# isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Amended SC June Exams 2017 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 memorandum from the Amended SC June Exams 2017, 21 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2017-memo/9c973646-d9d1-4e64-b944-7eeef58f484b
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: Amended SC June Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 21

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Amended SC June Exams 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2017-memo/9c973646-d9d1-4e64-b944-7eeef58f484b)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · Amended SC June Exams · 2017 · isixhosa. Memorandum, 21 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         GRAAD 12

                  SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2

                                           2017

                                        MEMORANDAM

                                                              AMANQAKU: 80

                       Le memorandam inamaphepha angama-21.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                             Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        2                               DBE/2017
                                        SCE – Imemorandam

EMAKUQATSHELWE XA KUMAKISHWA

•     Le memorandam ilungiselelwe ukuba ibe sisikhokelo kubakorekishi.
•     Le memorandam iza kuxoxwa nesigqeba sokukorekisha phambi kokuba kuqalwe
      ukukorekishwa kumaziko okukorekisha.
•     Iimpendulo zabaviwa kufuneka zinikwe ingqwalasela ngokokufaneleka kwazo.

IZIKHOKELO ZOKUKOREKISHA

1.       Xa umviwa ebhale iimpendulo ezingaphezulu kwezilindelekileyo, makisha
         impendulo esekuqaleni kuphela. (Umviwa akavumelekanga ukuba
         aphendule umbuzo omde nombuzo omfutshane kudidi olunye).

2.       Xa umviwa ephendule yomine imibuzo ekwiCANDELO A, (imibongo
         efundisiweyo), korekisha kuphela emibini yokuqala.

3.       Xa umviwa ephendule imibuzo emibini emifutshane okanye imibuzo emibini
         esisincoko kwiCandelo B nakwiCANDELO C, makisha umbuzo wokuqala
         kuphela ungawuhoyi owesibini. Ukuba umviwa uphendule yomithandathu
         imibuzo (kwiNoveli) okanye yomine imibuzo (kwiDrama), korekisha kuphela
         impendulo yokuqala kwiCANDELO ngalinye, xa kwenzekile ukuba uphendule
         umbuzo omnye omfutshane nomnye osisincoko.

4.       Xa umviwa enike iimpendulo ezimbini ibe eyokuqala ingachanekanga,
         elandelayo ichanekile, korekisha eyokuqala ungayihoyi elandelayo.

5.       Xa iimpendulo zinonjolwe ngokungachanekanga, korekisha ngokwendlela
         ekunonjolwe ngayo kwimemorandam.

6.       Xa upelo olugwenxa luguqula intsingiselo, yihlabe loo mpendulo. Xa
         intsingiselo ingaguqukanga ngenxa yopelo olugwenxa, yimakishe loo
         mpendulo.

7.       Imibuzo esisincoko.

         Xa impendulo yombuzo osisincoko imfutshane kunoko kulindelekileyo
         ngokwenani lamagama, musa ukumohlwaya umviwa kuba sele ezohlwaye
         ngokwakhe. Xa impendulo yombuzo osisincoko inde kakhulu, phicotha
         ngokwempendulo ayibhalileyo wandule ukuyigqithisela kumkorekishi
         ophezulu.

8.       Imibuzo emifutshane.

         Musa ukumohlwaya umviwa ongasebenzisanga iimpawu zocaphulo xa
         ecaphula.

9.       Kwimibuzo evulelekileyo, musa ukunika amanqaku ngoHAYI/EWE okanye
         ngoNDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Korekisha impendulo
         exhasayo.

10.      Akukho manqaku abelwa uYINYANI / BUBUXOKI okanye LULUVO/YINYANI.
         Makisha impendulo exhasayo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         3                                    DBE/2017
                                         SCE – Imemorandam

ICANDELO A: ISIHOBE

VUKANI MADODA KUSILE – A Stemela: Umhleli

IMIHOBE EFUNDISIWEYO

UMBUZO 1 (UMBUZO OSISINCOKO)

AFRIKA LIKHAYA– W Shasha

Sebenzisa la manqaku alandelayo, njengesikhokelo sokukorekisha lo mbuzo. Iimpendulo
zinokwahluka ngokuxhomekeka kwindlela umfundi awuve ngayo umbongo.Jonga
kwirubrikhi ekwiphepha lama-20 ukuhlola lo mbuzo.

Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:

Isigama esichongwe yimbongi siqulethe intsingiselo edandalazisa udaba ezisa lona
malunga nomba othile. Kuqhushekwa kuso izimvo, iimvakalelo neembono zayo
ngokubhekiselele kokuthile. Kulo mbongo isigama esichongwe yimbongi siqulethe
umongo nomxholo, kanti sityhila ngakumbi imeko yeAfrika.

•    'Kowu! Aphin’amadodana!': Kuvulwa ngesikhuzo esivakalisa intlungu nosizi.
     Kwalandela umbuzo 'aphin' amadodana' ukutyhila ukuba imbongi izama
     ukuvuselela      nokuvusa    abantu       abatsha,   bona   banegazi     elibalekayo
     nabasenamandla baphakame balwele ilizwe labo.
•    'Ndikhwina nje ndililela ngaphakathi': Ukukhwina kukulila ungaphumelisi. Oku kudiza
     isingqukru esibangwa yintlungu egqithileyo ubani agutyungelwe yiyo. Oku kudiza
     intlungu yembongi ngokubhunyulwa kwelizwe layo.
•    'Intombi kabawo bayenzakalisile': Igama intombi libhekisa kwiAfrika, lizoba ubuhle
     bayo, kanti idiza ubuthathaka bayo ngokwezigalo. Ukwenzakalisa kukulimaza umntu
     okanye isilwanyana sibe kwimeko engaginyisi mathe. Oku kutyhila umfanekiso
     welizwe iAfrika lingxwelerhwe nkalo zonke zizizwe zasemzini.
•    'Izidlwengu zezidlamlilo': Ukudlwengula kukuzithathela ngolunya isondo. Oku
     kuqaqambisa ukungena ngaphandle kwemvume kwabaMhlophe kwilizwekazi
     iAfrika, banganeli nje ukwenza koko bazithabathele ngolunya nangezigalo kubutyebi
     beli lizwe. Ibinzana 'zezidlamlilo', lizoba uburhalarhume nokungabi nalusini kwaba
     barhwaphilizi.
•    'Ngcango, festile ziyalengalenga': Igama 'ziyalengalenga' lityhila ukuba ezi
     zidlwengu zabarhwaphilizi zezinye iintlanga, zingene ngankalo zonke ngeendlela
     ezahlukileyo ukuzama ukufikelela ngobuqhophololo kubutyebi belizwe iAfrika.
•    'Sebekruthakruthe batyhoboza!': Oku kunika umfanekiso wabantu abangene
     ngolunya kwiindawo ezinqatyisiweyo, oovimba belizwe, betshabalalisa kwamntu
     nanto inga ingangumqobo ekuzuzeni oko bakufunayo. Kwakhona, ukukruthakrutha
     nokutyhoboza kudiza ukuba amakroba abangene ngawo ngenkani akanakube
     avaleke, kuba imivalo yaphukile.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         4                                    DBE/2017
                                         SCE – Imemorandam

