (P2)

AMANQAKU:   80

IXESHA:     2½ liyure

                          Olu viwo lunamaphepha angama-30.

                        Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
2                        ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2             (EC/SEPTEMBA 2024)

IMIYALELO NENGCACISO

1.   Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo.

2.   Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile yesiqulatho
     ekwiphepha lesi-4 uze uchonge imibuzo ebuzwe ngoncwadi olufundisiweyo kulo
     nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule ukhethe oza kuyiphendula.

3.   Eli phepha loviwo linamaCANDELO amaTHATHU:

     ICANDELO A: ISihobe                  (30)
     ICANDELO B: INoveli/Uncwadi Lwemveli (25)
     ICANDELO C: IDrama                   (25)

4.   Phendula imibuzo EMIHLANU iyonke:

     Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B, NOMNYE
     kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo:

     ICANDELO A: ISIHOBE
     IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI
     UMBONGO ONGAFUNDISWANGA: Ngumbuzo onyanzelekileyo

     ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
     Phendula umbuzo OMNYE.

     ICANDELO C: IDRAMA
     Phendula umbuzo OMNYE.

5.   UKHETHO LWEMIBUZO KWICANDELO B (INOVELI/UNCWADI LWEMVELI)
     NECANDELO C (IDRAMA).

      • Phendula KUPHELA imibuzo ekwiNoveli/Uncwadi Lwemveli nakwidrama
        oyifundisiweyo.

      • Phendula UMBUZO OSISINCOKO omNYE kunye NOMFUTSHANE ube
        mNYE.

     Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B,
     unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C.
     Xa uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba
     uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C. Sebenzisa
     itshekhlisiti ukwenza oku.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                      3

6.   UBUDE BEEMPENDULO

     •     Umbuzo osisincoko kwiSihobe kulindeleke ukuba uphendulwe ngamagama
           ali-190–240.
     •     Imibuzo esisincoko yeNoveli/Uncwadi Lwemveli neDrama kulindeleke
           ukuba iphendulwe ngamagama angama-340–390.
     •     Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo
           lwamanqaku. Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo
           nangokusemxholweni.

7.   Landela imiyalelo ebhalwe ekuqaleni kweCANDELO ngaliNYE ngocoselelo.

8.   Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ulandela indlela ekunonjolwe
     ngayo kwiphepha loviwo.

9.   Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

10. Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo:

     ICANDELO A: Malunga nama-40 emizuzu
     ICANDELO B: Malunga nama-55 emizuzu
     ICANDELO C: Malunga nama-55 emizuzu

11. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
 4                        ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2               (EC/SEPTEMBA 2024)

ITHEYIBHILE YESIQULATHO

Le theyibhile yesiqulatho kulindeleke ukuba incedise abafundi bakwazi ukukhetha imibuzo
abaza kuyiphendula khon'ukuze bangafundi iphepha loviwo lonke.

ICANDELO A: ISIHOBE

Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI na imibuzo emiBINI.

        INANI LOMBUZO                        UMBUZO          AMANQAKU        INOMBOLO
                                                                             YEPHEPHA
1.   Amanqaku                              Umbuzo omde          10               6

2.   Mhela mfondini                      Umbuzo omfutshane      10                  7

3.   Ingqina ezingela imiphefumlo        Umbuzo omfutshane      10                  8

4.   Isiqithi seentini            Umbuzo omfutshane    10           9
                                     KUNYE
        Umbongo ongafundiswanga. Kunyanzelekile ukuba uwuphendule.
5. Tywala Ungumlahlekisi         Umbuzo omfutshane     10          10
QAPHELA: Phendula umbuzo omNYE OSISINCOKO nombuzo omNYE OMFUTSHANE. Xa
           uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B,
           unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C.

ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI

Phendula umbuzo OMNYE.
                                                                              INOMBOLO
       INANI LOMBUZO                        UMBUZO           AMANQAKU
                                                                              YEPHEPHA
6.   Inkawu idliw’ilila             Umbuzo osisincoko
                                    soncwadi                     25                 11

7.   Inkawu idliw’ilila             Umbuzo omfutshane            25                 12

8.   Nyana Wam! Nyana Wam!          Umbuzo osisincoko
                                    soncwadi                     25                 14

9.   Nyana Wam! Nyana Wam!          Umbuzo omfutshane            25                 14

10. Ukhozi Olumaphiko               Umbuzo osisincoko
                                    soncwadi                     25                 17

11. Ukhozi Olumaphiko               Umbuzo omfutshane            25                 17

12. Ubuncwane boncwadi              Umbuzo osisincoko
    Lwemveli                        soncwadi                     25                 20

13. Ubuncwane boncwadi              Umbuzo omfutshane
    Lwemveli                                                     25                 20

 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

                             Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                             5

ICANDELO C: IDRAMA

Phendula umbuzo omNYE.

      INANI LOMBUZO                     UMBUZO                 AMANQAKU         INOMBOLO
                                                                                YEPHEPHA
14.    Buzani Kubawo            Umbuzo osisincoko soncwadi         25               23

15.    Buzani Kubawo            Umbuzo omfutshane                  25               24

16.    Indlal’Inamanyala        Umbuzo osisincoko soncwadi         25               27

17.    Indlal’Inamanyala        Umbuzo omfutshane                  25               27

QAPHELA:        KUMACANDELO B no C, qiniseka ukuba uphendule umbuzo OMNYE
                OSISINCOKO nombuzo omNYE OMFUTSHANE.
                Nceda ungaphenduli imibuzo emiBINI ezizincoko okanye imibuzo emiBINI
                emifutshane.

ULUHLU LOKUKHANGELA (ITSHEKHLISTI)

Sebenzisa le tshekhlisti ukuqinisekisa ukuba ukhethe imibuzo ngendlela eyiyo.

             ICANDELO                   AMANANI      INANI LEMIBUZO          TIKISHA
                                        EMIBUZO      EPHENDULWAYO          NGASEZANTSI
A     ISihobe (ISihobe
                                          1–4                  2
      esifundisiweyo)
                  KUNYE
      ISihobe
      (ISihobe esingafundiswanga)          5                   1

B     INoveli OKANYE Noncwadi
      Lwemveli
                                          6–13                 1
      (Umbuzo osisincoko soncwadi
      OKANYE omfutshane)
C     IDrama (Umbuzo osisincoko
      soncwadi OKANYE                    14–17                 1
      omfutshane)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
6                        ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2               (EC/SEPTEMBA 2024)

ICANDELO A: ISIHOBE

IMIHOBE YESIXHOSA – B NGOMBANE

IMIYALELO

•    Kweli candelo kubuzwe imibongo nezibongo EZINE ezifundisiweyo nombongo
     OMNYE ongafundiswanga.
•    Ulindeleke ukuba uphendule nayiphi na imibuzo EMIBINI ebuzwe kwimibongo
     okanye kwizibongo ezifundisiweyo; KUNYE nombuzo OMNYE wombongo
     okanye isibongo esingafundiswanga.

QAPHELA:       Umbuzo ongumbongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE ukuba
               uwuphendule. Qiniseka ukuba ukhetha imibuzo EMITHATHU kweli
               candelo.

IMIBONGO EFUNDISIWEYO

Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.

UMBUZO 1: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula umbuzo
olandelayo.

