# isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June Exams 2018 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 memorandum from the NSC June Exams 2018, 34 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2018-memo/3a8bd66c-71e3-44f1-a955-813f45a93a3f
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC June Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 34

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June Exams 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2018-memo/3a8bd66c-71e3-44f1-a955-813f45a93a3f)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC June Exams · 2018 · isixhosa. Memorandum, 34 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa HL P2 May-June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2018/ec9d9591-11df-4e21-b72a-40623222a98a) — QP · 2018 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      GRAAD 12

                 SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                     ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                              IPHEPHA LESIBINI (P2)

                                           2018

                                   IMEMORANDAM

                                                             AMANQAKU: 80

                      Le memorandam inamaphepha angama-34.

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                       Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           2                            DBE/2018
                                     SCE – Imemorandam

EMAKUQATSHELWE XA KUMAKISHWA

•     Le memorandam ilungiselelwe ukuba ibe sisikhokelo kubakorekishi.
•     Le memorandam iza kuxoxwa nesigqeba sokukorekisha phambi kokuba kuqalwe
      ukukorekishwa kumaziko okukorekisha.
•     Iimpendulo zabaviwa kufuneka zinikwe ingqwalasela ngokokufaneleka kwazo.

IZIKHOKELO ZOKUKOREKISHA

1.       Xa umviwa ebhale iimpendulo ezingaphezulu kwezilindelekileyo, makisha
         impendulo esekuqaleni kuphela. (Umviwa akavumelekanga ukuba
         aphendule umbuzo omde nombuzo omfutshane kudidi olunye).

2.       Xa umviwa ephendule yomine imibuzo ekwiCANDELO A, (imibongo
         efundisiweyo), korekisha kuphela emibini yokuqala.

3.       Xa umviwa ephendule imibuzo emibini emifutshane okanye imibuzo emibini
         esisincoko kwiCandelo B nakwiCANDELO C, makisha umbuzo wokuqala
         kuphela ungawuhoyi owesibini. Ukuba umviwa uphendule yomithandathu
         imibuzo (kwiNoveli) okanye yomine imibuzo (kwiDrama), korekisha kuphela
         impendulo yokuqala kwiCANDELO ngalinye, xa kwenzekile ukuba uphendule
         umbuzo omnye omfutshane nomnye osisincoko.

4.       Xa umviwa enike iimpendulo ezimbini ibe eyokuqala ingachanekanga,
         elandelayo ichanekile, korekisha eyokuqala ungayihoyi elandelayo.

5.       Xa iimpendulo zinonjolwe ngokungachanekanga, korekisha ngokwendlela
         ekunonjolwe ngayo kwimemorandam.

6.       Xa upelo olugwenxa luguqula intsingiselo, yihlabe loo mpendulo. Xa
         intsingiselo ingaguqukanga ngenxa yopelo olugwenxa, yimakishe loo
         mpendulo.

7.       Imibuzo esisincoko.

         Xa impendulo yombuzo osisincoko imfutshane kunoko kulindelekileyo
         ngokwenani lamagama, musa ukumohlwaya umviwa kuba sele ezohlwaye
         ngokwakhe. Xa impendulo yombuzo osisincoko inde kakhulu, phicotha
         ngokwempendulo ayibhalileyo wandule ukuyigqithisela kumkorekishi
         ophezulu.

8.       Imibuzo emifutshane.

         Musa ukumohlwaya umviwa ongasebenzisanga iimpawu zocaphulo xa
         ecaphula.

9.       Kwimibuzo evulelekileyo, musa ukunika amanqaku ngoHAYI/EWE okanye
         ngoNDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Korekisha impendulo
         exhasayo.

10.      Akukho manqaku abelwa uYINYANI / BUBUXOKI okanye LULUVO/YINYANI.
         Makisha impendulo exhasayo.
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                              Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           3                              DBE/2018
                                     SCE – Imemorandam

ICANDELO A: ISIHOBE
VUKANI MADODA KUSILE – A Stemela
IMIHOBE EFUNDISIWEYO
UMBUZO 1 (UMBUZO OSISINCOKO SESIHOBE)
'INTLAKOHLAZA' – JJR Jolobe
Sebenzisa la manqaku alandelayo, njengesikhokelo sokukorekisha lo mbuzo.
Iimpendulo zinokwahluka ngokuxhomekeka kwindlela umfundi awuve ngayo umbongo.
Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-35 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
Isigama esichongwe yimbongi siqulethe umxholo onentsingiselo efihlakeleyo,
sisetyenziselwe ukunonga, ukudlulisa umyalezo, imfundiso nomxholo wombongo.
• Kumqolo 1: Imbongi isebenzise isimntwiso xa isithi 'Ntlakohlaza, siyakubulisa',
  ingathi ibhekisa emntwini ogama linguNtlakohlaza, ukubulisa kubonakalisa
  ukwamkeleka kokufika kwexesha lentlakohlaza.
• Kumqolo wesi-2 uthi; 'Mvuseleli, sithi tyaph'ufike'. U-Mvuseleli sisimntwiso
  esibonisa ithemba eliza nexesha lentlakohlaza kuba bekusele kubonakala ukuba
  bebengasalonwabelanga ixesha lasebusika.
• 'Ubulusizi umhlaba ukhedamile': Sisimntwiso esinika umfanekiso-ngqondweni
  weliso ubona umntu ebeke isandla esidleleni xa kukho okungamonwabisanga
  emphefumlweni, ukubonisa unxunguphalo ngexesha lasebusika.
• Uxwebil`uhlininika, umbi': Umfanekiso-ngqondweni-weliso ogxininisa umbono
  ongabukelekiyo owenziwe bubusika endalweni.
• 'Namhla uyancuma, uyahleka'Isimntwiso esizoba umfanekiso womhlaba uncumile,
  uhleka, ukuphuhlisa ukonwatyelwa kobuhle, impilo nobomi obuze nexesha
  laseNtlokohlaza.
• Ntlakohlaza, siyakubulisa! Kusetyenziswe uphindaphindo lomqolo ukugxininisa
  indlela abaluthakazelela ngayo eli xesha lentlakohlaza.
• 'Ubugugile, wambethe amajacu'Esi simntwiso siwuzoba kakuhle umfanekiso
  wemeko embi umhlaba ubukuyo ebusika. Ingugo imele ukuphela kobuhle,
  ukuphuma kwemibimbi ukuwa okanye ukuphihlika kwenyama ngenxa yobudala
  imenza mbi umntu.
• 'Uneeentloni, amehlo ejonge phantsi'. Sisimntwiso esibonisa ukuba bekungekho
  nto intle umhlaba ubunokuzidla ngayo. Bavuyela ubuhle bendalo ngokufika
  kweNtlakohlaza.
• 'Wawambesa, wanjengomtshakazi: Sisifaniso esiphuhlisa ubuhle njengoko
  isaziwa into yokuba umtshakazi uyalungiswa okanye uyazilungisa ukuze abonakale
  embejembeje.
• Yonwabile nayo imifula: Sisimntwiso esibonisa ukuba namanzi ebomile kwimifula
  kodwa ngokufika kweemvula zentlakohlaza nayo itsho ikhangeleke yonwabile.
• Ithi imbongi 'iyadloba okwamatakane'Isifaniso esiphuhlisa indlela ahamba ngayo
  amanzi kwakuba kunethe imvula. Ukudloba okwamatakane kuphuhlisa intlutha
  nokwaneliseka.
• 'Ihlokoma: Lubabazo olubonisa isandi sokugquma kwemifula kwakuna iimvula
  zentlakohlaza.
• Idanduluka isithi, 'Ntlakohlaza siyakubulisa'. Ngumfanekiso-ntelekelelo wendlebe
  isiva ingxolo ngokungathi ibulela ukufika kwexesha leNtlakohlaza.                      [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           4                                     DBE/2018
                                     SCE – Imemorandam

UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)

'UNXUNGUPHALO' – N Shasha

2.1      Umqolo wokuqala unamagama amabini√ kanti owesibini unamagama
         amane.√                                                                                (2)

