# isiXhosa HL Grade 12 NSC November Exams 2013 Question Paper

> Grade 12 isiXhosa HL question paper from the NSC November Exams 2013, 20 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2013/f0a5585e-41c5-4fe3-b342-e7ecda56c510
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2013
- Exam period: NSC November Exams
- Curriculum: CAPS
- Pages: 20

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 NSC November Exams 2013 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2013/f0a5585e-41c5-4fe3-b342-e7ecda56c510)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exams · 2013 · isixhosa. Question paper, 20 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                          IBANGA 12

                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                                 IPHEPHA LESIBINI (P2)

                                        NOVEMBA 2013

AMANQAKU: 80

IXESHA: 2½ iiyure

                           Olu viwo lunamaphepha angama-20.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2         2                          DBE/Novemba 2013
                                          NSC

IMIYALELO NENGCACISO
1.       Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uqale ukuphendula imibuzo.

2.       Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha. Jonga kwisiqulatho esikwiphepha
         elilandelayo uze uchonge imibuzo ebuzwe ngeencwadi ozifundisiweyo kulo
         nyaka. Emva koko yifunde le mibuzo uze ukhethe leyo unqwenela
         ukuyiphendula.

3.       Eli phepha linamaCANDELO amaTHATHU:

         ICANDELO A: ISihobe            (30)
         ICANDELO B: INoveli            (25)
         ICANDELO C: IDrama             (25)
4.       Phendula IMIBUZO EMIHLANU:

         Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B NOMNYE
         kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo:

         ICANDELO A: ISIHOBE

         IMIBONGO EMISELWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI.
         IMIBONGO ENGAMISELWANGA – Phendula umbuzo OMNYE.

         ICANDELO B: INOVELI

         Phendula umbuzo OMNYE.

         ICANDELO C: IDRAMA

         Phendula umbuzo OMNYE.
5.       UKHETHO     LWEEMPENDULO              KUMACANDELO        B       (INOVELI)
         NO-C (IDRAMA)

          •   Phendula KUPHELA imibuzo ekwinoveli nakwidrama oyifundileyo.
          •   Phendula UMBUZO OMDE ube mNYE NOMFUTSHANE ube mNYE.
          •   Ukuba uphendule UMBUZO OMDE kwiCANDELO B, unyanzelekile
              ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C.
          •   Ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B,
              unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OMDE kwiCANDELO C.
          •   Sebenzisa uluhlu lokukhangela (itshekhlisti) ukukuncedisa.
6.       UBUDE BEEMPENDULO
          •   Imibuzo emide kwiSihobe mayiphendulwe ngamagama angama-240.
          •   Imibuzo kumacandelo eNoveli neDrama mayiphendulwe ngamagama
              angama-390.
          •   Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo
              lwamanqaku.
          •   Abalingwa mabathi ngqo babe semxholweni kwiimpendulo zabo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2          3                        DBE/Novemba 2013
                                           NSC

7.       Landela imiyalelo esekuqaleni kwicandelo ngalinye ngocoselelo.

8.       Nombola iimpendulo zakho ngokwendlela ekunonjolwe ngayo imibuzo
         kwiphepha lemibuzo.

9.       Qala icandelo NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

10.      Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

11.      Yaba ixesha lakho ngolu hlobo:

         ICANDELO A: Malunga nama-40 emizuzu
         ICANDELO B: Malunga nama-55 emizuzu
         ICANDELO C: Malunga nama-55 emizuzu

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2             4                  DBE/Novemba 2013
                                              NSC

IPHEPHA LESIQULATHO:

Eli phepha liza kunceda abafundi bakwazi ukukhetha imibuzo abafuna ukuyiphendula
ngaphandle kokufunda lonke iphepha.

ICANDELO A: ISIHOBE

Imibongo emiselweyo: Phendula NAYIPHI NA imibuzo emiBINI.
INANI LOMBUZO               UMBUZO            AMANQAKU               INOMBOLO
                                                                     YEPHEPHA
1.   Intlakohlaza                    Umbuzo omde          10                6
                                          OKANYE
2.   UVukani madoda kusile           Umbuzo omfutshane    10               7–8
                                          OKANYE
3.   UNkosana 'The Happyboy'         Umbuzo omfutshane    10               8–9
     Mgxaji
                                          OKANYE
4.   Imbongi yesizwe                 Umbuzo omfutshane    10              9–10
                                           KUNYE

Imibongo engamiselwanga: Phendula nawuphi umbuzo omNYE.
5. Indlala inamanyala         Umbuzo omde              10                   10
                                    OKANYE
6. Indlala inamanyala         Umbuzo omfutshane        10                   11

ICANDELO B: INOVELI

Phendula umbuzo omNYE.*
7. Nyana Wam! Nyana Wam!             Umbuzo omde          25                12
                                          OKANYE
8.   Nyana Wam! Nyana Wam!           Umbuzo omfutshane    25              12–14
                                          OKANYE
9.   Ukhozi Olumaphiko               Umbuzo omde          25                14
                                          OKANYE
10. Ukhozi Olumaphiko                Umbuzo omfutshane    25              14–16

ICANDELO C: IDRAMA

Phendula umbuzo omNYE.*
11. Amaza                            Umbuzo omde          25                17
                                          OKANYE
12. Amaza                            Umbuzo omfutshane    25              17–19
                                          OKANYE
13. A-a-a! Jongumsobomvu!            Umbuzo omde          25                19
                                          OKANYE
14. A-a-a! Jongumsobomvu!            Umbuzo omfutshane    25              19–20

QAPHELA:        KUMACANDELO B no-C, phendula umbuzo OMDE OMNYE nombuzo
                OMFUTSHANE OMNYE.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2                5                 DBE/Novemba 2013
                                                 NSC

ULUHLU LOKUKHANGELA (ITSHEKHLISTI)

Kunyanzelekile ukuba uqwalasele olu luhlu lulandelayo ukuze uqinisekise ukuba
ukhethe imibuzo ngendlela eyiyo.

