# isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC November Exams 2014 QP

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the NSC November Exams 2014, 23 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2014/ea5d1e19-b7bd-45be-b755-60d95ba4332a
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2014
- Exam period: NSC November Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 23

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC November Exams 2014 QP](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2014/ea5d1e19-b7bd-45be-b755-60d95ba4332a)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exams · 2014 · isixhosa. Question paper, 23 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                          IBANGA 12

                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                                 IPHEPHA LESIBINI (P2)

                                        NOVEMBA 2014

AMANQAKU: 80

IXESHA: 2½ iiyure

                           Olu viwo lunamaphepha angama-23.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        2                         DBE/Novemba 2014
                                         NSC

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo.

2.       Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile yesiqulatho
         ekwiphepha elilandelayo uze uchonge imibuzo ebuzwe ngoncwadi
         olufundisiweyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule ukhethe oza
         kuyiphendula.

3.       Eli phepha loviwo linamaCANDELO amaTHATHU:

         ICANDELO A:        ISihobe      (30)
         ICANDELO B:        INoveli      (25)
         ICANDELO C:        IDrama       (25)

4.       Phendula imibuzo EMIHLANU iyonke:

         Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B NOMNYE
         kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo:

         ICANDELO A: ISIHOBE
         IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI.
         UMBONGO ONGAFUNDISWANGA – ngumbuzo onyanzelekileyo.

         ICANDELO B: INOVELI
         Phendula umbuzo OMNYE.

         ICANDELO C: IDRAMA
         Phendula umbuzo OMNYE.

5.       UKHETHO LWEMIBUZO KUMACANDELO B (INOVELI) NECANDELO C
         (IDRAMA).

         Phendula KUPHELA imibuzo ekwinoveli nakwidrama oyifundisiweyo.
         Phendula UMBUZO OMDE ube mNYE NOMFUTSHANE ube mNYE.
         Xa uphendule UMBUZO OMDE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba
         uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C. Xa uphendule
         UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule
         UMBUZO OMDE kwiCANDELO C. Sebenzisa itshekhlisti ukwenza oku.

6.       UBUDE BEEMPENDULO

         Imibuzo emide yeSihobe kulindeleke ukuba iphendulwe ngamagama ali-
         190–240.
         Imibuzo emide yeNoveli neDrama kulindeleke ukuba iphendulwe ngamagama
         angama-340-390.
         Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo
         lwamanqaku. Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo
         nangokusemxholweni.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         3                     DBE/Novemba 2014
                                          NSC

7.       Imiyalelo ebhalwe ekuqaleni kwecandelo NGALINYE kulindeleke ukuba
         ilandelwe ngocoselelo.

8.       Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ulandela kwimibuzo kwiphepha
         loviwo.

9.       Qala icandelo NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

10.      Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo:

         ICANDELO A:        malunga nama-40 emizuzu
         ICANDELO B:        malunga nama-55 emizuzu
         ICANDELO C:        malunga nama-55 emizuzu

11.      Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            4                  DBE/Novemba 2014
                                             NSC

ITHEYIBHILE YESIQULATHO SEPHEPHA LOVIWO:

Le theyibhile yesiqulatho kulindeleke ukuba incedise abafundi bakwazi ukukhetha
imibuzo abaza kuyiphendula khon'ukuze bangafundi iphepha loviwo lonke.

ICANDELO A: ISIHOBE

Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
INANI LOMBUZO               UMBUZO             AMANQAKU             INOMBOLO
                                                                    YEPHEPHA
1.   Afrika likhaya                  Umbuzo omde         10                6–7
                                          OKANYE
2.   Unxunguphalo                    Umbuzo omfutshane   10                7–8
                                          OKANYE
3.   UNkosi Rolihlahla Nelson        Umbuzo omfutshane   10                8–9
     Mandela
                                          OKANYE
4.   Umlambo                         Umbuzo omfutshane   10                 9
                                        KUNYE

Umbongo ongafundiswanga: Unyanzelekile
5. Ndlela Ntle               Umbuzo omfutshane           10               10–11

ICANDELO B: INOVELI

Phendula umbuzo OMNYE.*
6. Nyana Wam! Nyana Wam!             Umbuzo omde         25                 12
                                          OKANYE
7.   Nyana Wam! Nyana Wam!           Umbuzo omfutshane   25               12–14
                                          OKANYE
8.   Ukhozi Olumaphiko               Umbuzo omde         25                 15
                                          OKANYE
9.   Ukhozi Olumaphiko               Umbuzo omfutshane   25               15–17

ICANDELO C: IDRAMA

Phendula umbuzo OMNYE.*
10. Amaza                            Umbuzo omde         25                 18
                                          OKANYE
11. Amaza                            Umbuzo omfutshane   25               18–21
                                          OKANYE
12. A-a-a! Jongumsobomvu!            Umbuzo omde         25                 21
                                          OKANYE
13. A-a-a! Jongumsobomvu!            Umbuzo omfutshane   25               21–23

QAPHELA:        KUMACANDELO B no-C, phendula umbuzo OMNYE OMDE nombuzo
                OMNYE OMFUTSHANE.
                Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI
                emifutshane.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2               5                     DBE/Novemba 2014
                                                NSC

Kulindeleke ukuba abaviwa baqwalasele itshekhlisti elandelayo ukuqinisekisa ukuba
bakhethe imibuzo ngokuchanekileyo.

ICANDELO                                AMANANI       INANI LEMIBUZO   TIKISHA
                                        EMIBUZO       EPHENDULWAYO     NGASEZANTSI
A: Isihobe
   (Isihobe esifundisiweyo)             1–4           2
                                        KUNYE
A: Isihobe
   (Isihobe esingafundiswanga)          5             1

B: Inoveli
   (Umbuzo osisincoko soncwadi
OKANYE umbuzo omfutshane)               6–10          1

C: Idrama
  (Umbuzo osisincoko soncwadi
 OKANYE umbuzo omfutshane) 11–13                      1

QAPHELA:       KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
               OMDE nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
               Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI
               emifutshane.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                6              DBE/Novemba 2014
                                                 NSC

ICANDELO A: ISIHOBE

VUKANI MADODA KUSILE – A Stemela: Umhleli

IMIYALELO

•    Kweli candelo kubuzwe imibongo nezibongo EZINE ezifundisiweyo nombongo
     OMNYE ongafundiswanga.
•    Umviwa ulindeleke ukuba aphendule nayiphi na imibuzo EMIBINI ebuzwe
     kwimibongo okanye kwizibongo ezifundisiweyo; KUNYE nombuzo omnye
     kumbongo ongafundiswanga okanye isibongo esingafundiswanga.