•     'Hlas' umkhont'am ndabibitheka': Isifanekisozwi sizoba imeko yomntu othatha
      isikhali ngokukhawuleza nangomsindo eneenjongo zokuzilwela. Oku kutyhila
      amalinge enziwe yiAfrika ukuzama ukuzikhusela kubangeneleli.
•     'Yangen' imbumbulu bandosela': Ukusetyenziswa kwebinzana 'imbumbulu
      bandosela kutyhila imeko yokungalingani ngokwezixhobo nokuphalala kwegazi
      lamaAfrika kwimigudu yokuvingca utshaba lungangeni lwenze unothanda.
      Yimizamo yokukhusela nokulwela ilizwe lawo.
•     'Ndothath' imihlakulo ndidiliz' iintaba,': Imbongi izoba imeko apho iza kusebenzisa
      zonke izixhobo enazo ukususa imiqobo esendleleni neembophelelo ezibangelwe
      kukufika kwabasemzini.
•     Nditsho nditabhate ndiphangalale? Oku kutyhila imeko yomntu ohamba kwindawo
      ngokonwaba kungekho zimbophelelo zamithetho imcinezelayo.

(Nayiphi na impendulo echanekileyo.)

                                                                                             [10]

UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)

INTLAKOHLAZA – JJR Jolobe

2.1      Siphuhlisa ukwamkeleka nokuvuyelwa kwexesha lentlakohlaza ebekukudala
         lilindelwe abantu besolula izandla ngokunga kuvuyelwa kusamkelwa umntu
         ofikayo.√√                                                                          (2)

2.2      Kukubethelela okanye ukugxininisa ukuba wonke umntu uyayamkela
         intlakohlaza√√/kukudala isingqisho√√/kukucacisa ukwamkeleka kwexesha                (2)
         lentlakohlaza.√√

2.3      Yintsingiselo yokuba umhlaba uneentanda kwaye uxwebile.√√                           (2)

2.4      Imbongi isichazela ngexesha lentlakohlaza, kulangazelelwa olu tshintsho
         nochulumanco oluza neli xesha lonyaka.√√/kuba imbongi isichazela
         ngomahluko phakathi kwentlakohlaza nobusika nolangazelelo ngenxa
         yenguqu.√√

         (Nabuphi na ubungqina bokuchazayo obuchanekileyo)                                   (2)

2.5      Imbongi yonwabile√/iyavuya√/ichulumancile√ kuba kusuke ubusika kwafika
         ixesha elithandwayo lentlakohlaza√/kuba indalo yonke iza kutshintsha
         idlamke ngenxa yentlakohlaza.√                                                      (2)

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo.)                                                [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         5                                    DBE/2017
                                         SCE – Imemorandam

UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)

UVUKANI MADODA KUSILE – ZWV MZUKWA

3.1      Siphuhlisa indlela okhonya ngayo umqhagi uxela ixesha lokuvuka oku komntu
         okhumbuza umntu ngokuvuka ukuya kuloo ndawo ithile.√√                               (2)
3.2      Imbongi ibethelela ubunganga bomqhagi xa uphakathi kwezikhukukazi√√/
         kukudala isingqisho√√/kukuntyontyela umqhagi.√√                                     (2)

3.3      Yintsingiselo yokuba naliphi na iduna kufuneka libe nenzala ukuze
         lixatyiswe√√/Yintsingiselo yokuba inkunzi yaziwa ngemveliso yayo.√√                 (2)

3.4      Imbongi isichazela ngokubaluleka komqhagi√√/kuba imbongi isichazela
         ngendima edlalwa ngumqhagi kwintlalo yoluntu√√/kuba imbongi isichazela
         ngomqhagi oyiwotshi yendalo.√√

         (Nabuphi na ubungqina bokuchazayo obuchanekileyo)                                   (2)

3.5      Imbongi     ichulumancile√/yonwabile√/iyavuya√    kuba   ibonisa       indima
         ebalulekileyo edlalwa ngumqhagi kwintlalo yethu.√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo.)                                                (2)
                                                                                             [10]

UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)

UPROFESA AC JORDAN – ZS Qangule
4.1   Luphuhlisa ukuba udaba lokusweleka kukaJordan lwafikelela ezindlebeni
      zabantu abaninzi nakwabo babengamazi.√√/Luphuhlisa ukuba udaba
      lokusweleka kukaJordan lubachaphazele ngamandla abantu ngenxa yegalelo
      lakhe ebelenza esizweni.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                  (2)

4.2      Kukugxininisa okanye ukubethelela ukuba wonke umntu abe nomfanekiso-
         ngqondweni wemeko embi ngenxa yokusweleka kukaJordan√√/kukudala
         isingqisho.√√                                                                       (2)

4.3      Yintsingiselo yokuba    ukusweleka   kukaJordan   kuzilelwe  yindalo
         ngokubanzi√√/ukusweleka kukaJordan kuzilelwe nangabantu abakumazwe
         aphesheya.√√                                                                        (2)

4.4      Imbongi ibika udaba lokusweleka√√/kuba imbongi ivakalisa intlungu yoku-
         sweleka kukaJordan.√√

         (Naziphi na iimpawu ze-eleji ezixhasayo)                                            (2)

4.5      Imbongi ikhathazekile√ kuba kusweleke uJordan obenegalelo elikhulu
         kwisizwe sakhe nakwihlabathi liphela.√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                 (2)
                                                                                             [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         6                                   DBE/2017
                                         SCE – Imemorandam

UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)

INGOMA – IV MTAMZELI
5.1   Uphuhlisa ukuba ingoma itsho ngesidima nesithozela ezindlebeni.√√                     (2)

5.2      Yimvakalelo yengoma etsho kamnandi kulowo uyiphulaphuleyo.√√                       (2)

5.3      Yintsingiselo yokuba ingoma iyasetyenziswa kuzo zonke iinkalo zobomi. √√           (2)

5.4      Imbongi ichaza indima edlalwa yingoma kwintlalo yoluntu jikelele.√√

         (Nabuphi na ubungqina bokuchazayo obuchanekileyo)                                  (2)

5.5      Yonwabile√/ichulumancile√/iyavuya√   kuba       isichazela    ngokubaluleka
         kwengoma nemisebenzi yayo kwintlalo yethu.√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo).                                               (2)
                                                                                            [10]

                                                        AMANQAKU ECANDELO A:                30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         7                                   DBE/2017
                                         SCE – Imemorandam

ICANDELO B: INOVELI

NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa

UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

•   Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
    njengesikhokelo kuphela.
•   Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
    bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
•   Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
•   Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-21 ukuhlola lo mbuzo.

Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:

•   Ubomi bukaThole buqale eZazulwana ezalelwa kwikhaya elihluphekileyo
    nelingathathi-ntweni. Imfihlelo yakhe ibikukubeka ithemba phambili kuyo yonke into
    ayenzayo kwaye ebeyimela into akholelwa kuyo. Oku kube ngunobangela
    wempumelelo ebomini bakhe.
•   UThole     ukhule     ngaphandle     kukayise,    ekhulela   kwaFikizolo    kumzi
    ebengahlobenanga nawo. Ubomi bakhe ubuqale ngendlela engathembisiyo kuba
    uye wasiyeka isikolo ngenxa yeemeko zokuhlupheka.
•   Uzibhaqa eseBhayi kodwa nalapho angayekeleli, njengendoda uzifunele
    umsebenzi kwaIrvin & Johnson, awufumane lula ngenxa yobukrelekrele
    bengqondo yakhe.
•   Uthi eseBhayi apho ahlangane noNomsa athe wathandana naye. Kobu buhlobo
    bakhe noNomsa uzibhaqe ejamelene nokufa xa wayeza kubulawa nguJoe neqela
    lakhe, ekuthe kanti sesinye isithandwa sikaNomsa. Loo meko yokuzibona
    ejongene nokufa imenze enze isibhambathiso kuThixo sokuba uya kumkhonza
    uThixo ubomi bakhe bonke xa athe wamsindisa.
•   Akusinda uthathe isigqibo sokuba agoduke, apho athe endleleni wahlangana
    nabahlobo bakhe ooThemba abamqhathileyo bathi bayagoduka kanti baya
    ngaseKnysna, apho asinde cebetshu ekubulaweni ziingonyama kumahlathi
    aseKnysna.
•   Ekuhambeni kwakhe ude waya kufika eKnysna apho athe wazenza igqirha watsho
    wafumana imali nemfuyo. Uyenze ngempumelelo into yokuba ligqirha ngenjongo
    yokuziphilisa. Uthi elapho eKnysna acinge ngokugoduka ngenxa yamaphupha
    ayengamonwabisanga ekwanenjongo yokuthi xa efika ekhaya aphindele
    esikolweni.
•   Xa efika kwaFikizolo, uFikizolo ufuna ukumthathela umfazi, uThole ukhaba ngawo
    omane ngelithi ufuna ukubuyela esikolweni. Ngenene uThole waphindela
    esikolweni eDikeni ngokweminqweno yakhe.
•   UThole ufike wakrelekrele kakhulu esikolweni kwizifundo zakhe. Ufika apho
    esikolweni wonyulwa wangumphathi wamakhwenkwe esinaleni.
•   Ngenxa yokuzinikela kwakhe kwiinjongo zakhe wafumana imbasa nesipho-nkxaso-
    mali ngenxa yokubalasela kwakhe kwizinto ngezinto.
•   Unikwa uxanduva lokujongana neenkonzo zabafundi ngumfundisi uShepherd
    wenziwa nosihlalo weS.C.A.
•   Uyazinikela ezifundweni zakhe ephumelela emagqabini de aye kufunda
    eYunivesithi.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        8                                DBE/2017
                                        SCE – Imemorandam

•     Ukuzibalula kukaThole kwiingxoxo-mpiswano kwenza ukuba afumane inkxaso-mali
      nto leyo yaba ngunobangela wokuba afunde de ayityekeze kuba waphumelela
      isidanga sePhD kwezakwaLizwi.
•     Uwenze ngempumelelo nomsebenzi wobufundisi engumfundisi ogqamileyo
      ngeentshumayelo zakhe eziguqula abantu. Ufika eGeorge Goch watshintsha
      nentlalo yabantu bakhona ngexesha engumfundisi. Walakha ngempumelelo elo
      bandla iSpes Bona nangona kwakunzima kuba abantu bakhona babegutyungelwe
      ziziyobisi notywala.
•     Iintshumayelo zikaThole zamenza waduma kakhulu kuba zaba ngunobangela
      wokudibana kwakhe noyise amzalayo uMkwayi. Ukudibana kwabo kwenza ukuba
      bafikelele kwisigqibo sokuba bagoduke. Baye eZazulwana apho afike wavusa
      ikhaya lakhe ngokuthi akhe ipomakazi lendlu.
•     Iphela incwadi ephumelela kuba ufunde wayityekeza kuba uphumelele isidanga
      seMasters nesePhD. Unguchwenene womfundisi, unekhaya kwaye uhamba
      ngomnyobo wemoto.

      (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                               [25]

UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)

NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa

7.1       Kufike uJoe neqela lakhe kuloNomsa wabe uNomsa ehleli noThole
          okwasisithandwa sakhe.√√                                                      (2)

7.2       UThole uphendula ebonakalisa ukungacengi kwaye ubonakala elindele
          nantoni enokuthi yehle√√/UThole uyagwexa exolele ukuba yehle eyehlayo
          inyuke eyenyukayo√√

          (Nayiphi na kwezi)                                                            (2)

7.3       Imveza njengomntu onesibindi √√/Imveza njengomntu oligorha nongoyiki
          ngokoyiswa.√√

          (Nayiphi na kwezi)                                                            (2)

7.4       Yimpixano yangaphandle.√ UJoe neqela lakhe kunye noThole babonakala
          besilwa ngezigalo.√                                                           (2)

7.5       Kungumqondiso wokuba uyanikezela√/Kungumqondiso wokuhla kwamandla
          akhe.√/Kungumqondiso wokuxhoma√/kungumqondiso wokucela uxolo.√

          (Nayiphi na kwezi)                                                            (1)

7.6       Isiphumo saba sisigqibo sokuba uThole azinikele ukuba uya kumsebenzela
          uThixo ukuba uthe wamsindisa kwizikrelemnqa ezingooJoe√√/Wenza isigqibo
          sokuba alishiye iBhayi.√√                                                     (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        9                                    DBE/2017
                                        SCE – Imemorandam

7.7       B. Ukuqhutywa kukaThole ngootsotsi asiwe ngaphaya kwelokishi√/ B√/
             Ukuqhutywa kukaThole ngootsotsi asiwe ngaphaya kwelokishi.√

          C. Ukuzenza kukaThole igqirha√/ C√ / Ukuzenza kukaThole igqirha.√

          A. Ukufika kukaThole kokwabo evela eKnysna√ / A√ / Ukufika kukaThole
             kokwabo evela eKnysna.√                                                      (3)

7.8       Sivuselela usizi√ /uvelwano√ kuba uThozama wayesithi akusiva azive
          emsizela de aye kumbamba ebunzi.√√                                              (3)

7.9       Waphumelela isidanga seBA, eseMasters√ nesePhD.√

          (Nasiphi na isibini)                                                            (2)

7.10      Yayikukubonisa okanye ukutyhilela uThole ukuba kungenzeka ukuba nguyise
          lo√√/Yayikukubonisa uphawu afana ngalo uMangaliso noMkwayi.√√                   (2)

          (Nayiphi na kwezi)

7.11      Licebo lokwenza uMkwayi abe nomdla wokuya kwimvuselelo ngeenjongo
          zokubona umfundisi oyindumasi kanti uza kudibana nonyana wakhe.√√               (2)

7.12      Isimo sentlalo sesexesha langoku√ sele kukho umfutho waseNtshona
          oqhutywa yinkolo yobuKrestu√/Isimo sentlalo sesexesha langoku√ oku
          kubonakala ngokusetyenziswa kwezinye iilwimi njengesiNgesi nesiBhulu.√

          (Nayiphi impendulo echanekileyo)                                                (2)
                                                                                          [25]

UMBUZO 8 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

•     Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
      njengesikhokelo kuphela.
•     Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
      bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
•     Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
•     Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-21 ukuhlola lo mbuzo.

Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
•     UMfazwe kule noveli uvela engumlinganiswa onomqolo nobukhalipha, igorha
      elifunga lingajiki. Unento ayimele kwade kwasekupheleni, inkululeko yomntu
      omnyama eMzantsi Afrika. Unombono wesizwe sakokwabo esikhululeka
      kwidyokhwe yobukhoboka.
•     Ulwa nentlupheko, aphuncule kwiinzipho zengcinezelo ebezizama ukumvimba
      imfundo, de abe uyititshala.
•     Akufumana imfundo iyasuka inkwethu emehlweni, azinike uxanduva lokuvula
      iingqondo zabantu bakowabo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          10                               DBE/2017
                                          SCE – Imemorandam

•   Uthi xhwa eme ngemikhono kwimibuthwana efuthayo yasekuhlaleni,
    azibandakanye nabantu.
•   Umela amalungelo abantu de kubutitshala bakhe azinike uxanduva lokufundisa
    abantwana ngamalungelo, azixakekise nangokongula ugwebu lobuxoki kwimbali
    yabantu abamnyama, efundisa abantwana kuba efuna bazi ubunyani.
•   Uthi sele eyalwa ziititshala aphangela nazo, aqonde ukuba akazi kulunyulwa mntu
    kwinto akholelwa kuyo.
•   Uthi sele ebanjiwe ngesityholo sokunyola umbuso, aketha mandla, awexuleke xa
    athengwa ngamapolisa karhulumente wengcinezelo ukuba angcothoze. Ufungela
    ukungathengisi ngesizwe sakhe ngenxa yento akholelwa kuyo, inkululeko yomntu
    omnyama. Uxolela umvuzwana wakhe ongephi wobutitshala kunokuthengisa
    ngabantu.
•   Uthi esaphulwa umqolo ngurhulumente wengcinezelo esebenzisa ooFriday
    nooNtsipho ukuba batshise ikhaya lakhe, ahluthwe uNokuzola ithemba lakhe, de
    enziwe ikheswa ngokutyatyekwa isityholo sobumpimpi kodwa angajiki
    ayokunqwala kurhulumente wengcinezelo.
•   Uthi secinga ukuba ulifumene ithuba lokuhlamba igama lakhe kudule ubunyoka
    booFriday kwanyanzeleka ukuba makabhace. Ukungaqiniseki kwakhe nomfundisi
    uHlathi ukuba ngaba akabonwanga na nguFriday nebhulukhwe yakhe enqongo
    ligazi kwenze ukuba atsibe imida. Phambi kokuba ahambe umnike konke
    umfundisi uHlathi ngobumpimpi booFriday, Ndlela nabanye.
•   Njengamntu oyimelayo into akholelwa kuyo, uthatha isigqibo sokuzimanya
    nombutho weNtsimb’ ebomvu, olwela ukothula idyokhwe yengcinezelo.
    Unyamezela ubunzima obungathethekiyo kwindlela eya elubhacweni, esinda
    cebetshu, de athi sele enqandwa ngumzingeli ukuba makajike kuba uya
    ekufeni, afunge ngelithi alisiko lakokwabo ukuhlehla umva.
•   OoJoma bathi emva kokumbetha bamqonda ukuba akayiyo impimpi. Bamcenga
    ukuba angayi eBathwa kuba besithi uya kufela kuloo ndlela. Wala kuba efungele
    ukufika eMthontsi.
•   Kwindlela eya eMthontsi uyadutyulwa kodwa kunjalo akahlehli mva uya phambili.
    Akufika uqhubeka nemfundo afunde izifundo zomthetho, akugqiba akhuthaze
    nabanye.
•   EMthontsi unyamezela ukunyeliswa nguKhonjwayo esithi uyimpimpi nto leyo
    yenza ukuba abe negama elibi. Kwalapha eMthontsi usinda cebetshu xa umkhosi
    waseMzantsi Afrika uhlasela ubhubhisa inkampu yabo.
•   Ekugqibeleni, kuMzantsi Afrika omtsha uba yijaji echophele ityala likaFriday
    lokubulalisa abantu ababezabalazela inkululeko.
•   UMfazwe uphetha engummelwane kaMeva kwaye abantwana babo bafunda
    esikolweni esinye.

    (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                   [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        11                                  DBE/2017
                                        SCE – Imemorandam

UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)

UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

9.1      Abantwana bebegwayimbela ukubanjwa kukaMfazwe ngamapolisa baza
         bangquzulana namapolisa kwangenelela abantu.√√                                    (2)
9.2      Yimpixano yangaphandle√ kuba sibona abantwana besikolo besilwa
         namapolisa, bona bagibisela ngamatye amapolisa wona ababetha
         ngeemvubu kwaye ayabadubula.√                                                     (2)
9.3      UMfazwe ubonisa ukuwachasa amapolisa kwaye ungumntu wokuxhasa
         abantu kumzabalazo wengcinezelo√√/Kumnike amandla ukubona ukuba
         ukumzabalazo kunye nabantu.√√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                               (2)

9.4      Isimo sentlalo sityhila imeko yexesha langoku√ kuba sele kukho umfutho
         waseNtshona otyhilwa kukuba kuthethwa ngabafundi√/Isimo sentlalo
         sesexesha langoku√ kuba sekusetyenziswa amapolisa ukugcina umthetho.√

         (Nayiphi impendulo echanekileyo)                                                  (2)

9.5      Ngumqondiso wengcinezelo√√/Ngumqondiso             wesixhobo   sengcinezelo
         esisetyenziswa nguRhulumente.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                (2)

9.6      Yayikukufihla inyani yokuba wabulawa ngamapolisa etrongweni uKK√√/                (2)
         Babesoyika ukuvukelwa ngabantu abamnyama.√√

