# isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC November Exams 2015 QP

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the NSC November Exams 2015, 26 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2015/09a42be1-d032-4d8b-9c9c-ec5d0d33715e
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2015
- Exam period: NSC November Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 26

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC November Exams 2015 QP](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2015/09a42be1-d032-4d8b-9c9c-ec5d0d33715e)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exams · 2015 · isixhosa. Question paper, 26 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa HL P2 Nov 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2015-memo/4bc47f44-f003-490d-b28e-8faea7fc8126) — Memo · 2015 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                          IBANGA 12

                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                                 IPHEPHA LESIBINI (P2)

                                        NOVEMBA 2015

AMANQAKU: 80

IXESHA: Iiyure 2½

                           Olu viwo lunamaphepha angama-26.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          2                           DBE/Novemba 2015
                                           NSC

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo.

2.       Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile yesiqulatho
         ekwiphepha elilandelayo uze uchonge imibuzo ebuzwe ngoncwadi
         olufundisiweyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule ukhethe oza
         kuyiphendula.

3.       Eli phepha loviwo linamaCANDELO amaTHATHU:

         ICANDELO A:        ISihobe                         (30)
         ICANDELO B:        INoveli noNcwadi Lwemveli       (25)
         ICANDELO C:        IDrama                          (25)

4.       Phendula imibuzo EMIHLANU iyonke:

         Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B NOMNYE
         kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo:

         ICANDELO A: ISIHOBE

         IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI.
         UMBONGO ONGAFUNDISWANGA – Ngumbuzo onyanzelekileyo.

         ICANDELO B: INOVELI NONCWADI LWEMVELI

         Phendula umbuzo OMNYE.

         ICANDELO C: IDRAMA

         Phendula umbuzo OMNYE.

5.       UKHETHO LWEMIBUZO KUMACANDELO                  B    (INOVELI     NONCWADI
         LWEMVELI) NECANDELO C (IDRAMA)

         Phendula KUPHELA imibuzo ekwinoveli okanye kuncwadi lwemveli
         nakwidrama oyifundisiweyo.
         Phendula UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI ube mNYE NOMFUTSHANE
         ube mNYE.
         Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B,
         unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C.
         Xa uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile
         ukuba uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C.
         Sebenzisa itshekhlisti ukwenza oku.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                3                        DBE/Novemba 2015
                                                 NSC

6.       UBUDE BEEMPENDULO

          Imibuzo ezizincoko zoncwadiyeSihobe kulindeleke ukuba iphendulwe
          ngamagama ali- 190–240.
          Imibuzo ezizincoko zoncwadi iNoveli, uncwadi lwemveli neDrama kulindeleke
          ukuba iphendulwe ngamagama angama-340–390.
         Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo
         lwamanqaku.

7.       Abaviwa     kulindeleke                ukuba     baphendule       ngokuvakalayo
         nangokusemxholweni.

8.       Imiyalelo ebhalwe ekuqaleni kwecandelo ngalinye kulindeleke ukuba
         ilandelwe ngocoselelo.

9.       Nombola iimpendulo             zakho     ngokuchanekileyo   ulandela   kwimibuzo
         ekwiphepha loviwo.

10.      Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

11.      Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo:

         ICANDELO A:        Malunga nama-40 emizuzu
         ICANDELO B:        Malunga nama-55 emizuzu
         ICANDELO C:        Malunga nama-55 emizuzu

12.      Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          4                       DBE/Novemba 2015
                                           NSC

ITHEYIBHILE YESIQULATHO SEPHEPHA LOVIWO:
Le theyibhile yesiqulatho kulindeleke ukuba incedise abafundi bakwazi ukukhetha
imibuzo abaza kuyiphendula khon'ukuze bangafundi iphepha loviwo lonke.
ICANDELO A: ISIHOBE

Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
INANI LOMBUZO                           UMBUZO          AMANQAKU          INOMBOLO
                                                                          YEPHEPHA
1.   'Uvukani madoda kusile'            Umbuzo osisincoko      10             6
                                           soncwadi
2.   'Intlakohlaza'                     Umbuzo omfutshane      10              7
3.   'Amazwi obulumko'                  Umbuzo omfutshane      10              8
4.   'Unkosana "The happyboy" Mgxaji'   Umbuzo omfutshane      10              9
                                          KUNYE

Umbongo ongafundiswanga: Unyanzelekile
5. 'Zihlabana nje ziyalamba'     Umbuzo omfutshane             10             10

ICANDELO B: INOVELI NONCWADI LWEMVELI

Phendula umbuzo OMNYE.*
6. Nyana Wam! Nyana Wam!                Umbuzo osisincoko      25             12
                                           soncwadi
7.   Nyana Wam! Nyana Wam!              Umbuzo omfutshane      25             12
8.   Ukhozi Olumaphiko                  Umbuzo osisincoko      25             15
                                           soncwadi
9.   Ukhozi Olumaphiko                  Umbuzo omfutshane      25             15
                                         OKANYE
10. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli         Umbuzo osisincoko      25             17
                                            soncwadi
11. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli         Umbuzo omfutshane      25             17

ICANDELO C: IDRAMA

Phendula umbuzo OMNYE.*
12. Amaza                               Umbuzo osisincoko      25             20
                                           soncwadi
13. Amaza                               Umbuzo omfutshane      25             20
14. A-a-a! Jongumsobomvu!               Umbuzo osisincoko      25             24
                                           soncwadi
15. A-a-a! Jongumsobomvu!               Umbuzo omfutshane      25             24

QAPHELA:         KUMACANDELO B no-C, phendula umbuzo OMNYE OSISINCOKO
                 SONCWADI nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
                 Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI ezizincoko zoncwadi okanye imibuzo
                 EMIBINI emifutshane.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              5                     DBE/Novemba 2015
                                               NSC

Kulindeleke ukuba abaviwa baqwalasele itshekhlisti elandelayo ukuqinisekisa ukuba
bakhethe imibuzo ngokuchanekileyo.

ICANDELO                                AMANANI      INANI LEMIBUZO      TIKISHA
                                        EMIBUZO      EPHENDULWAYO      NGASEZANTSI
A: Isihobe
   (Isihobe esifundisiweyo)              1–4               2
                                        KUNYE
A: Isihobe
   (Isihobe esingafundiswanga)             5               1

B: Inoveli noNcwadi Lwemveli
   (Umbuzo osisincoko
   soncwadi OKANYE umbuzo                6–11              1
   omfutshane)

C: Idrama
   (Umbuzo osisincoko
   soncwadi OKANYE umbuzo         12–15         1
   omfutshane)
QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
            OSISINCOKO SONCWADI nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
            Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI ezizincoko zoncwadi okanye
            imibuzo EMIBINI emifutshane.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                              6                    DBE/Novemba 2015
                                                               NSC

ICANDELO A: ISIHOBE
VUKANI MADODA KUSILE – A Stemela: Umhleli
IMIYALELO
•    Kweli candelo kubuzwe imibongo nezibongo EZINE ezifundisiweyo nombongo
     OMNYE ongafundiswanga.
•    Umviwa ulindeleke ukuba aphendule nayiphi na imibuzo EMIBINI ebuzwe
     kwimibongo okanye kwizibongo ezifundisiweyo; KUNYE nombuzo omnye
     kumbongo ongafundiswanga okanye isibongo esingafundiswanga.
QAPHELA: Umbuzo ongombongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE ukuba
         uwuphendule. Qinisekisa ukuba ukhetha imibuzo EMITHATHU kweli
         candelo.
Ubude beempendulo zemibuzo ezizincoko zoncwadi buli-190–240 amagama.
IMIBONGO EFUNDISIWEYO
UMBUZO 1 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule uhlalutye isitanza ngasinye
ukuphuhlisa umongo.

