# isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June Exams 2016 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 memorandum from the NSC June Exams 2016, 19 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2016-memo/bcba489f-a957-4e76-bfa6-eb700cd60baa
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: NSC June Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 19

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June Exams 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2016-memo/bcba489f-a957-4e76-bfa6-eb700cd60baa)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC June Exams · 2016 · isixhosa. Memorandum, 19 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         GRAAD 12

                  SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                                IPHEPHA LESIBINI (P2)

                                           2016

                                        IMEMORANDAM

                                                              AMANQAKU: 80

                       Le memorandam inamaphepha angama-19.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                            Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              2                                DBE/2016
                                        SCE – Imemorandam

ICANDELO A: ISIHOBE

VUKANI MADODA KUSILE – A Stemela: Umhleli

UMBUZO 1 (UMBUZO OSISINCOKO)

'UMLAMBO' – N Thuthani

Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:

Kulo mbongo imbongi isebenzise izafobe ukusityhilela ukuba umlambo unamacala
amabini. Oko kukuthi unecala elihle necala ilibi.

•   Kwisitanza sokuqala esona safobe siqaqambileyo sisikweko. 'Ngumnyobo ...'
    Imbongi isinika umfanekiso-ngqondweni wendlela umlambo onesidima nobukeka
    ngayo oko kutsho ubuhle bawo. Icala elibi lomlambo imbongi iliqaqambise ngezi
    zikweko zilandelayo. 'Isilo ...' Imbongi iphuhlisa ukuba umlambo yinto enobungozi
    neyoyikekayo. Iphinda ithi umlambo 'Yintlwathi ...' ukuqaqambisa uluvo lokuba
    umlambo ubunyokarha ngenxa yobungozi bawo kuluntu, kwizilwanyana
    nakwindalo ngokubanzi. Ukhulisa uluvo lobungozi bomlambo ngokusebenzisa
    '... yinyok' ebimbilizayo'.
•   Kwisitanza sesibini imbongi iwuphuhlisa umxholo ngokusebenzisa isafobe
    isimntwiso. Ngesi safobe ikhuthaza ukuba umlambo uqhubeleke nohambo lwawo
    nokuba uhamba udibana nezinto ngezinto endleleni. Imbongi isixelela ukuba
    umlambo wakufika elwandle kufuneka uchaze ngohambo lwawo ngokunga
    ngumntu. Kwakhona imbongi isebenzisa isifaniso '… njengetshivela'
    ukukhuthaza ukuya phambili komlambo. Imbongi ikhuthaza ukuba umlambo
    wenze ngokufanelekileyo xa isithi '... iliso ezintabeni likujongile ...'. Ukubonisa
    ubunyulu nobungozi bomlambo imbongi ithi 'watyekeza loo mabibi ...'
    ukuphuhlisa ukuba umlambo uzikhuphela ngaphandle izinto ezingafanelekanga
    nto leyo ethi iveze icala elibi lomlambo.
•   Imbongi kwisitanza sesithathu ikwasebenzise isafobe esiqaqambileyo isimntwiso
    xa ikhuthaza indlela omawenze ngokufanelekiyo ngayo umlambo.
    Ukuqaqambisa ubunyulu isebenzise isikweko ulizulu. Imbongi isebenzise igama
    'ukuchila' ukuphuhlisa ukuba ulwandle aludibani nezinto ezimdaka. Imbongi
    isebenzise uchasaniso ukubonisa ukuba umlambo ubizwa ngokuba sisigebenga
    kodwa imbongi iphinde ithi wakusithela iza kuwukhumbula. Oku kuphuhlisa
    ukuba abantu banqwenela ukuzilibala izinto ezimbi ezenziwe ngumlambo
    bakhumbele izinto ezintle kuphela. Uyawuqaqambisa kwakhona lo mxholo
    wecala elihle lomlambo ngokusebenzia isikweko 'ulizulu'.

    (Nayiphi na impendulo echanekileyo.)                                                       [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              3                            DBE/2016
                                        SCE – Imemorandam

UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)

'IMBONGI YESIZWE, uS.E.K MQHAYI' – JJR Jolobe
2.1      Ngumbuzo-buciko.√                                                                 (1)
2.2      Ngumfanekiso-ngqondweni weliso womntu ozambathisa azijije ngomnweba
         okanye ngengubo.√√                                                                (2)
2.3      Yimbongi yomthonyama√/imbongi yenkundla.√
         (Nayiphi na kwezi)                                                                (1)
2.4      Kutyhila ukuba olu didi lwesihobe sisibongo√/kutyhila ukuba imbongi
         ayicwangcisanga phambi kokuba ibonge √/ngumbongo wembongi
         yomthonyama okanye yenkundla.√
         (Nayiphi na kwezi)                                                                (1)
2.5      Usiba lunomda kwiZwi laBantu kwaneMvo√/Umqolo we-16.√
         (Nayiphi na kwezi)                                                                (1)
2.6      Iphuhlisa ukuba uMqhayi akuba ebhubhile umzimba wakhe uya kubekwa
         phantsi kweNtabozuko.√√                                                           (2)
2.7      Imbongi idlulisa umyalezo wokuba okaMqhayi ubenegalelo             elikhulu
         ekubhalweni kwesiXhosa kumaPhephandaba nakwiincwadi.√√                            (2)
                                                                                           [10]
UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)
'UNKOSANA "THE HAPPYBOY" MGXAJI' – N Thuthani
3.1      Kukubonisa isantya umbongo okuso√/Kukubonisa undindwano lombongo.√/
         Kukubonisa isingqisho. √

         (Nayiphi na kwezi)                                                                (1)
3.2      Ngumfanekiso-ngqondweni weliso√ kuba usityhilela       indlela   okaMgxaji
         atshambaza ngayo enokuzithemba xa eseqongeni.√                                    (2)
3.3      Sisifaniso.√                                                                      (1)
3.4      Ithetha ukuba uMgxaji uzibhidile ezaseMelika wazibetha kwashiyeka
         kubuhlungu umzimba azakwazi kwenza nto.√                                          (1)

3.5      Yimvano-siqalo.√ / Luphinda-phindo.√                                              (1)
3.6      Izifanekisozwi zisinika umfanekiso ocacileyo ngendlela awayehlasela ngayo
         ngokukhawulezileyo okaMgxaji xa edibene nenye imbethi-manqindi.√√                 (2)
3.7      Umongo ungesakhono nokubalasela kukaMgxaji kwezamanqindi.√√                       (2)
                                                                                           [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              4                                   DBE/2016
                                        SCE – Imemorandam

UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)

