# isiXhosa HL Grade 12 P2 Amended SC June Exams 2017 QP

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the Amended SC June Exams 2017, 23 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2017/5e03e1d6-e193-4575-a3e7-12cb4e1ba89d
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: Amended SC June Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 23

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P2 Amended SC June Exams 2017 QP](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2017/5e03e1d6-e193-4575-a3e7-12cb4e1ba89d)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · Amended SC June Exams · 2017 · isixhosa. Question paper, 23 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        GRAAD 12

                  SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                                IPHEPHA LESIBINI (P2)

                                          2017

                                                               AMANQAKU: 80

                                                              IXESHA: Iiyure 2½

                           Olu viwo lunamaphepha angama-23.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                              Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        2                                   DBE/2017
                                         SCE

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo.

2.       Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile yesiqulatho
         ekwiphepha lesi-4 uze uchonge imibuzo ebuzwe ngoncwadi olufundisiweyo
         kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule ukhethe oza kuyiphendula.

3.       Eli phepha loviwo linamacandelo amaTHATHU:

         ICANDELO A:        ISihobe      (30)
         ICANDELO B:        INoveli      (25)
         ICANDELO C:        IDrama       (25)

4.       Phendula imibuzo EMIHLANU iyonke:

         Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B NOMNYE
         kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo:

         ICANDELO A: ISIHOBE
         IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI
         UMBONGO ONGAFUNDISWANGA – Ngumbuzo onyanzelekileyo

         ICANDELO B: INOVELI
         Phendula umbuzo OMNYE.

         ICANDELO C: IDRAMA
         Phendula umbuzo OMNYE.

5.       UKHETHO LWEMIBUZO KUMACANDELO B (INOVELI) NECANDELO C
         (IDRAMA)

         •    Phendula KUPHELA imibuzo ekwinoveli nakwidrama oyifundisiweyo.
         •    Phendula UMBUZO OMDE ube mNYE NOMFUTSHANE ube mNYE.

         Xa uphendule UMBUZO OMDE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba
         uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C. Xa uphendule
         UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule
         UMBUZO OMDE kwiCANDELO C. Sebenzisa itshekhlisti ukwenza oku.

6.       UBUDE BEEMPENDULO

         •    Imibuzo esisincoko yeSihobe kulindeleke ukuba iphendulwe ngamagama
              ali-190–240.
         •    Imibuzo esisincoko yeNoveli neDrama kulindeleke ukuba iphendulwe
              ngamagama angama-340–390.
         •    Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo
              lwamanqaku. Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo
              nangokusemxholweni.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         3                             DBE/2017
                                          SCE

7.       Imiyalelo ebhalwe ekuqaleni kwecandelo NGALINYE kulindeleke ukuba
         ilandelwe ngocoselelo.

8.       Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ulandela imibuzo ekwiphepha
         loviwo.

9.       Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

10.      Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo:

         ICANDELO A:        Malunga nama-40 emizuzu
         ICANDELO B:        Malunga nama-55 emizuzu
         ICANDELO C:        Malunga nama-55 emizuzu

11.      Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          4                                    DBE/2017
                                           SCE

ITHEYIBHILE YESIQULATHO SEPHEPHA LOVIWO.
Le theyibhile yesiqulatho kulindeleke ukuba incedise abafundi bakwazi ukukhetha imibuzo
abaza kuyiphendula khon'ukuze bangafundi iphepha loviwo lonke.

ICANDELO A: ISIHOBE
Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
         INANI LOMBUZO                  UMBUZO          AMANQAKU              INOMBOLO
                                                                              YEPHEPHA
1.   'Afrika Likhaya'                   Umbuzo osisincoko         10              6
                                           sombongo

2.   'Intlakohlaza'                     Umbuzo omfutshane         10                7

3.   'Uvukani madoda kusile'            Umbuzo omfutshane         10                8

4.   'U-Profesa AC Jordan'              Umbuzo omfutshane         10                9

                                          KUNYE
Umbongo ongafundiswanga: Unyanzelekile
5. 'Ingoma'                      Umbuzo omfutshane                10               10
QAPHELA: Phendula umbuzo OMNYE OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba
uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C.
ICANDELO B: INOVELI
Phendula umbuzo OMNYE.
6. Nyana Wam! Nyana Wam!                Umbuzo osisincoko         25               11
                                           soncwadi

7.   Nyana Wam! Nyana Wam!              Umbuzo omfutshane         25               11

8.   Ukhozi Olumaphiko                  Umbuzo osisincoko         25               14
                                           soncwadi

9.   Ukhozi Olumaphiko                  Umbuzo omfutshane         25               14
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo OMNYE.
10. Amaza                               Umbuzo osisincoko         25               17
                                           soncwadi

11. Amaza                               Umbuzo omfutshane         25               17

12. A-a-a! Jongumsobomvu!               Umbuzo osisincoko         25               21
                                           soncwadi

13. A-a-a! Jongumsobomvu!               Umbuzo omfutshane         25               21

QAPHELA:         KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
                 OMDE nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
                 Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI
                 emifutshane.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            5                            DBE/2017
                                             SCE

ITSHEKHLISTI

Kulindeleke ukuba abaviwa baqwalasele itshekhlisti elandelayo ukuqinisekisa ukuba
bakhethe imibuzo ngokuchanekileyo.

ICANDELO                                AMANANI    INANI LEMIBUZO     TIKISHA
                                        EMIBUZO    EPHENDULWAYO     NGASEZANTSI
                                                                         ()
A: ISihobe
                                  1–4             2
   (ISihobe esifundisiweyo)
           KUNYE
A: ISihobe
                                   5              1
   (ISihobe esingafundiswanga)
B: INoveli
   Umbuzo osisincoko
                                  6–9             1
   soncwadi OKANYE umbuzo
   omfutshane)
C: IDrama
   (Umbuzo osisincoko
                                 10–13            1
   soncwadi OKANYE umbuzo
   omfutshane)
QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
             OMDE nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
             Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI
             emifutshane.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2             6                                    DBE/2017
                                              SCE

ICANDELO A: ISIHOBE
VUKANI MADODA KUSILE – A Stemela: Umhleli
IMIYALELO
•    Kweli candelo kubuzwe imibongo nezibongo EZINE ezifundisiweyo nombongo
     OMNYE ongafundiswanga.
•    Umviwa ulindeleke ukuba aphendule nayiphi na imibuzo EMIBINI ebuzwe
     kwimibongo okanye kwizibongo ezifundisiweyo; KUNYE nombuzo omnye
     kumbongo ongafundiswanga okanye isibongo esingafundiswanga.
QAPHELA: Umbuzo ongumbongo ongafundiswanga KUNYANZELELKILE ukuba
         uwuphendule. Qinisekisa ukuba ukhetha imibuzo EMITHATHU kweli
         candelo.
IMIBONGO EFUNDISIWEYO
Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
UMBUZO 1 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
Funda esi      sicatshulwa    sombongo     silandelayo,   wandule   uphendule      umbuzo
olandelayo.