UVUKANI MADODA KUSILE – ZWV Mzukwa
         .........................................................
1        Itsho kamnand' emini,
2        Ewe x'ixel' imin' emaqanda;
3        Yatsho kalusizi ngorhatya,
4        Kwathwa kwelakowethu zezombethe.

5        Nkunz' edla kamnandi edla neemazi,
6        Nkunz' eyaziwayo yaziwa ngamathole.
7        Yaqhwaya madad' izihlamb' emgqubeni,
8        Yancedis' ukufun' isitshix' emfungu-mfungwini.
         .........................................................................
9        Wubon' uzigwagwisa kwiintokazi,
10       Wubon' usakha amaxhaka,
11       Wubon' udlisela ngobungangamsha,
12       Gqi indun' enkulu usapho luyashiywa
13       'Mampehle, ma-Mpehle ni-ni – nisindile?'
14       'Xa, xa-xa bekutheni?'
15       'Ndakubetha, nda-ndakubetha'
16       'U-u-usile, u-u-sile' zatsho iintokazi zintyontyela.'
17       Wakhony' emnyangw' emini,
18       Wagxothwa kub' ubiz' iindwendwe kulanjiwe.
19       Wakhul' amajengxeb' emlenzeni,
20       Awu kamb' iintsuku zihambile.
21       Mqhagindini uxatyisiwe
22       Wotshindini yakowethu uyathandwa,
23       Ndatsho nam ndancoma.                                                                            [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                    Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                7                   DBE/Novemba 2015
                                                 NSC

UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

INTLAKOHLAZA – JJR Jolobe

1        Ntlakohlaza, siyakubulisa!
2        Mvuseleli, sithi tyaph' ufike.
3        Luhl' uhlaza olwambes' umhlaba,
4        Neentyatyambo ezigqagqeleyo.

5        Ubulusizi umhlaba ukhedamile,
6        Uxwebil' uhlininika, umbi-
7        Namhla uyancuma, uyahleka,
8        Ntlakohlaza, siyakubulisa!

9        Ubugugile, wambeth' amajacu,
10       Uneentloni, amehlo ejonge phantsi;
11       Wawambesa, wanjengomtshakazi.
12       Ntlakohlaza, siyakubulisa!
         ..........................................
13       Yonwabile nayo imifula,
14       Iyadloba ngokwamatakane,
15       Ihlokoma, idanduluka isithi,
16       'Ntlakohlaza, siyakubulisa!'

17       'Ntlakohlaza, siyakubulisa!'
18       Silandeli sobusik' obubi,
19       Mfudumezi emva kwamakhephu,
20       Mniki-bomi olandel' intshazo.

2.1      Xela isizathu sokusetyenziswa kophawu lwesikhuzo kumqolo woku-1.                   (1)

2.2      Mfanekiso ngqondweni mni esiwuzotyelwa yimbongi kwisitanza sesi-2
         kumqolo wesi- 6? Cacisa.                                                           (2)

2.3      Caphula umqolo obonisa uphindaphindo kulo mbongo.                                  (1)

2.4      Liveza ntoni ibinzana, 'Iyadloba ngokwamatakane' kwisitanza sesi-14?               (1)

2.5      Nika indlela ezakheke ngayo izitanza ngokwesakhiwo salo mbongo.                    (1)

2.6      Beka ngawakho amazwi umqolo wesi-18.                                               (2)

2.7      Mfundisoni etyhilwa yimbongi kulo mbongo?                                          (2)
                                                                                            [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2             8                           DBE/Novemba 2015
                                              NSC

UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

AMAZWI OBULUMKO – VL Mabinza

1        Yivani ndiniphakele amazwi obulumko,
2        Khon' ukuze niluphumelele ugqatso lobomi.
3        Yibani ngabantu abanesimo nesimilo.
4        Yibani nomonde wokuzondelela ningatyhafi,
5        Khuthalani ninokunyameka nokunyamezela.
6        Thantamisanani ninokuvelana nokuncedana,
7        Khon' ukuze nibe nokuphumelela.
8        Omnye komnye, yibani nokuthobeka,
9        Lahlani ikratshi nokuzicingela,
10       Yibani banye nithandane nonke.
11       Zilahleni iinkcuku nobuhlanga,
12       Nibe novelwano omnye komnye.
13       Yenzani njalo ke niziintlanga nonke,
14       Kub' igazi lenu linye xa ninonke.

3.1      Xela isizathu sokusetyenziswa kwegama 'Yivani' ... ekuqaleni komqolo woku-
         1 kulo mbongo.                                                                            (1)

3.2      Iveza ntoni imbongi ngobomi ngegama 'ugqatso'?                                            (2)

3.3      Yintoni injongo yokuba umbhali asebenzise amagama '... nomonde
         wokuzondelela ningatyhafi' kumqolo wesi-4?                                                (1)

3.4      Caphula umqolo obonisa ukuphathisana kwabantu.                                            (1)

3.5      Mfanekiso ngqondweni           mni   otyhilwa   yimbongi     kwimiqolo    EMIBINI
         yokugqibela?                                                                              (2)

3.6      Myalezo mni odluliswa yimbongi kulo mbongo?                                               (2)

3.7      Nika uphawu lube            LUNYE    oluveza    ukuba   lo   mbongo      yiSonethi
         ngokwesakhiwo?                                                                            (1)
                                                                                                   [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                     9                                    DBE/Novemba 2015
                                                      NSC

UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

UNKOSANA 'THE HAPPYBOY' MGXAJI – N Thuthani

         .............................................................................
1        Ebesithi elapha abe phaya eqongeni,
2        Esenz' amadanyadanya edlala ngeenyawo,
3        Etyibilika eqongeni esebenzis' iinyawo ngomtsalane omkhulu,
4        Elibhanx' ixhoba enguphuncuka-bemphethe,
5        Loo matshamba ebukeka, elingqul' ixhoba!

6        Zize zithontelana iimbethi – manqindi zaseRhawutini,
7        EKapa, eNatala, eBloemfontein naphi na.
8        Zize zithontelana zaxel' iimvula zehlobo,
9        Zakroza nganye zaxel' amakhwenkw' eentonga esitikini,
10       Zize kufun' intshing' ebanjwe yinkunzi yaseMonti

11       Zalwa zizijul'ijacu yem' entla into kaMgxaji.
12       Ebesith' akudibana nembethi-manqindi elolu hlobo.
13       Amelane nayo, ayiqhath' ibe sisitunxa,
14       Akudibana nenjeya azijike afane nayo angaxakeki,
15       De aqaqambe asamel' ekhuph' ezikrakra izithonga,
16       Yakuxhom' umgangatho awuxhom de athi vetshe,
17       Kulaph' ibikhon' iimfihlelo yesakhono sakhe.