2.2      Ngumfanekiso-ngqondweni weliso√ kuba igama lityhila            ukuphithizela
         okukhoyo okwenziwa ngabantu basemzini bekhululekile.√                                  (2)

2.3      Yintsingiselo yokuba bonke abantu baseAfrika abonwabanga.√√                            (2)

2.4      Yimfano-zandi√ egxininisa ubuninzi babafazi abaswelekelwe ngamadoda√/
         Yimfano-zandi√ egxininisa ukuphelelwa lithemba kuba balahlekelwe
         ngabalingane babo.√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                     (2)

2.5      Umntu uyakwazi ukubulawelwa into yakhe.√√ / Imbongi isifundisa ukuba
         kubalulekile ukukwazi ukuyikhusela into eyeyakho.√√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                    (2)
                                                                                                [10]

UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)

'AMAZWI OBULUMKO' – VL Mabinza

3.1      Umqolo wesithathu unamagama amane√ kanti owesine unamagama
         amathathu.√                                                                            (2)

3.2      Inemiqolo elishumi elinesine√/Ineekhwatreni ezintathu nekhaplethi.√                    (2)

3.3      Ngumfanekiso-ngqondweni weliso√ kuba lityhila abantu abancedisanayo.√                  (2)

3.4      Yintsingiselo ephuhlisa abantu abasizelanayo.√√                                        (2)

3.5      Imbongi isifundisa ngokubaluleka kwezinto ekufanele umntu azenze ukuze
         aphumelele ebomini√√/Isifundisa ngokubaluleka kobudlelwano phakathi
         koluntu√√/Isifundisa ngokubaluleka kokuthobelana√/Isifundisa ngokubaluleka
         kokuthandana√√/Iqaqambisa umanyano njengesixhobo sempumelelo.√√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                    (2)
                                                                                                [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                       Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           5                                  DBE/2018
                                     SCE – Imemorandam

UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)

'VUKANI MADODA KUSILE' – ZWV Mzukwa

4.1       Umqolo wokuqala wenziwe          ngamagama     amabini√   kanti   owesibini
          unamagama amane.√                                                                  (2)

4.2       Kubongwa isilwanyana sasekhaya esingumqhagi√/Akucwangciswanga kuba
          izitanza nemiqolo azilingani√/Kusetyenziswe amagama ambaxa.√
          (Nasiphi na isibini)                                                               (2)

4.3       Ngumfanekiso-ngqondweni weliso√ kuba kudaleka umbono wenkuku iqhwaya
          ngokunga kukho into eyikhangelayo engade iyifumane.√                               (2)

4.4       Sisihlonipho√ esiphuhlisa ukuba lo mqhagi sele umdala kakhulu.√                    (2)

4.5       Imbongi isifundisa ngokubalaluleka komqhagi√√/Isifundisa ngokubaluleka
          kwexesha√√/Isifundisa ngendima enkulu edlalwa ngumqhagi entlalweni
          yethu.√√

          (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                (2)
                                                                                             [10]

UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)

IMIHOBE YESIXHOSA – B Ngombane

'INGOMA KAVELAPHI' – JJR Jolobe

Sebenzisa la manqaku alandelayo, njengesikhokelo sokukorekisha lo mbuzo.
Iimpendulo zinokwahluka ngokuxhomekeka kwindlela umfundi awuve ngayo umbongo.
Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-35 ukuhlola lo mbuzo.

Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:

Isigama esichongwe yimbongi siqulethe umxholo onentsingiselo efihlakeleyo,
sisetyenziselwe ukunonga, ukudlulisa umyalezo, imfundiso nomxholo wombongo.

•     Kumqolo woku-1 imbongi isebenzisa uphindaphindo lwegama, 'Ndiyeza'
      ukugxininisa ekwathembisa isithandwa sakhe ukuba nakanjani uza kufika kuloo
      ndawo sikuyo/Ludala isingqisho esivuselela uluvo lobungoma kulo mhobe.
•     Ndiyeza ndikhwele iqegu lomlilo – Ngumfanekiso-ngqondweni weliso okanye
      unxulumaniso ukubonisa isantya elihamba ngaso iqegu kanye oku kwezi
      nqwelo zomlilo.
•     Ligqitha umoya ... – Sisibaxo okanye ubabazo olubonisa isantya seqegu
      esiphezulu ukodlula umoya, santya eso siza kumenza akhawuleze ukuya kufika
      kwisithandwa sakhe.
•     Kwilizwe loobawo – Sisihlonipho esiphuhlisa ukuba lo kuthethwa ngaye uza
      kubhubha okanye uza kusweleka.

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                    Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           6                               DBE/2018
                                     SCE – Imemorandam

•     Iinduli kwanamathambeka elizwe – Ngumfanekiso-ngqondweni weliso obonisa
      ukuba indlela yakhe asaza kuyihamba ayizi kuba lula inamahla-ndinyuka.
•     Elimpangalala; – Ngumfanekiso-ngqondweni weliso ophuhlisa ubukhulu beli lizwe
      aza kuhamba kulo olu hambo lwakhe.
•     Siphuma ingqina: Sisikweko esiphuhlisa abantu abaninzi ngokungathi baya
      kuzingela.
•     Imele kuphath'umhlakulo – Sisigama esiphuhlisa isixhobo sokusebenza esibonisa
      ukuba indoda isebenza nzima xa iphandela intsapho yayo, njengoko nebhayibhile
      isithi indoda iya kudla ukubila kwebunzi layo.

      (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                 [10]

UMBUZO 6 (UMBUZO OMFUTSHANE)

'A! NGANGOMHLABA!' – SEK Mqhayi

6.1       Umqolo wokuqala unamagama amathathu√, kanti owesine unamagama
          amane.√                                                                         (2)

6.2       Isihloko          sisikhahlelo       senkosi        √/Akucwangciswanga√/
          Kusetyenziswa        uphindaphindo√/Kusetyenziswe   amagama     ambaxa√/
          Isiphelo esinguNcincilili.√
          (Nasiphi na isibini)                                                            (2)

6.3       Umfanekiso-ngqondweni weliso√ kuba igama lityhila intshukumo eyenziwa
          ngabantu bakwaGompo.√                                                           (2)

6.4       Umbuzo-buciko√ uphuhlisa ukumangaliseka ukubona abantu abangaka
          ukuba baninzi.√                                                                 (2)

6.5       Yimfundiso ebonisa indlela ezixatyiswe ngayo iinkosi√√/Yimfundiso ebonisa
          ukuba iinkosi zisahlonitshiwe√√/Yimfundiso ebonisa ukuba abantu
          basakuthanda ukulawulwa ziinkosi.√√
          (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                             (2)
                                                                                          [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                 Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            7                                       DBE/2018
                                      SCE – Imemorandam

UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)

'UMLAMBO' – JJR Jolobe

7.1      Umqolo wesibini wenziwe ligama elinye√kanti umqolo wesithathu wona
         wenziwe ngamagama amane.√                                                                 (2)

7.2      Yintsingiselo ebonisa ukucoceka kwamanzi              esihla     evela     phezulu
         engekagxojwa ziinqwithelo zemimoya nodaka.√√                                              (2)

7.3      Ngumfanekiso-ngqondweni           weliso√   ukubonisa     into     ekhazimlayo,           (2)
         ebengezelayo nentle.√

7.4      Sisifaniso√ Siphuhlisa      ukungcola   okubangelwa     kukudibana       kwamanzi
         nomhlaba.√                                                                                (2)

7.5      Yimfundiso yokuba ubomi bungumxube wezinto ezintle nezimbi√√/
         Yimfundiso yokuba ebomini kufuneka ulindele okuhle nokubi√√/Yimfundiso
         yokuba izinto odibana nazo ebomimi zingakutshintsha.√√/Yimfundiso yokuba
         amanzi emvula asuka esibhakabhakeni ecocekile afike emhlabeni angcoliswe
         luthuli nodaka.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                       (2)
                                                                                                   [10]

UMBUZO 8 (UMBUZO OMFUTSHANE)

