# isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC June Exams 2016 Question Paper

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the NSC June Exams 2016, 24 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2016/c9e276b6-6363-47c1-9d56-048ff5c7b4d4
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2016
- Exam period: NSC June Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 24

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC June Exams 2016 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2016/c9e276b6-6363-47c1-9d56-048ff5c7b4d4)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC June Exams · 2016 · isixhosa. Question paper, 24 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa HL P2 May-June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2016-memo/bcba489f-a957-4e76-bfa6-eb700cd60baa) — Memo · 2016 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        GRAAD 12

                  SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                                IPHEPHA LESIBINI (P2)

                                          2016

                                                               AMANQAKU: 80

                                                              IXESHA: Iiyure 2½

                           Olu viwo lunamaphepha angama-24.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                               Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        2                                   DBE/2016
                                         SCE

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo.

2.       Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile yesiqulatho
         ekwiphepha elilandelayo uze uchonge imibuzo ebuzwe ngoncwadi
         olufundisiweyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule ukhethe oza
         kuyiphendula.

3.       Eli phepha loviwo linamaCANDELO amaTHATHU:

         ICANDELO A: ISihobe            (30)
         ICANDELO B: INoveli            (25)
         ICANDELO C: IDrama             (25)

4.       Phendula imibuzo EMIHLANU iyonke:

         Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B NOMNYE
         kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo:

         ICANDELO A: ISIHOBE
         IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI.
         UMBONGO ONGAFUNDISWANGA – Ngumbuzo onyanzelekileyo.

         ICANDELO B: INOVELI
         Phendula umbuzo OMNYE.

         ICANDELO C: IDRAMA
         Phendula umbuzo OMNYE.

         UKHETHO LWEMIBUZO KUMACANDELO B (INOVELI) NECANDELO C
         (IDRAMA)

5.       Phendula KUPHELA imibuzo ekwinoveli nakwidrama oyifundisiweyo.
         Phendula UMBUZO OMDE ube mNYE NOMFUTSHANE ube mNYE.
         Xa uphendule UMBUZO OMDE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba
         uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C. Xa uphendule
         UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule
         UMBUZO OMDE kwiCANDELO C. Sebenzisa itshekhlisti ukwenza oku.

6.       UBUDE BEEMPENDULO

         Imibuzo emide yeSihobe kulindeleke ukuba iphendulwe ngamagama
         ali-190–240.
         Imibuzo emide yeNoveli neDrama kulindeleke ukuba iphendulwe ngamagama
         angama-340–390.
         Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo
         lwamanqaku. Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo
         nangokusemxholweni.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2               3                                DBE/2016
                                                SCE

7.       Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo
         nangokusemxholweni.

8.       Imiyalelo ebhalwe ekuqaleni kwecandelo NGALINYE kulindeleke ukuba
         ilandelwe ngocoselelo.

9.       Nombola iimpendulo             zakho   ngokuchanekileyo   ulandela   kwimibuzo
         ekwiphepha loviwo.

10.      Qala icandelo NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

11.      Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo:

         ICANDELO A: Malunga nama-40 emizuzu
         ICANDELO B: Malunga nama-55 emizuzu
         ICANDELO C: Malunga nama-55 emizuzu

12.      Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           4                            DBE/2016
                                            SCE

ITHEYIBHILE YESIQULATHO SEPHEPHA LOVIWO.

Le theyibhile yesiqulatho kulindeleke ukuba incedise abafundi bakwazi ukukhetha
imibuzo abaza kuyiphendula khon'ukuze bangafundi iphepha loviwo lonke.

ICANDELO A: ISIHOBE

Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
         INANI LOMBUZO                  UMBUZO          AMANQAKU       INOMBOLO
                                                                       YEPHEPHA
1.   'Umlambo!'                          Umbuzo osisincoko   10            6
                                            sombongo

2.   'Imbongi yeSizwe, uS.E.K. Mqhayi'   Umbuzo omfutshane   10              7

3.   'UNkosana "The Happyboy"            Umbuzo omfutshane   10              8
     Mgxaji'

4.   'Aphi na amadoda!'                  Umbuzo omfutshane   10              9

                                           KUNYE

Umbongo ongafundiswanga: Unyanzelekile
5. 'Isikhuthali'                 Umbuzo omfutshane           10             11
ICANDELO B: INOVELI

Phendula umbuzo OMNYE.
6. Nyana Wam! Nyana Wam!                 Umbuzo osisincoko   25             12
                                            soncwadi

7.   Nyana Wam! Nyana Wam!               Umbuzo omfutshane   25             12

8.   Ukhozi Olumaphiko                   Umbuzo osisincoko   25             14
                                            soncwadi

9.   Ukhozi Olumaphiko                   Umbuzo omfutshane   25             14
ICANDELO C: IDRAMA

Phendula umbuzo OMNYE.
10. Amaza                                Umbuzo osisincoko   25             17
                                            soncwadi

11. Amaza                                Umbuzo omfutshane   25             17

12. A-a-a! Jongumsobomvu!                Umbuzo osisincoko   25             21
                                            soncwadi

13. A-a-a! Jongumsobomvu!                Umbuzo omfutshane   25             21

QAPHELA:          KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
                  OMDE nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
                  Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI
                  emifutshane.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            5                            DBE/2016
                                             SCE

ITSHEKHLISTI

Kulindeleke ukuba abaviwa baqwalasele itshekhlisti elandelayo ukuqinisekisa ukuba
bakhethe imibuzo ngokuchanekileyo.

ICANDELO                                AMANANI    INANI LEMIBUZO     TIKISHA
                                        EMIBUZO    EPHENDULWAYO     NGASEZANTSI
                                                                         ()
A: ISihobe
   (ISihobe esifundisiweyo)       1–4             2
A: ISihobe
   (ISihobe esingafundiswanga)     5              1
B: INoveli
   Umbuzo osisincoko
   soncwadi OKANYE umbuzo         6–9             1
   omfutshane)
C: IDrama
   (Umbuzo osisincoko
   soncwadi OKANYE umbuzo        10–13            1
   omfutshane)
QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
             OMDE nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
             Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI
             emifutshane.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                      6                                 DBE/2016
                                                       SCE

ICANDELO A: ISIHOBE

VUKANI MADODA KUSILE – A Stemela: Umhleli

IMIYALELO

•    Kweli candelo kubuzwe imibongo nezibongo EZINE ezifundisiweyo nombongo
     OMNYE ongafundiswanga.
•    Umviwa ulindeleke ukuba aphendule nayiphi na imibuzo EMIBINI ebuzwe
     kwimibongo okanye kwizibongo ezifundisiweyo; KUNYE nombuzo omnye
     kumbongo ongafundiswanga okanye isibongo esingafundiswanga.