'APHI NA AMADODA!' – M Mbuthuma

4.1      Kukubonisa isantya umbongo okuso√/Kukubonisa undindwano lombongo.√/
         Kukubonisa isingqisho. √
         (Nayiphi na kwezi)                                                                       (1)
4.2      Imbongi ithi abantu mabaphakame balugqithise amafu utshaba lungade                       √
         luncediswe nangabanye√√/Ithi utshaba malubulawe kungekabikho ziphumo
         okanye yendele ingxaki.√√                                                                (2)
4.3      Ngumfanekiso-ngqondweni weliso√ kuba ibonisa indlela le nyoka eza ngayo
         yonwabile ingenaxhala lakuphazanyiswa kwinjongo yayo.√                                   (2)
4.4      Isimntwiso.√                                                                             (1)
4.5      Imbongi imemelela ukuba abantu mabavule amehlo kuba kukho ubungozi.√√                    (2)
4.6      Imbongi ikhathazekile√/Ayonwabanga.√ / Inxunguphele√
         (Nayiphi na kwezi)                                                                       (1)
4.7      Injongo kukubethelela unxunguphalo enalo imbongi ngenxa yokonakala
         kwezinto elizweni layo.√                                                                 (1)
                                                                                                  [10]
UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)
'ISIKHUTHALI' – LS Ngcangata
5.1      Injongo kukuqaqambisa umntu ozinikelayo emsebenzini awenzayo.√                           (1)
5.2      Kukubonisa undindwano√/Kukubonisa             isantya    umbongo       esikuwo.√/
         Kukubonisa isingqisho.√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                       (1)
5.3      Isitanza ngasinye sinemiqolo emine√/Imiqolo yezitanza iyalingana.√
         (Nayiphi na kwezi)                                                                       (1)
5.4      Ngumbongo ochazayo√ kuba imbongi               isicacisela   isinika   umfanekiso
         ngqondweni womntu okhutheleyo.√                                                          (2)
5.5      Isikhuthali sihlala sonwabile ngalo lonke ixesha, sidlamkile kwaye umsebenzi
         waso uyancomeka.√√                                                                       (2)
5.6      Imvano-siqalo.√/Uphinda-phindo.√                                                         (1)
5.7      Imbongi  isifundisa ukuba    xa   ukhuthele     uyavuna√√/Ukukhuthala
         kunembuyekezo√√/Ukukhuthala kuza nezinto ezintle.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                      (2)
                                                                                                  [10]
                                                            AMANQAKU ECANDELO A:                  30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              5                          DBE/2016
                                        SCE – Imemorandam

ICANDELO B: INOVELI

UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa

Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:

 Inkcazo yempixano neendidi zayo
  • Impixano lukruthakruthwano lwabalinganiswa oluthi lubekho ebalini lubangelwa
     kukungqubana kwezimvo okanye iimbono zabo. Impixano iindidi mbini, kukho
     impixano yangaphandle nempixano yangaphakathi. Impixano yangaphakathi iba
     phakathi komlinganiswa nesiqu sakhe nto leyo eyenza ukuba loo mlinganiswa
     anxunguphale angabi nakonwaba emphefumlweni wakhe. Impixano
     yangaphandle iyabonakala kuba inokuba phakathi komntu nomnye umntu
     okanye phakathi kwamaqela abantu. Kwakhona isenokuba phakathi komntu
     nezinto ezimngqongileyo kwintlalo yakhe. Umzekelo amasiko nezithethe, iinkolo
     nezinye izinto zobuzwe.

 Impixano yangaphakathi kuThole
  • Olu didi lwempixano luphuhla akuba uThole elahlekelwe nguyise engamazi
    apho wabheka khona. Loo nto yawenza wakhathazeka ngakumbi umphefumlo
    wakhe kuba wayengakwazi ukufumana iimfuno zesikolo. Waphetha esiyeka
    isikolo kwaye engazi ukuba uya kuze aqhubele phambili njani nezifundo zakhe.
  • Kwakhona le mpixano iphuhla ngexesha uMangaliso esiva ubuhlungu bokuba
    athi sele efikile edolophini yakokwabo angakwazi ukuya kufika kubazali bakhe
    ngenxa yabahlobo bakhe bemhambisa ngenkani ukuya eBhayi. Iphuhla
    ngakumbi akuba esezwa utywala nguThemba owasuka wahlabelela encoma
    amandla otywala ababebusela. Uzifumana ephakathi kwabahlobo ababi
    abamnika utywala angabufuniyo. Emva kokubusela uyalila ngenxa
    yokukhathazeka nokushiya ikhaya engaxelanga.
  • Xa eza kungena kuloo Nomsa weva amazwi entshumayelo yomfo
    wakwaSigxabhayi, wabethwa luvalo, wacinga, yakho ingqondo ethi makangabi
    sangena.
  • Ngexesha uThole ejongene nengqumbo kaJoe neqela lakhe wabonakala
    enxunguphele emphefumlweni kuba wayeqonda ukuba ubomi bakhe
    babuphakathi kwenyama nozipho. Ngenxa yokuxakwa wenza umthandazo
    nezithembiso kuMdali wakhe kuba ekubona ukufa kumkhweba. Kuloo meko
    wasindiswa ngamapolisa kwezo zihange kodwa wahlala enoloyiko lokuba
    zingaphinde zibuye zize kumbulala yiyo loo nto wayehlala ezivalele ngendlu.
    Isigqibo awasithathayo sokuba abuyele kokwabo awuncame umsebenzi
    yayingeso sigqibo silula kuye.
  • Amasikizi okubona abahlobo bakhe beqwengwa ziingonyama naye engazi
    ukuba angazisindisa njani emilonyeni yazo ehlathini eKnysna, ayiphehluzelisa
    ingqondo yakhe.
  • Waba nempixano ngakumbi yakuba ingonyama ilele phantsi komthi
    awayekhwele kuwo kuba wayengazi ukuba uza kusinda njani.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              6                               DBE/2016
                                        SCE – Imemorandam