'UKWENZIWA KOMKHONZI' – JJR Jolobe
8.1   Umqolo wesihlanu unamagama amane, kanti umqolo wesithandathu
      unamagama amabini.√√                                                                         (2)

8.2      Ngumfanekiso-ngqondweni wokuphatha√ kuba utyhila ubumpuluswa bale
         nkatyana.√                                                                                (2)

8.3      Yintsingiselo ebonisa umntu ozabalazayo ofuna inkululeko.√√                               (2)

8.4      Lusetyenziselwe ukudala isingqisho.√                                                      (2)

8.5      Yimfundiso yokuba indlela eya enkululekweni ayilulanga√√/Yimfundiso
         yokuba inkululeko inamahlandinyuka√√/Yimfundiso yokuba ingcinezelo
         imshiya umntu enezivubeko.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                       (2)
                                                                                                   [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                          Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           8                                   DBE/2018
                                     SCE – Imemorandam

UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)

'UYINTONI NA UMNTU?' – MMM Duka

9.1      Umqolo wokuqala unamagama amathandathu√ kanti nomqolo wesibini
         unamagama amathandathu.√                                                             (2)

9.2      Inemiqolo elishumi elinesine √/Uneekhwatreni ezintathu nekhaplethi.√
         (Nasiphi na isibini)                                                                 (2)

9.3      Sisikweko√ Siphuhlisa ukuyondelelana kwezimvo ezininzi ukwenza into
         eluqilima.√                                                                          (2)

9.4      Imbongi iveza ukuba iAfrika lilizwe elinobutyebi balo nelikwaziyo ukuzikhulisa
         ngokwalo.√                                                                           (2)

9.5      Yimfundiso ebonisa ukuba umntu usisidalwa esinikwe ingqondo namandla
         nguMdali sikwazi ukuzimela nokwakha ilizwe.√√/Yimfundiso yokuba umntu
         udalwe ngokomfuziselo kaThixo.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                  (2)
                                                                                              [10]

                                                         AMANQAKU ECANDELO A:                 30

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                     Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           9                               DBE/2018
                                     SCE – Imemorandam

ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI

UMBUZO 10 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
•   Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
    njengesikhokelo kuphela.
•   Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
    bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
•   Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
•   Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-34 ukuhlola lo mbuzo.

Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:

La mazwi athi, Nyana Wam! Nyana Wam! ngamazwi ovuyo abhekiswa kuThole
okanye kuMangaliso, ongunyana okhuliswe nguFikizolo noMaNtuli kwilali
yaseZazulwana eGcuwa. La mazwi abhekiswe nguFikizolo kuqala aphinda abhekiswa
nguMkwayi.

•   UThole uneetshomi zakhe ezimbini uThemba noSonwabo badibana edolophini
    eGcuwa bamkhwelisa emotweni elixa elindelwe ekhaya. Kule moto kwakuselwa
    utywala, oko kwabangela ukuba uThole othuke sele ekwilokishi yaseBhayi.
•   EBhayi uThole udibana nentombi ebizwa ngokuba nguNomsa naye wathandana
    nayo. Olu thando lwabo luphazanyiswa sisithandwa sikaNomsa esibizwa ngokuba
    nguJoe kunye neetshomi zakhe.
•   Wabethwa uThole ekhonjwa nangemipu wasindiswa kukuthi gqi kweveni
    yamapolisa. Wazimisela ukuba uyagoduka. Ngosuku lwangoMvulo wavuka kusasa
    wasinga edolophini, uthe esazula-zula wava ilizwi elimkhwazayo kanti nguThemba.
•   Wakhohliswa ngelithi yimoto eya eGcuwa le kwaye kwakushiyeke umntu omnye
    wakhwela, ukukhwela kwakhe wazibona sele engena eKnysna.
•   Le nqwelo bahamba ngayo yaphelelwa ngamafutha waza umqhubi wabacela
    ukuba bakhe bahle lo mzuzu yena eyokukhangela indawo apho anokufumana
    amafutha enqwelo khona.
•   Besame apho uThole nabahlobo bakhe kwavela iingonyama zaza zonda ngabo
    zaqwenga uThemba noSonwabo nabanye abathathu yena wasinda ngokukhwela
    emthini.
•   Wathi akungabuyi uThole baba nexhala kowabo ngakumbi xa kwakusithiwa
    wayebonwe edolophini eGcuwa, wafunwa wancanywa, baphelelwa lithemba.
•   Mhla besiva ukuba kufunyenwe iintloko zabantu abahlanu beqwengwe
    ziingonyama kulapho kwagqitywa ekubeni ubhubhile.
•   La mazwi avakala mhla uThole ebuya kwesikabhadakazi ekubeni kwakucingwa
    ukuba wasweleka kanti wasinda emilonyeni yeengonyama eKnysna. Ufika kowabo
    kungathenjwa ncam ukuba nguye.
•   Wathi xa ambona uFikizolo wakhwaza uMaNtuli noNofundile bazokumbona
    watsho emanga ekhwaza, ' Mangaliso nyana wam, nyana wam', watsho elila.
•   Aphinde avele la mazwi mhla uTata uMkwayi nonguyise wakhe woqobo bedibana.
    UMkwayi lixhego elatshipa kudala lingasagoduki lihlala enkomponi eRhawutini
    kuba licinga ukuba inkosikazi yalo nomntwana batsha basweleka.

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                 Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           10                           DBE/2018
                                     SCE – Imemorandam

•    Udibana noThole sele engumfundisi kwisixeko saseGeorge Goch, edityaniswa
     ngabafana abanyanzela uMkwayi ukuba aye kuva intshumayelo yalo mfundisi
     wodumo nothandwayo apha.
•    Ufika ecaweni umfundisi eshumayela ngethemba nalapho atsho khona isikhalo
     esiye sabangela ukuba afe isiqaqa. UThozama waqwalasela ukufana
     kukaMangaliso neli xhego ngesiva esisebusweni kunye nomkhango ezantsi
     kwenkaba.
•    Ukuthi thimbilili kwakhe baye bangcambazisana malunga nesiduko nendawo
     abasuka kuzo. Wothuka xa embuza ngesiva esisebusweni, wabona nomkhango
     osezantsi kwenkaba, kulapho ke waqonda ukuba ngunyana wakhe lo nowayecinga
     ukuba walahleka.
•    Wathi xa amkhwaza esithi' Bawo' waqonda ukuba ngumntwana wakhe, laziphosa
     kuye ixhego bawolana noMangaliso. Lalikhala lisithi, 'nyana wam nyana wam',
     Zanenkanyamba! Wayebhonga naye okomntwana uMangaliso esithi Bawo! Bawo!
     UThozama wasitsho naye isikhalo babaleka abefundisi baseTshetshi
     ababekufuphi apho bezokujonga unobangela.
•    Bagqiba ekubeni ukuba babuyele eGcuwa yena noyise wakhe. Bakufika eGcuwa
     yaba yimivuyo kuFikizolo mhla uMangaliso efika engumfundisi ehamba noyise
     watsho wasebenzisa amazwi athi, nyana wam, nyana wam. UNofundile naye
     wavuya akubona umyeni wakhe nowayecinga ukuba wafa kudala nakuMkwayi
     ngokunjalo.
•    Eli khaya lazalwa yimivuyo. Konke oku kuyabonakala ukuba umbhali uphumelele
     ekuyithiyeni le ncwadi yakhe kuba ingamazwi avuyela unyana kaMkwayi
     onguThole nowakhuliswa nguFikizolo.
    (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                              Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           11                            DBE/2018
                                     SCE – Imemorandam

UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)

NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa

11.1     Bothulwa yimoto ababeyikhwele eyasuka yaphelelwa ngamafutha.√√                 (2)

11.2     Yimpixano yangaphakathi√ kuba ooThole babebhidekile ezingqondweni zabo
         bengazi nokuba mabenze ntoni.√√                                                (3)

11.3     Ngumfanekiso-ngqondweni weliso√ kuba usityhilela indlela ezabaqwenga
         ngayo iingonyama abahlobo bakaThole.√                                          (2)