9.7      C. Ukugxothwa kukaMfazwe entlanganisweni kusithiwa yimpimpi.√

         A. Ukubhaqa kukaMfazwe abantu ababulewe nguFriday.√

         B. Ukuthatha kukaMfazwe uhambo oluya kwaZamlandela.√                              (3)

9.8      Yinja ebimana ukuvela kwiindawo uMfazwe ebehamba kuzo esengxakini
         kodwa isuke ithi shwaka.√√/Yinja ebimana ukuvela kuMfazwe imsindisa
         ezingozini.√√/Yinja athe wayibona ngelixa lokuhlaselwa kwakhe ngala
         makhwenkwe abavukeli.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                (2)

9.9      Amapolisa angene kuloliwe abetha abantu√/Abantu babanjwa ngamapolisa
         bezama ukuphuma.√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        12                                 DBE/2017
                                        SCE – Imemorandam

9.10     Sisiganeko sokuhlangana kukaMfazwe namapolisa aseThongo athe sele
         embambile aphinda amkhulula.√√                                                   (2)

9.11     Uvela njengomlinganiswa olikhalipha√/Uvela njengomlinganiswa oligorha√/
         Uvela njengomlinganiswa onesibindi √/Uvela njengomlinganiswa olikroti√
         kuba emva kokudutyulwa kooSikhotsholo ngamakhwenkwana uthathe umpu
         kaSikhotsholo wawadubula wawabulala amakhwenkwana.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                               (3)

9.12     Yaphumelela kuba wafika eMthontsi, walelinye lamajoni omzabalazo.√√ /
         Yaphumelela kuba balwe bade bayifumana inkululeko.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                               (2)

                                                      AMANQAKU ECANDELO B:                25

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        13                                DBE/2017
                                        SCE – Imemorandam

ICANDELO C: IDRAMA

AMAZA – ZS Qangule

UMBUZO 10 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

•   Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
    njengesikhokelo kuphela.
•   Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
    bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
•   Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
    Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-21 ukuhlola lo mbuzo.

Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:

•   Isihloko sencwadi sinokuzalwa zizinto ezininzi, ngaxa limbi sibe siphefumlelwe
    ngumxholo webali.
•   Le drama kuthiwa ngaMaza kuba sibona ukuphakama kwempikiswano
    nengxabano nokungaboni ngasonye kwabalinganiswa abaphambili. Kukho
    amahla-ndinyuka angumfuziselo wokulwatyuza kwamaza phakathi kukaLizo,
    uNamhla, uZodwa noSidima. Eyona nto iphambili kule ncwadi kukudlelelwa
    kwabalinganiswa abaphambili ngokunyanzeliswa kwesiko lokubonelwa nesiko
    lokungena.
•   UDanile wendisela uNamhla kuSidima angamthandiyo ngenkani njengoko
    ngokwesiko yayiluxanduva lwakhe ukwenza oko njengomzali. Oku uNamhla
    ukukhaba ngawo omane ngenxa yokuba yena ungumntwana weli xesha
    ongahambisaniyo namasiko.
•   Kwelinye icala uLizo utshatiswa noZodwa Zazile angamthandiyo kuba yena
    uzithandela uNamhla.
•   Umbhali uyibiza le ncwadi ukuba ngaMaza ngenxa yokuphakama kwemisindo
    okubangela ukungabikho kozinzo kubomi babalinganiswa. Umzekelo, uDanile
    uyavutha ngumsindo kuba ebona uNamhla noLizo bethandana entangeni
    kaNamhla nangona sekumbovu ukuba uNamhla atshatiswe noSidima. Esi senzo
    sibonakalisa ukunyhashwa kwelungelo lakhe njengomzali owendisayo
    nosabambelele kumasiko nezithethe. Ude uDanile abize intlanganiso yamaBhele.
•   Oku kunyanzeliswa kwamalungelo kube ngunobangela wokungaboni ngasonye.
    AmaBhele aqhekeke kubini kwavela izifundiswa ezingawahoyanga amasiko
    namaqaba asanamathele esikweni. UNamhla noSidima abavisisani kukho
    ukruthakruthwano. Ngokunjalo nakuLizo noZodwa akukho luxolo oku kwamaza,
    bayaphixana kuba abathandani.
•   Le nto ibe ngunobangela wokunganyaniseki kubatshati kuba macala bayakrexeza
    de kwakho nabaphulukana nemiphefumlo yabo.
•   Kuthe kwakusweleka uSidima ngabula bona, uNamhla waphinda wanyanzeliswa
    ngesiko lokungena nathe walikhaba.
•   UNamhla akazi nokuba baziziciko zayiphi na imbiza abantu bomzi wakhe
    umzekelo, uthandana noLizo phambi kwabo de akhulelwe esazilile, akamhloniphi
    noninazala uMaNdaba.
•   Kumngcwabo kaSidima kubonakala ukunyuka kwemisindo kuba kuxanjuliswana
    ngokuvulwa nokungavulwa kwebhokisi nguPhathumzi noWelisile.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        14                               DBE/2017
                                        SCE – Imemorandam

•   USilumko ube ngumcuphi ophum’izandla, ephanda ababulali bakaSidima noZodwa
    Zazile.
•   Waluphetha uphando lwakhe ngenkonzo yasemangcwabeni apho kwatyhileka
    khona imfihlelo ethi uMaLimakhwe ngunina kaNamhla, uSidima noZodwa Zazile
    basaphila, umbulali nguLizo. Amabibi ebefihlakeke abe ayavela apha
    emangcwabeni kanye njengaxa etyekezwa ngamaza olwandle.

(Nayiphi na impendulo echanekileyo)

                                                                                        [25]

UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)

AMAZA – ZS Qangule

11.1     Bamnyanzela ukuba atshate noSidima angamthandiyo.√√                            (2)

11.2     Iveza ukuba uLizo ungumntu onyanzelisayo xa efuna ukuyenza into √√/Iveza
         ukuba uLizo ungumntu onesibindi√√/Iveza ukuba uLizo ungumntu otyhala
         ngesifuba.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                             (2)

11.3     Ngumyalezo wokuba mabangayideleli imeko abajongene nayo kuba becinga
         ukuba balumkile.√√                                                             (2)

11.4     Abonisa imiyalelo yeqonga√/abonisa iintshukumo zabalinganiswa√/azisa
         indawo nexesha√/azisa iimvakalelo zabalinganiswa neemeko abakuzo√/
         achaza okuza kwenzeka.√

         (Nasiphi na isibini kwezi.)                                                    (2)

11.5     UDanile umnxulumanisa uLizo nenja ngenxa yezenzo zakhe, ezifana
         nokuthandana nomfazi womntu ade amhambele entangeni kokwabo.√√                 (2)

11.6     Abalinganiswa bazithethela ngokwabo√/amagama akwizibiyeli anika umyalelo
         weqonga√/iintetho zabalinganiswa zibhalwa ecaleni kwamagama abo.√

         (Nasiphi na isibini.)                                                          (2)

11.7     Luluvo lokuba izinto zihamba kakuhle okanye ngale ndlela ebenqwena
         ngayo.√√/Luluvo lokuba le nto ayikhangelayo usendleleni eya kuyo ngqo.√√