AFRIKA LIKHAYA – W Shasha
1        Kowu aphin'amadodana!
2        Ndikhwina nje ndililela ngaphakathi!
3        Intombi kabawo bayenzakalisile,
4        Izidlwengu zezidlamlilo.
5        Kugqub'oothikoloshe kwindlu kabawo,
6        Ngcango festile ziyalenga-lenga,
7        Sebekruthakruthe batyhoboza!
8        Rhuthu intong'am ndaphakamisa,
9        Yangen'imbumbulu bandosela.
10       Beza nomfundisi wathandaza,
11       Hlas' umkhont'am ndabibitheka:
12       Ndonda ngecabanga balambisa,
13       Yangen'imbumbulu bandosela.
         ………………………………………………………
14       Ndothath' imihlakulo ndidiliz' iintaba,
15       Ndidibe le milabo ndinyhanyhathe,
16       Nditsho nditabhate ndiphangalale?
17       Ndongqiyaza ndigxanye-
18       Ndithintelwe lulwandle!
19       Ndiguqul'umbombo-
20       Ndithintelwe lulwandle!
21       Gabalala mthebelele-
22       Afrika likhaya!
Tyhila indlela ewuphuhlisa ngayo umxholo imiqolo ekrwelelwe umgca ngaphantsi.
Impendulo yombuzo          osisincoko    ngamagama        ali-190–240   (Iphepha    elinye
elinesiqingatha).                                                                                [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        7                               DBE/2017
                                         SCE

UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

INTLAKOHLAZA – JJR Jolobe

1        Ntlakohlaza, siyakubulisa!
2        Mvuseleli, sithi tyaph'ufike.
3        Luhl'uhlaza olwambes'umhlaba,
4        Neentyatyambo ezigqagqeleyo.

5        Ubulusizi umhlaba ukhedamile,
6        Uxwebil' uhlininika, umbi-
7        Namhla uyancuma, uyahleka,
8        Ntlakohlaza, siyakubulisa!

9        Ubugugile, wambeth'amajacu,
10       Uneentloni, amehlo ejonge phantsi;
11       Wawambesa, wanjengomtshakazi.
12       Ntlakohlaza, siyakubulisa!
         …………………………………………
13       Ntlakohlaza, siyakubulisa!'
14       Silandeli sobusik'obubi,
15       Mfudumezi emva kwamakhephu,
16       Mniki-bomi olandel'intshazo.

2.1      Siphuhlisa ntoni isimntwiso esisetyenziswe kumqolo woku-1?                    (2)

2.2      Yintoni injongo yokuphindaphindwa komqolo 'Ntlakohlaza, siyakubulisa!'
         kwesi sicatshulwa sombongo?                                                   (2)

2.3      Ntsingiselo ni ephuhliswa yimbongi kumqolo we-9?                              (2)

2.4      Ngqina uluvo lokuba lo mbongo ngumbongo nkcazo.                               (2)

2.5      Ingaba unjani umoya wembongi kwesi sicatshulwa sombongo? Xhasa
         impendulo yakho.                                                              (2)
                                                                                       [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         8                                DBE/2017
                                          SCE

UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule uphendule imibuzo elandelayo.

UVUKANI MADODA KUSILE – ZWV Mzukwa

1        'Ndikhumbul'eNxu-u-ba,'
2        Watsh'uVukani madoda kusile,
3        Wathi makuthengw'eyekhakh'ibhulukhwe,
4        Yatsh'int'ekhonya ngamava,
5        Yatsh'ixel'isifingo sokusa.
         ………………………………………

6        Nkunz'edla kamnandi yedla neemazi,
7        Nkunz'eyaziwayo yaziwa ngamathole.
8        Yaqhwaya madod'izihlamb'emgqubeni,
9        Yancedis'ukufun'isitshix'emfungu-mfungwini.
         …………………………………………..

10       Wubon'uzigwagwisa kwiintokazi,
11       Wubon'usakha amaxhaka,
12       Wubon'udlisela ngobungangamsha,
13       Gqi indun'enkulu usapho luyashiywa.

3.1      Siphuhlisa ntoni isimntwiso esisetyenziswe kumqolo woku-1.                      (2)

3.2      Yintoni injongo yokuphindaphindwa kwegama 'nkunzi' kumqolo wesi-6
         nowesi-7?                                                                       (2)

3.3      Ntsingiselo ni ephuhliswa yimbongi kumqolo wesi-7?                              (2)

3.4      Ngqina uluvo lokuba lo mbongo ngumbongo nkcazo.                                 (2)

3.5      Ingaba unjani umoya wembongi kwesi sicatshulwa sombongo? Xhasa
         impendulo yakho.                                                                (2)
                                                                                         [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          9                        DBE/2017
                                           SCE

UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

U-PROFESA AC JORDAN – ZS Qangule

1        Tarhuni nonke zingcali zesiXhosa,
2        Leqani equleni imimoya iyabhudla,
3        Balekani hleze kuvele imbalela
4        Lakufa ichanti kudakasa izabonkolo,
5        Yakufa inkuku amaqanda ayabola.
6        Kolunga sonke sibaleke sibonisane,
7        Mkhulu umthwalo osaza kuphakanyiswa.
         ……………………………………………
8        Uvakele ubham wokuwa komthi,
9        Kwahlokoma amawa ezizwe ezikude,
10       Kwanga kudlula umoya wezixhobo,
11       Kwanga kukhasa inkungu umoya wentlambo
12       Bathi kufanele iminyanya iwelile,
13       Zazola iilwandle zanika imbeko,
14       Yana imvula ayenza nangxolo.