11.4     UThole wafumana indlela yokuziphilisa ngokuzenza igqirha eliwuchanayo
         umhlola watsho wafumana imalana kunye nemfuyo.√√                               (2)

11.5     UThole ngumlinganiswa okrelekrele√ kuba nasesikolweni ebephumelela
         emagqabini √/UThole ngumlinganiswa onengqondo ekhawulezayo√ kuba
         wakhwela      emthini   ukuzisindisa emlonyeni    weengonyama√/UThole
         ngumlinganiswa onenkolelo yobuKrestu√ kuba ngexesha ebethwa nguJoe
         neqela lakhe wenza isithembiso sokukhonza uThixo ukuba unokumsindisa.√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                            (2)

11.6     Intshumayelo ethi 'thengisa ngemfuyo yakho ugoduke' yaba ngunobangela
         wokuba athabathe isigqibo sokugoduka.√√                                        (2)

11.7     Luzobo     olumayana√       kuba     umlinganiswa   uchazwa   ngabanye
         abalinganiswa.√√                                                               (3)

11.8     Sikwinqanaba lotyhilo-ndaba√ kuba kulapho kuvela izinto ebezifihlakele
         nebezingaziwa.√/Sikwinqanaba lokusonjululwa kwezinto√ kuba kulapho
         kuvela izinto ebezifihlakele nebezingaziwa.√
         (Nayiphi na kwezi)                                                             (2)

11.9     Bendiya kumngxolisa ahlukane nam√√/Bendiya kuthula ndingamhoyi√√/
         Bendiya kumbizela ecaleni ndimcacisele imeko yam.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                            (2)

11.10    Yaba nefuthe lokuba eli xhego laba nomdla wokuya ecaweni.√√
         (Nayiphi na kwezi)                                                             (2)

11.11    Sisiphelo esilindelekileyo√ kuba bekulindelekile ukuba ibali liphele
         ephumelele uThole.√√/Sisiphelo esothusayo √ kuba ngokweziganeko ezi
         ziqhubeke ebomini bakhe bekungalindelekanga ukuba ingaphela sele
         engumfundis ophume izandla.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                            (3)
                                                                                        [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                               Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           12                             DBE/2018
                                     SCE – Imemorandam

UMBUZO 12 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
•   Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
    njengesikhokelo kuphela.
•   Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
    bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
•   Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
•   Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-34 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:

Ukhozi yintaka ebhabhela phezulu ikholisa ngokuza ezantsi ize kutya inyama
yamantshontsho enkukhu. Le ntaka yaziwa kakhulu ngamandla okuntinga.
• Umbhali usebenzise le ntaka njengesikweko nesibhekiselele kumlinganiswa
   oyintloko uMfazwe. Esi sikweko sibonisa ukuba nokuba ungathiyiselwa
   ngezabatha uyakwazi ukuphumelela untingele phezulu emafini kungabikho
   namnye onokufika apho batsho bancame.
• Ukungavumi kukaMfazwe ukuba abe yimpimpi yamapolisa kwamenza wahlala
   ngentsula enye kwilizwe lakowabo kuQaka. Abalinganiswa abafana nooFriday
   basebenzisa ivili lomzabalazo ukwaneza iimfuno zabo.
• UFriday wazama ngandlela zonke ukwenza amayelenqe okuba kubekho
   ungquzulwano phakathi kukaMfazwe nabantu bakuQaka mhla kutoyitoywa
   kusilwelwa inkululeko ukuze bambulale. Uba yiloo ntaka elukhozi ehleli enexhala
   esoyika ukubulawa phofu ebulawelwa into engeyiyo.
• Mhla ebuya etrongweni ebanjelwe uqhankqalazo wafika kutshiswe ikhaya lakhe ze
   yena waphumela kutata uGaba eyokuqonda undonakele. EsekwaGaba njalo
   uFriday wathumela abafana ukuze bamgwinte, ngethamsanqa waye akafumaneka
   wasinda.
• Uye wathatha isigqibo sokuya kwamalume wakhe eSihlahleni aye kuhlala khona
   nalapho kubakho abantu abathunyelwayo ukuze bambulale nalapho uye
   wasinda.
• Ukuya kwakhe kwintlanganiso yasekuhlaleni aze abethwe akhatywe kwaye
   kwangumqondiso kuye ukuba uFriday utyhefe nabantwana besikolo ukuba
   bangamthembi bambulale nalapho uyasinda.
• UMfazwe ngenye imini wathi ekwamfundisi uHlathi kwafika uSiphiwo noSiphiwo
   bamxelela ukuba makaphele emehlweni ubomi bakhe busemngciphekweni,
   wafikelwa ngamajoni emfuna phantsi naphezulu ephethe imipu. Wabaleka apho
   wabuyela kwamalume wakhe.
• Uthe esahleli apho kwamalume wakhe wagaleleka ngenye imini umalume ehamba
   nabazali bakaMfazwe awabagqibela kudala kwathi kanti basinda ngela lixa
   kutshiswa ikhaya lakhe.
• Mhla uMfazwe wayesingise entlanganisweni iteksi awayeyikhwele yabhukuqa
   kuba yayiphepha inkomo eyayikufutshane nendlela wasinda nalapho akabi nawo
   nomkrwelo.
• Kwathi ekwamfundisi weva isithonga sisitsho phandle xa aphumayo wabona imoto
   eyiCressida wathi uyalandelela kuba enomdla wokwenzekayo wabona kwamoto
   leyo ibhukuqile kuvakala iincwina zabantu wazama ukusindisa abantu
   ababambekileyo, wabuyela kwamfundisi wambona umfundisi uMfazwe elijaja ligazi
   ezinyaweni wamchazela ukuba usengxakini emcebisa ukuba aqhweshe.
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           13                             DBE/2018
                                     SCE – Imemorandam

•   Kwindlela yaselubhacweni udibana nazo zonke izinto eziyimiqobo kwimpumelelo
    yakhe, akanikezeli.
•   Endleleni eya kukhwela uloliwe osingisa eThongo, kwavakala amakhwenkwe
    embiza ngegama uEagle, eli yayiligama lakhe elalisetyenziswa kwezemidlalo kuba
    wayebalasele kakhulu eyimbaleki eyaziwayo.
•   Kwakhona endleleni ehamba entabeni wadibana nazo zonke izilwanyana
    ezinobungozi waza wadibana nomzingeli owamcebisa ukuba alumke baninzi
    abantu ababhubhileyo kula mathafa.Umzingeli wamnika amafutha kunye
    nomqwayito njengomphako wakhe wendlela. Uhamba ephinyela etsiba iinyoka
•   nezinye izilwanyana ezinobungozi ehlathini kunye namapolisa afuna ukumbamba.
•   Wadibana namapolisa aseThongo omnye wamazi waza wayalela ukuba akhwele
    evenini, ekubeni embuzile uyaphi wathi yena uya eMngazi. Yathi sekuphiphiphi
    amisa imoto amapolisa aza amvulela ukuba aphume aphele emehlweni.
•   KwelaBathwa wadibana nempi yamajoni nalapho yaba nguphantsi naphezulu,
    wasindiswa kuloo qulukubhode yinkokeli yale mpi nethe yakukhwaza bathi gu
    bucala. Bamthatha bahamba naye bamenza ibanjwa labo wafika apho kusiliwa
    wavalelwa waza ethubeni waphoswa ngemibuzo emininzi. Wabonwa ukuba
    ukunye nabo wakhutshwa eluvalelweni waza wanikwa umpu kaSikhotsholo
    wokuba akwazi ukuzikhusela kuba emaninzi amajoni ahlaselayo apho.
•   Bathi beseMgazi wava isithonga sompu wava ngokunyela komlenze ukuba
    uchaniwe. Wakhupha umpu wakhe naye wadubula. Wayoba waza waziva
    erhuqwa nguNtshebe emrhuqela eMthontsi.
•   Waphinda wasinda mhla inqwelo-moya yaseMzantsi Afrika indanda phezu kwabo
    yaza yadubula kwanto. Ekusindeni kwakhe kwabe sekulixesha lokukhululwa
    kwabaseluvalelweni, bagoduka ooMfazwe nabo basindayo.
•   Ukufika kukaMfazwe ekhaya uFriday wayesematyaleni okubulala, inguye buqu
    ochophele elo tyala.
•   Oku kubonisa ukuba uMfazwe wayelikhozi lokwenene hayi ngokwezemidlalo
    kuphela, wayephumelela kuzo zonke izabatha awayethiyiselwe ngazo nguFriday.
    Ezinye izabatha ngamahla-ndinyuka engcinezelo nawamkhokelela enkululekweni.