      •   Amaphupha amabi neentshumayelo eKnysna amenza waba nempixano
          yangaphakathi kuba kwakungekho lula ukulishiya elo njengoko enye ingqondo
          yakhe yayithi makagoduke ukuze aphindele esikolweni.
      •   Indlela awayebona bejolise ngayo kuye amehlo abafundi kwinkonzo
          eyayisesikolweni, kwakungathi bathi abhekiswa kuwe la mazwi 'udukiselani na'.
          Amehlo kaMfu. uMaqoma ayegqobhozela kuye ange amgqogqa ngaphakathi
          embuza ukuba uhlalele ntoni. UThole wazamazamana neengcinga zakhe
          enempixano     ngokuthatha    isigqibo,   wakhumbula    isenzo   somfundisi
          owangenelela phakathi kwabantwana besikolo abalwayo – apho waba namazwi
          awawathethayo yena Thole 'Nam ndakuba mdala ndiya kuba nje ngalo mntu'.
          Uthi eza kuphakama akhumbule ukuba makangazinikeli ebufundisini kuba
          ebona abanye abantu. Unexhala lamasikizi enziwa ngabefundisi ekungathi kanti
          zange babizwe.
      •   KwiSinodi eRhawutini olu didi lwempixano luyavela kuba kwakungekho lula
          ukuba uMangaliso athabathe isigqibo sokuya kuba ngumfundisi eGeorge Goch
          kuba abafundisi abanamava babeyikhaba ngawo omane into yokuya apho.
          Emva kokuzikisa ukucinga wafikelela kwisigqibo sokuba kulapho aya khona
          nokuba imeko ithini na kuba wavakala esithi 'Thuma mna Bawo'.

          (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                 [25]

UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)

NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa

7.1         YiGamtoos River.√                                                                 (1)

7.2         Lolusuka eGcuwa besingise eBhayi.√                                                (1)

7.3         Kungokuba waphantse wabulawa liqela lemigewu kaJoe.√√                             (2)

7.4         Sesi sokuzibona sele eseBhayi engakhange acinge√√/sesokuqweqwediswa
            nguSonwabo noThemba wazibona eseBhayi.√√

            (Nayiphi na kwezi)                                                                (2)

7.5         USonwabo noThemba babonakala beyazi indawo ekuyiwa kuyo kodwa
            abafuni kumxelela uThole.√√/USonwabo noThemba babonakala beyazi le
            ntlondi iqhubekayo.√√

            (Nayiphi na kwezi)                                                                (2)

7.6         Eyona njongo yakhe yayikukubuyela esikolweni.√ / Wayefuna ukubuyela
            kokwabo.√

            (Nayiphi na kwezi)                                                                (1)

7.7         Isimilo√ ukufunda√ imidlalo.√                                                     (3)

7.8         Lityhila ixesha langoku.√                                                         (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              7                         DBE/2016
                                        SCE – Imemorandam

7.9      Amapolisa acinga ukuba makamchwechwise amthubelezise emke
         engabonwanga.√√ / Kwasetyenziswa umboko kuxelelwa izihlwele ukuba
         mazimlandele ziye e-Albert Street ecaweni.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                             (2)

7.10     Kukuba uThozama wayelangazelela ukubona isinqandamathe sakhe.√
         UThozama kwakukudala wamgqibela uThole.√                                       (2)

7.11     Kwinqanaba lokuyondelelana kwebali√/Kwinqanaba lokujiya kwebali√ kuba
         iziganeko zebali ziya zikhula ngokukhula.√

         (Nayiphi na kwezi)                                                             (2)

7.12     Kwangxwelerheka abantu abanye basweleka ngenxa yokunyathelana.√√               (2)

7.13     UThozama uqale ngokumhoya engaphilanga ecaweni wamsa endlwini yakhe,
         waphawula ukufana kukaThole noyise uMkwayi waqaphela umkhango nesiva
         esisebusweni bukaMkwayi ezifana nqwa nezikaThole.√√                            (2)

7.14     Ifundisa ukuba nokuba ukhulele kwiimeko ezinjani loo nto ayithethi ukuba
         akunakuphumelela ebomini.√√ / Imfundo ayikhulelwa.√√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                            (2)
                                                                                        [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              8                         DBE/2016
                                        SCE – Imemorandam

UMBUZO 8 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:

 Inkcazo yempixano neendidi zayo
  • Impixano lukruthakruthwano lwabalinganiswa oluthi lubekho ebalini lubangelwa
     kukungqubana kwezimvo okanye iimbono zabo. Kukho impixano yangaphandle
     nempixano       yangaphakathi.      Impixano yangaphakathi  iba     phakathi
     komlinganiswa nesiqu sakhe nto leyo eyenza ukuba anxunguphale angabi
     nakonwaba emphefumlweni wakhe. Impixano yangaphandle inokuba phakathi
     komntu nomnye umntu okanye phakathi kwamaqela abantu. Isenokuba
     phakathi komntu nezinto ezimngqongileyo kwintlalo yakhe. Umzekelo amasiko
     nezithethe, iinkolo nezinye izinto zobuzwe.

 Impixano yangaphakathi kuMfazwe
  • Olu didi lwempixano lubonakala kuMfazwe xa ezokuthathwa ngamapolisa
    ngobusuku engaboni sizathu sokuba ubanjelwa ntoni. Le nto imbangele ukuba
    uMfazwe abe nempixano yangaphakathi kuba kuye njengomhlohli wezeMbali
    kwakulula ukuba umlomo usindwe yimpumlo engaboni nto ityhulu. Oku
    kubanjelwa isizathu angasaziyo kumvuselela iingcinga ngezinto ebezixelelwa
    ngabazali bakhe, ootitshala ahlohla nabo noNokuzola bemlumkisa ngengxaki
    anokuzibona ekuyo. Oku kungqinwa ziintetho ezaziphithana engqondweni
    yakhe ezinjengezi 'ungaleqi endala uba lithole, Mfo wam amaBhulu anzima'.
  • Iyakhula impixano phakathi kwakhe nesiqu sakhe xa evalelwe entolongweni. Le
    nto yokuvalelwa kwakhe yayimenza umsindo erhalela ukubona nabani na
    anokumnikela umsebenzi wabantwana bakhe besikolo ngelixa yena
    eseluvalelweni.
  • Unempixano yangaphakathi ngakumbi amapolisa xa emcela ukuba abe
    ngungcothoza. Uyothuka xa emxelela ukuba abantu abafana noNtsipho
    noNdlela bakule ndlela. Wagqushalaza ngumsindo kwatsho kwavuselela
    ingcinga yokuba kanti aba bantu baxatyiswe kangaka ngabahlali bathengisa
    ngegazi labantu.
  • Amapolisa amsa kwesinye isikhululo eRhini amvalela nenja emgqume
    ngengxowa enuka umchamo. Amapolisa ngaphambili anentsini onwabile iveni
    iyaphaphatheka ukubaleka oku. Akungazazi ukuba uza kuphelela phi kule
    ndlela wenza umthandazo omncinci enqwenela ukuba loo veni ngasuke iwe
    babhubhe bonke yena ezibona esiya eZulwini amapolisa esiya kwamtyholi
    ngenxa yomsebenzi wawo omdaka.
  • Ukufika kwakhe evela eluvalelweni iye yamkhathaza into yokubuzwa ngutat'
    uGaba ukuba ungungcothoza le nto yenze kwanzima ukuphuma kwamazwi
    emqaleni. Ukanti noCwe xa wayeye kukhangela uNokuzola osisithandwa sakhe
    umxelele ngale nto inye yokungcothoza nalapho akabi nazwi lakuphendula.
    Iyamothusa into yokuxelelwa nguCwe ukuba uNokuzola uhambe noFriday
    ukuya entlanganisweni. Imothusa ngakumbi kuba imisebenzi yabo ayidibananga
    uFriday ngunoposi ngelixa uZo engunesi.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              9                             DBE/2016
                                        SCE – Imemorandam