15       Izigalo zegorha namhla ziwile,
16       Iminwe yeqhawe namhla iyekile,
17       Amehlo acimele abona ekudeni.
18       Imiqulu nantso ithe xazalala,
19       Qoqosha lusapho lilifa lakho,
20       Indedeba kaloku ibizidla ngawe,
21       Iduna kaloku belibilela wena.

4.1      Luphuhlisa ntoni ubaxo olusetyenziswe kumqolo wesi-8.                    (2)

4.2      Yintoni injongo yokuphindaphindwa kwegama 'Kwanga' kumqolo we-10
         nowe-11?                                                                 (2)

4.3      Ntsingiselo ni ephuhliswa yimbongi kumqolo we-13?                        (2)

4.4      Ngqina uluvo lokuba lo mbongo yiEleji/isimbambazelo.                     (2)

4.5      Ingaba unjani umoya wembongi kwesi sicatshulwa sombongo? Xhasa
         impendulo yakho.                                                         (2)
                                                                                  [10]

                                        KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                            Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        10                                  DBE/2017
                                         SCE

UMBONGO ONGAFUNDISWANGA (UNYANZELEKILE UKUBA UPHENDULWE)

UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

INGOMA – IV Mtamzeli

1        Sisidlo sazw'iindlebe.
2        Luyolo lomphefumlo.
3        Yimbangi yobushushu.
4        Luchwayitiso ntliziyo.
5        Yomelez' abatyhwatyhwi,
6        Yakutsho ngondiliseko.
7        Kusike kuzw' iintumbu.

8        Lidangatye kumphefumlo.
9        Kwiindlela zotyhulubo
10       Iingxaki ziphela nya.
11       Kwiinkumbulw' ezikude,
12       Kumazw' amaphupha,
13       Kusiphuke ziinwele
14       Kumzimb'ontlontl' iintolo.
         ………………………………
15       Ingoma iyaxakisa;
16       Kuzalwa iyathetha,
17       Kufiwa iyalunga,
18       Kuvuyw' ayiphetshwa,
19       Kulilw' iyathandwa.
20       Ngumbaseli-ntliziyo,
21       Unik'ithemba kwabaze.
         …………………………………..

5.1      Uphuhlisa ntoni umfanekiso-ngqondweni wendlebe ofumaneka kumqolo
         wesi-6.                                                                           (2)

5.2      Yeyiphi imvakalelo evezwa lubaxo olusetyenziswe kumqolo we-13.                    (2)

5.3      Ntsingiselo ni ephuhliswa yimbongi kumqolo we-15?                                 (2)

5.4      Ngqina uluvo lokuba lo mbongo ngumbongo nkcazo.                                   (2)

5.5      Ingaba unjani umoya wembongi kwesi sicatshulwa sombongo? Xhasa
         impendulo yakho.                                                                  (2)
                                                                                           [10]

                                                      AMANQAKU ECANDELO A:                 30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2       11                                 DBE/2017
                                        SCE

ICANDELO B: INOVELI

IMIYALELO

•   Kweli candelo kubuzwe iiNoveli ezimbini.
•   Khetha imibuzo kwiNoveli oyifundisiweyo.
•   KwiNoveli ngaNYE kubuzwe imibuzo emiBINI, OSISINCOKO SONCWADI
    NOMBUZO OMFUTSHANE, ukususela kumbuzo 6 ukuya kumbuzo 9.
•   Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.

QAPHELA: Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo B
         (kwiNoveli) KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OMFUTSHANE
         kwiCandelo C (kwidrama).
         Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo B (kwiNoveli)
         KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI
         kwiCandelo C (kwidrama).

Phendula UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO) OKANYE UMBUZO 7 (UMBUZO
OMFUTSHANE).

UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa

Kubalulekile ukuba nombono ngobomi bakho. Ngqina olu luvo ngokubhekiselele
kumlinganiswa onguThole.

Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390
(2–2 ½ amaphepha).                                                                       [25]

UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)

NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA A

'Ewe ndoda! Ubekwa yini apha?' yatsho le nto ibuza uThole. 'Ndibekwa ziinyawo!'
watsho uThole ephakama ngokukhawuleza kucaca ukuba uzimisele ekubeni alwe,
uxolo aluyi kumnceda nto ukulucela bayaziwa abantu boxolo, hayi lo.
Uthe ukuba atsho yatsho kakhulu le nto ngempama engalindele, yatsho
ngebuhlungu impama eyatsho kwaphithizela imililo apha phambi kwakhe. Kuthe 5
kusenjalo yatsho kakhulu ngenqindi kwee dlwe waqonda ukuba ndiyabethwa ngoku
alikho elinye icebo ngaphandle kokuba ndilwe. Ithe xa ithi mayiphinde le nto
waliganga ngesokhohlo inqindi layo walikhulula elakhe ngesokunene wayibetha
yankeleza akayilandela wayibukela.
Akazanga esayibukele njalo weva ngenqindi lingena lodwa emsundulweni kwakha 10
kwee siba kuye waqabuka zimombelela ngamanqindi. Uvuke ngamandla apho
evula ngenqindi wawadudula omathathu ewaxina ekoneni. Kuthe kusenjalo weva
ngelizwi emva kwakhe lisithi, 'Heyi!'