QAPHELA: Umbuzo ongombongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE ukuba
         uwuphendule. Qinisekisa ukuba ukhetha imibuzo EMITHATHU kweli
         candelo.

Ubude beempendulo zemibuzo emide buli-190–240 amagama.

IMIBONGO EFUNDISIWEYO

UMBUZO 1 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukutyhila indlela ezincedise
ngayo izafobe ukuphuhlisa umxholo.

UMLAMBO – N Thuthani

1         Ngumnyob' ozolileyo ohamb' utyhutyh' amathafa,
2         Isilo esizondlalileyo ukukhwez' imimango,
3         Amajikojiko uhamb' ubhijela endleleni yakho,
4         Yintlwath' ebhijel' ixhoba ukujikel' amagophe,
5         Waphel' umhlambi yinyok' ebimbilizayo.

          .........................................................................
6         Ufike unike ingxelo yohambo lwakho lwendlala,
7         Yehlela ungajiki ubuy' umva njengetshivela,
8         Oko akusayi kukunceda, iliso ezintabeni likujongile,
9         Uyayazi uza kufika ubethwe kokwenu wakuba mdaka,
10        Watyekeza loo mabibi namaxhoba endleleni.

11        Eluhambeni lokugoduka, uz'ufike ulizulu.
12        Wakuba mdaka ulwandle luya kukuchila,
13        Int' emdaka ayifunwa lulwandle,
14        Hamba sigebengandini uye kutshonela,
15        Wakusithela sakuhlala sikukhumbula.
16        Ntaka ndini ulizulu.                                                                         [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                 Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        7                                    DBE/2016
                                         SCE

UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda lo mbongo ulandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

IMBONGI YESIZWE, US.E.K. MQHAYI – JJR Jolobe
1        Anivanga na ukuba ihambile iMbongi yeSizwe?
2        Anazi na imke ngenqwel' egoqoz' emafini?
3        Kunamhla seyimana isalatha inqwal' iwisa,
4        Ithe wambu umnweba wemisebenzi encamisa,
5        Iphethe intshuntshe nomnqayi wokholo.
6        Umthiyi-magama akasele emthe jize na
7        Ngesibuliso sozuko uMesiya edumisa?
8        Ufudukile umphakathi enxuweni elidala.
9        Umkhonzi weenkosi akakhonzi eBhotwe na namhla?
10       Imkile intw' enkulu yasemaZimeni,
11       Usomfekethwana zooBy George kwaMelani,
12       Uwela uMlambo kant' uza neTyala lamawele,
13       Unxanel' imfundo wasel' emthonjen' eLovedale,
14       Untonga yaqingqwa ngumCirha kwaGompo,
15       Uqegu limandla lathwal' iinzima zakwaNdlambe,
16       Usiba lunomda kwiZwi laBantu kwaneMvo,
17       Untetho yatsala ooBhene nooGqatyana,
18       Ungxanyaza wadlul' eDikeni wee xha eMncotsho.
19       Ngumzila ubonwa kuBazili beNene,
20       Usikhundla sikooZikhumbuzo zooNtsikana,
21       Usakhono siselusibeni ngeencwadi,
22       Ugama lifukanyw' ezintliziyweni zeemfundi.
23       Ntab' oZuko kwaNdlambe asinxuwa lakhe na?
24       Ntab' oZuko akuwongekanga na namhla?
25       Ngaphantsi kwakho zodlul' iinqwelo zomlilo
26       Zibeleke izizukulwana zoluhle lweAfrika.
27       Ziya kwalathisana ngawe kwimihla ezayo,
28       Zisithi kulaph' ekulele umThembu omatshamba
29       Ingqangangqanga yentetho yesiXhosa,
30       Ubharhumla ngokwengonyama xa abongayo,
31       Umazwi aluncuthu kwabafundisisayo,
32       Umhlahli-ndlela ngegalelo lokubhaliweyo,
33       Into kaMqhayi iMbongi yeSizwe Jikelele.

2.1      Xela isafobe esisetyenziswe kwimiqolo yokuqala emibini kulo mbongo.              (1)

2.2      Cacisa umfanekiso-ngqondweni onikwa sisifanekisozwi u-wambu kumqolo
         wesi-4?                                                                          (2)

2.3      Loluphi udidi lwembongi oluvezwa zizixhobo ethetha ngazo imbongi kumqolo
         wesi-5?                                                                          (1)

2.4      Yintoni etyhilwa kukungalingani kwezitanza ngokwesakhiwo solu didi
         lwesihobe?                                                                       (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                            8                                     DBE/2016
                                                             SCE

2.5         Chonga umqolo obonakalisa ukuba lo kubongwa ngaye ukwangumbhali
            wamaphepha-ndaba esiXhosa.                                                                           (1)
2.6         Iphuhlisa ntoni imbongi ngoMqhayi xa isithi, 'Ntab' oZuko kwaNdlambe
            asinxuwa lakhe na?'                                                                                  (2)
2.7         Myalezo mni odluliswa yimbongi ngendima edlalwe nguMqhayi kulwimi
            lwesiXhosa?                                                                                          (2)
                                                                                                                 [10]
UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
UNKOSANA 'THE HAPPYBOY' MGXAJI – N Thuthani
      ...............................................................................
1     Igqubil' into kaMgxaji kumabal'eSisa Dukashe,
2     Ihamb' ihlangana neenkunzi ezinzima kuqhum'uthuli,
3     Izigeq' izidudula izeyelisel' emaweni,
4     Inkunz' empondo zingxangxaka ithwele amaxhoba,
5     Wakhawuleza wayindumasi uMgxaji, engenantanga!
6           Uzibethil' iimbethi–manqindi zoMzantsi Afrika gqibi,
7           ElaseRhawutini nelaseKapa zikhuph' iinkunzi zalo,
8           Into kaMgxaji isenz' izimanga kumabal' aseMdantsane,
9           Yakungen' eqongen' ityityimbe itshawuza,
10          Ixel' umzi usombelelwa ziingxangxasi.
            ...............................................................................
11          Zize zithontelana iimbethi-manqindi zaseRhawutini,
12          EKapa, eNatala, eBloemfontein naphi na.
13          Zize zithontelana zaxel' iimvula zehlobo,
14          Zakroza nganye zaxel' amakhwenkw' eentonga esitikini,
15          Zize kufun' intshing' ebanjwe yinkunzi yaseMonti,
16          Zalwa zizijul'ijacu yem'entla into kaMgxaji.
            ...............................................................................
17          Uzidaphul' ezaseTshayina zatoshatosha,
18          Uziphambanisile ezaseMelika zaqhana,
19          Wazibhovuza nezaseNgilane zee folokohlo,
20          Alandul' amaFrentshi athi ayingangawo,
21          ElaseRashiya labhebhetha lathi lisakhand' izikhali!!
22          EzaseJamani zixhomile zayikhomb' emva kwekaHitler,
23          Zathi zona zisakhoth' amanxeba eemfazwe zehlabathi,
24          Zamkhumbuza ngeenkunzi zaseItaly kwaTaliyane,
25          Zalandul' ezalapho zathi zinoxanduva lokwakha ibhulorho,
26          Zathi kwalani angaweleli ngezo bhulorho
27          Ukuya kwezaseMzantsi Melika?
28          Nezalaph' iinkunzi zabhebhetha,
29          Zathi xa oyise ooxholovane baseMelika akanantanga,
30          Suka yayinkuphenkuphe izizwe azanika sihlahla,
31          Suka yayintuntanja umtyhutyhumezo ongabheki ndawo,
32          Izizwe zimkhuphela ngapha nangapha okaMgxaji.
            .................................................................................
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                           Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                           9                                    DBE/2016
                                                            SCE