ICANDELO                             AMANANI       INANI LEMIBUZO   TIKISHA
                                     EMIBUZO       EPHENDULWAYO     NGASEZANTSI
A: Isihobe
   (Imibongo emiselweyo)                  1–4             2
                                        OKANYE
A: Isihobe
   (Umbongo ongamiselwanga)               5–6             1
                                        OKANYE
B: Inoveli
   (Umbuzo omde OKANYE                   7–10             1
  omfutshane)
                                        OKANYE
C: Idrama
   (Umbuzo omde OKANYE                   11–14            1
   umbuzo omfutshane)

QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMDE
         OMNYE nombuzo OMFUTSHANE OMNYE.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2             6                      DBE/Novemba 2013
                                              NSC

ICANDELO A: ISIHOBE

VUKANI MADODA KUSILE – A Stemela: Umhleli

IMIYALELO

Kweli candelo kubuzwe          imibongo   nezibongo   eziNE   ezimiselweyo    nomNYE
ongamiselwanga.
Umlingwa ulindeleke ukuba aphendule imibuzo ebuzwe kuyo nayiphi na imibongo
emiBINI okanye naziphi na izibongo eziBINI ezimiselweyo; KUNYE nombuzo omnye
kwimibongo okanye izibongo ezingamiselwanga.

QAPHELA:          Umbuzo ongombongo ongamiselwanga KUNYANZELEKILE ukuba
                  uwuphendule. Qinisekisa ukuba ukhethe imibuzo emiTHATHU kweli
                  candelo.

Ubude beempendulo zemibuzo emide bungama-240 amagama.

IMIBONGO EMISELWEYO

UMBUZO 1 (UMBUZO OMDE)
Chaza indlela imbongi eyisebenzise ngayo imiqolo ekrwelelwe umgca ekuphuhliseni
umxholo walo mbongo ungezantsi.

INTLAKOHLAZA – JJ Jolobe
1        Ntlakohlaza, siyakubulisa!
2        Mvuseleli, sithi utyaph'ufike.
3        Luhl'uhlaza olwambes'umhlaba,
4        Neentyantyambo ezigqagqeleyo.

5        Ubulusizi umhlaba ukhedamile,
6        Uxwebil'uhlininika, umbi-
7        Namhla uyancuma, uyahleka,
8        Ntlakohlaza, siyakubulisa!

9        Ubugugile wambeth'amajacu,
10       Uneentloni, amehlo ejonge phantsi;
11       Wawambesa, wanjengomtshakazi.
12       Ntlakohlaza, siyakubulisa!

13       Ibisozela yonk' into eyindalo;
14       Mphaphamisi uyivuse yonke.
15       Emithini isandi seenyosi
16       Neseentaka asiswelekanga.

17       Yonwabile nayo imifula,
18       Iyadloba ngokwamatakane,
19       Ihlokoma, idanduluka isithi,
20       'Ntlakohlaza siyakubulisa'                                                           [10]
                                          OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2               7                   DBE/Novemba 2013
                                                NSC

UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda esi sicatshulwa sombongo ungezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

UVUKANI MADODA KUSILE – ZWV Mzukwa

1        'Ndikhumbul' eNxu-u-ba,'
2        Watsh' uVukani madoda kusile,
3        Wathi makuthengw' eyekak' ibhlukhwe;
4        Yatsh' int' ekhonya ngamava,
5        Yatsh' ixel'isifingo sokusa.

6        Nkunz' edla kamnandi yedla neemazi,
7        Nkunz' eyaziwayo yaziwa ngamathole.
8        Yaqhwaya madod' izihlamb' emgqubeni,
9        Yancedis' ukufun' isitshix' emfungu-mfungwini.

10       'Tyhini, tyhini le kwedini,
11       Yaz – yaz'kub' uzenz' umntu'
12       Yatsh' int' enkul' isongela,
13       Isongel' igatyan' elincokolis' eny' intokazi.

14       Wubon' uzigwagwisa kwiintokazi,
15       Wubon' usakha amaxhaka,
16       Wubon' udlisela ngobungangamsha,
17       Gqi indun' enkulu usapho luyashiywa

18       'MaMpehle, ma-Mpehle ni-ni nisindile?'
19       'Xa, xa-xa bekutheni?'
20       'Ndakubetha, nda-kubetha'
21       'U-u-usile, u-u-usile' zatsho iintokazi zintyontyela.
22       Wakhony' emnyang' emini,
23       Wagxothwa kub' ubiz' iindwendwe kulanjiwe,

24       Awu kamb' iintsuku zihambile,
25       Mqhagindini uxatyisiwe.
26       Wotshindini yakowethu uyathandwa,
27       Ndatsho nam ndancoma.

2.1      Chonga umqolo otolika isandi sokukhala komqhagi kwisitanza soku-1.                (1)

2.2      Sesiphi isixhobo sohlalutyo esisetyenziswe ekuqaleni komqolo wesi-2
         nowesi-3?                                                                         (1)

2.3      Tyhila intsingiselo yomqolo okrwelelwe umgca ngaphantsi kumhlathi wesi-2.         (1)

2.4      Luphembelela yiphi imbono ukhetho lwegama, 'emfungu-mfungwini' kulo
         mbongo?                                                                           (1)

2.5      Msebenzi mni owenziwa luphindaphindo kumqolo wesi-6 nowesi-7?                     (1)

2.6      Ushiyo lwesikhamiso olufumaneka kwisitanza sesi-3 lusetyenziselwe ntoni?          (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2                                                             8                                        DBE/Novemba 2013
                                                                                              NSC

2.7      Izivuselela njani imbongi iinkolelo zezentlalo kwisitanza sesi-5 kulo mbongo?                                                                       (1)
2.8      Xela uvakalelo oluboniswa nguMampehle xa esithi, 'Xa, xa-xa bekutheni'?                                                                             (1)
2.9      Mfundiso ni edluliswa yimbongi kubafundi kulo mbongo?                                                                                               (2)
                                                                                                                                                             [10]
                                                                                   OKANYE
UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda esi sicatstshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