AMANQAKU – ZS QANGULE

1     Ulwazi lufukame ubudenge,
2     Ubudenge yitrone yobulumko.
3     Inyembezi ngumthombo wenkathalo,
4     Inkathalo ihlanjwa ziinyembezi.
5     Intiyo iphuphuma luthando,
6     Uthando liyeza lentiyo.
7     Ukhula lutshaba lwesivuno,
8     Isivuno sondliwa lukhula.
9     Ukholo lulwandle lweenkolo,
10    Iinkolo sisifingo seentolo.
11    Impilo yambethe ukufa,
12    Ukufa yileli yobomi.
13    Ukuba oku uyakwamkela,
14    Ilizwe ngoko lokwamkela.

Phicotha okuqulathwe sisigama esiphawulwe ngqindilili ukutyhila umxholo walo
mbongo. Impendulo yombuzo ngamagama ali-190–240.                                   [10]

                                        OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                          7

UMBUZO 2: UMBUZO OMFUTSHANE

Funda lo mbongo ulandelayo, wandule ukuphendula imibuzo esekwe kuwo.

MHELA MFONDINI – GV MONA

1     Mhela mfondini,
2     Ndiphuthum’elam’ikhohlombe.
3     Ngokwesethu isithethe,
4     Inkwenkwe iyazihlanganisela.
5     Mhela mfondini,
6     Ndilande ezakowethu,
7     Kwelakowethu ukuzuma lityala.
8     Khawuthob’iqulo mfondini,
9     Zaphukil’ezam iintonga.
10    Mhela mfondini!

11    Naxa ndiphuza umhlaba,
12    Ndothi mhela kwakhona
13    Kuba ngeseth’isithethe,
14    Ewileyo ayibhuqwa.
15    Naxa ndigevezel’amadolo,
16    Ulwimi luyinkabankaba
17    Ndothi ndimele kanjaqo
18    Kuba le ndeko inemigaqo,
19    Mhela mfondini!

2.1     Xela isixhobo sesandi esifumaneka kumagama aphawulwe ngomgca
        ngaphantsi, nenjongo yokusetyenziswa kwaso.                                (2)

2.2     Tolika igama elibhalwe ngqindilili kumqolo wesi-7 ngokusemxholweni.        (1)

2.3     Khetha impendulo echanekileyo kwezi:
        Naxa ndiphuza umhlaba

        A     Ukusela amanzi anomhlaba
        B     Ukuncamisa umhlaba
        C     Ukuwa phantsi usoyisakala
        D     Ukubambelela phantsi                                                 (1)

2.4     Zoba umfanekiso ntelekelelo ophuhliswa ngumqolo we-16.                     (2)

2.5     Thelekisa ezi zitanza zibini zalo mbongo, utyhile umahluko ngokomongo
        wesitanza ngasinye.                                                        (2)

2.6     Nika injongo yombhali kulo mbongo.                                         (2)
                                                                                  [10]

                                        OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
8                        ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2           (EC/SEPTEMBA 2024)

UMBUZO 3: UMBUZO OMFUTSHANE

Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
esekwe kuso.

INGQINA EZINGELA IMIPHEFUMLO – JJR JOLOBE

1     “Ulindel’ukuba ndinyuke kuwe na, ndlelandini,
2      Ndikubona nje ukuba ungumnqantsa?”
3     “Ikwayiloo ndlela eyahanjwa nayiNkosi,
4      Ngoko kufanelekile uyihambe.”

5     “Lo mnqamlezo unzim’ungab’uza kuthwalwa ndim na?”
6      Koda kube nini undihleli nzima?”
7     “Loo mnqamlez’owalindela kwaneNkosi yakho,
8      Usahleli ulindele wena lowo.”

9 “Iziphango nezaqhwithi zakufika futhi,
10 Ndothini na ukuba ndibe ndisahamba?”
11 “Elaa litha elakhanyisel’iNkosi yakho,
12 Khona ngoku ke liyakukhanyisela.”

3.1    Xela isixhobo sesandi esifumaneka kumagama aphawulwe ngomgca
       ngaphantsi, nenjongo yokusetyenziswa kwaso.                             (2)

3.2    Zoba umfanekiso ntelekelelo ophuhliswa ngumqolo wesi-2.                 (1)

3.3    Khetha impendulo echanekileyo kwezi:

       Ingqina ekuthethwa ngalo kulo mbongo lithetha.

       A    Ukuxhasa into ethethwa ngumntu
       B    Iqela labantu abayokuzingela
       C    Ukucacisa into kangangoko
       D    Umntu obizela abanye abantu enkonzweni                             (1)

3.4    Tolika umqolo wesi-3 ngokusemxholweni.                                  (2)

3.5    Thelekisa istanza soku-1 nesesi-3, utyhile umahluko ngokomongo
       wesitanza ngasinye.                                                     (2)

3.6    Nika injongo yombhali kulo mbongo.                                     (2)
                                                                             [10]

                                            OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                       9

UMBUZO 4: UMBUZO OMFUTSHANE

Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
esekwe kuso.

ISIQITHI SEENTINI – T.N. MAKABANYE

1      Isiqithi esiQithini seeNtini!
2      Isiqithi esimid’ iphelel’ elwandle
3      Sisiqith’ esithen’ esingumsinandozele?
4      Sisiqith’ esithen’ esaziwa kangaka?
5      Nditsho nothathatha wezol’ uyasazi.
6      Lizothe kwabaNtsundu’ eMzantsi Afrika

7      Ndulo sadalwa ngenjong’ entle,
8      Njengendawo zonke saba likhaya,
9      Kwiintini zolwandle zaphumla khona.
10     Oonwele ziyephuyephu ziphetshethwa ngumoya
11     Beza neenjongo eziphuthileyo eKoloni.
12     EzaseNtshon’ izaphuselane zade zaphukaneka.

13     Zathi isiqithi silungel’ abaneqhenqe,
14     Balahlwe khona de bawohlozeke,
15     Mva kwalandelisw’ abalahlekwa ziingqondo.
16     Bazenzel’ indumanga yab’ esiqithini.

4.1     Xela isixhobo sesandi esifumaneka kumagama aphawulwe ngomgca
        ngaphantsi, nenjongo yokusetyenziswa kwaso.                          (2)

4.2     Zoba umfanekiso ntelekelelo ophuhliswa ngumqolo wesi-5.              (1)

4.3     Khetha impendulo echanekileyo kwezi:

        Sisiqith’ esithen’esingumsinandozele? (Umqolo wesi-3)

        A     Sisiqithi esozelisa abantu
        B     Sisiqithi esikruqulayo
        C     Sisiqithi esiyokozelayo
        D     Sisiqithi esizolisayo                                          (1)

4.4     Tolika umqolo we-10 ngokusemxholweni.                                (2)

4.5     Thelekisa istanza soku-1 nesesi-3, utyhile umahluko ngokomongo
        wesitanza ngasinye.                                                  (2)

4.6     Nika injongo yombhali kulo mbongo.                                   (2)
                                                                            [10]

                                           KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                               Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
10                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2              (EC/SEPTEMBA 2024)

UMBONGO ONGAFUNDISWANGA: KUNYANZELEKILE UWUPHENDULE

UMBUZO 5: UMBUZO OMFUTSHANE

Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
esekwe kuso.