33          Igama lakhe kwezamanqindi liyimbalasane,
34          Kungubham bham, gaga, jebh jebh eMdantsane,
35          Kutyhalw' inqindi kwelaseMonti!

3.1         Yintoni ebangela ukuba imbongi isebenzise uphawu loshiyo-sikhamiso
            kwistanza soku-1?                                                                                  (1)

3.2         Mfanekiso-ngqondweni mni otyhilwa yimbongi kumqolo wesi-8 nowe-9?
            Xhasa impendulo yakho.                                                                             (2)

3.3         Xela udidi lwesafobe esisetyenziswe kakhulu yimbongi kwistanza sesi-3.                             (1)

3.4         Ithetha ukuthini imbongi kumqolo we-18?                                                            (1)

3.5         Nika isixhobo sohlalutyo esikrwelelwe umgca ngaphantsi ekuqaleni kumqolo
            wama-30 nowama-31.                                                                                 (1)

3.6         Phawula ngokusetyenziswa kwezifanekisozwi kumqolo wama-34.                                         (2)

3.7         Uthini umongo walo mbongo?                                                                         (2)
                                                                                                               [10]

UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda esi          sicatshulwa         sombongo           silandelayo,wandule   ukuphendula     imibuzo
elandelayo.

APHI NA AMADODA! – M Mbuthuma
       ................................................
1      Zemk' iinkomo, magwala,
2      Nt' ezifungel' efileyo,
3      Nt' ezijong' owaz' umqala,
4      Zilibal' iintsana zazo,
5      Amagwal' anezishwabulo
6      Zeminyanya engookhokho,

7           Nohlala nibekw' ityheneba
8           Zizizukulwana ezizayo:
9           Yibulalen' inyoka, madoda,
10          Yod' iwafukam'amaqanda-
11          Kant' ayaziwa konke–konke
12          Ukuthi yoqandusela silo sini na.
13          Nants' isiz' ivuy' emzini!
14          Iqondil' aninto yanto.
15          Nants' isiz' ibhuku-bhukuleka!
16          Zidenge,vuyisanani nayo!
17          Nantsi ingen' isahlula-hlula!
18          Aya phi n' amadoda kulo mzi?

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                         Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                      10                     DBE/2016
                                                       SCE

19       Nants' ikhoth' izilumko-
20       Az' asimakhoth' exathula na?
21       Nants' izam' ukusiza-
22       Az' asiyontsiza-mbulali na?
23       Nants' ivuyis' abantu-
24       Az' asimavuyis' esiwisa na?
25       Kulusizi kongaboniyo
26       Isiphelo sakhe sisemnyameni;
27       Kululoyiko kumagwala
28       Af' erhangqwe yintamb' obugwala;
29       Sendisizel' amakroti
30       Oogazi-ntliziyo ndakondela.
         ...........................................

31       Ndide ndithini na, nto zakuthi,
32       Ze ndibe ndinipheth' emanyeni?
33       Yini na ngqukuv' ezinkone
34       Zejoj' elipapisi kumahashe,
35       Maphec' alubhelu kaNtu
36       Abotshwe mhl' umthwal' unzima?

37       Lumkan' intamb' inganirhintyeli,
38       Hlez' ingabi nakukhululwa!
39       Mna ndibon' ishwangusha
40       Liza lixhakwe bubunewu-newu.
41       Azi ziyini n' iintsana zenu?
42       Ngenene ndoyik' endiyibonayo!

4.1      Yintoni ebangela ukuba imbongi isebenzise uphawu loshiyo-sikhamiso
         kwisitanza soku-1?                                                                 (1)

4.2      Tolika okuqulathwe kwisitanza sesi-2 kumqolo we-9 nowe-10.                         (2)

4.3      Mfanekiso-ngqondweni mni onikwa yimbongi kumqolo we-15? Xhasa
         impendulo yakho.                                                                   (2)

4.4      Xela udidi lwesafobe esisetyenziswe kakhulu yimbongi kwisitanza sesi-3.            (1)

4.5      Phawula ngokuphuhliswa kukusetyenziswa kwemibuzo buciko kwisitanza
         sesi-4.                                                                            (2)

4.6      Unjani umoya wembongi kwisitanza sesi-5?                                           (1)

4.7      Nika injongo yokusetyenziswa kophawu lwesikhuzo kumqolo wama-42.                   (1)
                                                                                            [10]

                                                       KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                    11                                 DBE/2016
                                                     SCE

UMBONGO ONGAFUNDISWANGA

UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda lo mbongo ungezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

ISIKHUTHALI – LS Ngcangatha

1        Kubantu abakhoyo hay' isikhuthali!
2        Ngumnt' onononophel' asinto yakh' ukungakhathali,
3        Sithi siwuva sibe ngath' asiwuva umsebenzi.
4        Yint' engathi yonwabile yosulw' iinyembezi.

5        Ndithi mn' isikhuthali asikhathazi mntu,
6        Kunjalonje asingomnt' onengqondo ebuthuntu.
7        Akungeze usibone sisenz' ubutshijolo.
8        Sona kaloku sivana nokuba noxolo.

9        Le nt' isikhuthal' isolok' ichwayitile.
10       Ukusibona siyekelel' umzimba kunqabile.
11       Kowaso umlomo ayinasiphelo ingoma.
12       Ukanti indima yomsebenzi waso woyincoma.