      •   Akuxwaxwa eholweni ubalekela emangcwabeni apho zimphehluzelise khona
          iingcinga eqalekisa polisa, Friday, Nokuzola nabantu bendawo yakhe uQaka
          ngokumgabha okwetyhefu.
      •   Uthathe ebeka akubona indlu yakokwabo iluthuthu kuba iintonga zakhe
          ebezibethe zaphelela eliphucula. Ikhwelo likatat' uGaba lokuba makaxole
          lalingafumani ndawo yakuhlala entliziyweni yakhe.
      •   Kwakhona uMfazwe uthatha ebeka ngokuya emngcwabeni kaMachule noKK
          kodwa ekugqibeleni uzixelela ukuba kulapho aya khona uxolele nantoni na
          enokuthi ihle.
      •   Isiganeko sokufika kukaMfazwe enqongo ligazi sinyanzelise ukuba uMfundisi
          uHlathi athi uMfazwe makabhace. Engqondweni kaMfazwe ngoko nangoko
          wawaphethuphethula amazwi kaMfundisi engaziboni esiya apho, ekhetha ukuba
          abanjwe. Kuloliwe oya eThongo emva kokubethethabethana kweengcinga
          uMfazwe ufikelela kwisigqibo sokuba aziphose ebumnyameni endaweni yokuba
          lixhoba loonongqayi.
      •   Akuba efumene uncedo kumzingeli zikhe zabethabethana iingcinga kodwa
          ngenxa yolwazi ngamayeza wabe uyawathatha.
      •   Ukubuza kukamzingeli ngonyana wodade wabo oselubhacweni kudala impixano
          yangaphakathi kuMfazwe kuba eyazi ukuba izidumbu zabo azaziwa apho
          zingcwatyelwe khona. Ukufika kungasekho bantu kuQaka abazali bakhe
          babhubha kuyidala ngakumbi impixano ngaphakathi kuye.
                                                                                            [25]
          (Nayiphi na impendulo echanekileyo)

UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)

UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

9.1         UMfazwe uthi efika kokwabo afike sele enuka umzondo kuba amapolisa
            etyale umoya wokuba uyimpimpi.√√                                                (2)

9.2         Kungcwatywa uKK,uMachule kunye nenye intwazana.√√/Kusweleke
            amagorha omzabalazo ebulawa ngamabhulu ngenxa yemo yezopolitiko.√√

            (Nayiphi na kwezi)                                                              (2)

9.3         Lunxunguphalo ngenxa yemeko yezopolitiko egqubayo.√√                            (2)

9.4         Ngumqondiso weziganeko ezingekho zihle eziza kwenzeka ngale mini.√√             (2)

9.5         Kukuba wayengamkelekanga kubahlali bakuQaka ebonwa njengempimpi√√/
            Utshiselwe ikhaya lakhe akanandawo yokufihla intloko.√√/Wayesindisa ubomi
            bakhe kuFriday namahlakani akhe njengoko kwakucaca ukuba bamfuna
            efile.√√

            (Nayiphi na kwezi)                                                              (2)

9.6         Into eyamothusayo kukujweda kwamagxiya namagiyogiyo entla kwakhe
            nokubona inja eyayidlavulana nento ekhule yagqiba yenyoka.√√                    (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              10                           DBE/2016
                                        SCE – Imemorandam

9.7      Uya eMgazi√/Usendleleni eya eMgazi.√

         (Nayiphi na kwezi)                                                               (1)

9.8      Kukumxhobisa ngamayeza athi aluncedo endleleni yakhe yaselubhacweni.√√/
         Kukumxhobisa ngamafutha okuzikhusela kwiinyoka, amafele eenyoka,
         umqwayito√√/mlumkisa ngeendlela ezinobungozi.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                               (2)

9.9      Kwinqanaba lokuyondelelana kwebali√/lokujiya kwebali√ kuba iziganeko
         zebali ziyakhula ngokukhula.√                                                    (2)

9.10     ... amathunzi aqalayo ukukekela.√                                                (1)

9.11     Abantu abamnyama bakwazi ukuba ngabamelwane nabaMhlophe√/
         Abantwana bafunda nakusiphi na isikolo azikhethele sona√ / Umntwana
         kaMfazwe nokaMeva bakwazi ukwakha ubuhlobo beziintlanga ezahlukeneyo.√

         (Nayiphi na kwezi)                                                               (1)

9.12     Wayelipolisa.√                                                                   (1)

9.13     UKhonjwayo walwa noMfazwe waze wonzakaliswa nguye wabe uligeza.√√/
         Waxabana noMfazwe waze wamqwaba ngempama.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                               (2)

9.14     Imfundiso yeyokuba akulunganga ukuthengisa ngenyaniso√/
         Inyaniso iyagqibela√/ukuleqa inzuzo yethutyana kungamfaka engxakini
         umntu√/
         ukuzixhasa: kuba uFriday zimhambele kakuhle izinto okwethutyana de wabe
         uyabonwa ukuba uyimpimpi.√ UFriday uphela esematyaleni njengomnye
         wabantu ababulala, babulalisa abantu ababelwela inkululeko.√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                              (3)
                                                                                          [25]

                                                            AMANQAKU ECANDELO B:          25

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              11                        DBE/2016
                                        SCE – Imemorandam

ICANDELO C: IDRAMA

UMBUZO 10 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

AMAZA – ZS Qangule

Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:

•    Liyinene ukuba abalinganiswa abathile baguquke izimilo zabo ngenxa
     yokutshintsha kwamaxesha nokudlelelelwa kwabo ekuxhamleni amalungelo abo.
     Oku kuthe kwaneziphumo ezibi kulo mdlalo.
•    UDanile wendisela uNamhla kuSidima njengoko yayiluxanduva lwakhe ukwenza
     oko njengomzali. Oku uNamhla ukukhaba ngawo omane ngenxa yexesha aphila
     kulo. Kuye oku kubonakalisa ukuba ulivinjiwe ilungelo lokuzikhethela umntu
     anqwenela ukwabelana naye ngobomi.
•    UNamhla ubonakalisa ukuwuchasa lo mtshato ngokuthi abe nomsindo,
     ukunxunguphala kwanokuxheleka emoyeni. Ubonakala engqunga endlwini yakhe
     yokulala kokwabo, uthi esemnyango abe esefesitileni.
     Mve xa athi, 'Yena lo vunxu usisizothezothe!
     Ngahle uphele loo mtshatwana iluthuthu. ...
     (Nezinye iintetho ezibonisa ukukhathazeka azisebenzisileyo)
•    ULizo ufika entangeni kaNamhla kwaDanile amfake umsesane ukubonisa ukuba
     uyamthanda ekwambanga ukuba ngowakhe nangona kokwabo enyanzeliswa
     ngoSidima. Kucaca mhlophe ukuba uNamhla yena uzithandela uLizo Vaxa.
•    Ngokwenkcubeko yethu kulindeleke ukuba intombi esele ilotyolwa ichule
     ukunyathela kuba ngumfazi wamaThile lowo. Sibona uNamhla evulela entangeni
     ndoda yimbi de wabhaqwa emhokamhokana nayo. Esi senzo sibonisa ukulwa
     nokunyhashwa kwelungelo lakhe lokuzikhethela umntu amthandayo.
•    UDanile uyavutha ngumsindo kuba ebona uNamhla noLizo bethandana entangeni
     kaNamhla. Esi senzo sibonakalisa ukudlelelelwa kwelungelo lakhe njengomzali
     owendisayo nosabambelele kumasiko nezithethe zakwaNtu.
•    Uthi akungaboni ngasonye noNamhla uDanile abhenele kumaBhele ngokubanzi
     ngethemba lokubuyisela ilungelo nesidima sakhe sobuzali. Idale umnqa into
     yokuba amaBhele angaboni ngasonye kulo mba bambi bexhasa uNamhla. Oku
     kwenziwa kukutshintsha kwamaxesha.
•    Ukungawufuni kwakhe lo mtshato uNamhla ukubonakalisa ngethuba sele
     etshatiswe ngenkani noSidima. Oku ukubonisa ngeentetho zakhe kuSidima
     ngobusuku ekwakuza kusa ebuyela eRhawutini.
•   Mve xa athi, 'ngelingagwegweleziyo, nangantyuntyiyo ndithi ndikhulule,
    ndilibale.'
•    USidima naye ube lixhoba lokutshintsha kwamaxesha ngokubonelwa umfazi.
•    UNamhla uthandana phandle noLizo akabakhathalelanga abantu bomzi wakhe
     ngakumbi uninazala uMaNdaba ubonakale njengomntu ongenambeko.
•    Ukhaba ngawo omane kwakuthethwa ngesiko lokungenwa kuba ebhujelwe
     yindoda. Oku kubonisa ukutshintsha kwamaxesha. UNamhla njengomntu weli
     xesha akakhange ayizilele ngendlela eyiyo indoda yakhe wakhetha ukumitha
     ezilile.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              12                            DBE/2016
                                        SCE – Imemorandam

•   ULizo naye ubonelwa umfazi ngokwenkcubeko yakwaNtu ngabazali bakhe.
    Akayingeni leyo uLizo ufuna intombi esenyongweni kuye ukubonisa ukutshintsha
    kwamaxesha. Oku kudala intiyo phakathi kukaLizo noZodwa Zazile ongumkakhe
    loo nto ingqinwa yindlela uLizo athetha ngayo noZodwa emxelela ngobuxelegu
    nangokungazikhathaleli etsho esithi uyinkosikazi yamaQwathi, amnike uphuma-
    phele emzini wakhe.
•   UZodwa ubalekela kuSidima onguyise womntwana wakhe uXelisa othe ngenxa
    yokukhulelwa wendiselwa kuLizo naye Zodwa ongazange wathandana naye.
•   Baxolele ukujinga iliso uLizo noNamhla kunokuba bayeke ukuthandana kuba
    bakholisa iziqu zabo kuba bamele eli xesha lanamhlanje.
•   Oku kutshintsha kwamaxesha kube ngunozala wokusweleka kukaZodwa
    waseBhayi noSidima ngabula bona eneneni inguDuma iwele likaSidima. Nangona
    bezama kangako ukulwela amalungelo abo okuzikhethela abawavinjiweyo
    uNamhla noLizo abazange bade baphumelela.

    (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                    [25]

UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)

AMAZA – ZS Qangule

11.1     Sincokola kwaVaxa√ / Kwindlu kaLizo noZodwa√.

         (Nayiphi na kwezi)                                                                (1)

11.2     Kukutshatiswa kwesi sibini kungekho thando√√ / Kungokuba uLizo
         akamthandi uZodwa umbona njengenkosikazi yamaQwathi.√√ / uLizo
         akamthandi uZodwa uthanda uNamhla.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                (2)

11.3     Isiphumo sibe kukuba umtshato uye waphela√/uZodwa uye wagxothwa
         nguLizo.√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                (1)

11.4     Yimpixano yangaphandle√ phakathi kwabantu ababini kuba sibona uLizo
         exambulisana noZodwa Zazile ongumfazi wakhe.√                                     (2)

11.5     Likwinqanaba lokujiya kwezinto√ / lokuyondelelana kwezinto kuba iziganeko
         ziya zikhula ngokukhula.√                                                         (2)

11.6     Isimo sentlalo sesasezilalini kuxambulisana indoda nomfazi kwaye kuthethwa
         nangamasimi / iselwa / amarhewu / iihagu.√√ / Kukweli xesha sele kukho
         umfutho waseNtshona kuba kuthethwa ngamaphephandaba.√√ / Akukho
         konwaba phakathi kukaLizo noZodwa ngenxa yokungabikho kothando.√√                 (2)

11.7     Kukuya kuSidima amthandayo.√√                                                     (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              13                         DBE/2016
                                        SCE – Imemorandam

11.8     Waziwa ngokuthi uSilumko owayengumcuphi wathi mabahlangane
         emangcwabeni emva kophando awayelwenza waze uMaLimakhwe wabona
         umntwana wakhe onguNamhla apho.√√                                              (2)

11.9     Ligwatyu.√                                                                     (1)

11.10    Sesokuba khange kubekho sivumelwano phakathi kwamagqobhoka
         nooWelisile sokuya emangcwabeni√√ / Sesokuba kulele iinkonde zakowabo
         emangcwabeni.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                             (2)