18       Uzitshayel' ezoMzantsi Afrika khucu,
19       Ezinqumamis' esithubeni ingagqity' imijikelo,
20       Sakhony' isilo esimpondo zingxakangxaka singenantanga,
21       Satshotsh' entla sibhavumla siqwenga okusendleleni,
22       Igazi lidloba ecel' umngeni, zakhwencel' imisila ezeli.
         ..............................................................................
23       Ephepha-phepha edlal' ezintanjeni ephephuka,
24       Eligang' iqonga ee jaju phaya ngobuchul' obumangalisayo,
25       Athi cebu kuhle aphathe kuvova,
26       Ekhulul' imvula yamanqindi ngokuthawuza,
27       Wayibek' iMonti emagqabini nakubeni bengayifuni ...

4.1      Xela isixhobo sohlalutyo esisetyenzisiswe ngumbhali ekuqaleni kwemiqolo
         emi-4 yokuqala kwisitanza soku-1.                                                                        (1)

4.2      Sityhila ntoni isigama esibhalwe ngqindilili kwisitanza sesi-2?                                          (2)

4.3      Safobe sini esikrwelelwe umgca kwisitanza sesi-3?                                                        (1)

4.4      Chonga umqolo obonisa ukuba                         uzigqibile      zonke        iimbethi-manqindi
         zaseMzantsi Afrika kwisitanza sesi-4.                                                                    (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                            Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           10                   DBE/Novemba 2015
                                            NSC

4.5      Nika indlela esifana ngayo isitanza sesi-4 nesesi-5 ngokwesakhiwo
         sombongo.                                                                     (1)

4.6      Phuhlisa intsingiselo equlathwe sisitanza sokugqibela.                        (2)

4.7      Mfundisoni etyhilwa kulo mbongo?                                              (2)
                                                                                       [10]

                                           KUNYE

UMBONGO ONGAFUNDISWANGA

UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

ZIHLABANA NJE ZIYALAMBA – W Shasha

1        Govu! Bhokro-o-o-o-o-o zahlabana!
2        Kuhlaban'iinkomo zomthonyama
3        Nazi iimazi zamasi!
4        Nazi inkab'ezimaxhaka!
5        Zivalelwe kuthango lwaphakathi!
6        Ingca ziyayiphoselwa
7        Kodw'uqaqaqa udlal'abantwana;
8        Kusikwa ngerhenqe kuphoswe
9        Zilwe zona ngaloo nketshe-nketshe;
10       Zihlabana nje ziyalamba
11       Zihlabana nje ziyalamba

12       Bayahluth'abazisengayo
13       Basengel'eselweni nasemlonyeni
14       Kodwa abavumi kuzivulela
15       Banya bethe qhutsu kuba ziyakhaba!
16       Bath'abakahluthi ngumphehluthi!
17       Zihlabana nje ziyalamba
18       Zihlabana nje ziyalamba.

19       Bekungasekho nempunde na
20       Enokurhol'ihlahl'ivul'isango?
21       Sakuyithiya sithi 'Rholihlahla'
22       Siphinde sithi kuye 'Vulisango'
23       Zophuma zigramz'uqaqaqa
24       Zithwal'amatshoba zigqotsa!
25       Tyhini nam ndadloba
26       Kwanga ke ngoku sekunjalo!
27       Akusentsuku zatywa-a-a-a-la!
28       Nde-e gram ndawudl'uqaqaqa!
29       Zihlabana nje ziyalamba ...

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          11                          DBE/Novemba 2015
                                           NSC

5.1      Xela isizathu sokusetyenziswa kophawu lwesikhuzo kumqolo woku-1.                    (1)

5.2      Sesiphi isixhobo sohlalutyo esifumaneka ekuqaleni kumqolo wesi-3 nowe-4.            (1)

5.3      Nika intsingiselo efihlakeleyo yebinzana 'Ingca ziyayiphoselwa'.                    (2)

5.4      Caphula umqolo ophuhlisa ukuxabana ngento encinci kwistanza soku-1.                 (1)

5.5      Mfanekiso ngqondweni mni esiwunikwa ngumbhali kumqolo we-15? Cacisa.                (2)

5.6      Thelekisa isitanza sesi-2 nesesi-3 ngokwesakhiwo.                                   (1)

5.7      Uthini umongo walo mbongo?                                                          (2)
                                                                                             [10]

                                                         AMANQAKU ECANDELO A:                30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           12                        DBE/Novemba 2015
                                            NSC

ICANDELO B: INOVELI NONCWADI LWEMVELI

IMIYALELO

•    Kweli candelo kubuzwe iiNoveli ezimbini noNcwadi Lwemveli.
•    Khetha imibuzo kwiNoveli oyifundisiweyo.
•    KwiNoveli ngaNYE nakuNcwadi Lwemveli kubuzwe imibuzo emiBINI,
     OSISINCOKO SONCWADI NOMBUZO OMFUTSHANE, ukususela kumbuzo 6
     ukuya kumbuzo 11.
•    Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.

QAPHELA:       Xa    umviwa    ekhethe    umbuzo    OSISINCOKO    SONCWADI
               kwiCANDELO B      (kwiNoveli   okanye     kuNcwadi  Lwemveli)
               KUNYANZELEKILE       ukuba   akhethe   umbuzo    OMFUTSHANE
               kwiCANDELO C (kwiDrama).
               Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B
               (kwiNoveli okanye kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba
               akhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C
               (kwiDrama).

Ubude beempendulo zemibuzo emide bungama-340-390 amagama.

UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa

Bonisa indlela umbhali azilandelelanise ngayo iziganeko kule noveli, Nyana Wam!
Nyana Wam! ukubonisa indlela obuthe batshintsha ngayo ubomi bukaThole.                          [25]

UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda ezi      zicatshulwa    zoncwadi   zingezantsi   wandule   ukuphendula     imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA A

'Kulungile ke madoda ndiza kunicela nihle, nindilindele apha ndide ndibuye, ndiza
kujika ndikhangele apho ndinokuthi ndithele khona amafutha kuba ndiyaqonda ukuba
kukude phambili.' Ehla onke amadoda ahlala ecaleni kwendlela wayibasela umqhubi
ejika. Ngalo lonke ixesha bemi apho zamana zivakala izikhalo zeemfene, imigqumo
yeendlovu neengonyama etsho kuhambe umzimba kwezo ntsunguzi zamahlathi, phofu
zingade zitsho kude.