Qaphela: Umbuzo ongombongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE ukuba
         uwuphendule. Qinisekisa ukuba ukhetha imibuzo EMITHATHU kweli
         candelo.

Ubude beempendulo zemibuzo emide buli-190–240 amagama.

IMIBONGO EFUNDISIWEYO

UMBUZO 1 (UMBUZO OMDE)

Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ucazulule             indlela
esisetyenziswe ngayo isigama esibhalwe ngqindilili ukuphuhlisa umxholo.

AFRIKA LIKHAYA – W Shasha

1        Kowu aphin' amadodana!
2        Ndikhwina nje ndililela ngaphakathi!
3        Intombi kabawo bayenzakalisile,
4        Izidlwengu zezidlamlilo.
5        Kugqub'oothikoloshe kwindlu kabawo,
6        Ngcango festile ziyalenga-lenga,
7        Sebekruthakruthe batyhoboza!
8        Rhuthu intong'am ndaphakamisa,
9        Yangen'imbumbulu bandosela.
10       Beza nomfundisi wathandaza,
11       Hlas'umkhont'am ndabibitheka:
12       Ndonda ngecabanga balambisa,
13       Yangen' imbumbulu bandosela.
         .................................................

14       Ndogxek'iNciba noMzimkhulu
15       Ngokundigqinga ndingenzanganto.
16       Ndoy'entlango ndibiz'iinkamela,
17       Zisele la manzi ziwafince.
18       Ndothath'imihlakulo ndidiliz'iintaba,
19       Ndidibe le milambo ndinyhanyhathe,
20       Nditsho nditabhate ndiphangalale?

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          7                      DBE/Novemba 2014
                                           NSC

21       Ndongqiyaza ndigxanye-
22       Ndithintelwe lulwandle!
23       Ndiguqul' umbombo-
24       Ndithintelwe lulwandle!
25       Gabalala mthebelele-
26       Afrika likhaya!                                                                    [10]

UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

UNXUNGUPHALO – N Shasha

1        Ndivumeleni ndizityand'igila,
2        Ndiza kunaba ke ndixel'uqaqaqa,
3        Zonwabil'izizwe ngezizwe ndibukele,
4        Zihla zinyuk'iintlanga ngeentlanga zidabalele;
5        Ziyatambat'izizwe neentlang'ezingenasazela,
6        Abantwana bokuzalwa banxunguphele.

7        Kuba ngasa liphalal'igazi lomAfrika,
8        Kuba ngahlwa agetyengw'elel'umnt'omnyama;
9        Liphalala kube lusizi kanye kwabokuzalwa,
10       Zininz'iinkedama zilile zade zakhedama;
11       Baninz'abahlolokazi bakhale de bancama;
12       Ndakujong'abomthonyama banxunguphele.

13       Iintshaba zibamokothis'inqatha bangquzulana,
14       Iintshaba zibanik'iqhosh'elingenamthunja;
15       Babhideka belambile bade babulalana.
16       Ungaxola n'umzi kaPhalo yile ndyikityha?
17       Intlungu esikuyo yaziwa ngoPhezukonke,
18       Ndakujong'abomz'oNtsundu bayantywizisa.

19       Iintshaba zilw'imfazw'engenagama nabamsulwa,
20       Zim'ezindleleni zingene koololiwe zidubule;
21       Zibulal'abant'abalusizi besifa bengenazixhobo.
22       Babulawa belel'obentlomb'ezinkomponi nakoololiwe,
23       Umbon'olusizi igazi linge ngumjelo wamanzi;
24       Akukho mthetheleli banxunguphel'abe-Afrika.

2.1      Nika isafobe esikrwelelwe umgca kumqolo woku-1.                                    (1)

2.2      Chaza okuphuhliswa sisafobe osinike kumbuzo 2.1.                                   (2)

2.3      Yiyiphi imbono engundoqo edandalaziswa yimbongi kumqolo wesi-8 nowe-9?             (2)

2.4      Cacisa indlela umbhali asebenzise ngayo ulwimi kumqolo wama-23.                    (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            8                     DBE/Novemba 2014
                                             NSC

2.5      Xela into ofana ngayo umqolo we-13 nowe-14 ngokwesakhiwo sombongo.               (1)

2.6      Mfundisoni efumaneka kulo mbongo ngonxunguphalo?                                 (2)
                                                                                          [10]

UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

UNKOSI ROLIHLAHLA NELSON MANDELA – DLP Yalimanisi

         .................................................
1        Aa! Zwe-liya-shukuma!
2        UZwe-liya-shukuma ngumdaka kaMandela,
3        Umdak'onobomi wakwaSokhawulela,
4        KwaDlom'omdlanga, kwaNgqolomsila,
5        Ingxangxos'ehamba ngamadolo yakwaNdaba.
6        UKhala mqadi wafa yintsika,
7        Umty'ondindilili wasemaNtandeni.
         .................................................
8        Yimbuzu-mbuz'enjengenaliti,
9        Inzwan'enkulu yakwaMthikrakra;
10       Umbol'izizazob'into kaMandela.
11       Umafanelwa zidanga nezidabane,
12       Umafanelwa yimbol'engayiqabi,
13       Azingekuyini na beth'ebeyiqaba?
14       Umagxagxamis'amagxagx'axhalabe,
15       Umaphongomis'izizwe ziphonyoze.
16       Aa! Zwe-liya-shukuma!
17       Aa! Ndlela-zimhlophe kaMandela!
18       UZwe-liya-shukum'elibizwa zizizwe,
19       UNdlela-zimhloph'elibizwa yimbongi;
20       Kub'udale kwamhloph'eAfrika;
21       Laphum'ilanga latshis'ooTshinga-liya-tsha.
22       Baphutshuluk'ooBhakaqana ligqats'ezinkqayini;
23       Bagungquz'ooMgulukudu besoyik'imbuthu-mbuthu;
24       Baphongom'ooRheme betshelwe sicheko
25       Zintantazel'iinyhwagi zibon'ukutsha kwelizwe.
         .................................................