        (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                              [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           14                                  DBE/2018
                                     SCE – Imemorandam

UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
13.1     Yimpixano yangaphakathi√ kuba uMfazwe uyathandabuza ukuba aye
         entlanganisweni okanye angayi√√/Yimpixano yangaphakathi√ kuba
         kubethabethana izimvo kuye ngaphakathi ngokuya entlanganisweni
         nokufunda neleta kaNokuzola.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                   (3)
13.2     Yayikukuxoxa ngezinto ezimbi ezaziqhubeka ekuhlaleni.√√                              (2)
13.3     UMfazwe wagqiba kwelokuba angathembi nabani na √√/Waphila ubomi
         bentshontsho kwilizwe lakhe lokuzalwa√√/Kwaba lula kuye ukuba athabathe
         isigqibo sokulishiya ilizwe lakhe lokuzalwa.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                   (2)
13.4     Bendiya kuya kuba ndifuna ukuva okuza kuxoxwa ngako ukuze babone
         ukuba nam ndiyinxalenye yabo √√/Bendingasokuze ndiye kuba ndisoyika
         ukuphinda ndibethwe.√√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                  (2)
13.5     Endleleni eya entlanganisweni kwabakho ingozi yemoto naye uMfazwe
         ekuloo moto.√√                                                                       (2)

13.6     Wachanwa yimbumbulu emlenzeni yimpi apha elubhacweni.√√                              (2)
13.7     UKhonjwayo uzotywe wangumlinganiswa ozithembileyo ngokwamandla
         okulwa√√/UKhonjwayo uzotywe wangumlinganiswa oxhomayo.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                   (2)
13.8     Luzobo-ngqo √ kuba umbhali/umbalisi usizobela inkangeleko kaKhonjwayo.√√             (3)
13.9     Ngumfanekiso-ngqondweni weliso√ kuba usityhilela ngemo awayekuyo
         uKhonjwayo ngesiquphe.√                                                              (2)
13.10    Sikwinqanaba       lovutho-ndaba√   kuba    kulapho     iziganeko    zifikelele
         enkcochoyini.√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                   (2)
13.11    Sisiphelo esingalindelekanga√ kuba ibali liphela iminqweno kaMfazwe
         ifezekiseka√√/kuba ibali liphela inkululeko ebikudala isilwelwa ifumanekile√√/
         Sisiphelo esothusayo√ kuba uFriday wayengaxhaswa ngurhulumente
         omhlophe benethemba lokuba umbuso wabo uya kuhlala uselulawulweni.√√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                  (3)
                                                                                              [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                     Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           15                            DBE/2018
                                     SCE – Imemorandam

UMBUZO 14 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
INKAWU IDLIW'ILILA – S Kula

•   Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
    njengesikhokelo kuphela.
•   Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
    bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
•   Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
•   Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-34 ukuhlola lo mbuzo.

Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:

Eli liqhalo elisekwe kubantu abangenalo usizi xa besenza izinto ezimanyumnyezi
nabanjongo ikukwanezisa ezabo iimfuno bengakhathali nokuba izenzo zabo
zichaphazela bani njani.

•   Kule noveli kukho abalinganiswa abathe baba ngamaxhoba abo banyolukileyo
    bengenalo nosizi.
•   Umlinganiswa onguThantaswa wazimanya ngeqhina lomtshato noMsindisi kuba
    eneenjongo zokuxhamla kubutyebi anabo. UThantaswa umtshato wakhe
    uwusekele kwizinto anazo uMsindisi, hayi eluthandweni, umzekelo; imoto
•   eyiMercedes Benz eqhutywa nguMsindisi, indlu ahlala kuyo amashishini nemali
    yakhe.
•   Ubumnandi emtshatweni kaThantaswa noMsindisi bajika baba yincindi yekhala
    mhla ugqirha wafumanisa ukuba abasayi kuphinda bafumane bantwana.
•   Ugqirha wabacebisa ukuba xa besabelana ngesondo mabasebenzise ikhondom
    kuba ukukhulelwa kukaThantaswa kwakhona kungabeka ubomi bakhe
    esichengeni.
•   Ukungonwabi emtshatweni wakhe uThantaswa kwabangela ukuba baye kugqirha
    wengqondo bafumane iingcebiso, waza wabanika icebo lokuba basebenzise
    imithambo ukuthothisa imeko yabo yoxinzelelo.
•   Eyona nto eyabangela ukuba uThantaswa angonwabi emtshatweni wakhe
    kukufumanisa ukuba uMsindisi uceba ukuthatha isithembu.
•   Ukudibana kukaThantaswa noMfuneko awayefudula ethandana naye kwindawo
    yomthambo kwavuselela uthando lwabo.
•   Kwincoko ephakathi kukaThantaswa noMfuneko kwavela ukuba uMfuneko nguye
    owayephanda ityala lokugwintwa komyeni kaNompumelelo owayengusomashishini
    nelingazanga lihambele ndawo. Oku kwabangela ukuba liqine icebo likaThantaswa
    lokufuna ukubulala uMsindisi ukuze afumane ilifa.
•   UThantaswa wayecinga ukuba izinto zikaMsindisi zibhaliswe ngaye kwaye yena
    ezibona efana noNompumelelo engayazi ukuba uMsindisi unomntwana
    wangaphandle.
•   UMsindisi ube lixhoba likaThantaswa noMfuneko nabathe ababi nalusizi ngaye.
    Oku kwenzeka ngokuthi bathenge abantu bokumbulala ukuze bona bazuze
    ubutyebi.
•   Ababulali bakaMsindisi ooSixaki nabo zange babe nasizi bamdubula,
    ngokukaBhanqo umantshingilana wasitsho isikhalo uMsindisi etarhuzisa ecenga
    ukuba makangabulawa koko zange basihoye bambulala baza umzimba wakhe
    bawushiya emotweni.

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                               Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           16                            DBE/2018
                                     SCE – Imemorandam

•   UMapheza ongumcuphi noyinyoka nesele noMfuneko wonyulwa ibe nguye
    ophanda ngokubulawa kukaMsindisi.
•   Olu phando lwabukhulisa ngakumbi ubutshaba phakathi kukaMfuneko noMapheza
    kuba zange izinto zihambe ngendlela awayenqwena ngayo uMfuneko ukuba ibe
    nguye umphandi weli tyala.
•   UMapheza naye elixhoba likaMfuneko noThantaswa kuba bazama ngandlela
    zonke bengenalusizi befuna ukumbulala ukuze ityala liphelele emoyeni.
•   Oku kwabangela ukuba uThantaswa athi makabulawe uMapheza mve xa
    athi,'kakade inkawu idliw'ilila'.Bamenzela amayelenqe okumbulala ababi nasizi
    ngaye mhla bemgalelela ityhefu etywaleni emngcwabeni.
•   Kwakhona benza iinzame zokumtshisela endlwini ngexesha bemsa exhweleni
    uKhohlelidangatye ukuba atshiswe nendlu afe, waze wasindiswa nguNontsikelelo.
•   Umyeni kaNompumelelo naye xa sisiva ngoMfuneko waba lixhoba
    likaNompumelelo ongazange abe nasizi nguye waze wamthengela ootsotsi
    bamgwinta ukuze abe ngusomashishini.
•   Unyana kaMsindisi uPhumlani babefuna ukumenza ixhoba kuba uThantaswa
    noMdlambila benza iyelenqe lokujika umyolelo kaMsindisi owayebhalise izinto
    zakhe ngonyana wakhe, zange babe nosizi bawujika uMdlambila enethemba
    lokufumana isabelo sakhe baza bachanwa ngumhla wabo abawubhalayo.
•   Ixhwele uSiphongo naye zange abe nasizi nguMapheza mhla ethengwa
    nguMfuneko ukuba abulale uMapheza, watshisa ibobosi awayekulo ude atsho
    ngomlomo wakhe uSiphongo xa ava isikhalo esikrakra siphuma kweli bobosi
•   uthi 'inkawu idliw'ilila mfana wam, indlela eya empumelelweni ifuna umntu
    onesibindi sikasathana. Wothuka wabanda akufumanisa ukuba laa mntu
    ebemtshisa ecinga ukuba nguMapheza kanti ngunyana wakhe uSakhiwo.
•   Kucacile ukuba ngenene inkawu idliwe ilila kuba baninzi abantu ababe
    ngamaxhoba kaThantaswa noMfuneko nangona bengazange baphumelele nje
    kuba zange balifumane ilifa likaMsindisi ukusuka apho baphela besifa.