         (Nayiphi na kwezi.)                                                            (2)

11.8     Ngumsebenzi wokuba ngumcuphi okanye wokuba ngumphandi√ kuba
         uphande ngokufa kukaSidima noZodwa wafumanisa ukuba bona basaphila.√           (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        15                            DBE/2017
                                        SCE – Imemorandam

11.9     Kubonisa ukuzithoba√√/Kubonisa ukumthanda√√/Kubonisa ukumhlonela√√/
         Kubonisa ukuzingca ngomyeni wakhe.√√

         (Nasiphi na kwezi)                                                          (2)

11.10    Usebenzise ubuchule bokuzenza igqirha ukufika kwakhe eSwazini ukuze
         akwazi ukufumana konke awayekuphanda√√/Usebenzise ubuchule
         bokutshintsha-tshintsha iilwimi ukuze akwazi ukufumana konke awaye-
         kuphanda.√√/Usebenzise iinkolo zabantu.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                          (2)

11.11    Kwavela ukuba uSidima noZodwa Zazile bayaphila kwasweleka uDuma
         noZodwa waseBhayi√/Kwavela ukuba uLizo nguye owabulala uDuma
         noZodwa waseBhayi ecinga ukuba ubulala uSidima noZodwa Zazile
         oyinkosikazi yakhe√/Kwavela ukuba uNamhla uzalwa nguMaLimakhwe
         waseBhayi oyinkosikazi kaSilumko√/Kwavela abenzi bobubi batsho
         babanjwa√/Kwavela ukuba kanti nguSilumko umphandi malunga nokubulawa
         kukaSidima noZodwa.√

         (Nasiphi na isibini)                                                        (2)

11.12    Ukutshintsha kwamaxesha√ kube nefuthe kwinkcubeko yethu√/nokutye-
         shelwa kwamasiko√/Ukunyanzeliswa kwabantu√ ngezinto abangazifuniyo√
         kunokukhokelela ekufeni.√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                         (3)
                                                                                     [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                               Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        16                                  DBE/2017
                                        SCE – Imemorandam

UMBUZO 12 (UMBUZO OSISINCOKO)

A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto

•   Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
    njengesikhokelo kuphela.
•   Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
    bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
•   Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo
•   Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-21 ukuhlola lo mbuzo.

Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:

•   Isihloko sencwadi sinokuzalwa zizinto ezininzi, ngaxa limbi sibe siphefumlelwe
    ngumxholo webali. Isihloko salo mdlalo sithi ‘A-a-a! Jongumsobomvu, umqondiso
    wokuqala kokukhanya nangona bekumnyama. Kusetyenziswe isikhahlelo
    sikaNkosi uMaqoma ongomnye wabalinganiswa ovela njengegorha elilwa lijijilize
    lilwela ukubhunyulwa kwenkcubeko nomhlaba ngabelungu, bengena ngekhusi
    lelizwi likaThixo. UMaqoma wayeyinkosi elithandazwe, exabise isintu namalungelo
    omntu omnyama.
•   UMaqoma zisuka ebalini akayiginyi ncam inkolo yobuKrestu eza nabefundisi
    baphesheya ngenxa yokusetyenziswa kwayo ukunyhasha eyamaXhosa. Oko
    kwenza ukuba njengankokeli elithandazwe angquzulane nabefundisi norhulumente
    wabaMhlophe.
•   Njengathandazwe ukrwitshwa kukungenelela kwabaMhlophe phakathi kwabantu,
    bejija iingqondo zabo de isizwe sahlulelane phakathi. Kubekho iqela abalifundisa
    ukucekisa amasiko nezithethe zakwaNtu, lidludle nenkolo yasemzini.
•   Uyinkokeli eneliso elibukhali kuba akuphawula ubusela nobubhedengu babelungu
    phantsi kolawulo lukaSomerset, njengenkokeli nenkosi ulwela ukuba iinkomo
    zabantu bakhe zibuye, aphumelele.
•   Uyinkosi ekhokelwa ngumthetho kaXhosa kulawulo lwayo kuba akanikezeli
    kumthetho wabelungu abaphetheyo koko njengenkosi yamaXhosa, izaphuli-
    mthetho ezikumhlaba wakhe uzigweba ngokungoyiki esebenzisa umthetho
    weenkundla zakwaNtu. Loo nto imenza abonwe njengotshaba ngabaMhlophe.
•   Njengenkokeli, ufungela ukhuseleko lwabantu nesizwe siphela. Oko kubonakala
    ngokulandela ekhondweni lababulali bakaBawana abathengwe ngabelungu de
    bafunyanwe bagwetywe ngomthetho wesiNtu.
•   Ulithandazwe kuba ulwa ajijilize xa ooSomerset bezama ukumdudula bemsusa
    kumhlaba kayise, ngelithi akanakunikezela ngomhlaba olilifa labantu bakhe.
•   Uyinkokeli ehloniphe amalungelo nobomi babantu nenoxolo kuba sele ekwidabi
    lokulwela iinkomo, ugxininisa ukuba kungaphalazwa gazi koko kohlwaywe
    amasela ngendlela efanelekileyo.
•   Umi kumthetho nenkcubeko yesizwe kulawulo lwakhe kuba ukhalimela
    ooMatshaya ngokusuka baye kuNgqika bengadlulanga kuye, nokungena
    kwikomkhulu lakhe engekho.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        17                              DBE/2017
                                        SCE – Imemorandam

•   Uyinkosi ehloniphe izimvo zamaphakathi malunga nemiba ethile kuba, nangona
    engayingene inkolo yobuKrestu, akawadleli ndlala amaphakathi nezizalwane
    zakhe eziyamkeleyo ezinjengoSoga noKama koko uyabalumkisa ukuba ze
    bazihlele izinto bangaginyi konke.
•   Uligorha kuba naxa ooSomerst sele bemsusa ngeyelenqe lencwadi esuka
    eBhrithane, ufunza kubo egageni ebakhupha kakubi de acengwe nguyise uNgqika
    ukuba ehle. Unikezela ngentlonipho kuba ehloniphe uyise kodwa enethemba
    lokuba ngenye imini le mihlaba iza kubuya.

(Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                    [25]

UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)

A-A-A! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto

13.1     Ngamaziko aza kwakhiwa ngabefundisi abaza kusebenzela kuwo nabaza
         kugcina kuwo izinto zenkonzo.√√                                               (2)

13.2     Libaveza njengabantu abasele bonakeliswe yinkolo yobuKrestu abangasa-
         lungelanga nto ngokwesintu.√√                                                 (2)

13.3     Ngowokuba njengokuba abefundisi abamhlophe bemana ukucela imihlatyana
         yokwakha icawa baza kuphela sele bewuthatha wonke umhlaba√√/Banga
         bacela umhlaba wecawa kanti bajonge ukuthatha umhlaba nobutyebi belizwe
         labo.√√                                                                       (2)

13.4     Kwakubiwa iinkomo zabantu bakhe ulanda ekhondweni uMaqoma azilwele.√

         Ungena ngenkani kumhlaba kayise ale xa ooSomerset befuna ukuba aye
         kuhlala phesheya kweXesi.√                                                    (2)

13.5     Abefundisi batshitshisa izinxibo zesiNtu nokuqaba ngelithi zizinto
         zobuhedeni√/Amagama esiNtu ayatshitshiswa banikwa awesiNgesi√/Abafazi
         benziswa izinto ezibenza bangawahloneli amadoda abo.√

         (Nasiphi na isibini kwezi.)                                                   (2)

13.6     Imveza     njengomlinganiswa    oligorha√√/Imveza   njengomlinganiswa
         olithandazwe√√/Imveza njengomlinganiswa onomqolo.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                            (2)

13.7     Abonisa imiyalelo yeqonga√/abonisa iintshukumo zabalinganiswa√/azisa
         indawo nexesha√/azisa iimvakalelo zabalinganiswa neemeko abakuzo√/
         achaza okuza kwenzeka.√

         (Nasiphi na isibini kwezi.)                                                   (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        18                                  DBE/2017
                                        SCE – Imemorandam

13.8     Bubudlelwane bokuba bonke          bazizixhobo     zokuphumeza     iinjongo
         zikarhulumente wamaNgesi.√√                                                       (2)

13.9     Babekho ngeenjongo zokurhwebeshela amaXhosa kwinkolo yobuKrestu.√√                (2)

13.10    Wenza uphando lokufumana ababulali, akubafumana wabagweba ngoko-
         mthetho wesiNtu.√√                                                                (2)

13.11    Abalinganiswa bazithethela ngokwabo√√/Amagama akwizibiyeli anika
         umyalelo weqonga√√/iintetho zabalinganiswa zibhalwa ecaleni kwamagama
         abo.√√

         (Nasiphi isibini kwezi)                                                           (2)

13.12    Umntu uyakwazi ukuzenza into angeyiyo√ kwaye abantu bayakwazi
         ukusebenzisa izinto ezilungileyo√ ngeenjongo zobubi.√/Yimfundiso yokuba xa
         uyinkokeli uyazincama√ ukhusele umhlaba nobutyebi besizwe√ kuba
         ulithandazwe.√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                               (3)

                                                      AMANQAKU ECANDELO C:                 25
                                                         AMANQAKU EWONKE:                  80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              19                           DBE/2017
                                        SCE – Imemorandam

EMAKUQATSHELWE XA KUMAKISHWA

1. Xa umviwa ebhale iimpendulo ezingaphezulu kwezilindelekileyo, makisha
   impendulo esekuqaleni kuphela. (Umviwa akavumelekanga ukuba aphendule
   umbuzo omde nombuzo omfutshane kudidi olunye.)

2. Xa umviwa ephendule yomine imibuzo ekwiCANDELO                  A,   (imibongo
   efundisiweyo), makisha kuphela emibini yokuqala.

3. Xa umviwa ephendule imibuzo emibini emifutshane okanye imibuzo emibini emide
   kwiCandelo B nakwiCANDELO C, makisha umbuzo wokuqala kuphela umbuzo
   wokuqala kwiCANDELO ngalinye.

4. Xa umviwa enike iimpendulo ezimbini ibe eyokuqala ingachanekanga, elandelayo
   ichanekile, makisha eyokuqala ungayihoyi elandelayo.

5. Xa iimpendulo zinonjolwe ngokungachanekanga, makisha ngokwendlela
   ekunonjolwe ngayo kwimemorandam.

6. Xa upelo olugwenxa luguqula intsingiselo, yihlabe loo mpendulo. Xa Intsingiselo
   ingaguqukanga ngenxa yopelo olugwenxa, yimakishe loo mpendulo.

7. Imibuzo emide.

8. Xa impendulo yombuzo omde imfutshane kunoko kulindelekileyo ngokwenani
   lamagama, musa ukumohlwaya umviwa kuba sele ezohlwaye ngokwakhe. Xa
   impendulo yombuzo omde inde kakhulu, phicotha ngokwempendulo ayibhalileyo
   wandule ukuyigqithisela kummakishi ophezulu.

9. Sebenzisa iirubriki zokuhlola ezisisihlomelo A no B kuxwebhu lwezikhokelo
   zokuseta iimviwo ukumakisha imibuzo emide yabaviwa.

10. Imibuzo emifutshane.

11. Musa ukumohlwaya umviwa ongasebenzisanga iimpawu zocaphulo xa ecaphula.

12. Kwimibuzo evulelekileyo, musa ukunika amanqaku ngoHAYI/EWE okanye
    ngoNDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Makisha impendulo exhasayo.

13. Akukho manqaku abelwa uYINYANI/BUBUXOKI okanye LULUVO/YINYANI.

14. Makishwa impendulo exhasayo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2                                         20                                                                    DBE/2017
                                                                   SCE – Imemorandam

ISIHLOMELO A: IRUBRIKI YOKUMAKISHA ISINCOKO SESIHOBE

ICANDELO A: Irubriki yesincoko soncwadi: ISIHOBE [10 AMANQAKU]

    Imiqathango             Egqwesileyo                  Esemagqabini                Eyanelisayo               Eyinxalenye          Engaphumelelanga
                                                         neqaqambileyo              nefanelekileyo
                                  8–10                         6–7                       4–5                        2–3                      0–1
UMXHOLO                -Isihloko sitolikwe         -Ubonisa ukuqonda          -Isihloko sitolikwe        -Ayanelisi indlela       -Akanalwazi    kwaphela
                       ngokunzulu                  nokutolika kakuhle         ngokwanelisayo             ekutolikwe ngayo         ngesihloko
Ukuhlalutywa           -Iingxoxo ezinomtsalane     isihloko okanye umbuzo     -Akho amanqaku axhasa      isihloko/umbuzo          -Impendulo ayikho
kwesihloko, ubunzulu   ezixhaswe                   -Impendulo inazo           isihloko kakuhle           -Anqongophele kakhulu    mxholweni wesihobe
bengxoxo, indlela      ngokuvokothekileyo          iinkcukacha ezanelisayo    -Ezinye iingxoxo           amanqaku okuxhasa        -Impendulo ibonisa
azakuzela ngayo        kusetyenziswa isihobe       -Izimvo ezibambekayo       zixhasiwe nangona          isihloko                 ukulambatha kulwazi
ingxoxo,               -Impendulo ibonisa          zinikiwe nangona           ingezizo zonke             -Impendulo ibonisa       lwesihobe
ukuwulandela           ulwazi olugqwesileyo        ingezizo zonke nje         ezixhaswe                  ukuqhwalela kulwazi
kakuhle umhobe         lwesihobe                   ezixhaswe njengoko         ngokwanelisayo.            lwesihobe
                                                   kufanelekile               -Impendulo ibonisa
                                                   -Impendulo ibonisa         ulwazi olusisiseko
7 AMANQAKU                                         ulwazi lwesihobe           lwesihobe
                       -Isakhiwo siyathungelana    -Isakhiwo sicacile kwaye   -Bukho ubungqina           -Isakhiwo sibonakalisa   -Isakhiwo sife amanqe
ISAKHIWO               -Ingxoxo ixongxwe kuhle     ingxoxo iyathungelana      besakhiwo                  iziphene zoyilo          -Iziphene zolwimi
NOLWIMI                kwaye zikhuliswe            kakuhle                    -Isincoko sibonakalisa     -Ingxoxo                 ezingamkelekanga konke
                       ngokugqwesileyo             -Ukuthungelana             ukusilela kukuthungelana   ayicwangciswanga         konke nesimbo
                       nangokucacileyo             kwengxoxo                  nokunamathelana            ngokukuko                esingachanekanga
3 AMANQAKU             -Ulwimi, ithoni nesimbo     kuyalandeleka              kwezimvo                   -Bukho ubungqina
                       sokubhala zivuthiwe,        -Ulwimi, ithoni nesimbo    -Iziphene zolwimi          beziphene zolwimi
                       zinomtsalane, zichanekile   sokubhala zichanekile      zimbalwa, ithoni nesimbo   -Ithoni nesimbo
                       -Igrama upelo               ubukhulu becala            sokubhala zichanekile      sokubhala
                       neziphumlisi                                           ikakhulu                   azichanekanga
                       azinaziphene kwaphela
AMANQAKU                           8–10                      6–7                        4–5                        2–3                     0–1