3.1      Nika intsingiselo yebinzana, 'KwaDlom'omdlanga,'?                                (1)

3.2      Mfanekiso-ngqondweni mni ozotywa yimbongi ngegama 'Ingxangxosi'?                 (2)

3.3      Ityhila ntoni imbongi ngezafobe ezisetyenziswe kumqolo wesi-8 kulo
         mbongo?                                                                          (2)

3.4      Cacisa indlela umbhali asebenzise ngayo ulwimi kumqolo we-12.                    (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        9                         DBE/Novemba 2014
                                         NSC

3.5      Xela into esahluka ngayo isitanza sesi-2 kwisitanza sesi-3 ngokwesakhiwo
         sombongo.                                                                        (1)
3.6      Mfundisoni efumaneka kulo mbongo?                                                (2)
                                                                                          [10]
UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

UMLAMBO – N Thuthani

1        Ngumnyobo ozolileyo ohamb' utyhutyh' amathafa,
2        Isilo esizondlalileyo ukukhwez' imimango,
3        Amajikojiko uhamb' ubhijela endleleni yakho,
4        Yintlwath' ebhijel' ixhoba ukujikel' amagophe,
5        Waphel' umhlambi yinyok' ebimbilizayo.
6        Sisilo esitshayel' amabibi ukugutyula sisihlisa,
7        Wakugquma ungagqib' uthi sisilo esikhulu,
8        Likhaya lezilo nabomlambo balapho,
9        Kumaw' amakhulu uhamb' uhamb' ubamb' iintlombe njengegqirha,
10       Wombelele kamnandi ube zingxangxasi utsawula usihlisa.
         .................................................
11       Silondini nakuben' uluncedo nje,
12       Ngemv' ushiy' izikhalo, nezingqala.
13       Ushiy' imbubhane, ushiy' abahlolo nabahlolokazi,
14       Mdali weenkedama namahasi, mahlukanisi wabathandanayo.

15       Nezinqulo zethu kwiilali ezingaphesheya siyabuzana,
16       Sinqule sizithuthe sixel' imilambo yeendawo zethu,
17       Kube luvuyo nochulumanco ngokubambana ngemilambo,
18       UGaba uNgqosini lowo ngumntu womlambo,
19       Nawe ke goduka mlambo uye kuyise, ulwandle.
         .................................................

4.1      Xela isafobe esisetyenziswe ngumbhali kumqolo woku-1.                            (1)
4.2      Mfanekiso-ngqondweni mni ozotywa yimbongi ngegama 'ukugutyula'?                  (2)
4.3      Ityhila yiphi intsingiselo imbongi    ngomlambo   ngebinzana    'ngumdali
         weenkedama' ngokwesitanza sesi-3?                                                (1)
4.4      Cacisa indlela umbhali asebenzise ngayo ulwimi kumqolo we-16.                    (2)
4.5      Sahluke njani isitanza sesi-3 ngesakhiwo kwezinye izitanza zesicatshulwa
         sombongo?                                                                        (1)
4.6      Mfundisoni efumaneka kulo mbongo ngomlambo?                                      (2)
4.7      Sesiphi isixhobo esisetyenziswe ngumbhali esivezwa ngamalungu abhalwe
         ngqindilili kumqolo we-17 nowe-18?                                               (1)
                                                                                          [10]
                                        KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                  10                                 DBE/Novemba 2014
                                                   NSC

IMIBONGO ENGAMISELWANGA

UMBUZO 5 (UMBUZO OMDE)

Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

NDLELA NTLE – OT Ncanywa

HOO-O-O-O-O-O-O-OYINA!

1        Khaniphulaphule bantwana basekhaya!
2        Khanibek'iindlebe zintanda zakowethu;
3        Namhlangathi nikhululw'eQokolweni;
4        Khaniphulaphule bebanga leshumi!
5        Namhla ngathi nikhonjisiw'indlela;
6        Indlel'etyhutyhatyhutyh'ukuphila;
7        Ukuphil'ubomi bokuzimela ngenkqay'elangeni.
8        Ewe nizifumeneiziyalo zabadala,
9        Benikhombis'indlel'ey'empumelelweni!

10       Hambani ke zintanda niye kuzenzela!
11       Uphelile lo nyaka sinijikajika;
12       Sinigocagoc'onke amacal'obom!
13       Uphelil'unyaka sinikhandakhanda.
14       Ukuze nikwazi enikufun'ebomini;
15       Hambani ke okwethu sikwenzile!

16       Ndibabonil'ootitshala bewenz'umgudu,
17       Wokuwavelel'onk'amacal'obom!
18       Besondl'ingqondo, besondl'umphefumlo,
19       Besondl'umoya, besondl'ubuntu benu,
20       Ukuze nibe ngabantu phakathi kwabantu.
21       Hambani ke okwethu sikwenzile!

22       Ze nichul'ukunyathela elizweni!
23       Ze nihambe ngentobeko nondiliseko;
24       Ze nibe nobulumko njengoSolomon,
25       Ningaqweqwediselw'entshabalalweni,
26       Zizinto zobuntwan'esenidlulile kubo.
27       Hambani ke okwethu sikwenzile! .................................................

5.1      Nika intsingiselo yebinzana, 'Khanibek'iindlebe ...'                                                (1)

5.2      Igxininisa luphi uluvo imbongi                  ngophindaphindo           lwezithethantonye,
         sinigocagoca, sinikhandakhanda?                                                                     (2)

5.3      Chaza umsebenzi owenziwe lushiyo lwesikhamiso olukumqolo we-16 nowe-
         17?                                                                                                 (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                       Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           11                     DBE/Novemba 2014
                                            NSC

5.4      Sityhila ntoni isaci 'nichul'ukunyathela' kulo mbongo?                          (2)

5.5      Xela into owohluka ngayo umqolo wama-20 nowama-21 ngokwesakhiwo
         sombongo.                                                                       (1)

5.6      Sesiphi isixhobo esisetyenziswe ngumbhali esivezwa ngamalungu abhalwe
         ngqindilili kumqolo wama-22 nowama-23?                                          (1)

5.7      Unjani umoya wembongi kulo mbongo? Xhasa impendulo yakho.                       (2)
                                                                                         [10]

                                                          AMANQAKU ECANDELO A:           30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           12                        DBE/Novemba 2014
                                            NSC

ICANDELO B: INOVELI

IMIYALELO

•   Kweli candelo kubuzwe iiNoveli ezimbini.
•   Khetha imibuzo kwiNoveli oyifundisiweyo.
•   KwiNoveli ngaNYE kubuzwe imibuzo emiBINI, OMDE NOMBUZO OMFUTSHANE,
    ukususela kumbuzo 6 ukuya kumbuzo 9.
•   Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.