13       Ndithi le nt' isikhuthali sisiquququ.
14       Nalo ivila malikhuthale lenz' inguqu.
15       Ibhongo laso lihleli liqaqambile.
16       Intloko yaso isolok' ithambile.
         .......................................................
17       Siya kuzingca isizwe sakhe ngaye.
18       Ekugqibeleni woxhaml' inyhweba naye,
19       Esakuwufez' umsebenzi wofuman' inzuzo.
20       Ekusebenzen' apha kukh' umvuzo.

5.1      Xela injongo yokusetyenziswa kophawu lwesikhuzo kumqolo woku-1.                              (1)

5.2      Yintoni unobangela wokushiywa kwezikhamiso kumqolo-wesi-2?                                   (1)

5.3      Zifana njani izitanza zalo mbongo ngokwesakhiwo?                                             (1)

5.4      Loluphi udidi lombongo olu? Xhasa impendulo yakho.                                           (2)

5.5      Cacisa okuqulathwe sisitanza sesi-3.                                                         (2)

5.6      Nika isixhobo sohlalutyo esiboniswa kukufana okusekuqaleni kumqolo we-18
         ukuya kowama-20.                                                                             (1)

5.7      Mfundisoni edluliswa             yimbongi       ngeziqhamo   zokukhuthala   kwisitanza
         sokugqibela?                                                                                 (2)
                                                                                                      [10]
                                                                   AMANQAKU ECANDELO A:               30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        12                                  DBE/2016
                                         SCE

ICANDELO B: INOVELI
IMIYALELO
•   Kweli candelo kubuzwe iiNoveli ezimbini.
•   Khetha umbuzo kwiNoveli oyifundisiweyo.
•   KwiNoveli ngaNYE kubuzwe imibuzo emiBINI, OMDE NOMFUTSHANE, ukususela
    kumbuzo wesi-6 ukuya kumbuzo we-9.
•   Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.
QAPHELA:         Xa umviwa ekhethe umbuzo OMDE kwiCandelo B (kwinoveli)
                 KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OMFUTSHANE
                 kwiCandelo C (kwidrama).
                 Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo B (kwinoveli)
                 KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OMDE kwiCandelo C
                 (kwidrama).
Ubude beempendulo zemibuzo emide bungama-340–390 amagama.
UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa

Phicotha impixano kwincwadi ethi, Nyana wam! Nyana wam! phantsi kwezi zihloko
zilandelayo:

•   Inkcazo yempixano neendidi zayo.
•   Impixano yangaphakathi kuThole.                                                        [25]

UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)

NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA A

'Kutheni na madoda sangena eHumansdorp kanti siya eGcuwa?' wabuza uThole
engaqondi. Ngolwazi lwakhe ngemfundo xa eseGcuwa iHumansdorp ingaphaya
kweBhayi, wayengalindele kugqitha kuyo xa esiya eGcuwa.
'Siya kuzazi njani ke thina mfondini iindlela zabaqhubi beemoto,' watsho ukuphendula
uThemba. Akazanga ayinanze le mibuzo umqhubi, wayingena wayidlula iHumansdorp
eqinisile wemka isizungu. Uthe esamangalisiwe uThole wabona omnye umbhalo Paul
Sauer Bridge kungekudala bedlula kuloo bhulorho babona omnye umbhalo Knysna
Cuttings.
'Hi madoda kutheni le ndlela ngathi isingise ngaseKapa nje?' watsho uThole
engxamele ukundweba ecinga esezolo. Akuzange kubekho uphendulayo kulo mbuzo.
'Madoda ndiphenduleni ndiyabuza?' uphindile ebuza.
'Mfondini akuthanga uya eGcuwa?' wabuza umqhubi wemoto.
'Nditshilo.'

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         13                                 DBE/2016
                                          SCE

'Ke ufuna ntoni ngoku?' watsho umqhubi engamanga eyivuthela imoto.
'Ndingxamele ukungayiqondi le ndlela yakho,' watsho uThole eyekelela.
Kuthe besaxoxa leyo bavela komnye umbhalo, 'You are now entering the Knysna
forests' kwaphindwa kwabhalwa into enininzi ezantsi kwawo kulunyukiswa abantu
ngezilo ezilapho, aye namahlathi ethe thantalala phambi kwabo. Bagqithe njalo kulo
mbhalo baye sebengena ehlathini. Bangene nje yema imoto. Wehla umqhubi wayivula
ngaphambili wayiphathaphatha wabonakala enikina intloko esiza kubo emotweni esithi,
'Madoda, ndiphelelwe ngamafutha,' watsho wangena emotweni lo mfo wee nxolokotho
eqamele ngevili lokuqhuba.

7.1      Nika igama lomlambo elenza ukuba uThole akulibona aqiniseke ukuba
         ababheki Gcuwa.                                                                   (1)

7.2      Loluphi olunye uhambo akhe waluhamba uThole ekwahamba nabahlobo
         bakhe?                                                                            (1)

7.3      Yintoni ebangela ukuba uThole ashiye iBhayi?                                      (2)

7.4      Sesiphi esi siganeko sezolo acinga ngaso uThole?                                  (2)

7.5      Phawula ngokungaphenduli kukaSonwabo noThemba bebuzwa nguThole?                   (2)

7.6      Xela injongo kaMangaliso yokuba enze isigqibo sokulifulathela elaseKnysna.        (1)

7.7      Zinto zini EZINTATHU ezazimenza umntu afumane iimbasa esikolweni
         ngokwale noveli?                                                                  (3)
                                        KUNYE
ISICATSHULWA B

Wathi akulibona elo lifu leeqhiya liphephezela naye wakhupha eyakhe ebulisa ngobo
buso buzele uncumo, suka wathi ephephezelisa njalo zabonakala ziphalala iinyembezi
emehlweni akhe. Asazi ke nokuba wayecinga ntoni na ngeso sihlwele, mhlawumbi
yayiziinyembezi zemincili, masikhe sibe sisitsho.
'Inene ukuba abantu babengako eYeriko mhla uZakeyu wakhetha ukukhwela emthini
ukuze ayibone iNkosi makube wayemninzi umntu loo mini ndiswele umthi oku kwam
ngendikhwele kuwo ndixele uZakeyu,' yavakala isitsho enye intokazi ixakekile kunzima
ukugqobhoza kuloo ndimbane ibone ekwakukhonjiswana ngaye.
Bathi ukuba bawubone loo mbhodamo wale ndimbane abaphathi baqonda ukuba akuyi
kuba kuhle ukufika kwalo mphakathi ebantwini bacela amapolisa ukuba abadudule
abantu abakhuphele ngaphandle kwesikhululo abaxelele ukuba uza kuziswa kubo
abafuna ukumbona. Yaba ngumsebenzi onzima kakhulu ke lowo            kumapolisa
owathatha iyure yonke kwade kwajijwa cebo limbi ukuze abantu baphume
esikhululweni kangangokuba iinqwelo zomoya ekwakufuneka ziphumile zashiywa
lixesha kunzima ukuba abakhwelayo bagqobhoze kuloo ndimbane ukuya kukhwela.
Abefundisi ababemthwele besiza naye baqonda bengekafiki naye ukuba akuyi kulunga
bazokufika naye kweso sihlwele kuba hleze ngenxa yemincili bamenzakalise
betsalatsalana ngaye bacinga cebo limbi lokuba bachwechwise imoto bamthubelezise
ngayo emke engabonwa.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2               14                                 DBE/2016
                                                SCE