11.11    USilumko ujolise umpu kwinkosikazi yakhe√ / Kukuba uSilumko abambe
         inkosikazi yakhe√ / Kukuba abambe izibham macala omabini ezandla zakhe√
         / Ukuphathwa kwezibham enkonzweni.√

         (Nasiphi na isibini)                                                           (2)

11.12    Ungumntu ongalindiyo onguphuma silwe.√√                                        (2)

11.13    Kukulamla nokufuna unobangela wempixano ephakathi kwabantu bomzi
         wakhe.√√                                                                       (2)

11.14    Zafezeka kuba kwavela oyena mbulali kaSidima ukuba nguLizo√√/Zafezeka
         kwavela ukuba uSidima noZodwa basaphila.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                             (2)
                                                                                        [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              14                             DBE/2016
                                        SCE – Imemorandam

UMBUZO 12 (UMBUZO OSISINCOKO)

A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto

Umfundi kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
•   Kuyinene ukuba abalinganiswa abathile badlelelwe ekuxhamleni amalungelo abo.
    Oku kuthe kwaneziphumo ezibi kulo mdlalo.
•   Ilungelo lokuba ngumnini-mhlaba abantsundu baliphuciwe ngamadlagusha
    ngondlela-mnyama kuba simva uMaqoma ekhathazwa kukuba kude kwabo
    namangcwaba ooyise kuba basuswa kuloo mihlaba ngenkani.
•   USomerset wenza inquleqhu yokufuna ukususa uMaqoma kumhlaba akuwo. Le
    mihlaba ooFiliphu bebeyifumana ngokuthi bacelela ukwakha icawa, bafuna indawo
    yokubeka abantu abaguqukileyo.
•   Oku kubiwa kwemihlaba nemfuyo kudale imfazwe, uMaqoma uyalela abavunduzi
    baye kulanda iinkomo ezibiwe ngamadlagusha ngobusuku batshabalalisa kuloo
    mzi babesiba kuwo. UMaqoma uyalela ukuba balwe xa behlaselwa.
•   UMaqoma ulwela amalungelo akowabo xa esithi, 'uthi mandicimele na ndibe
    ngathi andiboni xa umhlaba wakowethu utyiwa ndihleli?' Uthi mandivale amehlo na
    xa amaphece eenkabi zakowethu esihla ngeentlambo?' Uthi mandibe kobentlombe
    na xa amasiko isithethe nesiNtu sakowethu sibhunyulwa kuthi? Nakanye ...'
•   Kwakhutshwa umthetho yirhuluneli wokuphelisa amakhoboka. USomerset ube
    bukrikriza ngulo mthetho esithi ucinga iinzima abaza kuziva xa ekhululwe
    amakhoboka, ucinga nemisebenzi eyenziwa ngala makhoboka.
•   UKondile yena ucela umhlaba wokwakha indlu yecawa nesikolo sokufunda
    nokubhala ibhayibhile.
•   USomerset ujongela phantsi ulawulo lwabaMnyama xa engayiboni into yokuba
    uMaqoma achophele ityala lomBrithane. UFiliphu usingela phantsi inkcubeko
    yabaMnyama ngelithi yintlalo yokuzibhubhisa.
•   Abafazi abaguqukileyo abafana nooMamCirha abasasili emizini yabo abaqabi
    naxa kusiyiwa emidudweni. Abefundisi into yokusila nokuqaba kwabafazi xa besiya
    emidudweni bayibona njengobuhedeni.
•   Abafazi baguqulwa amagama banikwa awobuKrestu umz. Inkosikazi kabaw'
    uMNtlane enguNowayini uthiywe igama lokuba nguMary. Ukusingelwa phantsi
    kwenkcubeko      yabaNtsundu     ngabaMhlophe       kubangele   ukuba     abafazi
    bangawahloniphi amadoda abo emizini yabo.
•   URufus simbona efaka isimangalo kuSomerset esithi ubalekwe likhoboka lakhe
    uToli elimbele izinto ezininzi eberhweba ngazo waze wathi akumfumana
    wamtywatyusha ngokungena lusini nto leyo engamkelekanga ngokwamalungelo
    oluntu. Ungumrhwebi ongakhathalele nto yimbi ngaphandle kokuqhatha abantu
    abathengisele izinto ezimbi nezingenaxabiso, umz. Izinto ezikhazimlayo ezifana
    namacici, iibhengile nempahla enxitywayo.
•   URufus usoloko ecingela isiqu sakhe kuphela ejonge inzuzo engenela yena. Into
    yonke uyithatha lula kuba simva esithi xa efile uBawana makuxelelwe zonke iinkosi
    ukuba mnye umntu onelungelo lokuphatha okwavunyiweyo sisizwe kwindawo yale
    nkosi nguQuka.
•   UFiliphu uthi xa embuza uRufus ukuba uwahlawula malini ni na amadoda
    ebemsebenzela afumanise ukuba ebengawahlawuli koko ebewanika ukutya
    neempahla njengoko athi yayizizigqibo zabo ezo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              15                            DBE/2016
                                        SCE – Imemorandam

•   Kulapho uFiliphu asuke wamxelela eziqhitsini ukuba makathi esiya kula madoda
    ebewasebenzisa abe selungise imali yawo yokuwahlawula ngazo zonke ezi ntsuku
    ebemsebenzela.
•   Utsho esithi ukususela ngoku makawaxelele esiva naye ukuba uza kuwahlawula
    imali ethile yaye engafuni ngxoxo ngaloo nto. Ukudlelelwa kwabantu abaMnyama
    amalungelo kubangele ukuba kungabikho mvisiwano phakathi kwabantu
    abaMhlophe bodwa.