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                       Tyhila iphepha

### Page 21

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2
                                     Downloaded from hlayiso.com         21                                                                         DBE/2017
                                                                    SCE – Imemorandam

ISIHLOMELO B: AMACANDELO B NO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA ISINCOKO SONCWADI- INOVELI NEDRAMA [25 AMANQAKU]

   Imiqathango             Egqwesileyo                Esemagqabini                Eyanelisayo                Eyinxalenye           Engaphumelelanga
                                                      neqaqambileyo              nefanelekileyo
UMXHOLO                         12–15                      9–11                       6–8                          4-5                      0–3
                     -Impendulo igqwesile       -Ubonisa ukuqonda          -Impendulo iphakathi,       -Buncinane ubungqina      -Buncinci kakhulu
                     14–15                      nokutolika kakuhle         asiyiyo yonke imiba         obubonakalisa ukusazi     ubungqina obububo
                     -Impendulo ebalaseleyo     isihloko okanye umbuzo     ekungenwe kuyo nzulu        isihloko yaye kunqabile   ukuqonda isihloko
  15 AMANQAKU        12-13                      -Impendulo inazo           -Akho amanqaku              ukungena nzulu kwimiba    -Iimpendulo zisilele
                     -Ukutolikwa okunzulu       iinkcukacha ezanelisayo    asixhasa                    ekubhalwa ngayo           kakhulu ukuphendula
                     kwesihloko                 Izimvo ezibambekayo        ngokufanelekileyo           -Ambalwa amanqaku         umbuzo
                     -Iingxoxo ezinomtsalane    zinikiwe nangona           isihloko                    axhasa isihloko           -Izimvo zibekwe
                     ezixhaswe                  ingezizo zonke nje         -Ezinye izimvo zixhasiwe    -Iimpendulo               ngendlela engacacanga
                     ngokuvokothekileyo         ezixhaswe njengoko         kodwa ubungqina             ezichanekileyo zimbalwa   konke konke
                     kusetyenziswa uncwadi      kufanelekile               abusoloko busamkeleka       kakhulu                   -Alukho kwaphela ulwazi
                     -Ukuqonda                  -Impendulo ibonisa         -Ulwazi lwejenre/netekisi   -Luncinane ulwazi         lwejenre netekisi
                     okubalaseleyo kwejenre     ulwazi lwejenre netekisi   alugqibelelanga             ngejenre netekisi
                     netekisi
ISAKHIWO NOLWIMI                 8–10                       6-7                         4–5                         2–3                     0–1
                     -Isakhiwo siyathungelana   -Isakhiwo sicacile kwaye   -Bukho ubungqina            -Isakhiwo sibonakalisa    -Ukungabikho koyiloo
  10 AMANQAKU        -Intshayelelo nesiphelo    ingxoxo iyathungelana      besakhiwo                   iziphene zoyilo           kwenza ukuba
                     esigqwesileyo              kakuhle                    obungagqibelelanga          -Izimvo azithungelelani   kungabikho
                     -Ingxoxo yakheke           -Intshayelelo nesiphelo    -Unamathelelwano            kakuhle                   thungelelwano lwezimvo
                     ngokufanelekileyo yaze     kunye nemihlathi           nothungelelwano             -Iziphene zolwimi         -Iimposiso zolwimi
                     yakhuliswa                 zicwangciswe ngendlela     lwezimvo lukho, kodwa       ziyabonakala              nesimbo sokubhala esife
                     ngokucacileyo              edala uthungelwano         kukho iziphene              -Ithoni nesimbo           amanqe kwenza
                     -Ulwimi, ithoni nesimbo    -Izimvo zithungelana       -Zikho iziphene zolwimi     sokubhala                 ukungavakali
                     sokubhala sivuthiwe,       ngokuchanekileyo           ezithile, ithoni, nesimbo   asichanekanga             kokubhaliweyo
                     sinomtsalane,              -Ulwimi, ithoni nesimbo    sokubhala sichanekile       -Imihlathi ineziphene     -Ayichanekanga ithoni
                     sichanekile                sokubhala sisetyenziswe    ikakhulu                                              nesimbo sokubhala
                                                Ngokuchanekileyo           -Imihlathi ichanekile                                 -Ulwakhiwo lwemihlathi
                                                ikakhulu                   ikakhulu                                              ludlakadlaka
AMANQAKU                      20–25                        15–18                       10–13                      6–8                       0–4

QAPHELA: Ukuba umviwa uwutyeshele ngokupheleleyo umxholo, suka wabhala isincoko esiya sephepha lesithathu, mnike u-0.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 May-June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2017-memo/c3fb3789-06d5-483e-8770-d55d91531942) — isiXhosa HL · Memo · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2017-memo/f668b02d-559a-47f0-92b4-ec76aaf3a900) — isiXhosa HL · Memo · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2017/c4dbded6-e5a4-45a1-9106-18c752644ab0) — isiXhosa HL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2017/1b69d691-13eb-415f-b173-b6db6c69b3d0) — isiXhosa HL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2017-memo/b60c476c-9c18-4e90-87a1-e5d74a621619) — isiXhosa HL · Memo · 2017 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL GR12 MEMO P2 SEPT 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-gr12-memo-p2-sept-2021/1742e48c-7428-4a7d-909f-c1f402274f0a) — isiXhosa HL · Memo · 2021 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