TYWALA UNGUMLAHLEKISI – MV MABUSELA

1     Nyikinyi nyam’enempethu,
2     Sabhongo sezimba nediliya,
3     Tyathang’elingqingqisholo,
4     Mbopheleli woluntu, khula lengqondo.
5     Dyokhw’erhabaxa kaSathana, khaya lesihogo,
6     Yez’elintubulul’elinevumba likaKufa,
7     Nozala wezidumbu namangcwaba.
8     Khozo lesihum’elatyalwa ngumntu,
9     Suka kwazal’izihange neenkedama,
10    Kwabusadusadu kwalawul’intiyo-
11    Tywala wena ungumlahlekisi.

12    Ngub’erhabax’eyambathwa zizibhoxi,
13    Zizihange,oontswela-thando namaxoki.
14    Nozala weengxwelerha namatshijolo;
15    Ndlel’enguhol’esing’esihogweni.
16    Uthob’unxan’ud’uthobe nembeko;
17    Uphepheth’iintloni nesimilo njalo.
18    Mfaz’onombizan’othandwa zonk’iindawo;
19    Ncumo luziisabile, ntsini izizililo.
20    Xhego lakudal’elimabel’afedefede,
21    Elilahlekis’isizukulwan’esiphilayo-
22    Tywala wen’ungumlahlekisi.

5.1     Chonga umqolo othetha ukuba buyaphela ubukrelekrele ngenxa yotywala
        umntu angakwazi ukucinga kakuhle, kwistanza soku-1.                          (1)

5.2     Xela umfanekiso ngqondweni esiwufumana kumqolo woku-1 kwaye unika
        mfanekiso ntelekelelo mni?                                                   (2)

5.3     Sifana njani istanza soku-1 nesesi-2 ngokwesakhiwo sangaphandle?             (1)

5.4     Nika intsingiselo yemiqolo ekrwelelwe umgca ngaphantsi.                      (2)

5.5     Unjani umoya wembongi kwistanza sesi-2? Xhasa impendulo yakho.               (2)

5.6     Xela imfundiso oyifumene kulo mbongo.                                       (2)
                                                                                   [10]

                                                   AMANQAKU ECANDELO A:              30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                             11

ICANDELO B: INOVELI/ UNCWADI LWEMVELI

IMIYALELO

• Kweli candelo kubuzwe iiNoveli ezintathu noNcwadi Lwemveli.
• Khetha umbuzo kwiNoveli/Kuncwadi Lwemveli olufundisiweyo.
• KwiNoveli ngaNYE nakuNcwadi Lwemveli kubuzwe imibuzo emiBINI,
  OSISINCOKO SONCWADI nombuzo OMFUTSHANE, ukususela kumbuzo
  wesi-6 ukuya kumbuzo we-13.
• Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.

QAPHELA:        •    Xa    ukhetha    umbuzo    OSISINCOKO    SONCWADI
                     (kwiNoveli/kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba
                     ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO C (kwiDrama).
                •    Xa ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B
                     (kwiNoveli/KuNcwadi Lwemveli), KUNYANZELEKILE ukuba
                     ukhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C
                     (kwiDrama).

INOVELI

Phendula UMBUZO 6/8/10/12 (UMBUZO OSISINCOKO) OKANYE UMBUZO
7/9/11/13 (UMBUZO OMFUTSHANE)

UMBUZO 6: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

INKAWU IDLIW’ILILA – S KULA

Igorha aliwi kuphele endleleni koko lisebenzisa amandla alo lide liqabele ngaphaya
kwemiqobo evale indlela yalo.

Ngqina la mazwi ngomlinganiswa onguMapheza, uqamele kwimigudu ayenzileyo
ukususa imiqobo esendleleni yakhe yokumela umthetho de aqabele ngaphaya
kwayo.

Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama
angama-340–390.                                                                       [25]

                                        OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
12                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2               (EC/SEPTEMBA 2024)

UMBUZO 7: UMBUZO OMFUTSHANE

INKAWU IDLIW’ILILA – S KULA

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA A

“Uncedile ukhawulez’ufike, mntu wabantu! Pakisha zonke iimpahla zakho
ndikugoduse!” utsho engamjonganga erhabula ekomityini yekofu uMsindisi.

“Hayi bo! Ndigxothelwani maCirha?”
“Ndifuna ukuba uyokuhluza kakuhle ingqondo yakho uhleli nomama wakho. Ndifuna
ukhethe phakathi komtshato owazifaka kuwo kunye nokutshuntuza apha esithubeni         5
okwethokazi lehagu elihamba livatshula. Ndigqibile,” watsho engcangcazela
ngumsindo uMsindisi. Akazange akwazi ukukhanyela uThantaswa kuba wahliwa
entloko ngento angayicingelanga. Wayecinga yena ukuba uza kubuzwa ukuba uvela
phi na.

Wathi ukuze aqonde uThantaswa ukuba indoda yakhe ayidlali phuca, wayibona            10
imthathela isitshixo semoto yakhe, emva koko yambeka ngaphambili ukuya kumfaka
kweyayo. Kwakuthule cwaka endleleni, neenyembezi awayemana ukuzisula
uThantaswa zingamchukumisi nakancinci umyeni wakhe.

Wabekwa kowabo esangweni eshiywa nomyalelo wokuba angazidubi ngokufowuna
                                                                                     15
ukuba akakasiqwebi isimilo esitsha. Wangena nje endlwini wazijula phezu kwesofa
wakhala. “Yintoni ngoku? Wath’ungena nje walila?” wabuza echopha phambi
kwakhe uNonkanyiso owayecinga sel’ifikile imini yokugxothwa kukaThantaswa
emzini wakhe ngenxa yesithembu. Wathi cwaka akaphendula uThantaswa.

Elila nje uThantaswa wayecinga ukuba kuphelile ngaye kwaYangaphi, kwaye ithuba
                                                                                     20
lokugxothwa kwakhe ulivule ngokwakhe. Kaloku kuyo yonke into,
wayengazimiselanga kuzimkela emzini wakhe emva kokuba eve ngesithembu
esicetywa yindoda yakhe.

7.1   Xela isenzo esingunobangela wokugxothwa kukaThantaswa kwesi
      sicatshulwa.                                                                   (2)

7.2   Tyhila intsingiselo yesifaniso esikrwelelwe umgca ngaphantsi ngokomxholo
      wesi sicatshulwa.                                                              (2)

7.3   Khankanya izinto uThantaswa ayalelwe ukuba akhethe kuzo nguMsindisi.           (1)

7.4   Phawula ngegalelo likaNonkanyiso emtshatweni wentombi yakhe.                   (2)

7.5   Chaza isiganeko sokuqala esidudulele lo mtshato ukuba ube kweli nqanaba
      lincindi ikrakra.                                                              (2)

7.6   Ngqina ukuba udidi          lwempixano   olufumaneka   kwesi   sicatshulwa
      lolwangaphandle.                                                               (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                         13

7.7    Ngokolwazi lwakho lwale Noveli ucinga ukuba zeziphi iinjongo anazo
       uThantaswa ngalo mtshato?                                                      (2)

ISICATSHULWA B

“Ndiphantse ukufa luhlaza mna Dlangamandla,” watsho uMapheza emchubela
ngako konke okwathi kwenzeka kuye ukubuya kwabo emngcwabeni eDutywa.
Wambalisela nangala glasi yakhe yotywala yayinomgubo omhlotshana apha
ngaphandle. Wothukela ngaphakathi uNqoza akuyiva loo ndawo, wabe selebuza
elahla umkhondo.                                                                          5

“Kodwa uziva njani ngoku wena Msuthu?” wambuza uNqoza emjonge kalusizi.
“Hayi, ukufa sele ndikwahlulile wena okokoko ndingazange ndife ngala mhla
ndalaliswa apha,” watsho uMapheza.
“Ziindaba ezimnandi ezo Khetshe. Ndothuka ndaphantsa ukubhubha mhla ndeva
ukuba ulaliswe kwicandelo labagula kakhulu. Ndanqandwa ngabantu sendisiza             10
apha ngaloo mini, bathi mandilindele ukukhululwa kwakho kwelo candelo. Yiyo loo
nto undibona ndilapha nje namhlanje.”