7.8        Leliphi ixesha elityhilwa         yinqwelo-moya   eyayikhwelwe   nguMangaliso
           ngokwesimo sentlalo?                                                                 (1)

7.9        Sisombululo sini esenziwa ngamapolisa ngenxa yombhodamo wabantu
           ababelapho esikhululweni?                                                            (2)

7.10       Zizathu zini EZIBINI ezazibangela ukuba uThozama naye alangazelele
           ukumbona uMangaliso ekufikeni kwakhe?                                                (2)

7.11       Likweliphi inqanaba       ibali   ngokwesakhiwo   kwesi   sicatshulwa?   Xhasa
           impendulo yakho.                                                                     (2)

7.12       Siganeko sini esenzekayo esibuhlungu xa kwakuhlangatyezwe uMangaliso?                (2)

7.13       Ngqina ukuba uThozama wadlala indima ekubeni uMangaliso azane noyise
           uMkwayi.                                                                             (2)

7.14       Mfundisoni efumaneka kule ncwadi kwimpumelelo kaMangaliso?                           (2)
                                                                                                [25]

UMBUZO 8 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

Phicotha impixano kwincwadi ethi, Ukhozi Olumaphiko phantsi kwezi zihloko
zilandelayo:

•     Inkcazo yempixano neendidi zayo.
•     Impixano yangaphakathi kuMfazwe.                                                          [25]

UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)

UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA C

Umfo omkhulu wayekunyaka wakhe wokugqibela kubugqwetha eYunivesithi. Yena
wafika mva efama ekubeni bedilizwe eYunivesithi ngodushe lukaKK. Ndandimbalisele
okwathi kwandehlela, wothuka kakhulu liyelenqe lamapolisa ukufuna ukundenza
incukuthu ngenkani. Wayehlupheke njengoko nam ndandihluphekile kukusweleka
kukaKK ngendlela awasweleka ngayo. Umfo omkhulu engengomntu unakuthetha
kakhulu kakade, wasuka waba sisimumu ngakumbi, apho athethe khona ibe yincwina
ediza ukuxheleka kwasemphefumlweni.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         15                                   DBE/2016
                                          SCE

Sathi chu sithule simamele ukubetha kwezihlangu endleleni, xwashu, xwashu ukuya
apho kukhwelelwa khona izinto ezihambayo, yena eza kudzulela kuQobo. Imini
yayibonakala ukuba iya kuthi iqina libe likhupha intlanzi emanzini, kodwa ngelo xesha
lentsasa yonke into yayingathi iyanyuquza ukuhamba oku. Laziziliza ilanga ukusuka
phezu kweentaba ngathi ngumtshakazi owoyika amehlo. Amasebe emithi athi
ukushukuma axela ukuhamba kwemazi esindwa sisisu kukuqunjelwa. Iintaka
zazimana zivuka zithi pha-pha lontshi komnye umthi, ingxolo edla ngokububula
kamnandi yazo iswelekile. Ndandimana ndiphawula ngesi simo kufo kamalume, kodwa
abe ngathi akavanga nto, asuke adetyeze detye detye ukuhamba oku. Kwisikhululo
seetekisi yayisisiqhoqhobela, ingengomntu izimbovane, nkungu nelanga yakwabani.
Sithe xa sikude kufuphi saqaphela ukuba ubuninzi babantu bongezelwe nangamajoni
ayefuna undikho. Ayeziziqhu ngeziqhu ezihamba nezinja kunqandwa abantu bangayi
kukhwela ezitekisini. Kwakungathi kudlalwa undize kuba ayesithi evala babe abantu
bephumela kwelinye.

9.1      Xela eli yelenqe lenziwa ngamapolisa athetha ngalo uMfazwe.                         (2)
9.2      Kwenzeke ntoni ukuze uSiqithi noMfazwe bazibone besendleleni?                       (2)
9.3      Phawula ngesimo sentlalo ngokwesicatshulwa?                                         (2)
9.4      Mqondiso mni esiwutyhilelwa ngumbhali ngesimo sezulu esimathumb' antaka
         ngale mini?                                                                         (2)
9.5      Nika isizathu esabangela ukuba uMfazwe abalekele kwaninalume.                       (2)

9.6      Siganeko sini esamothusayo uMfazwe kuloo ndlela iya eSihlahleni?                    (2)

                                        KUNYE

ISICATSHULWA D

Ndithe sendikhathule umgama omde xa ndibona ukuba nentaba iyaphela, ndangenwa
luvalo endingazi ukuba luvela phi na. Ndithe rhuthu eliya qokobhe, kuwo onke lawa
mafutha, ndazithi tshwe apha ebunzi, ndahlikihla nasefokothweni. Eneneni
ndandingasazi isizathu sokuba ndenze oku. Ndavela nje ndenza into endiyixelelwa
yingqondo yam. Ngamanye, lawa echanti ndaqaba izandla, ndakugqiba ndahlaba
phambili. Izilo nezilwanyana endandihamba ndidibana nazo andingezibalisi. Ezinye
iinyoka ndandiqabuka sendiphezu kwazo. Inyuse intloko, ivuthelane lumane ukuthi
letshe ulwimi, ndibuye umva kancinci ndimshiye eluxolweni umnumzana.
Phambi kokuba ndigqithe kwisigcutyana samatyholo endingawaqondiyo, ndandiye
ndithathe esindayo imbokotho ndigibisele, kanti kuloko kuza kuthi taa inkunzi
yembabala. Ndixwese intaba ndada ndaya kufika elucingweni olwenza umda xa kanye
amathunzi aqalayo ukukekela. Ndihleli phantsi ndasinga amazantsi entaba.
Kwakubonakala kukho intshukumo phaya ezibukweni, kodwa ngenxa yokuba
lalisithwe yimithi ndingenakwazi ukuba kuqhubeka ntoni na kanye kanye.
Umgama phakathi kwam nalo wawungaya phaya kumashumi amabini ekilometha,
kukude kakuhle. Emva kwethuba ndaphakama ndaya elucingweni olwaluwohlowohlo
kuloo ndawo ndandikuyo. Ndabona ngeengqatha kunye nobulongwe beenyamakazi
ukuba makube yindawo yazo yokuphumela, lakatyu kwakanye, ndawela. Ndithathe
ufele lomzingeli ndaluthi khatha phantsi kwebhanti, ndakhweza iintaba ndikhawulezile.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2               16                              DBE/2016
                                                SCE