UNKOSANA 'THE HAPPYBOY' MGXAJI – N Thuthani
         ............................................................................................................................
1        Uzitshayel' ezoMzantsi Afrika khucu,
2        Ezinqumamis' esithubeni ingagqityw' imijikelo,
3        Sakhony' isilo esimpondo zingxakangxaka singenantanga,
4        Satshotsh' entla sibhavumla siqwenga okusendleleni,
5        Igazi lidloba ecel' umngeni, zakhwenyel' imisila ezeli.
6        Xa igqugqisil' ekhaya yakhonjwa kwezaphesheya,
7        Yabhong' igqubel' ezaphesheya kwamanz' iinkunzi,
8        Yacel' umngeni nakwezo izidaphula ngophondo,
9        Kungugqwaka-gqwaka zakuhlangana ngeempondo,
10       Ivova into kaMgxaji eqongeni iphatha kunkqwila-nkqwila.
11       Awukubonang' ukutshila kwentambanani,
12       Wen' ungakubonang' ukunkqwila-nkqwila kukaMgxaji,
13       Ephepha-phepha edlal' ezintanjeni ephephuka,
14       Eligang' iqonga ee jaju phaya ngobuchul' obumangalisayo,
15       Athi cebu kuhle aphathe kuvova,
16       Ekhulul' imvula yamanqindi ngokuthawuza,
17       Wayibek' iMonti emagqabini nakubeni bengayifuni...
18       Uzidaphul' ezaseTshayina zatoshatosha,
19       Uziphambanisile ezaseMelika zaqhana,
20       Wazibhovuza nezaseNgilane zee folokohlo,
21       Alandul' amaFrentshi athi ayingangawo,
22       ElaseRashiya labhebhetha lathi lisakhand' izikhali!!

3.1      Chonga umqolo ophuhlisa ukuba okaMgxaji walwa ezoyisa iimbethi-manqindi
         zoMzantsi Afrika?                                                                                                                                   (1)
3.2      Kuveza ntoni ukuphindaphindwa kweziqu zamagama u 'gqwaka-gqwaka' no
         'nkqwila-nkqwila' ngentshukumo kaMgxaji?                                                                                                            (1)
3.3      Nika indlela efana ngayo imqolo 6–8 ngokwesakhiwo sayo.                                                                                             (1)
3.4      Yintoni injongo yembongi ngokunxulumanisa indlela alwa ngayo okaMgxaji
         nentaka intambanani?                                                                                                                                (2)
3.5      Tolika intsingiselo etyhilwa sesi saci 'satshotsh' entla'.                                                                                          (2)
3.6      Xela isafobe esisetyenziswe yimbongi xa ichaza indlela alwa ngayo
         okaMgxaji isithi, 'Ekhulul' imvula yamanqindi ...'                                                                                                  (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                       Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2            9                     DBE/Novemba 2013
                                             NSC

3.7      Nguwuphi umfanekiso-ntekelelo oveliswa ligama, 'wazibhovuza'?                     (1)
3.8      Ludidi luni lombongo olu?                                                         (1)
                                                                                           [10]
                                        OKANYE

UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

IMBONGI YESIZWE – uSEK Mqhayi
1        Anivanga na ukuba ihambile iMbongi yeSizwe?
2        Anazi na imke ngenqwel' egoqoz' emafini?
3        Kunamhla seyimana isalatha inqwal' iwisa
4        Ithe wambi umnweba wemisebenzi encamisa
5        Iphethe intshuntshe nomnqayi wokholo
6        Umthiyi-magama akasele emthe jize na
7        Ngesibuliso sozuko uMesiyasi edumisa?
8        Ufudukile umphakathi enxuweni elidala.
9        Umkhonzi weenkosi akakhonzi eBhotwe na namhla?
10       Imkile intw' enkulu yaseMazimeni,
11       Usomfekethwana zooBy George kwaMelani,
12       Uwela uMlambo kant' uza neTyala lamawele,
13       Unxanel' imfundo wasel' emthonjen' eLovedale,
14       Untonga yaqingqwa ngumCirha kwaGompo,
15       Uqegu limandla lathwal' iinzima zakwaNdlambe,
16       Usiba lunomda kwiZwi laBantu kwaneMvo
17       Untetho yatsala ooBhene noNgqatyana
18       Ugxanyaza wadlul' eDikeni wee xha eMncotsho.
19       Ngumzila obonwa kubazili beNene
20       Usikhundla sikoZikhumbuzo zooNtsikana
21       Usakhono siselusibeni ngeencwadi
22       Ugama lifukanyw' ezintliziyweni zeemfundi
23       Ntab' oZuko kwaNdlambe asinxuwa lakhe na?
24       Ntab' oZuko akuwongekanga na namhla?
25       Ngaphantsi kwakho zodlul' iinqwelo zomlilo
26       Zibeleke izizululwana zoluhle lweAfrika.
27       Ziya kwalathisana ngawe kwimihla ezayo
28       Zisithi kulaph' ekulele umThembu omatshamba
29       Ingqangangqanga yentetho yesiXhosa,
30       Ubharhumla ngokwengonyama xa abongayo,
31       Umazwi aluncuthu kwabafundisisayo
32       Umhlahli-ndlela ngegalelo lokubhaliweyo
33       Into kaMqhayi iMbongi yeSizwe Jikelele.

4.1      Thiya igama isafobe esifumaneka kumqolo woku-1?                                   (1)
4.2      Nika intsingiselo yomqolo wesi-2.                                                 (1)
4.3      Ukusetyenziswa kwegama, 'encamisa' kunafuthe lini kokuphuhliswa yimbongi
         ngoMqhayi kumqolo wesi-4?                                                         (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2             10                         DBE/Novemba 2013
                                              NSC

4.4      Yintoni ebonisa ukuba okaJolobe unolwazi ngenkolo yobuKrestu kulo
         mbongo?                                                                                (1)

4.5      Chonga umqolo othetha ukuba uMqhayi umkile kwindawo awayakhe kuyo.                     (1)

4.6      Iphuhlisa ntoni indlela imbongi eluveze ngayo udaba lokusweleka kukaMqhayi
         kumqolo we-10?                                                                         (2)

4.7      Beka ngawakho amazwi umqolo okrwelelwe umgca ngaphantsi.                               (1)

4.8      Xela umfanekiso-ntekelelo ophuhliswa ligama, 'Ubharhumla ...' kumqolo
         wama-30?                                                                               (1)
                                                                                                [10]
                                          KUNYE
IMIBONGO ENGAMISELWANGA

UMBUZO 5 (UMBUZO OMDE)

Cazulula indlela esiyiphuhlisa ngayo intsingiselo isigama esibhalwe ngqindilili.