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          12                                  DBE/2017
                                           SCE

Uthe akunyeka wabona ngesinye isibini simkhombe               ngomkhono     wekati.
Waphelelwa ngamandla kwangoko waguquka ewajonga.                                      15

'Phakamis'izandla!' itshilo enye into kwesi sibini. Waqonda ukuba ukufa kufikile kuye
akalibazisa ukuziphakamisa izandla. Uthe ukuba aphakamise yatsiba enye kwesi
sibini samva yamqamangela, ngokungekho similweni, ngentambo ezandleni yathi
ukuba igqibe yamfak'impama yamkhaba waya kuwa. Uthe ukuba awe yatsiba leya
yokuqala yamxovula ngezihlangu.                                                       20

7.1      'Ewe ndoda! Ubekwa yini apha?' (Kumgca 1)

         Cacisa ukuba kwakwenzeke ntoni ukuze kubuzwe lo mbuzo.                              (2)

7.2      'Ndibekwa ziinyawo!' (Kumgca 1)

         Phawula ngale mpendulo enikwa nguThole kulo ubuzayo.                                (2)

7.3      Le ngxoxo ikwisicatshulwa imveza njengomlinganiswa onjani uThole?                   (2)

7.4      '… ndiyabethwa ngoku alikho elinye icebo ngaphandle kokuba ndilwe.'
         (Kumgca 6–7)

         Nika udidi lwempixano olutyhilwa leli binzana uze uxhase impendulo yakho.           (2)

7.5      'Phakamis'izandla!' (Kumgca 16)

         Oku kuphakamisa izandla kungumqondiso wantoni?                                      (1)

7.6      Saba yintoni isiphumo soku kuqhubeka kwesi sicatshulwa?                             (2)

7.7      Landelelanisa ezi ziganeko zilandelayo ngokokulandelelana kwazo ebalini:

         A       Ukufika kukaThole kokwabo evela eKnysna.
         B       Ukuqhutywa kukaThole ngootsotsi asiwe ngaphaya kwelokishi.
         C       Ukuzenza kukaThole igqirha.                                                 (3)

                                        KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        13                                 DBE/2017
                                         SCE

ISICATSHULWA B

Wamana ukutsho ngesingqala umntu omkhulu ekobude ubuthongo.
'Shame!' wamana ukutsho uThozama esiva esi singqala emana ukusuka
ayokumbamba ebunzi emva ubushushu. Wayesithi akuphathwa ebunzi abonakale
encuma, phofu kucaca ukuba uncumela ebuthongweni.
'Uyaphupha torwana!' wamana ukutsho uThozama ebona olo ncumo. Koko kumana 5
ukumbamba ebunzi ukhe wabonakala esithi xhungu uThozama emondela
ngokungathi ngumntu lo onanto ayiqaphelayo.
'Yintoni mama!' wabuza umfundisi esothuka, ephakama esihlalweni sakhe
esondela,ecinga ukuba makube umntu uyaqhawuka. Uthe ukuba asondele
umfundisi yamondela inkosikazi yakhe ebusweni yabuya yajonga kweli xhego 10
yavakala isithi, 'Papa!' kalokungoku uThozama wayengasatsho ukuthi 'Bhuti Thole'
kuMangaliso, wayesithi Papa, 'Mama!' wasabela watsho umfundisi.
'Khangela!' watsho ekhomba isiva esisebusweni exhegweni. 'Khangela!' uphinde
watsho ekhomba eso sasisebusweni ku-Mangaliso.
'Ke?' watsho umfundisi ejonge kuThozama. 'Isn't it funny?' wabuza uThozama 15
ngesiLungu.
'What's funny about a scar?' uphendule ngombuzo watsho uMangaliso.
Uphindile uThozama waya esinqeni kweli xhego ekhumbula into ebekhe wayibona
xa ebeliphatha-phatha liyoba. Unyuse ihempe kancinci ezantsi kwenkaba
wakhombisa uMangaliso esithi, 'Khangela!'                                   20
'Ngumkhango lowo,' watsho uMangaliso engayazi intsingiselo yokuba akhonjiswe
umkhango wexhego.
'Andithi nawe unawo?' ubuze watsho uThozama. 'Ewe ndinawo, ke?'
'Hayi, Papa maan, niyafana nalo tata, ngaphandle kwezi zinto ndizikhombayo,
ingxam nje le yobuso nguwe kanye,' wadanduluka watsho uThozama ekhwaza.     25
'Sh-hh!' watsho uMangaliso emtsibela embamba emlonyeni efuna angafundekeli
owayelele.
'Isenokwenzeka into yokufana kwabantu, mama, nokuba abazani, kaloku abantu
bambala-nkomo, …'

7.8      'Wamana ukutsho ngesingqala umntu omkhulu ekobude ubuthongo.'
         (Kumgca 1)
         Sivuselela mvakalelo ni isingqala sikaMkwayi? Xhasa impendulo yakho.             (3)
7.9      'What's funny about a scar?' (Kumgca 17)
         Nika amagama ezidanga aziphumeleleyo uMangaliso ngokwasencwadini
         njengoko lo mgca ubonakalisa ukuba ufundile.                                     (2)
7.10     'Unyuse ihempe kancinci ezantsi kwenkaba wakhombisa uMangaliso …'
         (Kumgca 19–20)
         Yayiyintoni injongo kaThozama ngokwenza oku?                                     (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          14                                DBE/2017
                                           SCE

7.11     Cebo lini elisetyenziswe ngumbhali ukudibanisa uMkwayi noThole ongunyana
         wakhe?                                                                            (2)

7.12     Chaza isimo sentlalo esityhilwa sesi sicatshulwa.                                 (2)
                                                                                           [25]

UMBUZO 8 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

Kubalulekile ukuyimela into okholelwa kuyo. Ngqina olu luvo ngokubhekiselele
kumlinganiswa onguThole.

Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390
(amaphepha ama-2–2½).                                                                      [25]

UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)

UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA C

Ndakuqaphela ezitratweni ndafika kubhaca wonke umntu, omncinci nomdala,
owesikolo nongengowasikolo.
Amabhayi abafazi ayethe naa emoyeni, iimbukuxana zeentwana ezingekayi
sikolweni zithe bhakada bhazalala emgaqweni, zimbi zijweda emva koonina.
Kukho iqela labatshakazana elathi lakubona igquba labafundi lisiza ngakubo, 5
lazilahla iiemele, laqhawula ukuhlisa isitrato, iilokhwe zathwalwa ziimpundu,
iingcondo zaxhola umhlaba. Ndidlule kumakhwenkwe ayencathame ngezindlu
ephindisa ngeembokotho njengokuba amapolisa ayeleqisa nje. Ndingene nam
ndachola utshalilanga, ndagibisela ngamandla, ayimvula amatye ukuya elutshabeni.
Belisithi elichaniweyo liyilahle kude imvubu, libe sisibhene ukubalekela 10
ngasezithuthini. Yasikhuthaza ke le nto, kuthi apho kuvuleke ithuba khona, zibhonge
iimbokotho ukukhawulela amapolisa. Emva kwesidala ingumpu nembokotho,
imbokotho nemvubu, kwabakho ipolisa elichanwa entloko, gqum, geqe phantsi
lalutywantsi. Laxwaywa ngabalingane balo, bedudulwa ngamatye ngamakhwenkwe
esikolo, sekungenelele nempi yaselokishini, oomahlalela.                            15
Yathi yakuhlehla eyoonongqayi, ikhatshelwa ngesiphango samatye, ndarhoxa,
ndahlaba ngendlela egodukayo kuba nezithonga zemipu zaziseziyekile,
iyimikhwazo efunzayo nengxolo yezinja esavakalayo. Sasiyaluzela isixeko, iyaluzela
ingqondo yam. Idabi lalingaselelolabantwana besikolo kuphela ngoku,
sekungenelele wonke umntu wesixeko. Iintokazi ezimabele made ziyiyizela zisithi 20
eyona mfazwe ifikile. Ithi engakwaziyo ukugibisela ngembokotho, igibisele isithuko,
igqibezele ngelithi, 'naqhel' amagwala, imini yenu yile, ezi zinto zeba imihlaba
yoobawo, bulala inja!!'

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          15                                 DBE/2017
                                           SCE

9.1      'Ndakuqaphela ezitratweni ndafika kubhaca wonke umntu, …' (Kumgca 1)

         Cacisa ukuba yintoni ekhokelele koku kwenzekayo.                                   (2)

9.2      'Ndidlule kumakhwenkwe ayencathame ngezindlu ephindisa ngeembokotho'
         (Kumgca 7–8)

         Nika udidi lwempixano olutyhilwa leli binzana uze uxhase impendulo.                (2)

9.3      'Ndingene nam ndachola utshalilanga, ndagibisela …' (Kumgca 8–9)

         Phawula ngesi senzo sikaMfazwe.                                                    (2)

9.4      Chaza isimo sentlalo esityhiwa koku kuqhubekayo kwesi sicatshulwa.                 (2)

9.5      '… kwabakho ipolisa elichanwa entloko, …' (Kumgca 13)

         Amapolisa angumqondiso wantoni kule noveli?                                        (2)

9.6      Yayintoni injongo yokuba amapolisa anike ingxelo engeyiyo ngoKK?                   (2)

9.7      Landelelanisa ezi ziganeko zilandelayo ngokokwenzeka kwazo ebalini:

         A        Ukubhaqa kukaMfazwe abantu ababulewe nguFriday.
         B        Ukuthatha kukaMfazwe uhambo oluya kwaZamlandela
         C        Ukugxothwa kukaMfazwe entlanganisweni kusithiwa yimpimpi.                 (3)

                                        KUNYE

ISICATSHULWA D

Kwibalana lengca, nankuya laa mthendevu ulijaja ligazi, uzilenca apha emkhonweni.
He madoda! Yintoni kanye kanye le yenzekayo? Ndazibuza ndijika ndisiya kuwo.
Xa ndifikayo, nja yayiphi. Yingqondo yam le indibhanxayo, hayi, andiphazami,
bendibona yona! Ndifike apho ibilele khona ndahlola. Kwakungekho nto ithi kwakukhe
kwalala nto engceni. Kanti umntu uqala ngokuthini xa aza kuphambana? Ndahamba 5
ixesha elide kungekho nto yenzekayo ngaphandle kokothuswa ziintaka
neenyamakazana. Ndiyokuqabela induli, thu eMgazi, ubonakala kude phaya, kude
kakhulu. Ndikhe ndahlala phantsi ndakhupha ufele lomzingeli kuba kuwo onke la
manzithinzithi, ndandingekahlukani nalo. Ndiluvulile, yonke into yayisahleli kakuhle.
Ndaziqhola ngawo onke lawa mafutha, ndahlafuna isijungqe sokugqibela somqwayito 10
ndidibanisa nalaa magqatyana. Ndandisazibona ndifika kwiofisi esesazulwini
sedolophu endandiyalathisiwe nguJoma ukuva kwam isithonga sikrazula intsasa.
Ndive ngokunyela komlenze ukuba ndichaniwe. Ndiyokulala ngecala ngoko nangoko,
sendibona umkhosi wamakhwenkwana usithi thu udubula kum.
Into eyandincedayo kukuba ayedubula ngokoyika, uninzi lweembumbulu luchana 15
amantla   elitye   endandayame    ngalo.   Rhuthu,   okaSikhotsholo      ndabasa.
Lo kaSikhotsholo umpu wawutsalwa nje kube kanye ugraye into engapheliyo.
Ndawabona amakhwenkwe esiwa ngathi yingqolowa ilaliswa yirhengqe. Amanye ajika
asimbela isinqe ukuya kutshona ematyholweni. Andayeka ukudubula noko, wade
waziyekela ngokwawo umpu.                                                      20

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         16                                  DBE/2017
                                          SCE

9.8      'Kwibalana lengca, nankuya laa mthendevu ulijaja ligazi, …' (Kumgca 1)

         Cacisa ngomthendevu ekuthethwa ngawo.                                              (2)

9.9      'Ndiyokuqabela induli, thu eMgazi, …' (Kumgca 7)

         Xela into eyenzeka kuloliwe oya eThongo akuba uMfazwe ephumile.                    (1)

9.10     'Ndikhe ndahlala phantsi ndakhupha ufele lomzingeli …' (Kumgca 8)

         Siganeko sini esehlela uMfazwe emva kokuba ohlukene nomzingeli?                    (2)

9.11     Kwesi sicatshulwa uvela njengomlinganiswa onjani uMfazwe? Xhasa
         impendulo yakho.                                                                   (3)

9.12     Ingaba injongo yolu hambo lukaMfazwe yaphumelela? Xhasa impendulo
         yakho.                                                                             (2)
                                                                                            [25]

                                                        AMANQAKU ECANDELO B:                25

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          17                                 DBE/2017
                                           SCE