    (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                 [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                               Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           17                            DBE/2018
                                     SCE – Imemorandam

UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUTSHANE)
INKAWU IDLIW'ILILA – S Kula
15.1     Sesokuba ebona ukuba uMsindisi akasamhoyanga emva kokuva ukuba
         akakwazi ukumfumanela abantwana.√√                                             (2)
15.2     Kwaphela imvisiswano phakathi kukaMsindisi noThantaswa uMsindisi.√√            (2)
15.3     Imveza njengomlinganiswa okhohlakeleyo √ kuba kucacile uceba ukumbulala
         angabikho √/Imveza njengomlinganiswa ongcolileyo√ kuba kucacile uceba
         ukumbulala angabikho.√

         (Nayiphi na kwezi)                                                             (2)
15.4     Sesokuba ungumfazi otshatileyo onesiqinisekiso kodwa kwenziwa izinto
         emva kwakhe akaxatyiswanga.√√                                                  (2)
15.5     Sikwinqanaba lokuyondelelana kwezinto√ Sikwinqanaba lokujiya kwezinto√
         kuba kulapho iziganeko ziya zikhula ngokukhula.√√                              (3)
15.6     UMfuneko noThantaswa bakhupha uMfezeko esibhedlele ngelithi bamsa
         exhweleni eliza kumnyanga kodwa beneenjongo zokumbulalisa ngoSiphongo
         ngokutshiselwa etyotyombeni ngovutha.√√√                                       (3)
15.7     Ngumfanekiso-ngqondweni wendlebe√ kuba usivisa         isikhalo   esitsho
         kabuhlungu nesaya sisehla ngokwehla de sayeka.√                                (2)
15.8     Alizange lizalisekiswe kuba uMfuneko wafumanisa ukuba uMapheza
         usaphila √√/Alizange lizalisekiswe kuba kwasweleka uSakhiwo ongunyana
         kaSiphongo endaweni kaMapheza.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                             (2)

15.9     Bendiya kufowunela amapolisa ukuzama ukufuna uncedo √√/Bendingakhala
         ukuzama ukubiza abantu abanokunceda uMfezeko.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                             (2)
15.10    USiphongo wafumanisa ukuba utshise walahla uthuthu lukanyana wakhe
         uSakhiwo endaweni kaMapheza oko kwabangela ukuba angcwabe ibhokisi
         engenanto.√√                                                                   (2)
15.11    Sisiphelo esilindelekileyo√ kuba xa nidibene ngobubi inyani iyavela
         ekugqibeleni√√/Sisiphelo esothusayo√ kuba khange kulindeleke ukuba
         uThantaswa angadubula abulale uMfuneko osisithandwa sakhe√√/Sisiphelo
         esothusayo√ kuba khange ilindeleke ngangendlela ababekhangeleka
         bethandana ngayo kwaye bevana ngayo ngala mayelenqe.√√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                            (3)
                                                                                        [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                               Tyhila iphepha

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           18                                DBE/2018
                                     SCE – Imemorandam

UMBUZO 16 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
•   Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
    njengesikhokelo kuphela.
•   Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
    bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
•   Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
•   Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-34 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
Uncwadi lwemveli luthi ludlale indima enkulu ekuphuhliseni intlalo nenkcubeko yoluntu
kwaXhosa. Luneendidi ngeendidi ezifana nezi zilandelayo: Iingoma, Izibongo
neentsomi.
Iingoma
• Iingoma ziziindidi ngeendidi: Kukho iingoma ezingentlungu – Olu hlobo lweengoma
    luthi luvunywe ngulowo unentlungu ethile, kuze kubekho nabo balandelayo
    becebisa okanye bevelana nale ntlungu. Inkoliso yabantu abathi bavume olu
    uhlobo lwengoma ngabantu abangoomama abasukuba bephatheke kakubi emizini
    yabo.
• Kwakolu didi zikho ezo zivunywa kwangoomama bephalaza intlungu yokuhlutshwa
    ngabantwana babo, ngokwenza njalo bezama ukuphungula loo ntlungu.
• Zikho iingoma zolonwabo ezithi zivunywe xa kukho imisitho efana nemitshato,
    imitshotsho nemigidi njalo-njalo. Nazo ezi ngoma ziziindidi, kukho ezolonwabo
    lolutsha, izidlalo zabafazi, nezolonwabo lwabantwana. Eyona njongo yezi ngoma
    kukonwabisa.
• Kukho iingoma zokukhuthaza ukuba makusetyenzwe njengeengoma zokulima, olu
    uhlobo lweengoma lithi luwenze ube lula umsebenzi.
• Zikhona neengoma zomzabalazo – Zona ezi ngoma ziqulatha umyalezo othile odla
    ngokubhekiswa kwabasemagunyeni xa kukho izinto ezingahambi kakuhle
    entlalweni, emisebenzini nakwilizwe jikelele.
Izibongo
• Izibongo zomthonyama zithi zidlale indima enkulu ekudluliseni umyalezo othile othi
    udluliswe yimbongi. Iimbongi zomthonyama zinoxanduva kuba isizwe siphela
    sixhomekeke kuzo.
• Imbongi isenokubonga inkosi iyincoma okanye iyigxeka ngezenzo zayo. Yiyo loo
    nto imbongi yomthonyama kufuneka ibe ngumntu onolwazi oluphangaleleyo
    ngokuqhubekayo ekuhlaleni.
• Imbongi iyawabonga namaqhawe iwatyibela ngemisebenzi yawo emihle ayenzele
    isizwe.
• Iyabonga nangezinto ezisingqongileyo izama ukusibonisa ukubaluleka kwazo,
    izinto ezifana neentaba, imilambo nemithi ebalulekileyo.
• Ikwabonga ngeziganeko ezibalulekileyo ezithe zashukumisa ilizwe nokuba zibi
    okanye zihle.
• Iyakwazi ukulumkisa isizwe ngento ethile engumtshabalalisi esizweni, umzekelo
    utywala neziyobisi.
• Imbongi iye ibonge nangezinto zopolitiko ingakumbi ezithi zichaphazele intlalo
    yoluntu, njengokuphatheka kakubi kwabantu.
• Ezinye izibongo ziyathuthuzela xa ubani okanye isizwe sihlelwe lilifu elimnyama.
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                   Tyhila iphepha

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           19                              DBE/2018
                                     SCE – Imemorandam

Iintsomi
• Mandulo phaya uncwadi lwemveli belukade lungabhalwa, belusakuba luncwadi
     lomlomo. Iintsomi zilolunye udidi loncwadi lwemveli, zona zithe zadlala indima
     enkulu ekunqwanqwadeni izimilo zabantwana abasakhulayo.
• Umbalisi ongumakhulu ebesithi kwakuba kugqitywe ukwenziwa imisebenzi
     yekhaya ngumntu wonke aqokelele abantwana bathi nqwadalala phambi komlilo
     eza kubabalisela iintsomi.
• Injongo eziphambili zezi ntsomi ibikukufundisa abantwana indlela yokuziphatha
     ebomini, bakhule bekwazi ukwahlula okulungileyo kokungalunganga.
• Ezinye iintsomi ebezithi zibaliswe bezibalungiselela ingomso ukuze bazi ukuba
     kubalulekile ukuziphandela ungumntu kwaye izinto eziza lula ziyingozi.
• Kwakwezi ntsomi kukho ezo bezisithi zibafundise ngemvelaphi yezinto
     zasendalweni.
• Kukwakho iintsomi ezingembali nezo zingezilwanyana ezithi zibafundise
     ngobulumko nobudenge bezilwanyana ezithile.
• Zikwakho neentsomi ezibaliselwa ukonwabisa kuba kaloku entlalweni yomntu
     akufuneki usoloko unxunguphele.