INDLALA INAMANYALA – N Vaphi
1         Kumzi othile kwangorhatya lwemivundla,
2         Kukhanyise ulozi-lozi womlilo eziko.
3         Phezu kwawo kuthe xikiva imbiza yomqa,
4         Iziko lirhangqwe ngumninimzi nosapho.
5         Iqhashumbile intlantsi yee nca kwintwazana.
6         Yatsho ngesikrakra esavusa imveku ebizilalele.
7         Kuthe kanti iwudilizile umthangala.
8         Kuba yayilaliswe kukukhatywa yinkawu.
9         Kaloku indlala yayibomvu,
10        Umkhosi usidla amahashe,
11        Umhlaba uluqweqwe lweqebedu,
12        Iinkomo zilala zingavuki.
13        Sivakele isirhogolo siphelekwa nguloo cimi-cimi.
14        Isukumile indlezana yathatha iphini yabonda.
15        Ithe yakugqiba, yakhothuluza ngomnwe yasa emlonyeni.
16        Ivakele ingwiqi ebantwaneni, saphinda satsho isikhalo komnci.
17        Uthe xa ephinda ebonda umfazi,
18        Yathi xhwii elo phini indoda yabonda ngokwayo.
19        Nayo ayiziyekelanga, iye yasebenzisa elenkosikazi,
20        Yasebenzisa eyayo iminwe yagibisela eso sigaqana emlonyeni.
21        Kobu buthuba utakile umfazi, wayithi xhakamfu,
22        Ngelakhe exhiphula esoxutha iphini.
23        Kuthe kanti akavumisanga, engabhulisanga futhi.
24        Yangunomji ngaseziko kujijiswana ngephini.                                            [10]

                                         OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2          11                           DBE/Novemba 2013
                                           NSC

UMBUZO 6 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

INDLALA INAMANYALA – N Vaphi
1        Kumzi othile kwangorhatya lwemivundla,
2        Kukhanyise ulozi-lozi womlilo eziko.
3        Phezu kwawo kuthe xikiva imbiza yomqa,
4        Iziko lirhangqwe ngumninimzi nosapho.
5        Iqhashumbile intlantsi yee nca kwintwazana.
6        Yatsho ngesikrakra esavusa imveku ebizilalele.
7        Kuthe kanti iwudilizile umthangala.
8        Kuba yayilaliswe kukukhatywa yinkawu.
9        Kaloku indlala yayibomvu,
10       Umkhosi usidla amahashe,
11       Umhlaba uluqweqwe lweqebedu,
12       Iinkomo zilala zingavuki.
13       Sivakele isirhogolo siphelekwa nguloo cimi-cimi.
14       Isukumile indlezana yathatha iphini yabonda.
15       Ithe yakugqiba, yakhothuluza ngomnwe yasa emlonyeni.
16       Ivakele ingwiqi ebantwaneni, saphinda satsho isikhalo komnci.
17       Uthe xa ephinda ebonda umfazi,
18       Yathi xhwii elo phini indoda yabonda ngokwayo.
19       Nayo ayiziyekelanga, iye yasebenzisa elenkosikazi,
20       Yasebenzisa eyayo iminwe yagibisela eso sigaqana emlonyeni.
21       Kobu buthuba utakile umfazi, wayithi xhakamfu,
22       Ngelakhe exhiphula esoxutha iphini.
23       Kuthe kanti akabhungisanga futhi.
24       Yangunomji ngaseziko kujijiswana ngephini.

6.1      Leliphi ixesha, urhatya lwemivundla?                                                 (1)

6.2      Cacisa umfanekiso ngqondweni ozotywa sisifanekisozwi u-'xikiva'.                     (1)

6.3      Tolika okuqulethwe ngumqolo wesi-8.                                                  (1)

6.4      Safobe sini esisetyenziswe ngumbhali kumqolo we-9?                                   (1)

6.5      Lithetha ukuthini igama 'isirhogolo' ngokwalo mbongo?                                (1)

6.6      Wahluka njani umhlathi wesi-3 kowe-4 ngokwesakhiwo sombongo?                         (2)

6.7      Avuselela yiphi ingcinga amagama asetyenziswe kwisitanza sesi-5 ngemeko
         eyayiqhubeka kweli khaya?                                                            (1)

6.8      Mfundiso ni efumaneka kulo mbongo?                                                   (2)
                                                                                              [10]

                                                          AMANQAKU ECANDELO A:                30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2         12                       DBE/Novemba 2013
                                          NSC

ICANDELO B: INOVELI
IMIYALELO
•   Kweli candelo kubuzwe iinoveli ezimbini.
•   Khetha imibuzo kwinoveli oyifundisiweyo.
•   KwiNoveli ngaNYE kubuzwe imibuzo emiBINI, OMDE NOMBUZO OMFUTSHANE,
    ukususela kumbuzo 7 ukuya kumbuzo 10.
•   Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.

QAPHELA: Ukuba umlingwa ukhethe umbuzo OMDE kwiCANDELO B (kwinoveli
         ayifundisiweyo) kunyanzelekile ukuba akhethe umbuzo OMFUTSHANE
         kwiCANDELO C (kwidrama ayifundisiweyo). Ukuba ukhethe umbuzo
         OMFUTSHANE kwiCANDELO B (kwinoveli) kunyanzelekile ukuba
         akhethe umbuzo OMDE kwiCANDELO C (kwidrama).

Ubude beempendulo zemibuzo emide bungama-390 amagama.