9.7      Uyaphi uMfazwe sele ekule ndawo akuyo nje?                                           (1)

9.8      Ndima ni eyadlalwa ngumzingeIi eqinisekisa ngokhuseleko lukaMfazwe?                  (2)

9.9      Likweliphi  inqanaba           ibali   ngokwesakhiwo    kwesi     sicatshulwa?
         Xhasa impendulo yakho.                                                               (2)

9.10     Caphula kwisicatshulwa ibinzana elibonisa ukuba ilanga laliseza kutshona.            (1)

9.11     Khankanya into ibe-1 encomekayo eyeza nenkululeko kule ncwadi.                       (1)

9.12     Msebenzi mni owawusenziwa ngumzingeli ngaphambili?                                   (1)

9.13     Kwenzeka ntoni kuKhonjwayo ukuze azibone sele ephambene?                             (2)

9.14     Mfundisoni efumaneka kule ncwadi             ngendima   edlalwe    nguFriday?
         Xhasa ngeengongoma EZIMBINI.                                                         (3)
                                                                                              [25]

                                                          AMANQAKU ECANDELO B:                25

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          17                         DBE/2016
                                           SCE

ICANDELO C: IDRAMA

IMIYALELO

•   Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiiDrama ezimbini, ukususela KUMBUZO 10
    ukuya KUMBUZO 13.
•   KwiDrama ngaNYE kubuzwe imibuzo EMIBINI; OSISINCOKO SONCWADI kunye
    NOMBUZO OMFUTSHANE.
•   Khetha umbuzo ube MNYE uwuphendule.

QAPHELA:       Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B
               (kwinoveli); KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OMDE
               kwiCANDELO C (kwiDrama).
               Xa umviwa ekhethe umbuzo OMDE kwiCANDELO B (kwiNoveli);
               KUNYANZELEKILE     ukuba   akhethe umbuzo  OMFUTSHANE
               kwiCANDELO C (kwiDrama).

Ubude beempendulo zemibuzo emide bungama-340–390 amagama.

UMBUZO 10 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

AMAZA – ZS Qangule

Ukwahluka kwamaxesha abaphile kuwo abalinganiswa kube ngunozala wokungabikho
kwemvisiswano neziphumo ezibi kule ncwadi. Ngqina oku ngeziganeko ezikulo
mdlalo.                                                                             [25]

UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)

AMAZA – ZS Qangule

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA E

LIZO:       Ubuhomba bakho batsha nomtshato.

ZODWA:      Utsho kuba kutheni?

LIZO:       Iihagu zingqengqa emnyango, Iinkuku
            zifukamela ezikhabhathini.

ZODWA:      Ewe.

LIZO:       Ibhedi lihlathi leencukuthu namagciwane.

ZODWA:      Ewe.

LIZO:       I-emele liqula lamaphela,
            Izinja ngabesuli bezitya.

ZODWA:      Ewe.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                              Tyhila iphepha

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           18                 DBE/2016
                                            SCE

LIZO:         Izitulo neetafile ngamahashe abantwana,
              amaselwa neefadukhwe zizitishi
              zeempukane. (Uyaphakama uZodwa uya
              etafileni).

ZODWA:        Thetha ndiphulaphule.

LIZO:         Nokuhamba oku ugobile ngathi uza
              kuzamisa amarhewu.

ZODWA:        (Eqoqosha amathambo etafileni). Ewe.

LIZO:         Ulixelegu elidla umongo wemihlathi.

ZODWA:        Kaloku umunda okubhetele wedwa eBhayi.

LIZO:         Ubhitye nokubhitya.

ZODWA:        Ndafika apha ndithe mome, ndithe wohlo
              ngabantwana bakho.

LIZO:         (Ejongisisa uZodwa ezinyaweni) Zide zibe
              namasa iinyawo.

ZODWA:        Ndintlekezwe ngamagade akowenu.

LIZO:         (Ethatha iphepha efunda) Akufundi
              namaphepha-ndaba la.

ZODWA:        (Ejika ebambelela esinqeni) Uyaqonda
              nje ukuba ilanga kufuneka liphume
              sendiphekile? Liyatshisa abantwana
              kufuneka sendibahlambile, liyagqatsa
              amasimi kufuneka sendiwenze mdaka.
              Liyajika iimbiza zangokuhlwa mazibe
              sezibhadla, ziyavalelwa impahla, yonke into
              mayibe seyilungile.

LIZO:         Kunzima apha kuwe, akutsho?

ZODWA:        Ubomi buthengwa ngemivumbo ngumntu
              obhinqileyo.

LIZO:         Uthi ugqadaza apha ube uqukeza phaya.
              Usebenza imini yonke nasebusuku
              akuphumli.

ZODWA:        Kukuphumla ukulala uguqile ucinga
              ingomso?

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                       Tyhila iphepha

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            19                            DBE/2016
                                             SCE

LIZO:            Ubuthongo bokwenene wabugqibela
                 useyintombi.

ZODWA:           Ewe.

LIZO:            Sukuxhala, uza kuphumla.

ZODWA:           Xa kutheni?

LIZO:            Xa ndikukhulule kula matyathanga
                 ndikuqamangele ngawo.

ZODWA:           Uthetha ukuthini?

LIZO:            Ndithi uza kukhothwa amanxeba.

ZODWA:           Ngubani? Phi?

LIZO:            Ngabazali bakho, kokwenu.

11.1     Sincokola siphi esi sibini?                                                     (1)

11.2     Yintoni unobangela wokuba kubekho ukuxambulisana phakathi kwesi sibini?         (2)
11.3     Saba yintoni isiphumo soku kuxambulisana kuKUMBUZO 11.2?                        (1)

11.4     Loluphi udidi lwempixano olufumaneka kwesi sicatshulwa? Xhasa impendulo
         yakho.                                                                          (2)

11.5     Likweliphi inqanaba ibali kule ndawo? Xhasa impendulo yakho.                    (2)

11.6     Chaza isimo sentlalo kwesi sicatshulwa.                                         (2)

11.7     Chaza unobangela wokuba uZodwa aye eRhawutini.                                  (2)

11.8     Waziwa njani uMaLimakhwe ukuba ungumama kaNamhla?                               (2)

                                        KUNYE

ISICATSHULWA F

NGXELELO:         Niyivile ke bantu bakuthi imitshontshi
                  ethi amagqobhoka aza kwenza inkonzo
                  emangcwabeni.