“Ndiyabulela Tola xa ndikubona phambi kwam, kuyacaca ukuba uyazikhathaza
kakhulu ngobomi babanye abantu,” watsho uMapheza echukumiseka nyhani
kukuvelelwa ngumntu asebenza naye.                                                    15
Ejengile luvelwano, uNqoza wamcebisa ngamayeza, nawayekholelwa kakhulu
kakade kuwo uMfezeko. Ngulo kaloku wayengxoliswa rhoqo ngumama wakhe,
ephethe ithumbu lokucima esiya kutshona kwindlwana yangasese okanye kuthi
kusisa abe sezalise ibhakethe ngeyeza lokugabha.

“Khawutsho ke Msuthu, uyakuphuma nini apha kuba kukho indawo endinqwenela             20
ukukusa kuyo? Le nto ngoku seyifanele abantu abamnyama kuba lidliso eli
walityayo. Abelungu ke abakwazi ukulikhupha, yiyo loo nto liquqa libuyelela nje
emntwini de limbulale.

7.8     Xela ukuba kwenzekeni uMapheza walapha.                                       (2)

7.9     Ngqina ukuba uNqoza yingcuka eyambethe ufele lwegusha. Khokelwa
        ngamazwi akrwelelwe umgca ngaphantsi.                                         (2)

7.10    Nika isafobe esifumaneka kwinkcaza ebhalwe ngqindilili uze uxele ukuba
        sicacisa ntoni ngoNqoza kwesi sicatshulwa.                                    (2)

7.11    Cacisa ezona nzame azenzileyo uMapheza ezidale ukuba agaxeleke kule
        meko.                                                                         (2)

7.12    Khankanya udidi lwenkolo phantsi kwemontlalo yoluntu oluvezwa sesi
        sicatshulwa. Xhasa impendulo yakho.                                           (2)

7.13    Siganeko sini esenzeke emva kwesi sicatshulwa?                               (2)
                                                                                    [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
14                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2              (EC/SEPTEMBA 2024)

UMBUZO 8: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

NYANA WAM! NYANA WAM! – WK TAMSANQA

Igorha aliwi kuphele endleleni koko lisebenzisa amandla alo lide liqabele
ngaphaya kwemiqobo evale indlela yalo.

Ngqina la mazwi ngomlinganiswa onguMangaliso uqamele kwimigudu ayenzileyo
ukususa imiqobo esendleleni yakhe de aphumelele.

Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-
340–390.                                                                        [25]

                                        OKANYE

UMBUZO 9: UMBUZO OMFUTSHANE

NYANA WAM! NYANA WAM! – WK TAMSANQA

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA C

 “Nkosi ukuba ndingaphuncula kula makhamandela ndizibone ndingosindileyo
inkulu into endingakwenzela yona, igama lakho ndingalibonga njalo.”

Bathe xa balushiyayo ucingo lwelokishi kwabonakala ukufa kumkhweba ezantsi
bunje ngamanzi echibi. Kanye xa balushiyayo ucingo kwathi gqi umqokozo
wamapolisa ngomgaqo oza ngelinye icala ukhweza ucingo olo ukhwele 5
iibhayisekile, suka zee dungu ezi zihange zabaleka zimshiya ngemva ebotshwe
izandla ngezo ntambo. Afike abuza amapolisa kungaba kwehleni na, afika umfo
exwebe elithwebetshu, ubuso buyiloo nto kukudumba ziimpama namanqindi.
Amkhulula ezo ntambo zazisezandleni. Athe ukuba amkhulule wadanduluka
ngelizwi elikhulu esithi, “Umkhulu Thixo!” Suka wagibiseleka phantsi waya kuwa. 10
Akazanga azi ukuba kwathini na emva koko, nto ayikhumbulayo kukuqabuka
kwakhe esesikhululweni samapolisa engazi ukuba waya njani na apho. Wabuzwa
ngamapolisa walichaza lonke ibali lakhe ngolo rhatya.

Akuba ebuyele ezingqondweni amkhapha amapolisa amsa apho ahlala khona.
Abuzanga buhle ubuthongo ngobo busuku ecinga ngento ephantse ukumhlela 15
ephatha kuthandaza embulela uThixo ngokumsindisa kwakhe sel’ekuvelele ukufa,
ekhumbula isibhambathiso asenzileyo noThixo kumthandazo abe wenza
esemakhamandeleni.

9.1    Xela isenzo sesithethi samazwi abhalwe bukekela esingunobangela wale
       meko akuyo.                                                                (2)

9.2    Tyhila intsingiselo yegama elikrwelelwe umgca ngaphantsi ngokomxholo
       wesi sicatshulwa.                                                          (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                              15

9.3     Ingaba wakhetha yiphi indlela uThole ngokwesibhambathiso sakhe akuba
        esindile? Xhasa impendulo yakho.                                                 (2)

9.4     Phawula ngegalelo likaThemba noSonwabo ebomini bukaThole.                        (2)

9.5     Chaza isiganeko esandulela oku nesidudulele ubomi bukaThole bube kule
        meko akuyo.                                                                      (2)

9.6     Ngqina ukuba udidi         lwempixano   olufumaneka     kwesi   sicatshulwa
        lolwangaphakathi.                                                                (2)

9.7     Njongo ni anayo uThole ngesibhambathiso asenzileyo?                              (2)

ISICATSHULWA D

“Nicinga ntoni ngeGeorge Goch madoda?” wamana ebuza esitsho usihlalo
weSinodi. Aqubuda amadoda. Ndithetha mna neengwevu zabefundisi
kwakungekho yayinqwenela ukunga ingathunyelwa eGeorge Goch.
Wayibukela le nto uMangaliso, wakhumbula amazwi eentokazi awakha
waziva zincokola kuloliwe kudala engekabinguye nomfundisi, zincokola
                                                                                   5
ngeentlobo zotywala ezisilwa kule lokishi, izikhwikhwikhwi, iziqeda-veki,
oontaba zosizi, waqonda bafanele abefundisi ukuyoyika, le ndawo. Kuthe kolo
cwaka equbudile amadoda wabonakala ephakama uMangaliso esithi,
“Nyulani mna ndiye eGeorge Goch.”

Wathi ukuba atsho sabonakala sisothuka sonke isifundisi simjonga.                 10

“Kodwa mfundisi uyayazi le George Goch kuthethwa ngayo?” wabuza
owayesesihlalweni.