Yayinyamezeleka yonke le migqumo kodwa oweengonyama owawusithi wakutsho
kunyikime nomhlaba kwakunzima ukuwunyamezela. Ngokuya ihamba imizuzu
wavakala umngqumo wengonyama ukuba awukude. Bathe besahleli belinde njalo
babona ngenkunzi nemazi yengonyama zisithi gqi kufutshane. Bathi besaxakekile
ukuba baza kuthini na zaye sezifikile. Hayi ke zenza iziqwenga zibaqengqa, yaba bobo
busadusadu. Kuthe kweso siphithiphithi wabaleka uThole wakhwela emthini
wawabukela loo masikizi abantu beqwengwa zingonyama.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          13                            DBE/Novemba 2015
                                           NSC

Wayesithi akuyibona le nto kuthi makafihle amehlo, ingumbono ongajongekiyo, kodwa
athi ewafihlile njalo amehlo kwale ukuba angajongi. Ngesiquphe ezi zilo zozibini
zagqiba isihlanu samadoda ebukele uThole satya sakhothuluza sishiya iintloko zodwa.
Kweso sihlanu sasiqwengwa zingonyama kwakukho uThemba noSonwabo, iintanga
zakhe. Zithe zakugqiba yabuya inkunzi yengonyama yeza kulo mthi akhwele kuwo
kucaca ukuba iyambona.

Yafika yatsho ngomgqumokazi owatsho kwanyikima umhlaba, suka nomthi lo akhwele
kuwo wangcangcazela ngathi uza kuwa, yaye imana ukulengetyeka le nto kumthi
imtsibela ingade lfikelele kuye, ivuza izinkcwe kukumbawela.

7.1      Xela le ndawo bakuyo ooThole ngokwesicatshulwa?                                       (1)

7.2      Qhinga lini elisetyenziswe ngumqhubi ukuzahlukanisa nooThemba?                        (1)

7.3      Sizathu sini esabangela        ukuba   uThole   azibone   sele   ekule   ndawo
         uyikhankanye ku-7.1?                                                                  (2)

7.4      Phawula ngesenzo somqhubi sokushiya abantu kumahlathi aseKnysna.                      (2)

7.5      Cacisa isimo sentlalo sale ndawo wayekuyo uThole?                                     (2)

7.6      Wenza njani uThole ukuzisindisa kwiingonyama?                                         (2)

7.7      Sikweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa? Xhasa impendulo
         yakho.                                                                                (2)

7.8      Chaza ukuba uncedwe yintoni uThole ukuze abe ligqirha elamkelekileyo
         eKnysna?                                                                              (2)

7.9      Sizathu sini esabangela ukuba uThole alishiye elaseKnysna?                            (1)

ISICATSHULWA B

Ngomhla wokufika kukaMangaliso eRhawutini uThozama waqesha itaxi eBharagwana
ukuba imse eJan Smuts. Wacela amaqabane akhe amabini ukuba amkhaphe esithi
kwelinye, 'Ndinexhala Tshom'am hleze ithi yakuvela le ntwana ndijube isiduli, ngoko ke
ndicela nina njengabongikazi nindikhaphe khona ukuze nithi ukuba ndithe ndajuba
nenze umsebenzi wenu.'

Bafika eJan Smuts kuzele inguMbo noMxesibe, abaNtsundu nabaMhlophe, iititshala,
abefundisi neentatheli zamaphephandaba, amakhosikazi oManyano namadodana
aseWesile kubomvu kusisiqhoqhobela kuqeshwe iibhasi ukusuka koomaNigel
noomaRandfontein andithethi ke zona iimoto kwakuyinto nje.

'Uwo-o! Xa bengaka abantu kucaca ukuba bazokubona umntu omnye uthi
usakumbona ke thina? Lavakala lisitsho elinye lamaqabane kaThozama.'

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        14                       DBE/Novemba 2015
                                         NSC

'Ukuba ndingakhe ndimthi tshe ngeliso Tshom' am ndingaxola nokuba andithethanga
naye ndambamba ngesandla.' Watsho uThozama ukuphendula. Ngenxa yokubona esi
sihlwele sabefundisi ababemhlangabezile neentatheli zamaphephandaba bacela
kwiziphatha-mandla zesikhululo ukuba bavunyelwe bamhlangabeze esehla enqweleni
kuba ngenxa yobuninzi babantu kwaba nzima ukuthetha naye nokuzazisa ukuba ude
waza kufika kubo, naye hleze abe sengozini yokulahleka angazi apho makaye khona,
okunene bavunyelwa.

Kulindelwe njalo wamana ukudanduluka ezikhwaza umfana ophetheyo iinqwelo
ezizayo ezisusa e-Alexandria kwelaseJiphethe ukuza komaKhartoum nomaNairobi
ngombhobho wokukhwaza atsho sihlokome isikhululo.

7.10     Ufika evela phi uMangaliso sele egaleleka eJan Smuts?                          (1)

7.11     Yintoni eyayingamenza ajube isiduli uThozama xa ebona uMangaliso?              (2)

7.12     Ngqina ngeengongoma EZIMBINI ukuba uMangaliso ungumlinganiswa
         ophumeleleyo ebomini bakhe ngokwencwadi.                                       (2)

7.13     Nika uphawu lube LUNYE afana ngalo uMangaliso noMkwayi.                        (1)

7.14     Phawula ngeengongoma EZIMBINI indima edlalwe nguThozama kubomi
         bukaThole.                                                                     (2)

7.15     Ungantoni umongo wale ncwadi?                                                  (2)
                                                                                        [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         15                         DBE/Novemba 2015
                                          NSC

UMBUZO 8 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

Bonisa indlela umbhali azilandelelanise ngayo iziganeko kule noveli, Ukhozi
Olumaphiko, ukususela mhla uMfazwe wabanjwa ngamapolisa de umfundisi uHlathi
amcebise ukuba makabhace.                                                                   [25]

UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)

UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA C

'Uza kwenzakala kuloo ndlela uyithathayo,' yayililizwi elirhabaxa lendoda, lisitsholo
kude kufutshane nam. Ndaqwanya ndajonga ngasentla, hayi andabona mntu, utsho
phi bethu?

'Ndihambe ngaphi ke?' Cwaka. Tyhini, uyokutshona phi na lo mntu? Kwathi qatha kum
ukuba makube akafuni ukuthetha, ngoko ke mandimkhokele. Ndalathe ezantsi kwam,
'Ndihambe ngapha?' yabuya ngoko nangoko impendulo, 'hayi!'
Ndalathe ngasekunene, wathi hayi kwakhona, nangasekhohlo waphinda walandula.
Ndalathe entla kwam, 'heke, nyuka ke ngolo hlobo.'

'Njani,kungekho ndlela nje?' Ndabuza ndingxamile.

'Nyuka wena iza kubakho indlela.'