QAPHELA:       Xa umviwa ekhethe umbuzo OMDE kwiCandelo B (kwiNoveli)
               KUNYANZELEKILE       ukuba akhethe umbuzo   OMFUTSHANE
               kwiCandelo C (kwidrama).
               Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo B (kwinoveli)
               KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OMDE kwiCandelo C
               (kwidrama).

Ubude beempendulo zemibuzo emide bungama-340-390 amagama.

UMBUZO 6 (UMBUZO OMDE)

NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa

Phicotha isimo sentlalo kule ncwadi ithi, 'Nyana Wam! Nyana Wam!'                               [25]

UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)

NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa

Funda ezi      zicatshulwa    zoncwadi   zingezantsi   wandule   ukuphendula     imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA A

Ithi ke inkosi ngesiqingatha kwintsimbi yeshumi uya kube ukhululwa kuloo
makhamandela ukuwo uqhutywe okanye urhuqwe njengenja usiwe kwichibi elilapha
ngaphandle kwelokishi apho siya kuthi emva kokuba sikhe sakusa izandla kanobom
sikubetha sikubophelele ilitye ezinyaweni sikuphose echibini utshone, uzike, ubheke
ezantsi, urhaxwe ngamanzi ude ufe. Ithi ke inkosi ezi yure zimbini zishiyekileyo
iyakuboleka ukuba ukhe uzithandazele uthethe noThixo wakho alungiselele
umphefumlo wakho indawo. Sathi ukuba sime esi sigwebo waziqonda uThole ukuba
ngoku ukuwo umfula wethunzi lokufa, ifikile imini yokufa kuye. Umfo owayewisa esi
sigwebo wayekhangeleka ukuqhula ingento yakhe, amehlo entama ubugebenga.
Wathi akulijonga ixesha uThole wafika libaleka ngokusisimanga, iintsiba zexesha zaba
ngathi zijikeleza oku kwamavili enqwelo. Ukubetha kwalo kwaba ngathi zizingqi zesilo
esoyikekayo sisiza kumtshabalalisa. Ngenene yayizizingqi zesilo ukufa.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         13                         DBE/Novemba 2014
                                          NSC

Kwalile ngesiqingatha sentsimbi yeshumi lahlokoma ixesha, latsho ngentlokomo
enkulu, kuba lalithiyelwe ukwenjenjalo. Ingxolo yalo yabangathi yileyo yokubethwa
kwamagogogo ezilokishini ezinzulwini zobusuku xa kuphela umnyaka omdala kungena
omtsha. Ngenene kwakusahlulelana ubomi obudala bukaThole kungena ubomi
obutsha angabaziyo, belabafileyo. Lathi ukuba litsho ixesha zatsiba kuye ezi zinto
zimkhulula zimqamangela izandla zozibini ngasemva zimphamba ngeempama
zimkhomba emnyango. Waqhutywa waya kukhutshelwa ngaphandle kwelokishi,
yekoko ukukhweza naye ucingo besihla besiya echibini.

7.1      Liqhubeka kweyiphi indawo ibali ngokwesicatshulwa?                                  (1)

7.2      Sesiphi isiganeko esenzekileyo ukuze azifumane uThole elapha kule ndawo?            (2)

7.3      Loluphi udidi lwempixano oluveliswa phakathi kukaThole noJoe neqela lakhe?
         Xhasa impendulo yakho.                                                              (2)

7.4      Zoba isimo sentlalo sale ndawo wayekuyo uThole?                                     (2)

7.5      Yeyiphi indima nobuchule obusetyenziswe ngumbhali ukusindisa uThole
         kuJoe neqela lakhe?                                                                 (2)

7.6      Cacisa umyalezo oqulathwe yintetho yombhali ebhalwe ngqindilili.                    (2)

7.7      Yintoni ngokwezenkolo unobangela wokuba uThole anikwe ithuba lokuthetha
         noThixo?                                                                            (2)

7.8      Loluphi udidi lozobo olusetyenziswe ngumbhali kwesi sivakalisi singezantsi?
         Xhasa impendulo yakho.

         'Umfo owayewisa esi sigwebo wayekhangeleka ukuqhula ingento yakhe,
         amehlo entama ubugebenga.'                                                          (1)

ISICATSHULWA B

Asingeze sanaba kakhulu sichaza uvuyo olwaba kwaFikizolo mhla wafika uMangaliso
engumfundisi ehamba noyise, befika kuNofundile owayecinga ukuba indoda yakhe
kudala yafa njengoko nendoda yayicinga ukuba umfazi wayo kudala wafa.
Ungasowuzizobela owakho umfanekiso. Mna ndingasuka nje ndithi yaba lolo vuyo
lwalukhatshwa ziinyembezi. Wayiwisa etyetyisiweyo umfo wasemaKhomanzini
ikhatshwa liqela leegusha. Lafa ilityenembokotho elimeme lonke iZazulwana.
Izihlobo ezikwiindawo ngeendawo kwanezifundiswa zeli loMzantsi Afrika ziphume
ngendlu. Elilisela ngelizwi elinye umfo kaBhungalipheli esithi, 'Vuyisanani nam.'

Abanye abantu bayazenza izinto ezintle kodwa abaze bazibone iziqhamo zemisebenzi
yabo kuba zithi ziqandusele okanye ziqaqambe sebefile kodwa apha ekwenzeni
uMangaliso umntu waba nethamsanqa uFikizolo kuba iziqhamo zemisebenzi yakhe
wazixhamla esaphila. Banoyolo abathi bazixhamle iziqhamo zezithukuthuku zabo
besaphila.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            14                      DBE/Novemba 2014
                                             NSC

Ulonwabo olwalukwaBhungalipheli ngaloo mini yayilolungathethekiyo. Izifundiswa
ziyigibisele imithika yazo yeemfundo ezinemisila zingqonge uMangaliso etsho
ngezimbeje-mbeje zobunzululwazi. Belapho oonyawo-ntle beloMzantsi bezokuzimasa
itheko lomnye unyawo-ntle. Zawa iintetho zivela kwiingwevu zeGcuwa ziyala unyana
wazo, zathetha izifundiswa ziyala esinye isifundiswa ngemfundo yaso esithe
sayifumana, sathetha isifundisi siyala omnye umfundisi ukuba abuphathe kakuhle
ubufundisi anyulelwe bona nguThixo. Wathetha uFikizolo nootitshala bada balila
bebulanda ubomi bonyana wabo kwelo Zazulwana.