    (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                   [25]

UMBUZO 17 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI SWANA nabanye
17.1     Umsebenzi wala mazwi kukutsala umdla wabantwana√√ / Umsebenzi wala
         mazwi kukutsala umdla kubaphulaphuli.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                               (2)
17.2     Atyhila ukuba abazali bakaDeliwe bakhohlakele√√ / Atyhila ukuba
         banomkhethe kubantwana babo√√ / Atyhila ukuba babengayihloniphi indlela
         ava ngayo omnye umntu.√√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                              (2)
17.3     Imbonisa njengomlinganiswa okhohlakeleyo√/Imbonisa njengomlinganiswa
         ongamcingeliyo omnye umntu√ / Imbonisa njengomlinganiswa osileyo√ kuba
         zange ayamkele imeko kaDeliwe yokwahluka kwabanye abantwana.√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                              (2)
17.4     Lubonisa umgama omde awuhambileyo√√ / Lubonisa ukuzinga kwesenzo.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                               (2)
17.5     Aba nefutho lokuba amkhokelela kwindlu yexhegwazana apho wohlukana
         khona nobufombo bakhe√√ / Waphela esahlukana nesifombo sakhe.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                               (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                 Tyhila iphepha

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           20                              DBE/2018
                                     SCE – Imemorandam

17.6     Isigqebelo esibonakala kule ntsomi sesokuba abazali bakaDeliwe
         bebemthuma ngenjongo yokuba angabuyi atyiwe zizigebenga, endaweni
         yoko wancedakala wabuya engenasifombo.√√                                         (2)

17.7     Yimfundiso yokuba ekunyamezeleni ukhona umvuzo√ kuba uDeliwe
         uyinyamezele imeko yokukhubazeka kwakhe wade wafumana uncedo√√/
         Yimfundiso yokuba abazali mabathande ngokufanayo abantwana babo√ kuba
         uDeliwe uye wasisisgculelo akafunwa nangabazali bakhe ngenxa yokuba
         enesifombo√√/Yimfundiso yokuba uncedo uyakwazi ukulufumana kubantu
         ongazalaniyo nabo√ kuba noDeliwe waye wancedwa lixhegwazana
         awayeqala ukulibona.√√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                              (3)

17.8     Imbongi iqala ngesikhahlelo esiyimvula-mlomo, 'A! Mzantsi Afrika'√/Iphinda
         imbongi isebenzise kwala mazwi ukuvala√ imbongi isebenzise uphinda-
         phindo√ imbongi isebenzise izafobe√ imbongi isebenzise iziduko ukulanda
         umnombo.√

         (Nasiphi na isibini)                                                             (2)

17.9     Lubonisa uthando enalo imbongi ngoMzantsi Afrika√√/Lubonisa indlela
         awuxabise ngayo uMzantsi Afrika√√/Lubonisa ubuthandazwe.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                               (2)

17.10    Imbongi iqaqambisa ifuthe athe wanalo uSteve kubomi bayo nangona
         engasaphili.√√                                                                   (2)

17.11    Sisaci√ Siphuhlisa ukuba umntu sele ebhubhile√ / Siphuhlisa ukuba umntu
         uswelekile√ / Siphuhlisa ukuba umntu ulandulele eli.√

         (Nayiphi na kwezi)                                                               (2)

17.12    Lo mqolo uthetha ngokubaluleka kwemfundo ethi ikwazi ukukusindisa
         kwizinto ezinobungozi√√/Lo mqolo uthetha ngexabiso lemfundo kuba xa
         ufundile utsho usinde kwizihange zeli lizwe√√/Lo mqolo uthetha ukuba
         ungafunda okanye ufundiswe kanti oko akuthethi nto kuwe.√√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                              (2)
                                                                                          [25]

                                                         AMANQAKU ECANDELO B:             25

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                 Tyhila iphepha

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           21                            DBE/2018
                                     SCE – Imemorandam

ICANDELO C: IDRAMA
UMBUZO 18 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
AMAZA – ZS Qangule
•   Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
    njengesikhokelo kuphela.
•   Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
    bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
•   Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
    Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-36 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:

Isimo sentlalo siphuhlisa indawo apho lenzeka khona ibali, ixesha elenzeka ngalo
kunye nendlela abantu abaphilangayo. Isimo sentlalo sisetyenziswa ukuphefumlela
umoya othile ebalini, ukuhlakulela into ethile ebalini nokuphuhlisa abalinganiswa
okanye umxholo webali. Sithi sivezwe zizinto ezifana nesinxibo sabalinganiswa,
iintlobo zezindlu abahlala kuzo, ulwimi abaluthethayo, izixhobo abazisebenzisayo,
ezothutho, izikolo, iintlobo ngeentlobo zeenkolo, njalo-njalo.

Ibali ezilalini
• Ezilalini emzini kaDanile noMaDlamini apho sidibana noNamhla evutha ngumsindo
    kuba esendiselwa ngenkani kuSidima ngabazali bakhe. Sifumana uDanile esarha
    utywala elalini ngelixa uNamhla esihla enyuka endlwini eyedwa.
• UNamhla lo wayesendiselwa emzini kaNgxelelo noMaNdaba. Emzini kaSilumko lo
    mdlalo uqhubekile ngakumbi ngexesha encina uLizo ngokubulawa kukaSidima
    noZodwa ongumfazi kaLizo.
• Kusemangcwabeni apho uSilumko wayefuna kutyhileke into yokuba uSidima
    noZodwa Zazile basadla amazimba abona bantu baswelekayo nguDuma iwele
    likaSidima kunye noZodwa waseBhayi.
• Ngaxesha linye kwalapha emangcwabeni kulapho kwavela nokuba uNamhla
    uzalwa nguMalimakhwe inkosikazi kaSilumko nalapho kwabanjwa khona uLizo
    njengomntu okrokrelwa ukuba nguye umbulali.

Ibali ezidolophini
• ERhawutini kulapho bekuphangela khona uSidima noDuma. Kwakhona
    kukwalapho kubulawelwe khona uDuma noZodwa waseBhayi kucingwa ukuba
    nguSidima kunye noZodwa Zazile inkosikazi kaLizo.
• ESwazini uSidima noZodwa Zazile babhacela khona ukubaleka umbulali
    abangamaziyo. USilumko naye uphando lwakhe waya kuluqhubela eSwazini
    ezenza igqirha.