ICANDELO C: IDRAMA
IMIYALELO
•   Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiiDrama ezimbini, ukususela kumbuzo 10 ukuya
    kumbuzo 13.
•   kwiDrama ngaNYE kubuzwe imibuzo EMIBINI; OSISINCOKO SONCWADI kunye
    NOMBUZO OMFUTSHANE.
•   Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.
QAPHELA:          Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI
                  kwiCANDELO B (kwiNoveli) KUNYANZELEKILE ukuba akhethe
                  umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO C (kwiDrama).
                  Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B
                  (kwiNoveli) KUNYANZELEKILE    ukuba   akhethe umbuzo
                  OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C (kwiDrama).
UMBUZO 10 (UMBUZO OSINCOKO SONCWADI)
AMAZA – ZS Qangule
Bonisa ukuba isihloko sencwadi esithi Amaza siyanxulumana nomxholo wayo.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390
(amaphepha ama-2–2½).                                                                      [25]
UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)
AMAZA – ZS Qangule
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA E

NAMHLA: Wawuthengwe ngubani?

LIZO:        NguZodwa ngokwakhe.

NAMHLA: Ngemali kabani?

LIZO:        Andiyazi.

NAMHLA: Inene, kugqityiwe.                                                           5

LIZO:        (Esiya ngasemnyango) intliziyo yam ithi masizmele ngobu busuku.

NAMHLA: (Emlandela) ndiyayoyika loo nto.

LIZO:        (Emile emfulathele) Woyika ntoni?

NAMHLA: (Esima phambi kwakhe ebambelele emagxeni) Sime kunxweme
        lomlambo obunzulu singabaziyo, kungcono singangxami siziphose hleze 10
        soyele sife.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2               18                                   DBE/2017
                                                SCE

LIZO:        (Esiya ngasefestileni) Ziinyanga ilizwi ulikhuphele imixhadi, ngunyaka
             wonke iinyembezi uziphalaza, ucela amawenu ukuba angakutshatisi
             noSidima. Kodwa sekunjalo iinyembezi zakho ziwa njengamanzi
             entlabathini. (Ejika emjonga) Ingaba usaboyikela ntoni ububi 15
             obunokuvela uziqhelile nje iintolo zabo?

NAMHLA: (Esiya kuchopha ebhedini) Utsho usithini?

LIZO:        (Esondela kuye) Nditsho ndisithi              qina,   masilungise,   utyhafo
             nobutyeketyeke mabukhwelele.

NAMHLA: (Emhlalisa emgona) Masingangxami                   siziphose   kudaka     esakuthi 20
        sizikhupha kulo sibe sitshona kwakulo.

LIZO:        (Engqengqa) Bendingazi ukuba singathintelwa zizidenge zamaqaba
             kwiinjongo zethu.

NAMHLA: Intsomi yakwaXhosa ithi izitunxa zabeka ilityekazi endleleni, nkqi,
        zoyiswa kukulisusa izilumko!                                        25

LIZO:        Kanene lo Sidima uza kuhlala ixesha elingakanani emva kwaloo
             nomgogwana womtshato?

NAMHLA: Iinyanga zimbini qwaba, abuyele eRhawutini.

LIZO:        Kanene wenza msebenzi mni?

NAMHLA: Ukwii-ofisi zeedompasi kufutshane nemigodi.                                          30

LIZO:        Ukuba ubuye engawelwanga ngumgodi, uya kufika edilikelwe yindlu.

NAMHLA: Kuwa into ebimile.

LIZO:        Niza kutshatiswa ngubani?

NAMHLA: Ngumfundisi uZazile, umkhwe wakho.

LIZO:        Umkhwe uza kwenza umkhwa wokuba kuthiwe utshatisile. (Efaka 35
             icwecwe ebamba uNamhla ukuba badanise) Simfumene kamnandi lo
             Sidimandini.

NAMHLA: Ungathi uzuzile              kanti   uzuziwe!   (Kungena   uDanile   ngequbuliso
        besankonyene)

DANILE:      (Ekhomba uLizo ngegqudu lakhe) Mayiphume inja emzini wam! 40
             (Unyoshoza aphume uLizo. Usala uDanile ejamele uNamhla. Uwe
             umkhusane.)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          19                                 DBE/2017
                                           SCE

11.1     '… ngunyaka wonke iinyembezi uziphalaza, ucela amawenu ukuba
         angakutshatisi noSidima.' (Kumgca 12–14)

         Yintoni eyenziwe ngabazali bakaNamhla engunobangela wokuba aphalaze
         iinyembezi?                                                                         (2)

11.2     '… Ingaba usaboyikela ntoni ububi obunokuvela uziqhelile nje iintolo zabo?'
         (Kumgca 15–16)

         Iveza ntoni ngesimo sikaLizo le migca ingasentla?                                   (2)

11.3     '… izitunxa zabeka ilityekazi endleleni, nkqi, zoyiswa kukulisusa izilumko!'
         (Kumgca 24–25)

         Nguwuphi umyalezo odluliswa nguNamhla kuLizo kule migca ingasentla?                 (2)

11.4     (Efaka icwecwe ebamba uNamhla ukuba badanise) (Kumgca 35–36)

         Yeyiphi imisebenzi emibini eyenziwa ngamagama akwizibiyeli ?                        (2)

11.5     'Mayiphume inja emzini wam!' (Kumgca 40)

         Cacisa ukuba kutheni uDanile enxulumanisa uLizo nenja.                              (2)

11.6     Zeziphi iimpawu ezimbini zedrama ezifumaneka kwesi sicatshulwa?                     (2)

                                           KUNYE

ISICATSHULWA F

EBhayi, kwindlu kaSilumko noMalimakhwe. Lixesha lesopholo.
MALIMAKHWE: He Tshawe, Uthi uvela eSwazini ngezi ntsukwana ?

SILUMKO:           Andithi ibhaloni yenza amatshe?

MALIMAKHWE: Hayi, ndincamile! Phofu uhambe njani?

SILUMKO:           Kuthe kanti ndisemkhondweni!                                         5

MALIMAKHWE: Akuzi kundixelela Ukuba uSidima udla amazimba!

SILUMKO:           Uphile qete.