7.9      Sesiphi isiganeko esiqhubekayo kwesi sicatshulwa?                                 (2)

7.10     Esi siganeko sibuzwe ku-7.9 sisekwe kweyiphi imbono?

         Khetha eyona mpendulo ichanekileyo:

         A       Yezenkolo
         B       Yezentlalo
         C       Yezoqoqosho
         D       Yezopolitiko                                                              (1)

7.11     UFikizolo udlale indima yobuzali kubomi bukaThole. Ngqina oku.                    (2)

7.12     Ngqina ngokugqibelela kobudlelwane obabuphakathi kukaFikizolo noKhohlela
         ngokwesimo sentlalo.                                                              (2)

7.13     Sikweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa?                             (1)

7.14     Tyhila    ngeengongoma         ezintathu   ukuba   lo   mdlalo   unesiphelo
         esingalindelekanga.                                                               (3)
                                                                                           [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          15                        DBE/Novemba 2014
                                           NSC

UMBUZO 8 (UMBUZO OMDE)

UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

Phicotha isimo sentlalo kule ncwadi ithi, 'Ukhozi Olumaphiko.'                              [25]

UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)

UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA A

Ndahlala phantsi phezu kwedlaka ndajonga isixeko esi, usathe thaa umfanekiso
kaNokuzola egonwe nguFriday. Ndiyakubona ukupakaniswa nokuxushwa ndixhaywa
ndixhatshazwa ngabantu abangazi nto, eyona nto yandixhelayo nguZo ezingalweni
ezinuka umzondo zikaFriday. Ndahlala ndacinga. Ndathatha isiganeko ngasinye
kuthando lwam noNokuzola, ndizama ukufumana ukuba umhlwa onguFriday waqala
nini na ukonakalisa. Yandiqhuba yona ingqondo, ithi iseBhakubha ibe iseLatakisa.
Kanti kuhleliwe nje uNokuzola uyachwechwisa ecaleni? Yathuthumba intliziyo yam.
Ngale yona into ndandiqinisekile. Ndakhumbula neemini awaye akhe anyamalale
ngazo, lingabikho idinga ebesilibekile, ndithi ndakumbuza athi, hayi ebephangele.
Ndandingazange ndayenza nento yokuya kumkhangela emsebenzini, kuba
ndisonqena iintetha ezininzi. Wayebika unina ukukhohlakala nje, inokuba wayesenzela
ukuba ndingaze ndilubeke kowabo, kuba hleze kuvele izinto, intombi kuhleliwe nje idla
isula. UNokuzola, lo besendimana ndizithembisa ukuba uya kuba yintonga yam
yintonga esekhosi, nguye kanye lo undiqhola ngothuli? Kutheni ekhetha imini enje
ukundibonisa ukuba lonke ixesha eli kanti ebenkwalambisa?
Intokazi ethi mfondini ukuba ikhe yancuma ngendlela apha ebendinqumla
umphefumlo, kanti lonke elo xesha undojela umnga! Naxa ndandisazi ukuba
sasithandana nje, ndingembangi ke ngoku, ukubakuthe kanti yinyani yonke le nto
yayiphehluzelisa ingqondo yam, ndandingasokuze ndimxoleleubomi bam bonke.
Ndagqiba kwelo.

9.1      Ngubani lo mlinganiswa wayebethwa yimpepho yehlobo emangcwabeni?                   (1)

9.2      Kwenzeke ntoni kulo mlinganiswa ubuzwe ngentla ku-10.1 sele ebethwa
         yimpepho phezu kwamangcwaba nje?                                                   (2)

9.3      Thelekisa indima kaNtsipho nekaMfazwe malunga nenkululeko yabantu kule
         Noveli?                                                                            (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         16                           DBE/Novemba 2014
                                          NSC

9.4      'Yandiqhuba yona ingqondo, ithi iseBhakubha ibe iseLatakisa'

         Loluphi udidi lwempixano oluvezwa sesi sivakalisi singentla? Xhasa
         impendulo yakho.                                                                    (2)

9.5      Saba nasiphumo sini isenzo sikaFriday kuNokuzola eholweni kubomi
         bukaMfazwe?                                                                         (2)

9.6      Sikweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa? Xhasa impendulo
         yakho.                                                                              (2)

9.7      Loluphi udidi lozobo olusetyenziswe ngumbhali kwesi sivakalisi singezantsi?
         Xhasa impendulo yakho.

         'Wayebika unina ukukhohlakala nje, inokuba wayesenzela ukuba ndingaze
         ndilubeke kowabo.'                                                                  (2)

ISICATSHULWA B

Ndive ingxolo phandle kanti kukugalela kwesichotho. Imvula elolo hlobo andizange
ndiyibone apha ebomini. Amanzi avele ahle esibhakabhakeni kungekho nomoya
ovuthuzayo. Ndithi mna oku ngathi kuvulelwe idama. Iphempe lam lalivuza gxaa.
Kungekudala indawo elithafana phandle yaba ngumlambo. Asuka agcwala nje amanzi
engabonakali necala asingisa ngakulo. Ndawabukela eyaluzela, yasuka yayaluzela
intloko yam. Ndilunguze phandle kwakanye andabona mntu kucaca ukuba amajoni
imvula iwaleqe yaya kuwafaka ngokwemingxunyana yawo.

Ngoko nangoko ndacinga, ndithini, ndiqhweshe? Ukuba ndikuphosile ukuqhwesha,
ndingasuka ndife ukufa kweqheya, yandixelela ingqondo yam. Ndaliginya ndazixelela
ukuba ndiza kubala ndiyokufika kwisihlanu, ndithi nyubelele, ndaqalisa ukubala. Ndithe
xa ndikwisithathu, ndeva ukugcampuza komntu emanzini esiza kanye ephempeni.
yayinguSikhotsholo ehamba nesiya siqingqi somfo ebekhe wagqugula naso
ngaphambili.