“Akuyi lubuyayo mfo wam, kukwazembe leyela nomphini.” Yatsho enye
ingwevu yomfundisi esidlangalaleni.“

Into yokuzinikela kukaMangaliso ukuba athunyelwe eGeorge Goch yathanda            15
ukuvusa ingxoxo enkulu kubefundisi, uninzi luyichasa mpela phantsi
kwezizathu ezithi indawo enje ngeGeorge Goch ayifuni mfundisi
usemncinci unokuthi ahendeke lula ziziyolo zelizwe, ifuna umfundisi
osel’eqinile. Ngaphezulu akungelungi ukuba umfundisi obaluleke
njengoMangaliso nofunde kangako athunyelwe kwindawo ephantsi ngolo                20
hlobo, engekabinayo nendlu yecawa, noko icawa yaseWesile ingathelwa nqa
luluntu lonke luphela ngesenzo esinjalo.

9.8     Cacisa ngale nto ivakala iyingxaki kule Sinodi yabefundisi.                      (2)

9.9     Chaza lo mxholwana wale noveli utyhilwa yintetho ebhalwe ngqindilili.            (2)

9.10    Ingaba weyela akabuya naye uMangaliso kule George Goch akuba
        engumfundisi khona? Xhasa impendulo yakho.                                       (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
16                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2             (EC/SEPTEMBA 2024)

9.11   Senzo sini esibonakalisa ukungakhathaleli nkonzo kubantu baseGeorge
       Goch?                                                                      (1)

9.12   Cacisa eyona nzame kwintetho yakhe uMangaliso eyabangela ukuba
       bamvumele aye eGeorge Goch.                                                (2)

9.13   Cacisa ngolona didi lwenkolo phantsi kwentlalo yoluntu oluvezwa sesi
       sicatshulwa. Xhasa impendulo yakho.                                        (2)
                                                                                 [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
 (EC/SEPTEMBA 2024)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                         17

UMBUZO 10: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

UKHOZI OLUMAPHIKO – N. SAULE

Igorha aliwi kuphele endleleni koko lisebenzisa amandla alo lide liqabele ngaphaya
kwemiqobo evale indlela yalo.

Ngqina la mazwi ngomlinganiswa onguMfazwe uqamele kwimigudu ayenzileyo ukususa
imiqobo esendleleni yakhe yokulwela inkululeko yomntu omnyama.

Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390.                    [25]

                                         OKANYE

UMBUZO 11: UMBUZO OMFUTSHANE

UKHOZI OLUMAPHIKO – N SAULE

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA E

“Ooqhimngqoshe abafuneki apha!” Amehlo akhe ayethe ntsho kum
engathandabuzi umntu abhekisa kuye. Yaduma ngoko nangoko indlu, zayimvula
izithuko ukuza kum.Ndeva ngombokro wenqindi emqolo, mpaku impama
ebusweni, ndaphala phalwa ndityhalwa ukududulelwa phandle. Kukho ababefuna
ukundingqula phantsi kodwa ndaxhathisa ndatyhudisela ngasemnyango. Yaba 5
bubudidi nobungxashingxashi, amanqindi ephambana phezu kwentloko yam.
Umfanekiso endaphuma apho uthe thaa okwethongo engqondweni yam
ngokaFriday egwejelisa ingalo yakhe kuNokuzola emsondeza kuye akugqiba
ukufunza.

Ndigxadazelele     ngaphandle   ibubuxhishixhishi,   ndilekuzwa    ndilingiswa 10
ngamanqindi, iimpama zibhabha emoyeni zingade zindifumane. Ndabaleka ndaya
kudlula kula mapolisa ayesesangweni sele ongezelekile ngoku. Impi eyayindileqa
ingabantu endibaziyo abaxube neentwana zesikolo sam, sekukho nokhe
wandifumana entsuleni ngembokotho, yajika ngobungxamo yakubona isixeko,
ndada ndaya kuphumela ngaphaya kwaso kweli cala lingasempuma, kula 15
mangcwaba madala, ndidane ndiyinko.

Ndahlala phantsi phezu kwedlaka ndajonga isixeko esi, usathe thaa umfanekiso
kaNokuzola egonwe nguFriday. Ndiyakubona ukumpakaniswa nokuxushwa
ndixhatshazwa ngabantu abangazi nto, eyona nto yandixhelayo nguZo
ezingalweni ezinuka umzondo zikaFriday. Ndathatha isiganeko ngasinye 20
kuthando lwam noNokuzola, ndizama ukufumana ukuba umhlwa onguFriday
waqala nini ukonakalisa. Yandiqhuba yona ingqondo, ithi iseBhakubha ibe
iseLatakisa.

11.1    Xela unobangela wokugxothwa kwesithethi kule ntlanganiso.                          (1)

 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

                             Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
 18                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                  (EC/SEPTEMBA 2024)

11.2    Tyhila intsingiselo yegama elikrwelelwe umgca ngaphantsi ngokomxholo wesi
        sicatshulwa.                                                                          (2)

11.3    Ingaba wakhetha ukuhamba okanye wahlala kule ntlanganiso uMfazwe? Xhasa
        impendulo yakho.                                                                      (2)

11.4    Phawula ifuthe lobukho bukaFriday kuthando lukaMfazwe noNokuzola.                     (2)

11.5    Chaza isiganeko esidala ukuba uMfazwe abe kule meko akuyo.                            (2)

11.6    Ngqina ukuba udidi lwempixano olufumaneka kwesi sicatshulwa
        lolwangaphandle.                                                                      (2)

11.7    Njongoni anayo uMfazwe ebangela ukuba eze kule ntlanganiso angafunwa kuyo?            (2)

ISICATSHULWA F

 “Yile nto kanye besiyithetha, yintlola le, impimpi.” Utsho umfo omkhulu
 ebonisa abanye isiqhuma esingumbhumbutho wemali, nabo bengenelela
 ngezithuko nangezinyeliso. Mna lalindiyile, ndiqonda mhlophe ukuba andinakuze
 ndibenabo ubuchule bokubaqinisekisa ukuba asimali yabumpimpi leyo. Ingqina
 laloo nto izokuvela kumazwi enkokeli xa ilumkisa uwabo.                               5

 “Loo mali ivuza igazi labantwana babantu, lingakudyobhi mfondini. Nika uJudas
 imali yakhe azokufa nayo.” Ngokungathi seledyojwe kade ligazi lo mfo, wayithi
 khatha epokothweni yam engxamile, wabuya umva kancinci. Kangangendlela
 endandisele ndizinikele ngayo ekufeni, andizange ndibe nalo novalo olu ngeli
 xesha lale nquleqhu. Ndema zole, ndaba bungxabalaza ngesandla sasekhohlo             10
 ndimana ukuphulula impumlo le, ngeli xa esasekunene sijinga apha ecaleni
 kwam.

 Ndambona ngendlela le axhathise ngayo ukuma phambi kwam ukuba uza
 kuphosa isihlangu okanye inqindi. Kwathi kanti ndichanile, ndabona inqindi
 ukusuka kwalo ngathi yigutsi ithwele amalahle. Ndayithi cebu intloko yam, lagqitha   15
 ngomfuthokazi, watsho wanxanxatheka umninilo, wathi xa aza kugileka kum,
 ndathi jaju phaya, ndeva ndityhalwa ngasemva ndaya kuwa phezu kwakhe xa athi
 uzama ukuqingqa. Bhodlo, saya kukhahleleka phantsi indim ngaphezulu. Ndivuke
 ngoko nangoko ndabhekabheka. Iqale kwangoko enye impi athelela, yavuma laa
 ngoma yokuthelekisa sekuqhwatywa izandla.