MPHURHU:          Kwawaphi amangcwaba?

NGXELELO:         Indawo yamangcwaba inye kaloku.

WELISILE:         Into enjalo ayinakuhla,
                  Kulele iinkonde zakowethu entabeni.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           20                 DBE/2016
                                            SCE

PHATHUMZI:        Ngoobani iinkokeli zeli nyala?

QEBEYI:           Ukhala wabo njengoko nisazi nguZazile,
                  Amagosa aphambili nguKhulile
                  noMzabalazi.

WELISILE:         Ungazishiyi eza ntshebe
                  zinguSilumko, la maqhingashe uhlala
                  eBhayi.

MPHURHU:          Lo Khulilendini yimbalasane yegqobhoka
                  nesifundiswa, wayengumqhitsiba weqaba
                  elabuya eKapa selikwazi ukufunda
                  iBhayibhile nokunxiba iqhina

QEBEYI:           Uthini ngoMzabalazi

PHATHUMZI:        Ndimazi eseyinkwenkwe lowo.
                  Wayelikrwadase lomdlengele,
                  Into ehamba ikradula emimangweni,
                  Ingqutsela ehamba igila ii-emele
                  Zamantombazana kule milambo.

SIXHAXHA:         (Egibiseleka ukuthetha)
                  Umbuso wamagqobhoka uyadelela,
                  Awunabhunga tu nomnye umntu.
                  Bengasibuzi nje besithe siyavuma?
                  Bengasibhungisi nje besithe siyakholwa?
                  Sisiqhelo sabo ukwenza ngogonyamelo,
                  Makhe siyijonge ke loo ndawo namhla.

WELISILE:         Kunjalonje akazazi apho akhoyo
                  amagqobhoka!

SIXHAXHA:         Ndisuka ndiphathwe sisicaphucaphu
                  ndakucinga ngoongantweni bamagqobhoka,
                  Oosithubeni, oondilele, iimbukumbucu
                  Ezisebenzela ubholobholo kuphela.

QEBEYI:           Liyeke ungaligqibanga,
                  Ndicuceka umxhelo mihla le
                  Ndakubona udonga lwemfundo
                  Olumiswe zizixhofula zeemfundimani,
                  Uqilima olwakhelwe
                  Ukwahlula umntu emntwini wakowabo!

SABATHA:          Ukholo nemfundo ngabaphangi bengqondo!
                  (Kuthi cwaka umzuzu.)

MPHURHU:          Ngokucacileyo simoya mnye,
                  Masiqhubele phambili, kuyahlwa.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                       Tyhila iphepha

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        21                                   DBE/2016
                                         SCE

QEBEYI:           Into eseleyo ke ngoku
                  Kukuba senyuse idini, sibulele uQamata
                  Ngokusinika amandla okuhlonela isithethe.
                  Sakulenyusa idini ngokunyuka intaba
                  sixhobile,
                  Sifike emangcwabeni ngexesha lokugaleleka
                  kwamagqobhoka
                  Siwacele ukuba anike abaphantsi imbeko
                  yabo.
                  (Ejonga kuNgxelelo)
                  Kuwe ke mkhuluwa.

11.9      Xela udidi lwengoma eyayivunywa ngabalinganiswa abakwisicatshulwa.               (1)

11.10     Sizathu sini esenza ooWelisile bangayingeni into yokwenziwa kwenkonzo
          emangcwabeni?                                                                    (2)

11.11     Zinto zini ezingaqhelekanga ezenziwa nguSilumko emangcwabeni?                    (2)

11.12     Asixelela ntoni ngoSixhaxha amagama akwizibiyeli athi, 'Egibiseleka
          ukuthetha'?                                                                      (2)

11.13     Yeyiphi indima edlalwe nguNkosi uGobinamba emangcwabeni?                         (2)

11.14     Ucinga ukuba zafezeka iinjongo zikaSilumko zokubizela abantu kwinkonzo
          yasemangcwabeni?                                                                 (2)
                                                                                           [25]

UMBUZO 12 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto

Ukudlelelwa amalungelo kwabalinganiswa abathile kube ngunozala wokungabikho
kwemvisiswano neziphumo ezibi kule ncwadi. Ngqina oku ngeziganeko ezikulo mdlalo.          [25]

UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)

A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA G

MAMCETHE: MamCirha, amadoda akafani, afana nje
          ngeentshebe kuphela. Le yam ke
          ikhokhobela kum ngegwangqa layo nje
          ukuba ndiphazamele kwelo cala
          lokuyibonisa ngenguquko. Kungoku nje
          inomkhwa wokuba ingafuni namnye umfazi
          apha kubafazi bayo ukuba abeke umcondo
          apha. Lowo ukhe weza kundibona,
          umbethela ukumbulala.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           22                     DBE/2016
                                            SCE

NOMKHINI:        Hayi bo! ixhego elingakaya uthi lingayenza
                 loo nto? Ubawo uNtlane ngathi ngumntu
                 olungileyo nje, ukwazi njani ukuphakamisa
                 isandla? Hayi bo andikholelwa kuloo nto.

MAMCETHE: Ukulunga kona ulunge ngokugqibeleleyo.
          Kodwa uthi nje ukuba uphathe into
          yeVangeli kuye, uyichamele incoko, abe leliya
          lona liphethwe emsileni irhamba.

MAMCIRHA:        Anjalo onke la maqaba angala madoda ethu.
                 Mna ndiza kuthi sebenzisa nje eli cebo unalo
                 lokuhlalisana ngoxolo nexhego lakho sisi.
                 Kaloku awusenabantu bokuphephela ngoku.
                 Ndibulela nale yokuba nje ukuba mhle,
                 ngenene iNkosi inamandla, iyabakhangela
                 abantu bayo.

NOTSONTA:        Le Nkosi siyikhonzayo kaloku inengubo
                 enkulu esambathisa ngayo. Yiloo ngubo
                 nangoku ke le ibangele ukuba umam' uMary
                 omelele kangaka emva kwezi zehlo zibi
                 kangaka athe wazifumana ngoonyana bakhe.
                 Nangoku ndiqinisekile ukuba iNkosi
                 isecebeni, kaloku ithe ngokwayo asiyi
                 kuswela nto.