Ixesha
•    Ixesha lityhilwa zizinto ezenzekayo, eziqhubekayo nezisetyenziswayo
    ngabalinganiswa kwintlalo yabo.
• Lo mdlalo uqhubeka kwixesha langoku kuba siva kwakwiphepha lokuqala ukuba
    kukho umba wokwendiswa kukaNamhla, endiselwa kwisoka angalifuniyo
    nangazani nalo kube kukho elo athandana nalo. Akuvisiswana ngumntwana weli
    xesha onguNamhla nabazali bakhe uDanile noMaDlamini kuba bona besadla
    ngendeb'endala. Kulo mdlalo oku kungqinwa kukuba uNamhla akhabe ngawo
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                               Tyhila iphepha

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           22                                   DBE/2018
                                     SCE – Imemorandam

    omane xa enyanzelwa ngabazali bakhe ukuba endele kuSidima ambonelwe ngabo
    nangamthandiyo. Oku kuveza ukuba abazali bakaNamhla bakhule ngexesha
    lamandulo apho intombi ibibonelwa isoka ngabazali kanti uNamhla yena ukhule
    kwixesha langoku intombi ithi itshate nesoka elithandwa yiyo.
•   Igama likaNamhla liyangqina ukuba ungoweli xesha langoku, yiyo loo nto efuna
    kwenzeke izinto zala maxesha ebomini bakhe hayi izinto zakudala.
•    Izinxibo nezithambiso zikaNamhla zezeli xesha langoku kwaye ziyangqina ukuba
    ibali eli libhalwe kwixesha lanamhlanje kuba simbona enxibe izilekisi, ethwele iwigi,
    umlomo ewuqabe bomvu neenwele zakhe eziphothile. Ezinye izinto eziphuhlisa
    ixesha langoku sisinxibo, kuba uNamhla ugxeka ilokhwe ayithungelweyo
    yomtshato elijelemani nesambatho esibizwa ngokuba yilema. Nebhedi alala kuyo
    uNamhla ikwatyhila ixesha langoku.
•   Imfundo kaNamhla ikwatyhila ukuba uzelwe kwixesha langoku sele kukho ukhanyo
    oluze nomfutho waseNtshona. Abalinganiswa abakule ncwadi bandidi mbini, kukho
    amaqaba kunye nezifundiswa, nto leyo ephuhlisa ukuba abanye baphila kwixesha
    langoku abanye baphile kwixesha lamandulo. Amaqaba ngawo abesanamathele
    kwisiko lokubonelwa kanti izifundiswa zona zihamba nokuhamba kwamaxesha
    kwaye azihambisani nesiko lokubonelwa kwabantwana babo ooNdofanaye. Oku
    kuxhaswa yintetho kaVuyisile ethi, 'Iya kuba bububi obuhle xa uLizo etshata
    uNamhla endaweni kaZodwa Zazile.'
•   Abefundisi babengekho kwixesha lamandulo, ubukho babo kulo mdlalo
    bubethelela ixesha langoku esikulo kuba ngabo abeza nemfundo kweli lizwe lethu.
•   Umdiza otshaywa nguLizo ongumkhwenyana kamfundisi uZazile ukwagxininisa
    ixesha langoku.
•   Incwadi eyiDompasi ikwangqina ixesha langoku sele kukho umfutho waseNtshona.
•   Izibham ebeziphethwe nguSilumko emangcwabeni, isiqinisekiso somtshato
    nomsesane zonke ezi zinto zityhila ixesha lanamhla.
•   Kwakhona ukungqina ixesha langoku siva uLizo esebenzisa igama lesitsotsi xa
    ebuza kuNamhla umama wakhe ukuba uyokwenza ntoni edolophini. Mve xa
    esithi, 'Liyokwenza ntoni itopikazi edolophini?' Igama letopikazi ligama
    elisetyenziswa kweli xesha langoku, gama elo elikwangqina ixesha obhalwe ngalo
    lo mdlalo.
•   Ileta ebhalelwe uSidima nguZodwa Zazile nayo iyangqina ukuba lo mdlalo ubhalwe
    kweli xesha lanamhlanje, loo nto ingqinwa yinto yokuba kule leta kuxutywe ulwimi
    lwesiXhosa nolwimi lwesiNgesi, lwimi olo lwalungaziwa ngamaXhosa mandulo.
•   Lo mdlalo uqhubeka ngexesha abanye abantu bekholelwa kubugqwirha, umzekelo
    uSilumko ukwaNamhla noLizo udibana noMaNdaba ephuma kulo mzi wabo,
    ugrumba isikhumba senyoka asibeke etshefini esithi kuLizo noNamhla babulawa
    nguMaNdaba, mve xa esithi, 'Lufele lwenyoka yokuthakatha olu.
•   Kwakhona simbona uSilumko eSwazini ezenza igqirha kuSidima nakuZodwa
    Zazile kuba besithi abalali kakuhle ngenxa yesiporho. USilumko njengegqirha
    lomSwati ubanika amagqabi ekwepile kuba esithi ubulala amandla otshaba.
•   Kwangeli xesha kukho abakholelwa kubuKrestu. Oku kubhentsiswa bubukho
    beBhayibhile eyayifundwa nguLizo emngcwabeni kwaNgxelelo kwinkonzo
    yomngcwabo eyayiqhutywa ngumfundisi uZazile ongumkhwe kaLizo.

    (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                        [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                      Tyhila iphepha

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           23                           DBE/2018
                                     SCE – Imemorandam

UMBUZO 19 (UMBUZO OMFUTSHANE)
AMAZA – ZS Qangule
19.1     AmaBhele abizwe nguDanile kuba ebhaqe uLizo kwakhe noNamhla oza
         kutshata√√/ kuza kuxoxwa ngokufika kukaDanile uNamhla ethandana noLizo
         kodwa kuququzelelwa ukumtshatisa.√√
         (Nayiphi na kwezi)                                                            (2)
19.2     Ungumntu ofuna izinto zenzeke ngohlobo afuna ngalo√√/ungumntu
         oneenkani√√/ungumntu oyimelayo into akholelwa kuyo.√√
         (Nayiphi na kwezi)                                                            (2)
19.3     Liveza ukuba uyadelela√√/Liveza ukuba umdelile uLizo.√√/Liveza ukuba
         unomsindo sesi senzo senziwe nguLizo√√/Liveza ukungasithandi isenzo
         esenziwa nguLizo.√√
         (Nayiphi na kwezi)                                                            (2)
19.4     UNamhla ngumlinganiswa oyintloko√ kuba akajiki kwizigqibo zakhe√/kuba
         ufumaneka ekuqaleni ide iye kuphela incwadi√/uba iziganeko zijikeleza
         yena.√√
         (Nayiphi na kwezi)                                                            (3)
19.5     Uwabiza ngendlela apha ebonisa intlonipho√√/Uwabiza ngendlela ebonisa
         ukuzingca ngawo√√/Uwabiza ngendlela ebonisa uthando.√√
         (Nayiphi na kwezi)                                                            (2)
19.6     AmaBhele aqhekeka kubini.√√/Amaqaba axhasa uDanile izifundiswa zaxhasa
         uNamhla.√√
         (Nayiphi na kwezi)                                                            (2)
19.7     Kukunika umyalelo weqonga√√/ kukubonisa intshukumo yabalinganiswa√√/
         Uchaza isimo sentlalo.√√
          (Nayiphi na kwezi)                                                           (2)
19.8     Ibonisa ukuba uNamhla naye ufuna ukubeka uluvo lwakhe.√√                      (2)

19.9     Saba sibi √/kuba uMaDlamini waphela emqhwaba ngempama uNamhla√√/
         kuba uNamhla waphela engayi kuloo ntlanganiso.√√
          (Nayiphi na kwezi)                                                           (3)
19.10    Kukubonelwa kwentombi okanye umfana umntu amakatshate naye√√/
         Kukunyanzelwa kwesiko lokubonelwa kulutsha ngabantu abadala√√/
         Ukutshintsha kwamaxesha kubangela ukungaboni ngasonye.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                           (2)
19.11    Yintlekele√ kuba kukho ukufa kwaye uNamhla ongumlinganiswa oyintloko
         uyangcungcutheka ngokuya ibali libheka phambili.√√                            (3)
                                                                                       [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                              Tyhila iphepha

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiXhosa HL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2018-final-memo/8a20b8b0-9446-4b64-bf9f-12bc5f7e5915) — isiXhosa HL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Feb-March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-feb-march-2018-memo/5de8cbbd-1059-42ae-b51a-8f310024365c) — isiXhosa HL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2016-memo/bcba489f-a957-4e76-bfa6-eb700cd60baa) — isiXhosa HL · Memo · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2018/741a3eb3-d73f-4669-b0bd-936c33e1ec34) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2018/ffc66f7b-9476-4b5f-bcf9-9933b7b036df) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2018/12e70e07-e0f5-4810-b00f-a5e627c823e1) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