11.8    Cacisa ngale yokuba uMfazwe azibone sele ebizwa ngoJudas.                                (2)

11.9    Chaza lo mxholwana ukule noveli utyhilwa yintetho kaMfazwe ekrwelelwe umgca
        ngaphantsi.                                                                              (2)

11.10   Ingaba wayeyimpimpi ngenene uMfazwe njengoko isitsho intetho ephawulwe
        ngqindilili? Xhasa impendulo yakho.                                                      (2)

 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

                             Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
 (EC/SEPTEMBA 2024)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                           19

11.11    Senzo sini esibonakalisa ubuqhawe awasenzayo uMfazwe ukusindisa ubomi
         bukaSikhotsholo?                                                               (2)

11.12    Cacisa ngeyona nzame ayenzileyo           uMfazwe      akuzibona   ukuba
         uyaxhatshazwa ngokubethwa.                                                     (2)

11.13    Khankanya udidi lwenkolo phantsi kwemontlalo yoluntu oluvezwa sesi
         sicatshulwa. Xhasa impendulo yakho.                                            (2)
                                                                                       [25]

 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

                             Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
20                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                (EC/SEPTEMBA 2024)

UMBUZO 12: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI SWANA NABANYE

Igorha aliwi kuphele endleleni koko lisebenzisa amandla alo liqabele ngaphaya
kwemiqobo evale indlela yalo.

Ngqina la mazwi ngomlinganiswa onguGxuluwe kwintsomi ethi, “UGxuluwe
nabathwa” kunye noSteve Biko kwisibongo esithi, “Enkosi Steve Biko” uqamele
kwimigudu abayenzileyo ukususa imiqobo esendleleni yabo ukulwa utshaba
nokulwela inkululeko.

Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama
angama-340–390.                                                                   [25]

UMBUZO 13: UMBUZO OMFUTSHANE

UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA G

                           UQEBEYI NENGONYAMA

Kwathi ke kaloku ngantsomi, kudaladala kwabakho ikhoboka elinguQebeyi
elalihluphekile. Ngezo mini ubomi bamakhoboka babunzima kakhulu.
Kwakunzima nokuba afumane ukutya okwaneleyo kwaye ukuba
awasebenzanga ngokuxolisayo nangokwanelisayo ayethunyelwa kwamanye
amazwe, apho ayefika aphoswe kwiingonyama ukuba ziwaqwenge.                          5

Ngaminazana ithile uQebeyi wafumana ithuba lokuqhwesha. Akuba efikelele
kwesi sigqibo akazange aphozise maseko wabaleka, wabaleka wada wabe
udiniwe. Uthe akufika ngasehlathini wazimela esenzela ukuphumla ade
afumane amandla okuphinda abaleke. Esazama ukulala uve ngomgqumo
wengonyama usitsho kufutshane naye. Wayexakiwe ukuba le yinto azakuyithini          10
ukuba athi ebalekile ebukhobokeni kanti uzakuphinda aqwengwe yingonyama.
Akuqonda ukuba le ngonyama ayigqunyiswa kukuba ifuna ukudla yena kodwa
yayigqunyiswa kukuba yenzakele apha elunyaweni, wazincama waya kuyo
ngenjongo yokuyinceda. Wafumana ukuba ihlatywe ngameva yaye yayisopha.

UQebeyi wayihlangula, wayosula wayibopha ngamagqabi esenzela ukuba                  15
yome. Ukubonakalisa umbulelo, ingonyama yamkhotha yamlalisa ecaleni
kwayo. Kwakusa ingonyama yavuka ngentseni yahamba noQebeyi
waqhubeleka nolwakhe uhambo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                          21

Minazana ithile uQebeyi efikele kuloo ndawo wayesiya kuyo waye akaphatheka
kakuhle kuba waxelelwa ukuba makalwe neengonyama. Yakuphuma ingonyama               20
isiza ngakuye wagqiba ukuba ngaloo mini ungofileyo. Wawavala amehlo kuba
wayengafuni ukuwubona loo mbono wokuqwengwa kwakhe. Esavale amehlo akhe
njalo weva ulwimi olurhabaxa lumkhotha apha ebusweni. Tyhini! Kwathi kanti yila
ngonyama wayekhe wayinceda. Ababebukele bamqhwabela izandla uQebeyi xa
kwakubonakala ukuba izinto azihambanga njengoko bebecinga. Umntu                    25
owayephethe esi sizwe wayebalekele kuso, wamyalela ukuba uQebeyi axelele
abanye ukuba wayihlangula njani le ngonyama. Kwagqitywa ukuba akhululwe
uQebeyi kwaye le ngonyama ihambe naye. Wazigcina iinzipho zengonyama
zicocekile nayo icocekile ngelo xesha yona ingonyama ngokulala naye imgcina
efudumele.                                                                          30

13.1    Xela iindlela eziMBINI ezibonisa ubunzima kubomi bekhoboka.                (2)

13.2    Chaza umsebenzi wophindaphindo oluphawulwe ngqindilili, xa ubalisa.        (2)

13.3    Cacisa ukuba lwaba yimbuyekezo njani uncedo lukaQebeyi kwingonyama.        (3)

13.4    Nika iindidi eziMBINI zabalinganiswa abafumaneka kule ntsomi.              (2)

13.5    Ngqina le ntetho ilandelayo ngokomxholo wale ntsomi:

        Isandla sihlamba esinye.                                                   (2)

13.6    Umbalisi umzobe uQebeyi wangumlinganiswa onjani? Xhasa impendulo
        yakho.                                                                     (2)

13.7    Chaza imfundiso oyifumene kule ntsomi.                                     (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
22                         ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2              (EC/SEPTEMBA 2024)

ISICATSHULWA H

UVUKANI MADODA KUSILE! – ESIBUNTSOMIRHA

1       “Ndikhumbul’eNxuba,”
2       Watsh’uvukani madoda kusile?
3       Wathi makuthengw’eyekak’ibhlukhwe;
4       Yatsh’intekhonya ngamava,
5       Yatsh’ixel’isifingo sokusa.
6       Itsho kamnand’emini,
7       Ewe x’ixel’imin’emaqanda;
8       Yatsho kalusizi ngorhatya,
9       Kwathwa kwelakowethu zezombethe.

10      Nkunz’edla kamnandi yedla neemazi,
11      Nkunz’eyaziwayo yaziwa ngamathole.
12      Yaqhwaya madod’izihlamba emgqubeni,
13      Yancedis’ukufun’isitshixo emfungumfungwini.

14      “Tyhini! Tyhini le kwedini,
15      Yaz-yaz’ukub’uzenz’umntu.”
16      Yatsh’intenkul’isongela,
17      Isongel’igatyan’elincokoli’eny’intokazi.

18      Wubon’uzigwagwisa kwiintokazi,
19      Wubon’usakh’amaxhaka,
20      Wubon’udlisela ngobungangamsha,
21      Gqi indun’enkulu usapho luyashiywa.