'Uphi wena? Yabuya impendulo isithi 'ndilapha' ndabe mna ndingaboni kwanto.
Ndigwencele eliweni ndanyuka izicalu zamatye athe nkqo. Ukuqabela amawa
nokunyuka umithi yayiyinto esasiyenza sisengamakhwenkwana, kangangento yokuba
saside sikhuphisane ngokunyuka eyona ndawo iphakamileyo kulaa ntaba kaQaka.
Lwaluneengozi zawo ke nolu khuphiswano esasilunyukiswa njalo ngazo.
Ndandisayikhumbula into yokuba phambi kokuba wenze nayiphi na intshukumo,
kufuneka uneendawo ezintathu pha kuwe oxhathise ngazo. Ukuba uza kususa
unyawo kufuneka olunye nezandla zozibini zibe zixhathise kakuhle. Ndanyuka njalo
ndada ndaya kuqabela. 'Uthe kanti uyindoda, ungowaphi?' latsho elo lizwi
ligodlozelayo laloo mfo wayethe gedledle ngecala phambi kwam.

9.1      Ngubani lo wayelumkisa uMfazwe ngokwesi sicatshulwa?                               (1)

9.2      Nika isizathu esibangela ukuba uMfazwe alumkiswe ngale ndawo ahamba
         kuyo?                                                                              (2)

9.3      Siganeko sini esimehleleyo ukuze azibone sele edibana nomzingeli?                  (2)

9.4      Nika indlela awasinda ngayo uMfazwe kumapolisa aseThongo.                          (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         16                        DBE/Novemba 2015
                                          NSC

9.5      Umncede njani umzingeli uMfazwe kuhambo lwakhe?                                     (2)

9.6      Sikweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa? Xhasa impendulo
         yakho.                                                                              (2)

9.7      Uhambo lukaMfazwe oluya eMgazi lube yimpumelelo. Ngqina oku.                        (2)

ISICATSHULWA D

Andizange ndibe nawo amandla okuzifunda ezinye, ndayisonga ipasile ndayibuyisela
kwindawo yayo, intliziyo ibuhlungu. Yini madoda, ndamenza ntoni uMdali? Andazi
ukuba uxolo ndalubiza kangaphi na phambi kokuba inqwelo-moya iyokuthi ngciphu
eRhawutini. Ithe yakuhla ndaziqokelela zonke, ndaziphuthuma, ndalandela abanye
ukuphuma.

Ndakhumbula xa ndisithi qolokotho ngaphakathi esikhululweni ukuba uSiphiwo
wayethe baninzi abantu abaya kundiphuthuma. Ngenene kwakugcwele kuphithizela.
Abanye babexhawulana, abanye bephuzana kukho nabagudlana ngezifuba. Hayi ke,
andiyazi ke le into, inokuba iza nalo Mzantsi Afrika mtsha. Abantu bafika bathatha
abantu babo bahamba, yashiyeka iholo ize. Makube mhlawumbi abazokundiphuthuma
baseza. Ndajingxela ndaya kuhlala kwisitulo esikufuphi. Ndithe ndakuphakamisa
amehlo, ndafika kukho umfazana ohleli qelele kwesimelene nesam isitulo.

Ecaleni kwakhe kwakumi intwanana engaba kwishumi leminyaka. Lithe selimkile iliso
lam kuye, laphinda labuyela kwakuye. Unina wayezigqume ubuso kucaca ukuba
uyalila, le nkwenkwana imi bume iyathuthuzela. Emva komzuzu ndibone ngentokazi
iphakama, yaza kugqitha ngakum. Yayintle imile kakuhle, emile oku kugqithisileyo
nonyana wayo. Ulilela ntoni ke umntu omhle kangaka enonyana onje ukuba mhle?
Ithe seyigqithile le ntokazi kum, yajika, ndamva umfana xa ekukhalazela oko, ethetha
isiXhosa. Ijike yaza kuma phambi kwam, ayagqitha. Ndaphakamisa intloko ndisiba
mhlawumbi ngumntu oxakwe yinto.

9.8      Ufika evela phi uMfazwe sele egaleleka kwisitishi senqwelo-moya?                    (1)

9.9      Zintoni ezi wayengenawo amandla okuzifunda?                                         (1)

9.10     Cacisa unobangela wokuba uKhonjwayo abe ligeza lentambo?                            (2)

9.11     Ingaba uMfazwe wazalwa ejingxela? Xhasa impendulo yakho.                            (2)

9.12     Phawula ngendima edlalwe nguCikizwa kubomi bukaZubuye.                              (2)

9.13     Uthini umongo wale ncwadi?                                                          (2)

9.14     Umbhali umsebenzise njani uCikizwa ukutyhilela uMfazwe ngeziqhamo
         zothando lwakhe noZo?                                                               (2)
                                                                                             [25]

                                        OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         17                          DBE/Novemba 2015
                                          NSC

UMBUZO 10 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye

Xoxa ngezibongo neentsomi phantsi kwezi ngongoma zilandelayo:

1.       Imisebenzi

2.       Isakhiwo                                                                            [25]

UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)

UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye

Funda le ntsomi ingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA E

                             INTSOMI YEENYAMAKAZANA

Kwathi ke kaloku ngantsomi, yayiziinyamakazi zonke, zalima intsimi zemka zaya
kuzingela. Zabuya zayihlakuhlakula. Zemka zaya kuzingela kwakhona. Zabuya zisiya
kuhlola. Zathi zisekude zabona umsi omkhulu phakathi entsimini. Zahlala phantsi
zacinga icebo zaza zagqiba ukuba uMvundla uye kujonga ukuba ngubani lo
usentsimini yazo. Uhambile uMvundla ngokuzithemba waza wakhwaza wathi:
'Ungubani na wena ukuloo ntsimi yeenyamakazana zonke; zayilimalima,
zayihlakuhlakula zemka zaya kuzingela?' Livakele ilizwi lisithi, 'Ndim Maginyʼ inyathi
neempondo, ndingasuka nawe Mvudlazana ndikuginye ndingakuhlafunanga.'
Wagqotsa kwa oko uMvundla.

Zathi iinyamakazi makukhe kuye uMfene. Naye ufike wamemeza wathi: 'Ungubani
wena ukuloo ntsimi yeenyamakazana zonke, zayilimalima, zayihlakuhlakula zemka
zaya kuzingela.' 'Ndim uMaginyʼ inyinyathi neempondo, ndingakuginya ngoku'
Yagqotsa imfene ukubuyela emva. Zamana ukuya nganye-nganye zibuye, kwada
kwacaca ukuba kushiyeke uFudwazana yedwa. Kwathiwa makukhe kuye yena zabe
ezinye zinqanda zisithi kungathi koyiswe zona kobekela phi kooFudwazana abancinci.
Wabonakala ezwabuluka ngokuzola zabe ezinye zimsizela zimbuza ukuba uyaphi
na kodwa eza kuzenzakalisa nje. UFudwazana zange amamele warhoqoza
wenjenjeya ukuya kuzikhangelela le nto isentsimini yabo. Naye njengezinye wakhwaza
wathi: 'Ungubani wena ukuloo ntsimi yeenyamakazana zonke, zayilimalima,
zayihlakuhlakula     zaya     kuzingela?'    Yaphendula      njengesiqhelo    yathi:
'NdinguMaginyʼinyathi neempondo nawe lo ndingakuginya ungabonakali.'