'Yiza wena.' Kutsho into eseyindikhombe ngompu kakade. Khwasu, ndaphakama,
ndaphuma. Ndithe ukuba ndithi cakatha phandle, yangathi imvula ibilindele loo nto.
Kwaba ngathi kukho indawo egqabhukileyo esibhakabhakeni, kuphazanyiswa oko
kuphela kukundila kwezulu okutsholo kude.

Umfo omfutshane wahlaba indlela, ndalandela inguSikhotsholo emva kwam.
Sangena ehlathini sihamba ngendledlana yeenyamakazi sithubeleza phantsi kwemithi
evuza ngathi yinkonkxa engenasibunu. Kuloo majiko-jiko kwakukodwa ukumana
ndikhubeka ndiyokugileka kumfo omfutshane andifake ingqiniba ukundisusa kuye.

9.8      Kuqhubeka kweyiphi indawo oku kuthethwa ngako apha kwisicatshulwa?                  (1)

9.9      Zoba isimo sentlalo sale ndawo wayekuyo uMfazwe?                                    (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        17                        DBE/Novemba 2014
                                         NSC

9.10     Yeyiphi indima nobuchule obusetyenziswe ngumbhali ekusindiseni uMfazwe
         ekubulaweni ngooSikhotsholo?                                                    (2)

9.11     Yintoni unobangela wokuba uMfazwe kugqitywe ukuba makabulawe
         ngokwezopolitiko?                                                               (1)

9.12     Ucinga ukuba isithomo sikaNdima simncedile uMfazwe ukuze angabanjwa?
         Xhasa impendulo yakho.                                                          (2)

9.13     Zeziphi iimpawu EZIMBINI eziveza uMfazwe njengomlinganiswa ophambili
         kule ncwadi?                                                                    (2)

9.14     Tyhila ngeengongoma EZIMBINI ukuba le noveli inesiphelo esingalindelekanga      (2)
                                                                                         [25]

                                                     AMANQAKU ECANDELO B:                25

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           18                         DBE/Novemba 2014
                                            NSC

ICANDELO C: IDRAMA

IMIYALELO

•   Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiiDrama ezimbini, ukususela kumbuzo 10
    ukuya kumbuzo 13.
•   KwiDrama ngaNYE kubuzwe imibuzo EMIBINI; OMDE kunye NOMBUZO
    OMFUTSHANE.
•   Khetha umbuzo ube MNYE uwuphendule.

QAPHELA:       Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B
               (kwinoveli); KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OMDE
               kwiCANDELO C (kwidrama).
               Xa umviwa ekhethe umbuzo OMDE kwiCANDELO B (kwiNoveli);
               KUNYANZELEKILE     ukuba   akhethe umbuzo  OMFUTSHANE
               kwiCANDELO C (kwiDrama).

Funda ezi zicatshulwa zencwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

Ubude beempendulo zemibuzo emide bungama-340–390 amagama.

ISICATSHULWA A

UMBUZO 10 (UMBUZO OMDE)

AMAZA – ZS Qangule

Phuhlisa indlela umbhali amzobe ngayo uSilumko ekukhuliseni umxholo wale ncwadi.                [25]

UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)

AMAZA – ZS Qangule

NAMHLA:       (Esima phambi kwakhe ebambelela emagxeni) Sime kunxweme
              lomlambo obunzulu singabaziyo, kungcono singangxami siziphose hleze
              soyele, sife.

LIZO:         (Esiya ngasefesitileni) Ziinyanga ilizwi ulikhuphele imixhadi, ngunyaka
              wonke iinyembezi uziphalaza, ucela amawenu ukuba angakutshatisi
              noSidima. Kodwa sekunjalo iinyembezi zakho ziwa njengamanzi
              entlabathini. (Ejika emjonga)

NAMHLA:       Ingaba usaboyikela ntoni ububi obunokuvelela uziqhelile nje iintolo zabo?

LIZO:         (Esiya kuchopha ebhedini) Utsho usithini?
              (Esondela kuye) Nditsho ndisithi qina,            masilungise,     utyhafo
              nobutyeketyeke mabukhwelele.

NAMHLA:       (Emhlalisa emgona) Masingangxami           siziphose   kudaka     esakuthi
              sizikhupha kulo sibe sizitshona kulo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              19                           DBE/Novemba 2014
                                               NSC

LIZO:         (Engqengqa) Bendingazi ukuba singathintelwa zizidenge zamaqaba
              kwiinjongo zethu.

NAMHLA:       Intsomi yakwaXhosa ithi izitunxa zabeka ilityekazi endleleni, nkqi,
              zoyiswa kukulisusa izilumko!

LIZO:         Kanene lo Sidima uza kuhla ixesha elingakanani emva kwaloo
              nomgogwana womtshato?

NAMHLA:       Iinyanga zimbini qwaba, abuyele eRhawutini.

LIZO:         Kanene wenza msebenzi mni?

NAMHLA:       Ukwii-ofisi zeedompasi kufutshane nemigodi.

LIZO:         Ukuba ubuye engawelwanga ngumgodi, uya kufika edilikelwe yindlu.

NAMHLA:       Kuwa into ebimile.

LIZO:         Niza kutshatiswa ngubani?

NAMHLA:       Ngumfundisi uZazile, umkhwe wakho.

LIZO:         Umkhwe uza kwenza umkhwa wokuba kuthiwe utshatisile.
              (Efaka icwecwe ebamba uNamhla ukuba badanise) Simfumene
              kamnandi lo Sidimandini.

NAMHLA:       Ungathi uzuzile        kanti   uzuziwe!   (Kungena   uDanile    ngequbuliso
              besankonyene)

DANILE:       (Ekhomba ngegqudu lakhe)
              Mayiphume inja emzini wam!
              (Unyoshoza aphume uLizo. Usala uDanile ejamele uNamhla. Uwe
              umkhusane)

11.1      Kuphi kule ndawo sincokola kuyo esi sibini?                                             (1)

11.2      Isityhilela ntoni intetho kaNamhla ngokuza kuqhubeka ebalini ethi '...
          kungcono singangxami siziphose ...                                                      (2)

11.3      Enze msebenzi mni amagama akwizibiyeli kwesi sicatshulwa somdlalo?                      (2)

11.4      Bonisa impoxo evezwa yintetho kaNamhla ebhalwe ngqindilili?                             (2)

11.5      Nika izizathu EZIBINI ezibonakalisa ukuba ukuhlala kukaLizo noNamhla
          entangeni kwaDanile sisenzo esingamkelekanga ngokwenkcubeko
          yakwaNtu.                                                                               (2)

11.6      Loluphi udidi lozobo oluvezwa nguDanile             ngomlinganiswa     onguLizo
          kwisicatshulwa? Xhasa impendulo.                                                        (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          20                         DBE/Novemba 2014
                                           NSC

11.7      Phawula ngesiganeko asisebenzisileyo umbhali ukuphembelela umoya
          wempixano kwesi sicatshulwa.                                                       (2)

11.8      Likweliphi inqanaba ibali kule ndawo ngokwamanqanaba esakhiwo sebali?              (1)

ISICATSHULWA B

ZODWA:      Ixesha lokuthetha alikho, biza amapolisa!