13.8      Xela uphawu lube lunye olubonakalisa ukuba sisibongo esi.                  (1)

13.9      Nika amaxesha amathathu okhonya ngawo lo mqhagi ukuchaza ixesha.           (3)

13.10     Chaza esona safobe sisetyenziswe kakhulu kwesi sibongo. Xhasa
          impendulo yakho.                                                           (2)

13.11     Nika intsingiselo yomqolo ophawulwe ngomgca ngaphantsi.                    (2)

13.12     Ithini imfundiso yesi sibongo?                                             (2)
                                                                                    [25]

                                                      AMANQAKU ECANDELO B:            25

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

                             Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                    23

ICANDELO C: IDRAMA

IMIYALELO

• Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiiDrama ezimbini, ukususela kumbuzo 14
  ukuya kumbuzo 17.
• KwiDrama ngaNYE kubuzwe imibuzo EMIBINI; OSISINCOKO SONCWADI
  kunye NOMBUZO OMFUTSHANE.
• Khetha umbuzo ube MNYE uwuphendule.

QAPHELA:        Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B
                (kwinoveli/kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba
                akhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C
                (kwiDrama). Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO
                SONCWADI kwiCANDELO B (kwinoveli/Ncwadi lwemveli)
                KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OMFUTSHANE
                kwiCANDELO C (kwiDrama).

UMBUZO 14: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

BUZANI KUBAWO – WK TAMSANQA

Kungenxa kabani na ukuba kude kube nje?

Phendula lo mbuzo ngokutyhila umlinganiswa ongunobangela wesiphumo
sokubanjwa kukaGugulethu de agwetywe intambo. Gxila ngakumbi kwizenzo
zakhe ezikhokelele ekubanjweni kukaGugulethu.

Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama
angama-340–390.                                                              [25]

                                        OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                               Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
24                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                   (EC/SEPTEMBA 2024)

UMBUZO 15: UMBUZO OMFUTSHANE

BUZANI KUBAWO – WK TAMSANQA

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zedrama uze uphendule imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA I

UMCUNUKELWA:                   Kodwa ke Jola ungade ube uyakwenza konke
                               okwenzayo, intlungu ondibeke kuyo yengenako
                               ukubaliswa, ngowakha wayiva yedwa onokuba
                               nawo amazwi okuyichaza. Ibhongo ebendinalo
                               ngawe Nomampondomise ibilelikhulu; bendisithi                5
                               nokuba ndihleli nawe ndibone umfanekiso wekamva
                               lethu sihleli sobabini singoonozala. Kodwa
                               namhlanje! Kodwa namhlanje. Kodwa akukho nto
                               ntomb’asemzini,     umntu    uphoxwa     ngulowo
                               ebemthembile      kakade.    Kuzezi   mini    nje         10
                               ndiyabungqina ubunyani bawo amazwi omfo
                               wasemaXhoseni athi, “Ibhongo lingaba likhulu
                               umbombo uyaqhosha.” Nokuba ke wena usenza
                               oku nje sewubona inkalo oza kuqabela kuyo,
                               andazi. Kodwa ke mna uzitsho zaludaka zonke               15
                               iindlela zam, kwamnyama ngaphezu kwayo
                               nentsunguzi yobusuku. Andazi apho ndoqabela
                               khona, ndingayiboni emandihambe ngayo indlela.
                               Kodwa nawe maze ulumkele ukuthi kanti wofumana
                               esam, kuba ntombi kaLangeni esitya esinye naso            20
                               sotyiwa ngomso. Maze ulumkele ukuthi kanti
                               uzilahlela imbo yakho ngophoyiyana.

UNOMAMPONDOMISE:               Uyandishwabulela na ngoku?

UMCUNUKELWA:                   Andikhange ndibe ndiyakushwabulela nakancinci.

UNOMAMPONDOMISE:               Into ekunayo wenzani xa ungashwabuliyo?                   25
UMCUNUKELWA:                   Into ekunayo ndizama ukwaneka intlungu yam
                               kuwe.

UNOMAMPONDOMISE:               Ungade ube uyakuthetha konke okuthethayo,
                               ukujika khona andingeze ndajika kule nto
                               ndiyithethileyo. Ndithi thatha imfene yakho ubuyise       30
                               ityathanga lam.

15.1    Xela le ntlungu abekwe kuyo uMcunukelwa nguNomaMpondomise.                      (1)

15.2    Phawula ngala mazwi abhalwe ngqindilili.                                        (2)

15.3    Tyhila intsingiselo yeqhalo elikrwelelwe umgca ngaphantsi ngokomxholo
        wesicatshulwa.                                                                  (2)

15.4    Bonisa ngezizathu ezibini izinto ezibangela ukuba uNomaMpondomise
        athathe esi sigqibo asibizele uMcunukelwa.                                    (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                      25

15.5    Ngqina ukuba le ntetho ingezantsi luphawu loPHUPHELO kweli bali,
        “Kodwa nawe maze ulumkele ukuthi kanti wofumana esam, kuba ntombi
        kaLangeni esitya esinye naso sotyiwa ngomso.”                          (2)

15.6    Chaza ukuba likweliphi inqanaba ibali ngokwesi sicatshulwa. Xhasa
        impendulo yakho.                                                       (2)

                                        KUNYE

ISICATSHULWA J

UTHOBEKA:   Guqani      bantwana      bam     sithandaze.“Thixo  odume
            ngonaphakade, wena umthanda umoni njengelungisa. Nasi
            bawo isicakazana sizibeka phambi kwakho ngale njikalanga,
            sikwenkulu imbandezelo nentlupheko. Ndithi Nkosi yiba nam
            xa ndikule nzima, ndiziyaleza kuwe njengoko seletshilo               5
            umculi wathi, “Bakutshutshiswa ngemililo uba nabo wena,
            nasemarhamncweni Thixo bagciniwe nguwe.” Ndithi ke
            Nkosi yiba nam. Nkosi andifanele ukuba ndingathetha nawe
            ndide ndigqithise kuba ndiyiloo ntwanazana inyhukunyhuku
            zizinto zeli hlabathi; izinto ezingathi zinencasa okwencindi        10
            yobusi kanti ekuhambeni kwexesha zithi zikrakre okwencindi
            yekhala. Sendisithi ke Nkosi kwinto yonke oyenzayo maze
            ugcine umphefumlo wam, ugcine abantwana bam
            ndingabashiyi     bezinkedama.        Fikelela  ke  nalapho
            ndingafikelelanga khona, egameni walowo wasifelayo uYesu            15
            Kristu iNkosi yethu. Amen.
UBALENI:    Nkqo! Nkqo! Nkqo!
UTHOBEKA:   Ngaphakathi
UBALENI:    Kwakhona Bhelekazi (Uphethe isitya sigqunyiwe)
UTHOBEKA:   Bhota bhuti.                                                        20
UBALENI:    Senilala na emin’apha?
UTHOBEKA:   Sizama ukwenjenjalo bhuti, kaloku imizimba idiniwe idutywe
            nguloliwe.
UBALENI:    Uphi uRadebe?
UTHOBEKA:   Usaphumile bhuti.                                                   25
UBALENI:    Kudala emkile?
UTHOBEKA:   Noko sekumzuzu.
UBALENI:    Angaba uye ebhayaskophu bethu?
UTHOBEKA:   Asazi.
UBALENI:    Angathini uGugulethu ukuthi efikelwe ziindwendwe aye                30
            ebhayaskophu? Bese nikhe natya kodwa?
UTHOBEKA:   Hayi bhuti.
UBALENI:    Khanibambe nibe nisitya oku.
UTHOBEKA:   Ndiyabulela bhuti. (Xa kulalwayo uyafika uGugulethu)
UGUGULETHU: Hina Thobeka!                                                       35
UTHOBEKA:   Bhuti.
UGUGULETHU: Ude wathi uya phi na ntombi yaseMaBheleni?
UTHOBEKA:   Bhuti Gugulethu khawundiyeke ngale mibuzo. Uze undibuze
            kusasa ndakukuphendula, ndisadiniwe ngoku ndifuna
            ukulala. Le mibuzo yakho iya kundenza ndingalali buthongo           40
            buhlayo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 26