Warhoqoza uFudwazana wabheka phambili ezama ukusondela kanye kule nto. Wathi
akuyibona izojela umbona waphinda wakhwaza njengakuqala. Yathi xa iqala
ukuphendula njengesiqhelo wakhwela kuyo uFudwazana wayikhama. Kwajijiswana
kwayiloo nto wabe uFudwazana engayiyekanga. Yada yafa waba ke uFudwazana
uyigqibile edelelekile enjalo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            18                       DBE/Novemba 2015
                                             NSC

Wathi ukuba abone ukuba uyigqibile waza wacula ingoma yakhe wathi:
'Mna Fudwazana ndimncinane ndinjalo!
Ndikwazile ukulubulala utshaba obelugqiba umbona wethu!
Mna Fudwazana ndimncinane ndinjalo.
Ndikwazile ukulubulala utshaba obelugqiba umbona wethu!
Yizani nonke nize kubona isimanga!'
Zabuza iinyamakazana ukuba uthini na uFudwazana. Zathi ezivileyo uthi ubulele
utshaba. Yekoko ukubaleka zisiya entsimini. Zafika zambulela ngobugorha
abubonakalisileyo. Zamncoma zimtyibela ukumthutha oku kuba uzihlangule
iinyamakazana.
Ukusukela ngaloo mini wahlonipheka uFudwazana naye phakathi kwezinye
izilwanyana kuba yena zange asebenzise zigalo kuba emncinci wasebenzisa ingqondo
kuba wasuka wakhwela kulo utshaba walukhama lwafa. Zambamba izandla zimvuma
ukuba ube ngoyena unengqondo kunazo zonke, zatsho zalivuma elithi:
'Ungabokuwudela umqulu iiyadi ungazibalanga.' Phela-phela ngantsomi.

11.1     Nika ENYE indlela eqala ngayo intsomi ngaphandle kwale isetyenziswe kule
         ntsomi.                                                                             (1)

11.2     Idla ngokuba ngubani umbalisi wentsomi?                                             (1)

11.3     Sizathu sini esibangela ukuba intsomi ibaliswe ebusuku?                             (2)

11.4     Thelekisa indlela abazotywe ngayo aba balinganiswa uMaginyʼ inyathi
         noFudwazana.                                                                        (2)

11.5     Ngezivakalisi EZIBINI cacisa ukuba iveza ntoni ngoFudwazana le ntetho
         ibhalwe ngqindilili kule ntsomi?                                                    (2)

11.6     Yintoni injongo yengoma kaFudwazana kule ntsomi?                                    (2)

11.7     Tyhila isigqebelo esikule ntsomi.                                                   (2)

11.8     Nika intsingiselo yeli qhalo: 'Ungabokuwudela umqulu iiyadi ungazibalanga.'         (1)

11.9     Ungantoni umxholo wale ntsomi.                                                      (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                    19                        DBE/Novemba 2015
                                                     NSC

ISICATSHULWA F

A! Zilimbola!
         .......................................................
1        A! Zilimbola!
2        Yinkcalankcala inkunz' aseGwali,
3        Umjezula kakuhle gqitha ngeliso,
4        Ngomlomo le nkunzi iyabhodla,
5        Ibhodl' iintshwembenxa zamagama,
6        Itsho ngezibhebhewula uncuthu.
7        Ciko lokuncokola, ciko lokuvuma-
8        Mv' evum'engaziwayo ingoma.
9        Nkunz' inomcondo yaseGwali-
10       Mabandl' akuloPhuthise nivile na?
11       Nditsho kuni mabandl' aseGwali.
12       MaGwali akuloPhuthise nibonile na?
13       Ukusombuluka kwenamba kowayo?
14       Isilo esimzila sibonwa koomaForthare-
15       KoomaKapa kooRowdzi siboniwe.
         ..........................................................
16       A! Zilimbola!
17       Ndikhuza wena, nyana kaNtaba,
18       Mphakuli wetsili linolwamvila,
19       Msombululi wezintsonkotha nezintsompothi,
20       Mvumisi phakathi kwamagqirha,

21       Mbongi phakathi kweembongi,
22       Rhanga-rhanga phakathi kwamarhwanqa,
23       Ntyulubi phakathi kwamaqhitala,
24       Ntaba kaNdoda nay'iyangqina.
25       Nditsh' eyeBhukazana nekaMnqwazi,
26       Kuye kuye kwezaseBaThenjini,
27       Zithi zonke, Zilimbol' uyingqanga.
28       Nam ndith' uyindangandanga.
29       A! Zilimbola!
30       Ncincilili!

11.10    Nika iimpawu zibe MBINI zesi sibongo singentla.                                             (2)
11.11    Safobe sini esikumqolo wesi-2 kwistanza soku-1?                                             (1)
11.12    Yintoni injongo yokuphindaphindwa kwesikhahlelo u A! Zilimbola!?                            (1)
11.13    Nika into ibe NYE ebongwa ziimbongi zomthonyama.                                            (1)
11.14    Tolika intsingiselo ephuhliswa ngumqolo we-18.                                              (2)
11.15    Sixhobo sini sohlalutyo esiboniswa zizandi ezibhalwe ngqindilili kumqolo
         we-19?                                                                                      (1)
11.16    Cacisa okuqulathwe ngumqolo wama-23 kwesi sibongo?                                          (2)
                                                                                                     [25]
                                                                      AMANQAKU ECANDELO B:           25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         20                      DBE/Novemba 2015
                                          NSC

ICANDELO C: IDRAMA

IMIYALELO

•   Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiiDrama ezimbini, ukususela kumbuzo 12
    ukuya kumbuzo 15.
•   KwiDrama ngaNYE kubuzwe imibuzo EMIBINI; OSISINCOKO SONCWADI kunye
    NOMBUZO OMFUTSHANE.
•   Khetha umbuzo ube MNYE uwuphendule.

QAPHELA:       Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B
               (kwiNoveli okanye kuNcwadi Lwemveli); KUNYANZELEKILE ukuba
               akhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C
               (kwiDrama).
               Xa    umviwa    ekhethe    umbuzo    OSISINCOKO   SONCWADI
               kwiCANDELO B      (kwiNoveli   okanye    kuNcwadi  Lwemveli);
               KUNYANZELEKILE       ukuba   akhethe   umbuzo   OMFUTSHANE
               kwiCANDELO C (kwiDrama).

Ubude beempendulo zemibuzo ezizincoko zoncwadi bungama-340–390 amagama.

UMBUZO 12 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

AMAZA – ZS Qangule

Xoxa ngamanqanaba esakhiwo sebali (iploti) kwiNcwadi ethi Amaza.                        [25]

UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)

AMAZA – ZS Qangule
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA G

XOLILE:           (Ebhekisa kuKhulile)
                  Khawunqande mkhwezeli weentlantsi eziqhuqhumbayo!

SABATHA:          Namhla mnta ...

NAMHLA:           Wena, tat' omncinci akunaye nomfazi.
                  Uhamba usaneka izabatha nje!
                  Ulifuzile kunjalo nje igama lakho!

QEBEYI:           Uphambene Namhla?

MPHURHU:          Iya kuqhawukela kuwe le mvubu!