NOMKHINI:        Yitsho uphinde ntombi yasemaQocweni.
                 Silapha nje yenye yezinto leyo esindulule
                 kwaMankazana. Siyazi ukuba sekulithuba,
                 kodwa sasigqibe ekubeni size kukuvelela
                 umam' uMary. Size kukuxelela ukuba "sikho
                 sonke, ungazenzakalisi" njengoko zisitsho
                 nezibhalo zabefundisi.

MAMCIRHA:        Phofu ke akashiyekanga yedwa, ushiywe
                 noomolokazana kunye nabazukulwana
                 ngabazukulwana. Akakwazi ke ngoko
                 ukuba yinkedama.

MAMCETHE: Kwowu! Ndiyayibulela ke kambe iNkosi
          ngabo bantwana bam ndishiywe nabo.
          Seyingabona bantu ndiphalazela kubo
          intlungu yam, kwaye ke noNtlane akakwazi
          nokubabetha kaloku bona xa bathe beza
          apha kwam, usuka nje naye awe amandla
          okubangxolisa kuba ubathanda gqitha
          oomolokazana bakhe.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                           Tyhila iphepha

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           23                              DBE/2016
                                            SCE

13.1     Bancokola bephi aba balinganiswa?                                                (1)

13.2     Likweliphi inqanaba ibali kule ndawo?                                            (1)

13.3     Chaza isimo sentlalo kwesi sicatshulwa.                                          (2)

13.4     Isityhilela ntoni ngoMntlane intetho kaMaMcethe ngokunxulumene neVangeli?        (2)

13.5     Nika isizathu esibangela ukuba ooNomkhini bahambele kwaMamCethe.                 (2)

13.6     Mbono ni evezwa nguNomkhini xa esithi 'Sikho sonke, ungazenzakalisi'?            (2)

13.7     Chaza indlela eyawanceda ngayo amakhaya athile le Vangeli yayihanjiswa
         ngaba balinganiswa.                                                              (2)

                                        KUNYE

ISICATSHULWA H

MSIKA:           Inzolo madoda! Utheni wena kuwo loo
                 madoda ukuthetha?

MNGXONGO: Ndiwangcambazisile kanobom, ndabuya ze.

MSIKA:           Wenzani ke ngoku? Yintoni ukundiphoxa
                 besisangcambaza kuhle nje? Lungisa
                 ukuthetha Mngxongo, umdala, kwaye yazi
                 mhlophe ukuba uthetha namadoda.

DLOMO:           Ityala asingomafutha Mngxongo. Musa
                 ukusiqakathisa. Utheni kuthi izolo
                 ngoQhinebe?

MNGXONGO: Andisakhumbuli kakuhle ngenxa
          yomothuko.

DLOMO:           Akusenani, andinakukhumbuza nakanye.
                 Sihlikihle sonke. Ucinywe ngubani
                 uQhinebe amehlo?

MNGXONGO: Ndim lo kanye.

QWATHI:          Awu! Phi kweliya ubusithi apha ufike sel'
                 ebanda? Thetha kakuhle mfanandini!

DLOMO:           Kahle Qwathi, mus' ukumngxamela. Tyhilela
                 le nkundla ke Mngxongo ngamazwi
                 okugqibela aloo mphakathi. Ukhumbule ke
                 ukuba ubungewedwa, indlu ibizele imi
                 ngeembambo lusapho lukaQhinebe.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         24                                    DBE/2016
                                          SCE

MNGXONGO: Akukho nto ayithethileyo. (Akhuza
          amadoda) Andikhumbuli mazwi,

DLOMO:           Bendingekho mna. Kodwa unyana omkhulu
                 kaQhinebe obekubambisile ngeliya xesha
                 benimxhasile ukho apha, nguye ke oza
                 kutyebisela le nkundla. Yiza nganeno ke
                 mfana usityhilele konke okuqhubekileyo.

MANGXOYI:        A! Jongindyebo! (Akhahlela amabutho) A!
                 Jongumsobomvu! (Aphinda) Mhlekazi ufike
                 ubawo ndikho phaya kowethu, ndiye
                 kusabela kumama kanye malunga
                 nokungabikho kukabawo lowo nabaninawe
                 bam ngekhaya. Undityhilele umama ukuba
                 ubawo ulukuhlwe ngubawo uMngxongo lo,
                 bekho bemamele, bemthembisa
                 ngobuphakathi obukhulu xa uQuka
                 seleyinkosi. Bamnqande bancama, wasuka
                 wathatha izikhali zakhe wahamba nobawo
                 uMngxongo lo. Ufike ke izolo wathumela
                 ukuba kubizwe ubawo uMngxongo kunye
                 nam lo. Ekufikeni kukaBawo uMngxongo,
                 ubawo undiyalele ukuba ndihlanganise
                 usapho lonke, waza wathi ezindlebeni zethu
                 sonke, " Bantwana bam, ndifakwe ngentloko
                 kule nto yokubulala inkosi nguMngxongo lo
                 nimbonayo. Nimyeke, ningamenzi nto,
                 ebezenzela. Ndiyingene kuba ndibazi
                 ukungcola kwabo, nanku ke mboneni".
                 Kukangako ke Mhlekazi.

DLOMO:           Nalo ke Mhlekazi.

13.8     Sesiphi isiganeko esenzekileyo esidibanisa ikomkhulu apha eSidutyini?              (2)

13.9     Cacisa ngesigwebo sikaNkosi uMaqoma kwisityholo sooMngxongo.                       (2)

13.10    Wayeyinkosi yesiphi isizwe uMaqoma?                                                (1)

13.11    Loluphi udidi lwempixano olufumaneka kwesi sicatshulwa? Xhasa impendulo
         yakho.                                                                             (2)

13.12    Tyhila isimo sikaQhinebe usebenzisa intetho kaMangxoyi kwesi sicatshulwa.          (2)

13.13    Xela ubudlelwane obuphakathi kukaMangxoyi noQhinebe.                               (1)

13.14    Ngqina ngeengongoma ezintathu ngoonobangela bokuba uMaqoma angafuni
         ukushiya umhlaba wooyisemkhulu?                                                    (3)
                                                                                            [25]

                                                       AMANQAKU ECANDELO C:                 25
                                                          AMANQAKU EWONKE:                  80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 May-June 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2016/36dae255-7dc3-4a53-890f-14a109047f80) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2016/81be9a28-ad7f-4732-8587-d6d769b42e6a) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2018/ec9d9591-11df-4e21-b72a-40623222a98a) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2018-memo/3a8bd66c-71e3-44f1-a955-813f45a93a3f) — isiXhosa HL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2016/364feb43-38d1-436e-afdb-9c8161885aac) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2016/b6fd5b7b-4fb2-485b-b6d7-bb4b0ff7ce04) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