Downloaded from hlayiso.com
26                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2              (EC/SEPTEMBA 2024)

15.7    Cacisa ukuba yiyiphi le mbandezelo nentlupheko athetha ngayo
        uThobeka kwesi sicatshulwa.                                                (1)

15.8    Khankanya izinto EZIMBINI ngokwakwisicatshulwa ezintama ukuba
        akamkelekanga uThobeka kule ndawo andwendwele kuyo.                        (2)

15.9    Nika intsingiselo yala mazwi akrwelelwe umgca ngaphantsi.                  (2)

15.10   Ngqina ukuba uzobo olusetyenziswe ngumbhali kwesi sicatshulwa
        ngomlinganiswa onguThobeka LUMAYANA.                                       (1)

15.11   Sizathu sini esibangela ukuba uThobeka athethe amazwi athi, “Nkosi
        kwinto yonke oyenzayo maze ugcine umphefumlo wam”?                         (2)

15.12   Siganeko sini esenzeke emva koku?                                          (2)

15.13   Ucinga ukuba uThobeka ungumntu onjani ngokwesi sicatshulwa?
        Xhasa impendulo yakho.                                                     (2)

15.14   Ncoma okanye ugxeke isiphelo sale Drama.                                  (2)
                                                                                 [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 27

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                          27

UMBUZO 16: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

INDLAL’INAMANYALA – M LAMATI

Kungenxa kabani na ukuba kude kube nje?

Phendula lo mbuzo ngokutyhila umlinganiswa ongunobangela wesiphumo
sokubanjwa kukaMamQhinebe noMaGatyeni. Gxila ngakumbi kwizenzo zabo
ezikhokelele ekubanjweni kwabo.

Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–
390.                                                                                 [25]

                                        OKANYE

UMBUZO 17: UMBUZO OMFUTSHANE

INDLAL’INAMANYALA – M LAMATI

Funda ezi zicatshulwa zedrama zilandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA K

MAMQHINEBE:          MaGatyeni uyandijoyina kule nto okanye akundijoyini? Ndifuna
                     uhayi okanye no-ewe qha.
MAGATYENI:           E..e..e..hayi ... ewe, ngendiba ndiyavuma Qhinebe, kodwa
                     intliziyo yam yona iyarhuqeka.
MAMQHINEBE:          Kungcono xa irhuqeka isiya.                                           5
MAGATYENI:           Hayi iyarhuqeka yona kakuhle, andifuni kuxoka iyarhuqeka.
MAMQHINEBE:          Kodwa ke kufuneka uqaphele ukuba kufuneka isibindi kulo
                     msebenzi.
MAGATYENI:           Yile nto ndiyisweleyo kanye ke leyo mna Qhinebe, eso sibindi
                     uthetha ngaso. Imali kaloku Gatyeni, asiyoyamabhetyebhetye.       10
MAMQHINEBE:          Uyandiphulaphula kodwa Gatyeni?
MAGATYENI:           Ngendiba ndiyakuva kona Qhinebe, kodwa ke ...
MAMQHINEBE:          Kuza kufuneka siqalise ngomso lo usayo ke, singabi saphozisa
                     maseko.
MAGATYENI:           O! Sekuqalwa kwangomso na?                                        15
MAMQHINEBE:          Sekuqalwa kwangomso ntomb’enkulu. Ndisemkile (Aphume
                     uMamQhinebe)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 28

Downloaded from hlayiso.com
28                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                 (EC/SEPTEMBA 2024)

MAGATYENI:           (Ethetha yedwa) Kwowu! Kazi isingisa phi na le ndlela
                     andiqweqwedisela kuyo lo mfazi Bawo onamandla onke? Uze
                     undikhumbule Bawo xa ndiza kuhamba indlela endingazanga                20
                     ndayiphupha nokuyiphupha aph’ebomini bam. Namhlanje
                     ndiyalingwa Bawo. Usathana uze ehamba ngeenyawo zombini
                     endlwini yam, wandiqweqwedisela kwantshabalalo, nam
                     ndamvumela. Kodwa, kodwa Nkos’enofefe ndithembe amandla
                     akho. Ndiyazi ukuba kungamandla akho endiya kuthi ndizibone            25
                     ndiphuncukile kulo mgibe kamtyholi. (Afixize) Bawo ndihlangule.
                     Wena wabakho zingekabikho iinduli neentaba. Awuxakwa nto
                     wena gxalaba libanzi lokuthwala izono zehlabathi. Ndihlangule
                     Nkosi naku ndisoyela kulo mhadi ubunzulu bungenakuqikeleleka.
                     Ndihlangule ndiyeyela kulo Mgxobhozo kaMamQhinebe umanzi               30
                     abilayo. UNAMANYALA kambe nawe NDLALANDINI!
                                         (Aphume)

17.1    Xela ukuba yintoni le afuna ukujoyinwa kuyo ngenkani uMamQhinebe.                   (1)

17.2    Phawula ngala mazwi abhalwe ngqindilili.                                            (2)

17.3    Tyhila intsingiselo yesaci esikrwelelwe umgca ngaphantsi ngokomxholo
        wesicatshulwa.                                                                      (2)

17.4    Bonisa izizathu ezibini ezibangela ukuba uMamQhinebe athathe isigqibo
        sokuwenza lo msebenzi afuna ukuncediswa kuwo nguMaGatyeni.                     (2)

17.5    Ngqina ukuba le ntetho luphawu loPHUPHELO kweli bali,

        “Usathana  uze    ehamba    ngeenyawo           zombini    endlwini    yam,
        wandiqweqwedisela kwantshabalalo ...                                            (2)

17.6    Chaza ukuba likweliphi inqanaba ibali ngokwesi sicatshulwa? Xhasa
        impendulo yakho.                                                                    (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiXhosa HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2024/7f3c537d-f375-4be2-9233-9aa48d39f9ce) — isiXhosa HL · QP · 2024 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — isiXhosa HL · Errata · 2024 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1/febe0a8c-f958-41d4-a87c-589d34cf4f1a) — isiXhosa HL · Errata · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2024/53ba6920-da39-4ff1-91b3-5bcfc0342748) — isiXhosa HL · QP · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/1b5608d9-446e-4235-a304-4d8d16fa6d2b) — isiXhosa HL · QP · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2023/382700d4-87ac-49de-9716-7754b76e7cfb) — isiXhosa HL · QP · 2023 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