    (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                    [25]

UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)

A-A-A! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto

13.1     BaseMthocwa kwaMntlane.√                                                          (1)

13.2     Likwinqanaba lokutyhilwa kwezinto√/Lokusonjululwa kwezinto.√

         Nayiphi na kwezi)                                                                 (1)

13.3     Isimo sentlalo sesasezilalini lixesha apho inkcubeko yakwaNtu ingenelelwa
         yingqobhoko.√√                                                                    (2)

13.4     Isityhilela ukuba uMNtlane yindoda engafuni nokuyibona iVangeli.√√                (2)

13.5     Kungokuba wayebhujelwe ngoonyana bakhe ngendlela ebuhlungu
         kakhulu.√√/Kungokuba babezomvelela kuba wayeswelekelwe ngoonyana
         bakhe.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                (2)

13.6     Yimbono ebonisa ukuba kule ngxaki akuyo nabo bakunye naye kuyo.√√                 (2)

13.7     Kwabakho utshintsho kumakhaya amkela le vangeli abaselayo batsho
         bayeka.√ UQwathi uzekelisa ngoMNgxongo njengomnye wabantu abayeke
         ukusila.√                                                                         (2)

13.8     Sisiganeko sokusweleka kwenkosi uBawana ibulawa ngamaphakathi.√√                  (2)

13.9     Inkosi uMaqoma wagweba ngelithi mabayekwe baye apho bathanda khona
         banikwe nemfuyo yabo kuba bona abangawo amaxelegu.√√                              (2)

13.10    Wayeyinkosi yamaJingqi.√                                                          (1)

13.11    Yimpixano yangaphandle√ kuba sibona ukungavisisani phakathi koMngxongo
         nesigqeba sakomkhulu.√                                                            (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              16                           DBE/2016
                                        SCE – Imemorandam

13.12    Yindoda ekwaziyo ukuthetha inyaniso njengoko injalo ingajonganga buso
         bamntu√√/Ngumntu onesibindi onokwenza nantoni na ukusindisa ubomi
         bakhe√√/Ungumntu woxolo kuba naku engafuni mpindezelo kuMngxongo.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                               (2)

13.13    Ngumntu nonyana wakhe.√                                                          (1)

13.14    Kungokuba umhlaba woyisemkhulu wawutyebile engakwazi ke ngoko
         ukuwunikela kumanyangaza.√ Umhlaba wakokwabo wayewubona njengelifa
         labo engenakukwazi ukuwushiya.√ Babengazi kukwazi ukufulathela
         amangcwaba ooyise.√                                                              (3)

                                                            AMANQAKU ECANDELO C:          25
                                                               AMANQAKU EWONKE:           80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              17                             DBE/2016
                                        SCE – Imemorandam

EMAKUQATSHELWE XA KUMAKISHWA

1. Xa umviwa ebhale iimpendulo ezingaphezulu kwezilindelekileyo, makisha
   impendulo esekuqaleni kuphela. (Umviwa akavumelekanga ukuba aphendule
   umbuzo omde nombuzo omfutshane kudidi olunye.)

2. Xa umviwa ephendule yomine imibuzo ekwiCANDELO                     A,   (imibongo
   efundisiweyo), makisha kuphela emibini yokuqala.

3. Xa umviwa ephendule imibuzo emibini emifutshane okanye imibuzo emibini emide
   kwiCandelo B nakwiCANDELO C, makisha umbuzo wokuqala kuphela
   kwiCANDELO ngalinye.

4. Xa umviwa enike iimpendulo ezimbini ibe eyokuqala ingachanekanga, elandelayo
   ichanekile, makisha eyokuqala ungayihoyi elandelayo.

5. Xa iimpendulo zinonjolwe ngokungachanekanga,             makisha   ngokwendlela
   ekunonjolwe ngayo kwimemorandam.

6. Xa upelo olugwenxa luguqula intsingiselo, yihlabe loo mpendulo. Xa Intsingiselo
   ingaguqukanga ngenxa yopelo olugwenxa, yimakishe loo mpendulo.

Imibuzo emide.

7. Xa impendulo yombuzo omde imfutshane kunoko kulindelekileyo ngokwenani
   lamagama, musa ukumohlwaya umviwa kuba sele ezohlwaye ngokwakhe. Xa
   impendulo yombuzo omde inde kakhulu, phicotha ngokwempendulo ayibhalileyo
   wandule ukuyigqithisela kummakishi ophezulu.

8. Sebenzisa iirubriki zokuhlola ezisisihlomelo A no B kuxwebhu lwezikhokelo
   zokuseta iimviwo ukumakisha imibuzo emide yabaviwa.

    Imibuzo emifutshane.

9. Musa ukumohlwaya umviwa ongasebenzisanga iimpawu zocaphulo xa ecaphula.

10. Kwimibuzo evulelekileyo, musa ukunika amanqaku ngoHAYI/EWE okanye
    ngoNDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Makisha impendulo exhasayo.

11. Akukho manqaku abelwa uYINYANI/BUBUXOKI okanye LULUVO/YINYANI.
    Makishwa impendulo exhasayo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2                                       18                                                                    DBE/2016
                                                                 SCE – Imemorandam

ISIHLOMELO A: IRUBRIKI YOKUMAKISHA ISINCOKO SESIHOBE

ICANDELO A: Irubriki yesincoko soncwadi: ISIHOBE [10 AMANQAKU]

    Imiqathango             Egqwesileyo                Esemagqabini                Eyanelisayo               Eyinxalenye          Engaphumelelanga
                                                       neqaqambileyo              nefanelekileyo
                                  8–10                      6–7                        4–5                        2–3                      0–1
UMXHOLO                -Isihloko sitolikwe       -Ubonisa ukuqonda          -Isihloko sitolikwe        -Ayanelisi indlela       -Akanalwazi    kwaphela
                       ngokunzulu.               nokutolika kakuhle         ngokwanelisayo             ekutolikwe ngayo         ngesihloko.
Ukuhlalutywa           -Iingxoxo ezinomtsalane   isihloko okanye umbuzo.    -Akho amanqaku axhasa      isihloko/umbuzo.         -Impendulo ayikho
kwesihloko, ubunzulu   ezixhaswe                 -Impendulo inazo           isihloko kakuhle.          -Anqongophele kakhulu    mxholweni wesihobe.
bengxoxo, indlela      ngokuvokothekileyo        iinkcukacha ezanelisayo.   -Ezinye iingxoxo           amanqaku okuxhasa        -Impendulo ibonisa
azakuzela ngayo        kusetyenziswa isihobe.    -Izimvo ezibambekayo       zixhasiwe nangona          isihloko.                ukulambatha kulwazi
ingxoxo,               -Impendulo ibonisa        zinikiwe nangona           ingezizo zonke             -Impendulo ibonisa       lwesihobe.
ukuwulandela           ulwazi olugqwesileyo      ingezizo zonke nje         ezixhaswe                  ukuqhwalela kulwazi
kakuhle umhobe.        lwesihobe.                ezixhaswe njengoko         ngokwanelisayo.            lwesihobe.
                                                 kufanelekile.              -Impendulo ibonisa
                                                 -Impendulo ibonisa         ulwazi olusisiseko
7 AMANQAKU                                       ulwazi lwesihobe.          lwesihobe.