SIDIMA:     (Eme phezu kwesidumbu sikaDuma)
            Kwekhu! Ngubani obulele umntak' amama?

ZODWA:      Biza amapolisa, liyemka ixesha (Evala, eqinisa zonke iindawo)

SIDIMA:     Kudala ke sicutshiwe kweli Rhawuti, kuza kuzingelwa mna ke ngoku
            masilungise sihambe.

ZODWA:      Siye phi?

SIDIMA:     Ndinezihlobo eSwazini.

ZODWA:      UDuma nalo sisi siza kubathini?

SIDIMA:     Siza kubashiya apha. Abasoze bangafihlwa,
            Umbulali uza kuvela, ityala aliboli.

ZODWA:      (Emva kokuncedisa ekupakisheni) Ingathi
            sigqibile.

SIDIMA:     (Ejonga kuDuma, emgquma ngeragi yakhe)
            Andazi nokuba mandithi sala
            Nokuba mandithi hamba na mfowethu.
            Ngoku ndisele ndedwa, inxenye yam
            ibunile.
            Mandla mani na angaphefumlela olu dongwe.
            Lubuye lugqadaze, lungqishe, luthethe?
            Ithunzi lokufa ligqithe ngakum ladlula nawe.
            Akwaba ilifu belisifunqule ngaxesha-nye
            Ukuze lakusilahla siyihambe kunye loo ndlela inxaphisa,
            Siwaqabele kunye loo maqhina angquzulanayo,
            Sehle sixhasene kwezo ngxondorha
            zisinekileyo,
            Siphume kunye kwezo ntsunguzi zamahlathi
            kaMtyholi,
            Sikhwazane xa sixwesaxwesa kuloo
            maxethuka;
            Sigonane kaloku xa silufincayo uhambo
            lwethu.
            Ngala mazwi ke mfo wethu ndiyakubulisa,
            Kungoku nje ndiyahamba kuba
            Ndibaleka imbumbulu eyahlala ikrobile,
            Ndisaba isibham esahlala siqhumisa.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           21                       DBE/Novemba 2014
                                            NSC

ZODWA:      Esogquma uZodwa waseBhayi ngeragana yakhe) Ngelokuncama ke sithi
            kugqityiwe, thina benyama asinamandla akwenza nto, sicela uMesiya
            anivulele kumnyango wamazulu; anihlanganise nabo basindisiweyo. (Uwe
            umkhusane)

11.9     Siganeko sini esenzekileyo phambi kokuba uDuma agqunywe ngeragi?                   (2)

11.10    Iveza ntoni intetho kaSidima emva kwesiganeko sokubulawa kukaDuma
         nokuba mandithi sala nokuba mandithi hamba na mfo wethu ...'                       (2)

11.11    Xela ubuchule obusetyenziswe ngumbhali ukuveza umbulali kaDuma?                    (2)

11.12    Loluphi uhlobo lwempixano oluphakathi kukaDanile noNamhla? Xhasa
         impendulo yakho.                                                                   (2)

11.13    Tyhila ngeengongoma            EZINTATHU   ukuba   lo   mdlalo   unesiphelo
         esingalindelekanga.                                                                (3)
                                                                                            [25]

UMBUZO 12 (UMBUZO OMDE)

A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto

Phuhlisa indlela umbhali amzobe ngayo uSomerset ekukhuliseni umxholo wale ncwadi.           [25]

UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)

A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA A

QUKA:       Njengokuba kusithiwa nje niyabalela abantu ukuba basile iindywala zabo,
            benze namadini abo ngenxa yokuhlonela abo baleleyo, uthini wena?

FILIPHU:    Khumbula kaloku Mhlekazi ukuba abantu aba bayakholwa kukuthatha
            izinto bazibeke ngale ndlela bakholwa yiyo bona. Akuthiwa abantu
            mabangonwabi, hayi. Kungatshiwo nokuthi abantu mabangasili iindywala
            zabo ngokuzonwabisa, kodwa ukho umahluko ekuseleni ngengqiqo
            nangendlela eyiyo nasekuseleni uzibhubhisa. Bambi keabantu baye bathi
            ngenxa yezi ndywala ubone ukuba ayikho enye into engenye abaya kuthi
            bayenze, kuphela kukujikeleza apha elalini behamba besela, ndaweni
            yokwenza imisetyenzana yekhaya. Yiloo ndawo ke le siyilwayo ebantwini.

QUKA:       Unyanisile ke kuloo ndawo. Yenye yezinto endingadibani kakuhle ngayo
            nenkosi le yam yeziyunguma. Silwa kube mdaka iisali kuba kaloku yona
            ithanda ukubona abantu bengena bephuma aphangenxa yezi ndywala
            zingapheliyo, ndaweni yokuquqa emasimini nasendle. Ndiyabona ukuba
            singadibana nale nto niza nayo. Khanide ke nisebenze apha ebantwini,
            nibafake loo mhlabelo, mhle, kunjalo nje uya kusiphucula esi sizwe
            sifumane uzuko nakwezinye izizwe ezi.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          22                        DBE/Novemba 2014
                                           NSC

RUFUS: Ungalibali ke mhlekazi ukuba mna ndiza nezinto oza kuthi wakuzibona,
       uzive nawe ukuba ngenene awuzilahlekisanga nesizwe sakho. (Uvula ityesi
       ebithwelwe ngabasebenzi bakhe ababini) Khangela le tyesi yam, bubutyebi
       bodwa obu ububonayo. (Ukhupha ihempe nebrukhwe yekhakhi) Ziimpahla
       ezi sizinxibileyo. Ndiyakhupha, zezakho ezi mhlekazi. Lo mnqwazi,
       ungakunceda kula malanga ale ndawo. Kanti ke ndiyazi ukuba kweli cala
       anikaziboni ezi zethu izixhobo zokulwa. Khangela le yethu intonga,
       (Ukhupha umpu). Ndiyakwazi ukubetha into ikude ngayo. (Uyawungxala
       bebukele abanye, adubule iinkukhu ebezichola-chola kude phaya).