MALIMAKHWE: (Ekhuza, eqhwaba,egqiba indlu yonke) Bantu bakwaLimakhwe!
            Kanti singcwabe bani?

SILUMKO:           Ungakhwazi kaloku Limakhwe. Uza kungcolisa umsebenzi wam.            10

MALIMAKHWE: Uxolo Tshawe. Wowu! Soze ndilibale!

SILUMKO:           Kanti uZodwa Udla iinkobe oku kwakhe.

MALIMAKHWE: (Ethethela phantsi) Ndandikhe ndatsho!

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           20                               DBE/2017
                                            SCE

SILUMKO:           Ndifike sendiligqirha lomSwazi, Ndateketa ndafaka nesiZulu kwathi
                   gqibe.                                                            15
MALIMAKHWE: Ibe kaloku akukho lwimi ungalaziyo.
SILUMKO:           Bengabuzanga nje. Ndibaxelele ukuba bangamaXhosa, Ndatsho
                   ndabazisa ukuba Akudalanga bebhujelwe sisizalwane, Kwaye
                   kufuneka beye kubeka ilitye, Kungenjalo ilishwa liza kubambatha,
                   Umoya womfi uza kubadubaduba.                                    20
MALIMAKHWE: Bathini ke bona?
SILUMKO:           UZodwa uthethe ngesiporho esingabalalisiyo.
MALIMAKHWE: Abayoyika loo nto?
SILUMKO:           Ndibanike amagqabi ekwepile Ndathi ngumthi wokuchitha amandla
                   otshaba; Ndatsho ndisithi sobe bathethiswe bani.              25
MALIMAKHWE: Bavuma ke?
SILUMKO:           Kaloku Limakhwe, ingqondo Ekhonza iinkolo ayikwazi kuhlengisa
                   izinto.  Ndibaxelele  ukuba   bafike    ngobusuku    Becawe
                   yamangcwaba.
MALIMAKHWE: Ubusenzela ntoni?                                                         30
SILUMKO:           Yeka wena, uza kubona.
MALIMAKHWE: Uyayisebenzisa ingqondo yakho, Ndiqinisekile, uza kunyuselwa.
SILUMKO:           Ndibabize iirandi ezingamashumi amabini, Ndizamkele ngetshefu
                   yam ndabulela.
MALIMAKHWE: Kanene kusele inyanga ibe yicawe yamangcwaba?                             35

11.7     'Kuthe kanti ndisemkhondweni …!' (Kumgca 5)
         Loluphi uluvo oluvezwa yile ntetho kaSilumko?                                     (2)
11.8     'Uza kungcolisa umsebenzi wam!' (Kumgca 10)
         Msebenzi mni owawusenziwa nguSilumko? Xhasa impendulo yakho.                      (2)
11.9     'Uxolo Tshawe.'(Kumgca 11)
         Kubonisa ntoni ukubiza kukaMaLimakhwe umyeni wakhe ngesiduko?                     (2)
11.10    'Ndibanike amagqabi ekwepile …' (Kumgca 24)
         Buchule buni obusetyenziswa nguSilumko eSwazini xa aphandayo?                     (2)
11.11    '… kusele inyanga ibe yicawe yamangcwaba?' (Kumgca 35)
         Khankanya iziphumo zibe zibini zentlanganiso eyayibizwe nguSilumko ema-
         ngcwabeni.                                                                        (2)
11.12    Mfundiso ni efumaneka kule ncwadi ethi, Amaza?                                    (3)
                                                                                           [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        21                                DBE/2017
                                         SCE

UMBUZO 12 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto

Bonisa ukuba isihloko sencwadi esithi A-a-a! Jongumsobomvu siyanxulumana
nomxholo wayo.

Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390
(amaphepha ama-2–2½).                                                                    [25]

UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)

A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA G

MAQOMA: Akukho sikhwasilima kuloo nto Mtika. Bangawakha loo maziko abo
        apha kufuphi neelali zethu, bavalelane apho naloo midlungu
        bayifumeneyo, kodwa uloyiko lwam kukuvula isitha phakathi entsimini.
        Kaloku iimpuku azoneli ziindiza, zigqithela emboneni zibhuqe.
        Ndilibambile ke mna eliya lizwi ebelikhe lakhankanywa nguMkhwe 5
        malunga nokuqhogana kwabo noSomaseti lowa. Apho uzingela khona
        umhlangala iyarhorhozela inyhwagi. Kanti ke namaxhwili enza kwa eso
        emva kwamaxhwili enza kwa eso emva kweempungutye. (kuyahlekwa).
KAMA:         Kodwa ke kambe Mkhwe andiyithandi kakhulu nale uyenzayo
              yokuphindisa,    ngokuba      ihamba ihambe      ibe   neziqhamo 10
              ezimanyumnyezi. Ndiyakwazi ke wena ukuba awuphathwa manyeni
              ungasabeli. Khumbula kaloku mfondini ukuba lisanuka igazi kwezi
              ntlambo zasemaXhoseni. Makhe kulawule uxolo, sihlume kakuhle kuba
              aphelile namakhalipha esizwe.
MAQOMA: Hayi Mkhwe, undikhaphelela eweni ke ngoku. Uthi mandicimele na 15
        ndibe ngathi andiboni xa umhlaba wakowethu utyiwa ndihleli?
        Uthi mandimandivale amehlo na xa amaphece eenkabi zakowethu
        esihla ngeentlambo? Uthi mandibe kobentlombe na xa amasiko,
        izithethe nesiNtu sakowethu sibhunyulwa kuthi? Nakanye! Ndazalelwa
        kanye oku ukuba ndizimele iimfuno zabantu bakowethu. Nengqeqesho 20
        yasebukhosini ndondlelwa ndalulekelwa kuyo ukuze ndikhokele
        phambili ekulungiseleleni abantu bakowethu. Xa ndingenakuziqabelisa
        ezo njongo buphi ke ubomi kum? Kukunqunqelwa egoqweni kube
        kanye.
KAMA:         Ndiyakuva Mkhwe. Kodwa ndivumele xa ndisithi sidiniwe mfondini. 25
              Nala madoda angandingqinela ukuba eminye imizi Isaphulula izivubeko
              neenduma zala madabi ngenxa kaThuthula.