                       -Isakhiwo                 -Isakhiwo sicacile kwaye   -Bukho ubungqina           -Isakhiwo sibonakalisa   -Isakhiwo sife amanqe.
ISAKHIWO               siyathungelana.           ingxoxo iyathungelana      besakhiwo.                 iziphene zoyilo.         -Iziphene zolwimi
NOLWIMI                -Ingxoxo ixongxwe kuhle   kakuhle.                   -Isincoko sibonakalisa     -Ingxoxo                 ezingamkelekanga konke
                       kwaye zikhuliswe          -Ukuthungelana             ukusilela kukuthungelana   ayicwangciswanga         konke nesimbo
                       ngokugqwesileyo           kwengxoxo                  nokunamathelana            ngokukuko.               esingachanekanga.
3 AMANQAKU             nangokucacileyo.          kuyalandeleka.             kwezimvo.                  -Bukho ubungqina
                       -Ulwimi, ithoni nesimbo   -Ulwimi, ithoni nesimbo    -Iziphene zolwimi          beziphene zolwimi.
                       sokubhala zivuthiwe,      sokubhala zichanekile      zimbalwa, ithoni nesimbo   -Ithoni nesimbo
                       zinomtsalane,             ubukhulu becala.           sokubhala zichanekile      sokubhala
                       zichanekile.                                         ikakhulu.                  azichanekanga.
                       -Igrama upelo
                       neziphumlisi
                       azinaziphene kwaphela.
AMANQAKU                           8–10                    6–7                        4–5                        2–3                     0–1

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                     Tyhila iphepha

### Page 19

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2
                                     Downloaded from hlayiso.com        19                                                                                 DBE/2016
                                                                   SCE – Imemorandam

ISIHLOMELO B: AMACANDELO B NO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA ISINCOKO SONCWADI- INOVELI NEDRAMA [25 AMANQAKU]

   Imiqathango             Egqwesileyo               Esemagqabini                 Eyanelisayo                Eyinxalenye           Engaphumelelanga
                                                     neqaqambileyo               nefanelekileyo
UMXHOLO                         12–15                     9–11                        6–8                          4-5                      0–3
                     -Impendulo igqwesile.     -Ubonisa ukuqonda           -Impendulo iphakathi,       -Buncinane ubungqina      -Buncinci kakhulu
                     14–15                     nokutolika kakuhle          asiyiyo yonke imiba         obubonakalisa ukusazi     ubungqina obububo
                     -Impendulo ebalaseleyo.   isihloko okanye umbuzo.     ekungenwe kuyo nzulu.       isihloko yaye kunqabile   ukuqonda isihloko.
  15 AMANQAKU        12-13                     -Impendulo inazo            -Akho amanqaku              ukungena nzulu kwimiba    -Iimpendulo zisilele
                     -Ukutolikwa okunzulu      iinkcukacha ezanelisayo.    asixhasa                    ekubhalwa ngayo.          kakhulu ukuphendula
                     kwesihloko                Izimvo ezibambekayo         ngokufanelekileyo           -Ambalwa amanqaku         umbuzo.
                     -Iingxoxo ezinomtsalane   zinikiwe nangona            isihloko                    axhasa isihloko.          -Izimvo zibekwe
                     ezixhaswe                 ingezizo zonke nje          -Ezinye izimvo zixhasiwe    -Iimpendulo               ngendlela engacacanga
                     ngokuvokothekileyo        ezixhaswe njengoko          kodwa ubungqina             ezichanekileyo zimbalwa   konke konke.
                     kusetyenziswa uncwadi.    kufanelekile.               abusoloko busamkeleka.      kakhulu.                  -Alukho kwaphela ulwazi
                     -Ukuqonda                 -Impendulo ibonisa          -Ulwazi lwejenre/netekisi   -Luncinane ulwazi         lwejenre netekisi.
                     okubalaseleyo kwejenre    ulwazi lwejenre netekisi.   alugqibelelanga.            ngejenre netekisi.
                     netekisi.
ISAKHIWO NOLWIMI                 8–10                      6-7                          4–5                         2–3                     0–1
                     -Isakhiwo                 -Isakhiwo sicacile kwaye    -Bukho ubungqina            -Isakhiwo sibonakalisa    -Ukungabikho koyiloo
  10 AMANQAKU        siyathungelana.           ingxoxo iyathungelana       besakhiwo                   iziphene zoyilo.          kwenza ukuba
                     -Intshayelelo nesiphelo   kakuhle.                    obungagqibelelanga.         -Izimvo azithungelelani   kungabikho
                     esigqwesileyo.            -Intshayelelo nesiphelo     -Unamathelwano              kakuhle.                  thungelelwano lwezimvo.
                     -Ingxoxo yakheke          kunye nemihlathi            nothungelwano lwezimvo      -Iziphene zolwimi         -Iimposiso zolwimi
                     ngokufanelekileyo yaze    zicwangciswe ngendlela      lukho, kodwa kukho          ziyabonakala.             nesimbo sokubhala esife
                     yakhuliswa                edala uthungelwano.         iziphene.                   -Ithoni nesimbo           amanqe kwenza
                     ngokucacileyo             -Izimvo zithungelana        -Zikho iziphene zolwimi     sokubhala                 ukungavakali
                     -Ulwimi, ithoni nesimbo   ngokuchanekileyo.           ezithile, ithoni, nesimbo   asichanekanga.            kokubhaliweyo.
                     sokubhala sivuthiwe,      -Ulwimi, ithoni nesimbo     sokubhala sichanekile       -Imihlathi ineziphene.    -Ayichanekanga ithoni
                     sinomtsalane,             sokubhala sisetyenziswe     ikakhulu.                                             nesimbo sokubhala
                     sichanekile.              Ngokuchanekileyo            -Imihlathi ichanekile                                 -Ulwakhiwo lwemihlathi
                                               ikakhulu.                   ikakhulu.                                             ludlakadlaka.
AMANQAKU                      20–25                       15–18                        10–13                      6–8                       0–4

QAPHELA: Ukuba umviwa uwutyeshele ngokupheleleyo umxholo, suka wabhala isincoko esiya sephepha lesithathu, mnike u-0.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P2 May-June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2018-memo/3a8bd66c-71e3-44f1-a955-813f45a93a3f) — isiXhosa HL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2016/36dae255-7dc3-4a53-890f-14a109047f80) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2016/81be9a28-ad7f-4732-8587-d6d769b42e6a) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2018/ec9d9591-11df-4e21-b72a-40623222a98a) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2019-memo/eeda53e2-d0f9-41b1-9724-3eb966bbd98a) — isiXhosa HL · Memo · 2019 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL GR12 MEMO P2 SEPT 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-gr12-memo-p2-sept-2021/1742e48c-7428-4a7d-909f-c1f402274f0a) — isiXhosa HL · Memo · 2021 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