13.1     Kuphi kule ndawo sincokola kuyo esi sibini?                                        (1)

13.2     Loluphi udidi lozobo lwabalinganiswa oluvezwa ngumlinganiswa uQuka
         kwintetho yakhe noFiliphu? Xhasa impendulo.                                        (2)

13.3     Atyhila ntoni la magama aba balinganiswa basetyenziswe kwesi sicatshulwa
         ngesimo sentlalo sale ndawo?                                                       (2)

13.4     Chaza okuqulethwe yintetho kaFiliphu ebhalwe ngqindilili.                          (2)

13.5     Yintoni edala impixano phakathi kukaQuka nenkosi yakhe?                            (2)

13.6     Uyahambisana noQuka ngale ndlela ayibona ngayo impucuko ngokwalo
         mqolo ungezantsi? Xhasa impendulo yakho.

         'Khanide ke nisebenze apha ebantwini, nibafake loo mhlabelo, mhle, kunjalo
         nje uya kusiphucula esi sizwe sifumane uzuko nakwezinye izizwe'.                   (2)

13.7     Likweliphi inqanaba ibali kule ndawo ngokwamanqanaba esakhiwo sebali?
         Xhasa impendulo yakho.                                                             (2)

13.8     Sichaphazeleka njani    isimo       sentlalo   samaXhosa      kukungenelela
         kwabamhlophe emhlabeni wabo?                                                       (2)

ISICATSHULWA B

LUTSHABA:        A-a-a! Jongumsobomvu namakhosi! (Bakhahlela bonke) Siwele
                 imilambo enamagama, saqabela iintaba neenduli zodumo,
                 sachankcatha      kwimixethuka    neengxondorha     ngokuthunywa
                 ngamaHlubi ukuba size kushiya emaTshaweni eli qum-qum, intombi
                 ethi nto, umathunjan'eKumkani yamaHlubi uBhungane. Sesikhutshwe
                 ngoonyana      bakhe,    uKumkani    uMthimkhulu     nomntakwabo
                 uMpangazitha ukuba sakhe ukwalamana. Ukuba besaliwe,
                 ngekungaphithizeli ngolu hlobo yile ntlaninge yabantu. (Eguqukela
                 kuDolo) Kungawe ke ngoku mfo kabawo.

MSIMKA:          A! Ngangegunya! (Bakhahlele bonke)

DOLO:            (Esondela kuNolitha) Asinaluthandabuzo MaTshawe xa sisithi
                 khangelani ke nalo iqhayiya lamaHlubi. (Uyatyhilwa ziimpelesi amehlo
                 eengwevu ethe zinzi apha emabeleni awayefana namaqanda ukuma
                 emzuzwini) Andazi nokuba zanele na iingwevu kukutyebisa amehlo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           23                               DBE/Novemba 2014
                                            NSC

NEKU:            A-a-a! Jongumsobomvu! namakhosi! Okwangoku ngathi sibonile
                 sanela ukuba sijongene nentombi nto, ndifung'uNontibikho. A!
                 Ngangegunya! (Ejonga kuDolo)
                 Mhlekazi ke, ungathi nqa wena, sisithethe, kwaye sidala. Xa nditshoyo
                 ke mntwan'omhle ndithi makhe sigqithisele phaya kubahloli basibeke
                 emkhondweni.      (Kuphakanywa       noNolitha   ukumsa      kubafazi
                 abakhethelwe loo msebenzi wokuhlola) Ngalo mzuzu sisalindeleyo,
                 nceda ke mkhozi ukhe usitshayele, sinqanqathekile mfondini.
                 (Kubekwa inxili ngumfana oyiphetheyo, kuyatshaywa)

MSIMKA:          Umthunywa weKomkhulu uSekela, sel'esiza neendaba zasegoqweni.
                 (Afike asebeze kuye) Ingxelo ithi kunjengokuba benibona.

NEKU:            Sixolile mkhozi. Nalo ithokazi kwezomthonyama ncakasana, lirhwexu
                 ngebalo yinkomo yenquthu ke leyo. Obuya buso bumhlophe bale
                 ntombi sibufanisa nelaa thokazi libhadi, ze ibe ngamashumi amathathu
                 ekhazi elibonwa ngulo mzi. Andazi ke Mkhozi ukuba ubona njani na
                 wena.

13.9     Nika isiganeko esiqhubekayo apha kwesi sicatshulwa?                                     (1)

13.10    Sizathu   sini    esibangela   ukuba        iinkomo        zekhazi      zikhutshwe
         ngokukhululekileyo ngokwesicatshulwa?                                                   (2)

13.11    Ukukhutshwa kwenkomo yenquthu ingumqondiso wantoni?                                     (2)

13.12    Yeyiphi indima       edlalwa    ngamagama   akwizibiyeli     ngokwesicatshulwa
         somdlalo?                                                                               (2)

13.13    Tyhila ngeengongoma            EZINTATHU    ukuba     lo    mdlalo      unesiphelo
         esingalindelekanga.                                                                     (3)
                                                                                                 [25]

                                                         AMANQAKU ECANDELO C:                    25
                                                            AMANQAKU EWONKE:                     80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 Nov 2014](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2014/b73c21fa-6f87-4587-a4b8-6d8f1ca1287a) — isiXhosa HL · QP · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2021/32fc2e58-0561-48fd-a0df-a6f97c3ab122) — isiXhosa HL · QP · 2021 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2018/12e70e07-e0f5-4810-b00f-a5e627c823e1) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2014-memo/2bc53392-4705-4def-953a-039e20ef488c) — isiXhosa HL · Memo · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2018-final-memo/8a20b8b0-9446-4b64-bf9f-12bc5f7e5915) — isiXhosa HL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2015-memo/4bc47f44-f003-490d-b28e-8faea7fc8126) — isiXhosa HL · Memo · 2015 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