13.1     'Bangawakha loo maziko abo …' (Kumgca 1)
         Cacisa ukuba ngawaphi la maziko kuthethwa ngawo kule migca ingentla.            (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           22                                DBE/2017
                                            SCE

13.2     '… naloo midlungu bayifumeneyo, …' (Kumgca 2–3)
         Libaveza njani igama imidlungu aba bantu kubhekiswa kubo?                          (2)
13.3     'Kaloku iimpuku azoneli ziindiza' (Kumgca 4)
         Nguwuphi umyalezo odluliswa yile ntetho kaMaqoma?                                  (2)

13.4     'Ndiyakwazi ke         wena    ukuba     awuphathwa   manyeni   ungasabeli.'
         (Kumgca 11–12)
         Nika izinto ezimbini ezingqina oku kuthethwa ngoMaqoma kule migca
         ingasentla.                                                                        (2)
13.5     'Uthi mandibe kobentlombe na xa amasiko, izithethe nesiNtu sakowethu
         sibhunyulwa kuthi?' (Kumgca 18–19)
         Nika iziganeko zibe zibini ezibonisa ukubhunyulwa kwamasiko.                       (2)
13.6     'Ndazalelwa kanye oku ukuba ndizimele iimfuno zabantu bakowethu.'
         (Kumgca 19–20).
         Imveza njengomlinganiswa onjani uMaqoma le ntetho ikule migca ingasentla?          (2)
                                          KUNYE
ISICATSHULWA H

(Kwigumbi elilodwa kweliya ziko labefundisi eNxuba, sel' ewile amathunzi
obumnyama ngobusuku boLwesithathu).
RUFUS:             Andazi nokuba befundisi bam niza kundikholelwa na kule nto ndiza
                   kuyithetha. Ndiyafika nindibona nje, andikayi nasemzini wam.
                   Ndithe ngenxa yemivuyo ndaqonda ukuba mandiqale apha kuni 5
                   ndize kunihlebela. Ngenene niyakwazi ukuthandaza. Ndiyabona
                   ukuba kuza kufuneka ukuba ndibe ngathi ndithi nca apha kuni
                   hleze kuthi kanti ubutyebi bam buya kuza ngale mithandazo yenu.
NGCONGOLO: Khawude uthethe le nto ufuna ukusihlebela yona. Ndiyakwazi
           wena uza kusibamba ngale ntshwaqane yakho. Asinaxesha 10
           lakudlala thina kuba kuza kufuneka sivuke kwangentseni ngokuba
           kukude eSidutyini.
RUFUS:             Niya kuhamba ngokuphola ngoku kwaye nomsebenzi wenu
                   wenziwe walula kakhulu. Kaloku laa nkosi yaphaya ibulewe
                   nguQuka encediswa ngamajoni ethu. Inkosi ebekiweyo leliya lunga 15
                   lomfo, uQuka, lowa wathi wasamkela ngobubele. (Akhuza
                   amadoda engaziqondanga)
FILIPHU:           Kwowu! Sonakalelwa! Lifile ngoku ilizwe. Ngokwamava am
                   awulungi umsebenzi wethu xa abantu bejamelene ngezikhondo
                   zamehlo. Siza kulihambisa njani ke ngoku iLizwi leNkosi kuba 20
                   kaloku abo bantu bebethanda laa nkosi abasayi kuyamkela enye?
                   Luqalile ke udushe ngoku.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              23                             DBE/2017
                                               SCE

KONDILE:           Kodwa ke mna Gqirha bendiyibona ngale ndlela abona ngayo
                   uRufus. Livulelekile ngoku eliya cala apha kuthi ukuba sihambise
                   umsebenzi wethu ngomzimba okhululekileyo. Lithuba lethu 25
                   ngenene elo ngoku.

FILIPHU:           Ndiyala ukuhambisana naloo mbono Mfundisi. Ukuba andiphazami
                   ndiba nguwe ncakasana owandixelela into yokuba laa nkosi,
                   uBawana, ngumkhwe kaMaqoma. (Wanqwala uKondile) Ucinga ke
                   into yokuba angacimela uMaqoma ngokungathi akwenzekanga nto 30
                   kwisizalwane sakhe? Uyaqonda nje kodwa ukuba la Bawana
                   ubhukuqwe evela okanye esiya kulaa mtshato womkhwe wakhe?
                   Ayithethi loo nto kuMaqoma?

13.7     'Kwigumbi elilodwa kweliya ziko labefundisi eNxuba, …' (Kumgca 1)

         Yeyiphi imisebenzi emibini eyenziwa ngamagama akwizibiyeli?                      (2)

13.8     'Andazi nokuba befundisi bam …' (Kumgca 3)

         Budlelwane buni obuphakathi kukaRufus naba befundisi?                            (2)

13.9     Babekho    nganjongo           zini   abefundisi   kule   ndawo   yooMaqoma
         ngokwesicatshulwa?                                                               (2)

13.10    'Ucinga ke into yokuba angacimela uMaqoma ngokungathi akwenzekanga nto
         kwisizalwane sakhe?' (Kumgca 29–31)

         Wenzani uMaqoma ngokubulawa kukaBawana?                                          (2)

13.11    Zeziphi iimpawu ezimbini zedrama ezifumaneka kwesi sicatshulwa?                  (2)

13.12    Mfundiso ni efumaneka kule ncwadi ethi, A-a-a! Jongumsobomvu?                    (3)
                                                                                          [25]

                                                            AMANQAKU ECANDELO C:          25
                                                               AMANQAKU EWONKE:           80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 May-June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2017/c4dbded6-e5a4-45a1-9106-18c752644ab0) — isiXhosa HL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2017/1b69d691-13eb-415f-b173-b6db6c69b3d0) — isiXhosa HL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2017-memo/c3fb3789-06d5-483e-8770-d55d91531942) — isiXhosa HL · Memo · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2017-memo/f668b02d-559a-47f0-92b4-ec76aaf3a900) — isiXhosa HL · Memo · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2017/2f742bf8-46cd-401e-9f1f-725c984f9e19) — isiXhosa HL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2017/f024a28b-34a2-48b8-bd9a-74acb05b4733) — isiXhosa HL · QP · 2017 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