NAMHLA:           Sukulingisa. Betha!
                  (Baphakama bonke. Abanye bayanqanda,
                  Abanye bayafuna. UMaDlamini uziphosa phezu kukaNamhla
                  emkhusela.
                  Ekugqibeleni kukho inzolo.)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          21                         DBE/Novemba 2015
                                           NSC

MADLAMINI:        (Esophisa)
                  Kujongenwe ngezikhondo zamehlo
                  Ngenxa yakho ntomb'am Namhla.

NAMHLA:           (Evutha ngumsindo, ethetha esiya emnyango)
                  Bekuthwe kuqala ngam ukubona isiko?

MADLAMINI:        Sityhale isifuba ntomb' am undigile,
                  Ngqisha isihlangu sakho undixovule.
                  Mazigqabhuke izidlele zakho likratshi,
                  Kodwa uze ukhumbule oku:
                  Ndim owakushubelisayo, ndim owakufinyisayo!

NAMHLA:           (Esima emnyango)
                  Zingakanani izinto owandenzela zona?

DANILE:           Kodwa Namhla ungenwe yintoni?
                  Uthi wafundiswa ngubani?

NAMHLA:           Ndafunda ngebhasari mna,
                  Ndancedwa kwakhona sisipho semali somntu endingamaziyo.
                  Wena wawundendisa!

XOLILE:           Sanukuzihlupha torho!
                  Umntu akoneli zizinto omenzela zona, eyona ngubo yokumambathisa
                  athule ngumhlaba!

KHULILE:          Ewe,
                  Ubulungisa bunamanxeba!

SIXHAXHA:         Wakufa wena uya kuya esihogweni,
                  Ndiyayithandazela loo nto.

NAMHLA:           Ha! Ha! Ha-a-a-a-a-a-a-a!
                  Umthandazo weyilo nesikhohlakali awufiki ezulwini, uThixo
                  akahlalanga kumqolomba weminyanya;
                  Uhleli ebuqaqawulini beminyanya;
                  (Umbakraza ucango aphume)

KHULILE:          Wasigezela umntwana ngendoda engekamtshati nokumtshata!

13.1      Kuphi kule ndawo badibanele kuyo aba bantu bancokola apha?                           (1)

13.2      Siganeko sini esandulela ukuba kubekho le ntlanganiso yamaBhele?                     (2)

13.3      Inokuba yintoni eyabangela ukuba uSabatha angayigqibi intetho yakhe?                 (2)

13.4      Ityhila ntoni ngesimo sikaNamhla intetho yakhe ethi, 'Wena, tat' omncinci
          akunaye nomfazi. Uhamba usaneka izabatha nje!'?                                      (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            22                           DBE/Novemba 2015
                                             NSC

13.5     Loluphi udidi lwempixano oluphakathi kwamaBhele ngokwesi sicatshulwa?
         Xhasa impendulo yakho.                                                                 (2)

13.6     Xela inqanaba lesakhiwo sebali esikulo esi sicatshulwa ngokwencwadi.
         Zixhase.                                                                               (2)

13.7     Veza    indima     edlalwe         nguMaDlamini         ebomini    bukaNamhla
         ngokwesicatshulwa.                                                                     (1)

ISICATSHULWA H

SILUMKO:         Kufuneka nithethe nomfi uSidima,
                 Nguye obangela lo mba;
                 Umoya wakhe usalwa noMaMbhele
                 Kuba bohlukana kakubi xa ndisiva.

VATHISWA:        Kanti injalo loo nto.

SILUMKO:         Umfi ke uxoliswa ngokunikwa isitya segazi.

NGXELELO:        Kanti singaya ngobu busuku.

SILUMKO:         Hayi Cirha,
                 Akwenziwa njalo.
                 Kukhethwa ubusuku benyanga esisonka.

NGXELELO:        Siza kuyazi kanjani ke thina?

SILUMKO:         Ilula loo nto kuthi thina bantu bathwasileyo.
                 Inyanga iya kuba sisonka kule veki izayo,
                 Iincwadi zabelungu ziyayingqina nazo loo nto.
                 Siye phi?

NGXELELO:        Ngayiphi kanye imini?

SILUMKO:         Imini iya kube inguLwesibini kule veki izayo.

MANDABA:         Ixesha?

SILUMKO:         Iya kube iyintsimbi yeshumi elinambini ebusuku.

VATHISWA:        Ndakuligcina ixesha,
                 Babugugarha aba ndihlala nabo.

SILUMKO:         Vathiswa, ndinike iphepha
                 Ndibhalele unyokokhulu amazwi ekuza kufuneka ewathethile
                 engcwabeni.
                 (UVathiswa unika uSilumko iphepha.
                 Akugqiba ukubhala ulinika uVathiswa.)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          23                        DBE/Novemba 2015
                                           NSC

MANDABA:         Ndangena esikolweni sendigugile.

NGXELELO:        Silungisa imeko Ndaba.

SILUMKO:         Uze ke Vathiswa uculise unyokokhulu loo mazwi yonke imihla
                 naphambi kokuba alale.

NGXELELO:        Umntu akabulelwa esaphila.

SILUMKO:         (Enika uMaNdaba umgutyana ngelaphu)
                 Thatha nanku umgubo,
                 Uze uthi wakugqiba ukubeka igazi ngesikotile,
                 Usarhaze wona wandule ukuthetha amazwi akho.

NGXELELO:        Isimanga Thole sesokuba uMaNdaba lo ligqirha ngokwakhe kodwa
                 akhange ayiboniswe le nto!

13.8     Ngowuphi lo mba athetha ngawo uSilumko kwibinzana elibhalwe ngqindilili?          (2)

13.9     Ngubani lo MamBhele uSilumko athetha ngaye?                                       (1)

13.10    Sizathu sini esibangela ukuba kuthiwe umoya kamfi uSidima usalwa
         noMamBhele?                                                                       (2)

13.11    Usebenzise obuphi ubuchule umbhali ukubonisa uMaNdaba njengegqwirha
         kule ncwadi?                                                                      (2)

13.12    Yintoni unobangela wokuba uSilumko anike uMaNdaba umgutyana osongwe
         ngelaphu.                                                                         (2)

13.13    UVathiswa uloluphi udidi lomlinganiswa kule ncwadi? Xhasa impendulo
         yakho.                                                                            (2)

13.14    Ingaba injongo kaLizo noNamhla ngomtshato yaphumelela? Cacisa.                    (2)
                                                                                           [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          24                        DBE/Novemba 2015
                                           NSC

UMBUZO 14 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto

Xoxa ngamanqanaba esakhiwo sebali (iploti) kwincwadi ethi, A-a-a! Jongumsobomvu!.           [25]

UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUTSHANE)

A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA I

FILIPHU:         Nalapho usaphazama Kholoneli obekekileyo. Khumbula kaloku ukuba
                 akukho ndawo eBhayibhileni ethi awuvumelekanga ukuba
                 ungamqesha umsebenzi wakho. Urhulumente nabantu banelungelo
                 lokuqesha abasebenzi bokwenza loo misebenzi ilolo hlobo baze
                 babahlawule imivuzo efanelekileyo ngangokubona kwabo. Eyona nto
                 siyilwayo thina lolu shishino ngabantu beNkosi kwanokuphathwa
                 gadalala kwabo, bebangwa ngendlela apha emasikizi. Kodwa
                 ndingakhendikuphe le ndawo: Umfundisi uKondile undibikele into
                 yokuba kukho abantu abangamakhoboka phantsi koHintsa, ndiyibeke
                 esweni naleyo imeko.