UMBUZO 7 (UMBUZO OMDE)

NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa

Kule ncwadi izinto ziphume apho bekungalindelekanga khona. Phuhlisa oku
ngokubonisa indlela ubomi bukaThole obuthe batshintsha ngayo.                             [25]

                                        OKANYE

UMBUZO 8 (UMBUZO OMFUTSHANE)

NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa

Funda ezi zicatshulwa zeencwadi zingezantsi, uze uphendule imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA A

Lathi liphuma elangoMvulo waye uThole eyibophe yancinci eyakhe engasafuni kuva
nento ngeBhayi. Waya esitishini seeteksi efuna ukubamba eziya kwesikaloliwe
abambe osinga emaXhoseni. Uthe esazula-zula ekhangela weva ngelizwi likaThemba
limkhwaza, 'Yintoni ntang'am iyaphi le ndlela?' Wanga angavala iindlebe akuliva elo
lizwi. Lazinga ilizwi limkhwaza, wada waneentloni wabona ukuba makangambonakalisi
ukuba ucinga ntoni na ngaye.
'Mfondini ndithetha nawe, ndithi iyaphi na le ndlela?' Uphindile watsho ebuza
uThemba.
'Tyhini! Nguwe ntang'am? Andiqondi ndiva nje kwamntu ukhwazayo. Kaloku
kuyaphithizela abantu baninzi. Ndiyagoduka,' watsho ukuphendula uThole.
'Khwela ke sihambe yiyole imoto besifuna nje umntu abe mnye,' watsho uThemba
evula ucango lwemoto. 'Nguye lo?' wabuza umqhubi ejonge kuThemba. 'Ewe'! watsho
uThemba ngelizwi eliphantsi.
Wawuva lo mbuzo uThole akawunabela nganto. Ukusuka apho bathi phinye-phinye
edolophini bathi bakuba ngaphandle kwedolophu wemisa umqhubi esithi, 'Niya
kundinceda ngemali ke zinkosi ukwenzela ukuba ndikwazi ukutha amafutha endleleni.
'Yimali ni mhlekazi?' Wabuza uSonwabo. Zakuba ne zibe neshumi mhlobo wam,'
watsho umqhubi. Awa engxoweni kwangoko amadoda.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2          13                        DBE/Novemba 2013
                                           NSC

8.1      Chonga ibinzana elibonisa ukuba uThole wayesel' ezilungiselele ukugoduka.          (1)

8.2      Yintoni eyabangela ukuba uThole alishiye elaseBhayi?                               (1)

8.3      Ungasitolika njani isenzo sikaThole sokunga angavala indlebe zakhe xa
         esiva uThemba emkhwaza.                                                            (2)

8.4      Myalezo mni ofuna ukudluliswa ngumbhali ngombuzo womqhubi othi, 'Nguye
         lo?'                                                                               (2)

8.5      Kutheni uThemba ephendula umqhubi ngelizwi eliphantsi?                             (2)

8.6      Khetha impendulo echanekileyo. Xa ujonga indima edlalwa nguThemba kwesi
         sicatshulwa singathi:

         A    Ungumlinganiswa oyintloko
         B    Ungumlinganiswa ongumxhasi
         C    Ungumlinganiswa onguvalithuba
         D    Ungumlinganiswa oliqhawe                                                      (1)

8.7      Likuliphi inqanaba lesakhiwo ibali kwesi sicatshulwa. Xhasa impendulo yakho.       (2)

8.8      Tyhila isigqebelo esisetyenziswe ngumbhali kuhambo lukaThole nabahlobo
         bakhe olusuka eBhayi.                                                              (2)

8.9      Ngqina indima edlalwe yinkolo yesintu nenkolo yobuKrestu ebomini
         bukaThole eKnysna.                                                                 (4)

                                        KUNYE

ISICATSHULWA B

Yathi isiya kuphuma ekugqibeleni kwisitalato sokuqala le ngoma kwaye sekulibubu
labantwana emva kwabavumi, wena wakha weva ngoMvutheli-xilongo waseHamelin.
Wamana ukumisa uMangaliso ebuza kwababekrobe eminyango nasezifestileni
umbuzo omnye, 'Nicinga ntoni na ngoYehova bantu baseGeorge Goch?' atsho
aqhabalake eshumayela ebuchaza ubungangamsha bukaYehova, ebamema ukuba
baye esangweni lelokishi apho wayezimisele ukubamba khona inkonzo ngaloo ntsasa.
Wathi kanti lo mbuzo awuwi elulwalweni kuba kwathi eyigqiba ilokishi kwaye
kungasebantwana bodwa ababemlandela, sekukho nabantu abadala, bengene
ngamandla engomeni eyayincediswa yikhodiyane, bathe bakuyigqiba ilokishi
wabakhokela umfo wasemaKwayini esiya kuphuma kwisango lelokishi eyitsala
ikhodiyane yakhe, emana ukuhlala ahlale adanduluke ebuza umbuzo omnye, 'Nicinga
ntoni na ngoYehova?' atsho ancume umfo omkhulu ehamba phambili kweso sihlwele
wayesikhokele ecengceleza amazwi angentla kwalo mbuzo kwincwadi kaNahum
ekhwaza esithi, uYehova ulungile, uligwiba ngemini yembandezelo; uyabazi abazimela
ngaye. Ke uyayiphelisa indawo yayo ngomkhukula ehamba phandle, azisukele
iintshaba zakhe emnyameni. Nicinga ntoni na ngoYehova? ...
Bafika kwisiza samaWesile sekuzele amaxhego namaxhegokazi ... okuhla enyuka
abona ukuba makabekelele apho ayemenyelwa khona: ...

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2         14                       DBE/Novemba 2013
                                          NSC

8.10     Yintoni eyayibangela ukuba uMangaliso alandelwe libubu labantwana?               (1)

8.11     Galelo lini elenziwe ngabefundisi kubomi bukaThole ngexesha asesikolweni?        (1)

8.12     Bobuphi ubuchule obusetyenziswe ngumbhali ukuhlanganisa uThole noyise
         awamgqibela kudala?                                                              (2)

8.13     Le mvuselelo yenziwa nguMangaliso ingaba iveza ntoni ngesimo sentlalo sale
         ndawo?                                                                           (2)

8.14     Ingaba uMangaliso wayifeza iminqweno yakhe ngeGeorge Goch? Xhasa
         impendulo yakho ngokukhankanya izinto zibe mbini.                                (2)
                                                                                          [25]
                                        OKANYE

UMBUZO 9 (UMBUZO OMDE)

UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

Kule ncwadi izinto ziphume apho bekungalindelekanga khona. Phuhlisa oku
ngokubonisa indlela ezithe zatshintsha ngayo iimeko zikhokelwe liqhawe
elinguMfazwe.                                                                             [25]

                                        OKANYE

UMBUZO 10 (UMBUZO OMFUTSHANE)

UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

Funda esi sicatshulwa singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA A

Ndandifuna ukuthi kuGaba andingongcothoza namrhubuluzi, kodwa anqaba
ukuphuma emlonyeni amazwi. Ndathula ndathi cwaka, ndamamela umgqumo
wezithuthi owawusitsholo kude. UTat'uGaba ndandimthanda ngento enye,
wayengandoyiki, endibuza nantoni na kunjalo nje engagwegwelezi. Xa sincokola
sizihlalele, ndandiye ndimqhule ngoku kumana egxothwa ezintlanganisweni apha
elokishini, kuba kusithiwa uyabhoxa, akanandlela iphucukileyo yakuthetha … Ndithe
ndakungaphumi nanto, waqokela. 'Le nto yenzeke phezolo.' Akutsho ndiphakamise
intloko ndamjonga, wangena wabalisa into naye athi uyive ithethwa. Kuthe kusisa
ngosuku endandibanjwe ngalo, yabe seyithe ndi elokishini into yokuba zindithathile
izinja zasemthethweni. Ulunywe kwangoko umzi, yankulu incwina, lathi lisithi
thaphu ilanga kwabe sekucacile ukuba kuza kuqhawuka kuhlangana. Le nto ibonakele
kwindlela abantwana baseFunda, isikolo esiya sam abahambe ngayo ukuya
esikolweni. Bahambe beziziqhu ngeziqhu. Zithi zakudibana zenze esinye esikhulu,
neso sakudibana nesinye sikhule ngendlela eyoyikisayo. Bathe besiya kungena
esikolweni, babe sebelibubu elinye elimnyama, isitsho ingoma, beqhuqha ukubaleka
oku kwenkwenkwe etshotshayo. Uphume umzi wathi chasi, noTat'uGaba akabi
nakuzinza, wafana wayama ngocingo amehlo ewabhekise kwicala elinesikolo
esibusithela apho emzini wakhe.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2           15                      DBE/Novemba 2013
                                            NSC

10.1     Chonga ibinzana elibonisa ukuba kwaba nzima ukuthetha kuMfazwe xa
         wayebuzwa ngutata uGaba ngobungcothoza.                                           (1)

10.2     Ufuna sicinge ntoni umbhali ngokwakusenzeka kwaQaka ngokusebenzisa
         ibinzana 'ulunywe kwangoko umzi'?                                                 (1)

10.3     Utat' uGaba uzotywe wangumntu onjani kwesi sicatshulwa?                           (1)

10.4     Sebenzisa ulwazi lwakho lwezinto ezehle ngaphambili ebalini ukuphendula
         umbuzo kaTat' uGaba ongaphendulwanga nguMfazwe.                                   (2)

10.5     Imo yezulu emaxongo ngomngcwabo wooKK namanye amaqhawe isityhilela
         ntoni ngesimo sentlalo sakwaQaka?                                                 (2)

10.6     Khawuchaze ngokufutshane ukuba yintoni le athi uGaba kuthiwa yenzeke
         phezolo.                                                                          (1)

10.7     Myalezo mni odluliswa ngumbhali          ngamapolisa xa esithi '... izinja
         zasemthethweni'.                                                                  (2)

10.8     Imeko yezopolitiko iwuchaphazele njani umzi wakwaQaka ngexesha
         lokubulawa kukaKK eseluvalelweni? Cacisa oku ngeengongoma ezimbini.               (2)

                                               KUNYE

ISICATSHULWA B

Makwedini ze niyixele into enindifuna yona, naza kundigezela emzini wam ndilele,
ninyangani? Kwakucaca ukuba lisemsindweni ixhego. Kuphinde kwalandela
ukuhumzela endingakhange ndibe nokubuva ukuba bubhekisa ngaphi na, kodwa into
elandelayo ibe kukucima kwesibane. Ntaru, ntaru zaphuma zilandelelana ezi zinto
zaza kujikela kweli cala ndikulo. Abathathu kubo babegungxe izankwana ezimnyama
befihle ubuso, uFriday esakhe esiphethe              ngesandla. Yayiyintoni ke,
ndandingamqhelanga nokumqhela nje? Nalapha ekuhlaleni nasekukhuleni azizange
khe zingqubane iindlela zethu. Wayengenguye namntu usoloko ekho ephakathi komzi
lo, into yakhe ikukuphala apha esithubeni, ungasoze umbone nangeempelaveki. Yinto
yokubambelana ngoNokuzola mhlawumbi? Ndandisendizigqibele leyo into,
ndingakhathalele kufuna bungqina kunjalo nje. Hayi, ayinakuba sisizathu eso. Mna
ndandisabetha ngezikaTshiwo, ngelixa yena wayesele etyibilika ngeempundu.
Wayenezinto, ngelixa mna ndandisaziwa ngeeziya bhrukhwe zinga, kunye neehempe
ezinga. Zizinto awayenazo ezazibangela ukuba aziwe njengomnye woodlalani apha
abathile. Into awayenokusuka ayenze kukumhlutha naloo Nokuzola wam webhongo,
aphinde amlahle akuva ethanda, ibe ngathi akwenzekanga nto. Bagxalathelana ukuya
kulaa moto ndandisakuquthuma kuyo, bafika bakhanyisa, bobane sebekhuphe
imikhono yekati, kucacile ukuba bafuna ukumcima igama lowo babemzingela, umna.

10.9     Likuliphi inqanaba lesakhiwo ibali kule ndawo?                                    (1)

10.10    Tyhila isigqebelo esisetyenziswe ngumbhali ekubuyeni kukaMfazwe ejele
         ngokubhekiselele kwincoko yakhe noGaba?                                           (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2               16                       DBE/Novemba 2013
                                                NSC

10.11    Umbuso omhlophe usebenzise uFriday namahlakani akhe njengesixhobo
         sokulwa nomzabalazo. Ngqina oku ngokuqhubeke kule ncwadi                                (2)

10.12    Kube naziphumo zini ukuqhawuka konxibelelwano phakathi koMfazwe noZo?                   (2)

10.13    Umsebenzise njani           umbhali   uNokuzola   ukudala   umsantsa    phakathi
         koMfazwe noFriday?                                                                      (2)

10.14    Ingaba ukunganxibi kukaFriday isankwana ngelixa aba ahamba nabo
         bezigungxile kubonisa ntoni ngaye?                                                      (2)

10.15    Umbhali uludale njani unxunguphalo kwesi sicatshulwa?                                   (2)
                                                                                                 [25]

                                                            AMANQAKU ECANDELO B:                 25

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2                     17                                 DBE/Novemba 2013
                                                      NSC

ICANDELO C: IDRAMA

IMIYALELO YECANDELO C

•    Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiidrama ezimbini, ukususela kumbuzo 11
     ukuya kumbuzo 14.
•    Kwidrama ngaNYE kubuzwe imibuzo emibini; omde kunye nomfutshane.
•    Khetha umbuzo ube mnye kwidrama oyifundisiweyo.