SOMERSET:        Ndikhe ndayithi rhithi ke loo ndawo ngeempukane eziluhlaza. Sekukho
                 nangoku amafama ebekhalaza apha besithi xa uHintsa yena
                 evumelekile ukuba namakhoboka, kwalani kuwo? Kukho umkhethe na
                 kulo mbuso wethu waseBrithane? Ndilithandile elo lizwi lawo kuba
                 linenyaniso. Sekukho nangoku umkhwa apha kwaba bantu
                 bebengamakhoboka, lo wokungafuni kusebenza. Uthini ke kuloo
                 ndawo Gqirha?

FILIPHU:         Sendiwubonile loo mkhwa Kholoneli. Yiloo nto kanye le indizise apha.
                 Abalawuleki ngenene. Wokhumbula kaloku ukuba esi sizwe samaLawu
                 sathatyathwa ngaphaya eNtshona -Koloni, sanda kangako kweli cala
                 ngenxa yokongezelelwa ngezo zizwana zaseMpuma. Kungoku nje
                 abanandlela yakubuyela kuloo makhaya abo. Bayakhutshwa
                 ngamafama xa bengafuni kusebenza, nto leyo esiphathele iimbacu
                 phaya emishini. Ndize kufuna icebo apha kuwe. Asikwazi kubathwala
                 bonke, kuba uninzi lwabo luza lungena zinkomo nampahla
                 emfutshane.

15.1     Kuphi kule ndawo badibanele kuyo aba bantu bancokola apha?                         (1)

15.2     Siganeko sini esandulela ukuba kubekho le ndibano?                                 (2)

15.3     Ingaba amagama abalinganiswa abakwesi sicatshulwa avelisa ntoni
         ngokwesimo sentlalo?                                                               (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          25                       DBE/Novemba 2015
                                           NSC

15.4     Ibonisa ntoni ngamakhoboka intetho kaFiliphu ethi 'Eyona nto siyilwayo
         thina lolu shishino ngabantu beNkosi ...'.                                        (2)

15.5     Ingaba uHintsa wayenamakhoboka ngokwamaNgesi? Xhasa impendulo
         yakho ngokwesicatshulwa.                                                          (2)

15.6     Xela inqanaba lesakhiwo sebali esikulo esi sicatshulwa ngokwencwadi.
         Zixhase.                                                                          (2)

15.7     Loyiko luni awayenalo          uSomerset   ngokukhululwa   kwamakhoboka
         ngokwesicatshulwa?                                                                (2)

15.8     URufus uzotywe wangumlinganiswa onjani kweli bali?                                (2)

ISICATSHULWA J

MAQOMA:        Tshezi khawubuze kula madoda ukuba ahambe njani nomfi kule ndlela.

MSIKA:         A! Jongumsobomvu! (Akhahlela onke amabutho) A! Jongíndyebo!
               (Aphinda) Gcina, ndiza kubhekisa kuwe mfondini. Anikhange nidibane
               nazimpungutye kule ndlela?

GCINA:         A! Jongumsobomvu! (Aphinda alandele amabutho) A! Jongíndyebo!
               (Aphinde) Mhlekazi, indlela yethu ibe ntle kakhulu kuba iminyanya
               ivakele ukuba ithethile neShologu. Size kugaleleka apha komkhulu
               emva kweenkukhu zesithathu. Sifike kuyile nyambalala uyibonayo,
               ekucaca ukuba iintlola zethu ziwenze ngokufanelekileyo umsebenzi
               wokubika. Sonke isizwe silapha njengoko ubona.

MSIKA:         Kwakuhle ke oko madoda. Zibikelwe na iinkosi ezingabammelwane
               ngesi sihelegu?

MZIMA:         Tshezi sibaqhube kwangesifingo ababiki ukuya kuzo zonke iinkosi
               ezisingqongileyo zabaThembu namaQwathi. Ndithetha nje sezifikile
               ezindlebeni zam ezokuba sezisemnyango zonke ezo nkosi.

MAQOMA:        Ndiyabulela Tshezi. Ndibamba ngazibini nakuni madoda. Kuyabonakala
               ukuba umkhwe ubekhuselwe ngamadoda enyaniso namakroti enene.
               Ngxatsho! Mandiphinde ndithi ngxatsho Dlomo nakuwe Qwathi. Mzima,
               lungisani abembi ngoku, niyalazi isiko labaThembu. Qhubani ngalo ke.
               Ndiza kucela ke ngeli xesha abembi bombayo kukhululwe uMngxongo
               lowa kulaa mthi khe simncine, hleze kuthi kanti ayanyakazela amawala-
               wala apha phakathi kwenu. (uMzima ukhetha oonyana bamaphakathi
               ukuba bembe ngeli xa uDlomo neqela elithile besiza kukhulula
               uMngxongo naloo mbinana yamadoda achaphazelekayo)

15.9     Xela okuveliswa yintetho kaMaqoma esekuqaleni ngokwesimo sentlalo.                (1)

15.10    Sizathu sini esibangele ukuba uBawana abulawe?                                    (1)

15.11    Sityhila ntoni isenzo sokuncinwa kukaMngxongo nguMaqoma namaphakathi
         akhe?                                                                             (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 26

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2             26                        DBE/Novemba 2015
                                              NSC

15.12    Babunjani ubudlelwane          phakathi    kobukumkani   bukaNgqika   nombuso
         wamaNgesi? Zathuza.                                                                (2)

15.13    Ingaba liyinene uluvo oluthi uSomerset yingcuka eyambethe ufele lwegusha
         ngokwasencwadini? Xhasa impendulo yakho.                                           (2)

15.14    Ungantoni umxholo wale ncwadi?                                                     (2)
                                                                                            [25]

                                                           AMANQAKU ECANDELO C:             25
                                                              AMANQAKU EWONKE:              80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 Nov 2015](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2015/e4d56901-bd81-4e00-bce7-b3e81a126f24) — isiXhosa HL · QP · 2015 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2021/32fc2e58-0561-48fd-a0df-a6f97c3ab122) — isiXhosa HL · QP · 2021 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2018/12e70e07-e0f5-4810-b00f-a5e627c823e1) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2015-memo/d48a61d2-ce3c-4c08-8381-899d59febcfd) — isiXhosa HL · Memo · 2015 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2018-final-memo/8a20b8b0-9446-4b64-bf9f-12bc5f7e5915) — isiXhosa HL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2021/027b6a49-cc53-4e05-9cb4-fcf62f4e073b) — isiXhosa HL · QP · 2021 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