KHUMBULA: Ukuba umlingwa ebekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B;
          UNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OMDE kwiCANDELO C.
          Ukuba umlingwa ebekhethe umbuzo OMDE kwiCANDELO B;
          UNYANZELEKILE      ukuba   akhethe  umbuzo  OMFUTSHANE
          kwiCANDELO C.

Ubude beempendulo zemibuzo emide bungama-390 amagama.

UMBUZO 11 (UMBUZO OMDE)

AMAZA – ZS Qangule

Ukutshintsha kwamaxesha kule ncwadi kudale ukungabikho kwemvisiswano
neziphumo ezibi. Phuhlisa oku ujonge kokuqhubeka kulo mdlalo u-Amaza.                                          [25]

                                                         OKANYE

UMBUZO 12 (UMBUZO OMFUTSHANE)

AMAZA – ZS Qangule

Funda esi sicatshulwa singezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

NAMHLA: (Ebeka unyawo phezu kwebhokisi)
        Tyesi itheni yona le ngathi yeyamajoyini!
        (Uya ngasefestileni afike eme)
        Hayi ilishwa lomntu ozalwa ngamaqaba!
        Usikelelwe umntu ongaphathwanga njengenkedama.
        (Uya ebhokisini akhuphe ilokhwe yejalimani ayidweze)
        Yena lo vunxu usisizothezothe!
        (Uyigibisela etyesini ayinyhale ngonyawo)
        Ngahle uphele loo mtshatwana iluthuthu.
        (Uya efestileni athi engafikanga abuye aphindele ebhokisini
        egibiselekile afike akhuphe ilema ayidweze)
        Esona sambatho sobukhoboka sesi!
        (Uyifaka ebhokisini ayinyhale ngolunye unyawo)
        Ngathi ndiyazibona ndambathe obu bubhanxa!
        (Ungqengqa ebhedini afunde 'Imvo zabaNtsundu')
        Uyayichula u 'Mgozi' xa usithi,
        Sisibetho ukutshata ixathawana ngokunyanzelwa!
        ...............................................................................
LIZO:   Nanku umntu enkqonkqoza!

NAMHLA: (Etsiba ebhedini) Ngaphakathi.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                         Tyhila iphepha

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2                       18                           DBE/Novemba 2013
                                                        NSC

LIZO:        Shu! Liyatshisa elanamhla Namhla.
             .................................................................
             (Echopha ebhokisini ekhupha isigarethi atshaye)
             Baphi abantu?

NAMHLA: (Esima emva kwakhe emphulula isilevini)
        Uxhewu utsibe edolophini. Ixhego lisathunga le lali.

LIZO:        (Esusa izandla zikaNamhla) Lihambe nabani ixhegokazi?

NAMHLA: Noloqayo apha onguVathiswa.

LIZO:        Uyintoni ekhay' apha uVathiswa?

NAMHLA: Mbuze ukuba uyintoni kwamfundisi uZazile, mbuze ukuba
        ubekwa yintoni na kuyo yonke le mizi.

LIZO:        (Ephakama ekroba ngefestile) Nqwa noNodabephi othi
             ekwaZazile abe esekhaya.
             ...................................................

12.1     Nika indawo athetha ekuyo uNamhla.                                                                (1)

12.2     Caphula ibinzana elibonakalisa ukuba ityesi efakwe iimpahla zokwendisa
         uNamhla, kuye ijongeka njengekumgangatho ophantsi.                                                (1)

12.3     Cacisa okuthethwa ngala mazwi kaNamhla 'Hayi ilishwa lomntu ozalwa
         ngamaqaba!'.                                                                                      (1)

12.4     Ngqina okanye uphikise uluvo lokuba uNamhla uphethwe njengenkedama.                               (2)

12.5     Ivuselela yiphi ingcinga le ntshukumo kaNamhla yokudweza iimpahla zakhe?                          (2)

12.6     Yintlekele okanye sisiyolisi lo mdlalo? Xhasa impendulo yakho.                                    (2)

12.7     Khetha impendulo echanekileyo. Ukweliphi inqanaba lesakhiwo umdlalo
         ngokwesicatshulwa?

         A    Inqanaba lengabula zigcawu
         B    Inqanaba lokuyondelelana kwebali
         C    Inqanaba lokuvuthwa kwezinto
         D    Inqanaba lokusonjululwa kwezinto                                                             (1)

12.8     UVathiswa lo uvezwa njengomlinganiswa onjani kwesi sicatshulwa?                                   (2)

12.9     Buchaphazeleke njani              ubudlelwane         babantu       basemaBheleni luthando
         lukaNamhla noLizo?                                                                                (2)

12.10    Ncoma okanye ugxeke umtshato kaNamhla noSidima.                                                   (2)

12.11    Nxulumanisa igama umbhali alithiye umlinganiswa onguNamhla kunye
         nomxholo webali.                                                                                  (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                     Tyhila iphepha

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2           19                         DBE/Novemba 2013
                                            NSC

12.12    Zoba indima edlalwa nguNodabephi kulo mdlalo.                                        (2)

12.13    Zinto zini EZIMBINI efana ngazo imitshato kaZodwa noNamhla?                          (2)

12.14    Le ntetho ibukekela 'Ephakama ekroba ngefestile' isixelela ntoni ngoLizo.            (1)

12.15    Umbhali usityhila njani isigqebelo ngoLizo emngcwabeni ka'Sidima'?                   (2)
                                                                                              [25]
                                        OKANYE
UMBUZO 13 (UMBUZO OMDE)

A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto

Ukunyhashwa kwamalungelo abantu abathile kule ncwadi kudale ukungabikho
kwemvisiswano neziphumo ezibi. Phuhlisa oku ujonge kokuqhubeka kulo mdlalo
u-'A-a-a! Jongumsobomvu!                                                                      [25]
                                        OKANYE
UMBUZO 14 (UMBUZO OMFUTSHANE)

A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto

Funda esi sicatshulwa singezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

NDINDWA:       Ingaba Mhlekazi usabambelele na kule nkolo yokuba masibethe nje
               ngeenduku size siqhube amathokazi kuphela? Ndisitsho nje iintshaba
               zona azaneli kukuqhuba, zifaka umlilo esikhumbeni sosana, esebhinqa
               nesendoda ngokungenamkhethe.
MAQOMA:        Hayi Tshawe mfondini! Mus'ukwenjenjalo! Yimiphefumlo engenatyala
               leya. Siyohlwaya nje kuba sifuna abaya baphathi bayo baqiqe, bawazi
               laa mhlaba ukuba ngumhlaba woobawo, asinakuwunikezela nje
               ngokwenduku yomnquma. Makungabulawa mntu. Asilwi dabi, nto nje
               siphuthuma iimpahla zethu. Kodwa ukuba nibonelelwe ngabo bathanda
               ukulwa ngezi ntonga zabo zibhodla amadangatye, maze ningalibazisi
               nani, niqengq' ugod' apho.
NDINDWA:       Ngxatsho ke Mntwan'omhle! Usikhulule kanye ke namhlanje kuba kambe
               besisoloko sibambe igazi. UNdoyisile, inci le kaBaw'uMNtlane lowa,
               wangqulwa phantsi zezo ntonga zomlilo, lwangcola ungele kuye. Eyona
               nto eyasikhathaza kakhulu Mhlekazi yeyokunduluka kwentang'ethu
               ngokuqutyulwa.
MKEYINI:       Lithuba ke ngoku lokuyiphindezela kuloo nkewana iya kuthi isijolise.
               Leyo ndiya kuze ndiyicele ukuba niyiyekele apha kum ndiyityakatye
               ngalo Gwaz'emnyamen'agwaz'ethanjeni.
               (Atsho ewuthi qhiwu lo mkhonto ewudlikidla egwaza naphantsi.)
MSIKA:         Hi   awu!   Ha-ha-ha!     Khwelela     nyangazandini     wafa     zizinja
               zikaJongumsobomvu!
MAQOMA:        Wafaka umntu na Tshezi endaweni kaNdoyisile kwiSivunduvundu esi?

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2          20                        DBE/Novemba 2013
                                           NSC

14.1     Xela isiganeko esikhokelele kwintetho kaNdindwa engenkolo yoMhlekazi.           (1)

14.2     Caphula ibinzana elibonakalisa          ukuba   ukuhlasela   kwabamhlophe
         kwakutshayela kwanto.                                                           (1)

14.3     Inkolo yomhlekazi ekhankanywe nguNdindwa isivezela ntoni ngesimo sakhe?         (2)

14.4     Khetha impendulo echanekileyo. Ukweliphi inqanaba lesakhiwo umdlalo
         ngokwesicatshulwa?

         A    Inqanaba lokujiya kwebali
         B    Inqanaba lengabula zigcawu
         C    Inqanaba lokuvuthwa kwezinto
         D    Inqanaba lokusonjululwa kwezinto                                           (1)

14.5     Ngqina uluvo lokuba uMaqoma ebengenazinjongo zakuphalaza gazi.                  (2)

14.6     Cacisa ukuba le 'miphefumlo ingenatyala' yeyoobani?                             (1)

14.7     UMkeyini lo uvezwa njengomlinganiswa onjani kwesi sicatshulwa?                  (1)

14.8     Ukuhlaselwa    nokubiwa      kwemfuyo       yabamnyama       ngabamhlophe
         kubuchaphazele njani ubudlelwane babo?                                          (2)

14.9     Ulusebenzise njani uKondile ulwazi lwakhe ngamaXhosa ukusengela phantsi
         iinjongo zikaMaqoma zokukhusela umhlaba wamaXhosa ekubhunyulweni
         ngabamhlophe?                                                                   (2)

14.10    Nxulumanisa igama umbhali alithiye umlinganiswa onguMaqoma kunye
         nesikhundla abekwe kuso.                                                        (2)

14.11    Susela kwintetho kaMsika usizobele ubunyangaza obenziwe ngamadlagusha
         kule ncwadi.                                                                    (2)

14.12    Ncoma OKANYE ugxeke indima edlalwe ngabefundisi ekufikeni kwabo
         kumhlaba wamaXhosa.                                                             (2)

14.13    La    mazwi   kaMsika     'Khwelela     nyangazandini        wafa   zizinja
         zikaJongumsobomvu!' aveza yiphi imvakalelo yesithethi?                          (2)

14.14    Chaza umsebenzi wamagama abhalwe bukekela kwesi sicatshulwa?                    (1)

14.15    Ngesivakalisi ESINYE nika umxholo wale ncwadi.                                  (1)

14.16    Usebenzise buchule buni umbhali ukuze isiphelo sale ncwadi singabi sibi
         kakhulu?                                                                        (2)
                                                                                         [25]

                                                         AMANQAKU ECANDELO C:            25
                                                            AMANQAKU EWONKE:             80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa+HL+P2+Nov+2013+Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2013-memo/1fe50d67-4d77-466f-8f17-2e883eef430b) — isiXhosa HL · Memo · 2013 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2021/027b6a49-cc53-4e05-9cb4-fcf62f4e073b) — isiXhosa HL · QP · 2021 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2021/32fc2e58-0561-48fd-a0df-a6f97c3ab122) — isiXhosa HL · QP · 2021 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2019/3bd6700c-024d-4baf-ad56-5a18c7c1a8f0) — isiXhosa HL · QP · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2019/d2712003-6ddf-44e8-983b-13275badb65c) — isiXhosa HL · QP · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2018/12e70e07-e0f5-4810-b00f-a5e627c823e1) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
