# isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC November Exams 2017 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 memorandum from the NSC November Exams 2017, 31 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2017-memo/207ca962-0903-4924-bd95-866f203d14be
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC November Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 31

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC November Exams 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2017-memo/207ca962-0903-4924-bd95-866f203d14be)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exams · 2017 · isixhosa. Memorandum, 31 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                                 IPHEPHA LESIBINI (P2)

                                        NOVEMBA 2017

                                    IMEMORANDAM

AMANQAKU: 80

                       Le memorandam inamaphepha angama-30.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya/P2                   2                     DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

EMAKUQATSHELWE XA KUMAKISHWA

•     Le memorandam ilungiselelwe ukuba ibe sisikhokelo kubakorekishi.
•     Le memorandam iza kuxoxwa nesigqeba sokukorekisha phambi kokuba kuqalwe
      ukukorekishwa kumaziko okukorekisha.
•     Iimpendulo zabaviwa kufuneka zinikwe ingqwalasela ngokokufaneleka kwazo.

IZIKHOKELO ZOKUKOREKISHA

1.        Xa umviwa ebhale iimpendulo ezingaphezulu kwezilindelekileyo, makisha
          impendulo esekuqaleni kuphela. (Umviwa akavumelekanga ukuba
          aphendule umbuzo omde nombuzo omfutshane kudidi olunye
          lwencwadi.)
2.        Xa umviwa ephendule yomine imibuzo ekwiCANDELO A, (imibongo
          efundisiweyo), korekisha kuphela emibini yokuqala.
3.        Xa umviwa ephendule imibuzo emibini emifutshane okanye imibuzo emibini
          esisincoko kwiCandelo B nakwiCANDELO C, makisha umbuzo wokuqala
          kuphela ungawuhoyi owesibini. Ukuba umviwa uphendule yomithandathu
          imibuzo (kwiNoveli/kuNcwadi lwemveli) okanye yomine imibuzo (kwiDrama),
          korekisha kuphela impendulo yokuqala kwiCANDELO ngalinye, xa
          kwenzekile ukuba uphendule umbuzo omnye omfutshane nomnye osisincoko.
4.        Xa umviwa enike iimpendulo ezimbini ibe eyokuqala ingachanekanga,
          elandelayo ichanekile, korekisha eyokuqala ungayihoyi elandelayo.
5.        Xa iimpendulo zinonjolwe ngokungachanekanga, korekisha ngokwendlela
          ekunonjolwe ngayo kwimemorandam.
6.        Xa upelo olugwenxa luguqula intsingiselo, yihlabe loo mpendulo. Xa
          intsingiselo ingaguqukanga ngenxa yopelo olugwenxa, yimakishe loo
          mpendulo.
7.        Imibuzo esisincoko.
          Xa impendulo yombuzo osisincoko imfutshane kunoko kulindelekileyo
          ngokwenani lamagama, musa ukumohlwaya umviwa kuba sele ezohlwaye
          ngokwakhe. Xa impendulo yombuzo osisincoko inde kakhulu, phicotha
          ngokwempendulo ayibhalileyo wandule ukuyigqithisela kumkorekishi
          ophezulu.
8.        Imibuzo emifutshane.
          Musa ukumohlwaya umviwa ongasebenzisanga iimpawu zocaphulo xa
          ecaphula.
9.        Kwimibuzo evulelekileyo, musa ukunika amanqaku ngoHAYI/EWE okanye
          ngoNDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI.                 Korekisha     impendulo
          exhasayo.
10.       Akukho manqaku abelwa uYINYANI / BUBUXOKI okanye LULUVO/YINYANI.
          Makisha impendulo exhasayo.
11.       Iimpendulo     zemibuzo     emifutshane    mazihlolisiswe    ngokupheleleyo
          kwayanywe kwiingxoxo eziqhubeke ngexesha lobekomgangathweni
          lwesikhokelo sokukorekisha.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya/P2                   3                      DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

ICANDELO A: ISIHOBE

IMIHOBE YESIXHOSA – B Ngombane

UMBUZO 1 (ISINCOKO SONCWADI)

'A! NGANGOMHLABA' – SEKMqhayi

Sebenzisa ezi ngongoma zilandelayo, njengesikhokelo sokukorekisha lo mbuzo.
Iimpendulo zinokwahluka ngokuxhomekeka kwindlela umfundi awuve ngayo umbongo.
Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama– 30 ukuhlola lo mbuzo.

Umfundi kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:

Isitanza 1
• Kusetyenziswe isikhahlelo 'A! Ngangomhlaba' kwakwisihloko, ukubonakalisa ukuba
   lo mhobe sisibongo. Oku kusetyenziswa kwesikhahlelo kutyhila ukunika intlonipho
   kule nkosi ibongwayo.
• Kusetyenziswa isixwexwe segama njengophawu lwesibongo kumqolo woku-1,
   'NguMangqangq' iManisipalati ukuphuhlisa ukuba imbongi yomthonyama izakhela
   amagama okanye ibiza naliphi igama, ukuzoba imisebenzi negalelo lale nkosi
   entlalweni nakuluntu.
• Kukwakho nophindaphindo lwegama kumqolo wesi-4, olukwa lolunye uphawu
   lwesibongo. Yive xa isithi 'ngambu-ngambu-ngambu' ukwakha isingqi seNtambula.
   Ngolu phindaphindo imbongi igxininisa isandi sezixhobo ezikhapha ingoma, oko
   kubonisa ukonwatyelwa kwale mini ngabantu nobukhulu balo msitho wawuzinyaswe
   yile nkosi.
• Kusetyenziswe kakhulu uhlobo lophindaphindo oluyimfano-zandi. Umzekelo, kukho
   imfano-zandi ka-z efumaneka kumqolo wesi-7, egxininisa netyhila indlela esenzeke
   ngayo isenzo sokukhala kwenkomo, ukubonisa ukuvuma komcimbi.
• Imvano-siqalo eluphindaphindo oludala isingqi nesingqisho sisetyenziswe kakhulu
   njengophawu lwesibongo. Umzekelo, iyafumaneka kumqolo wesi-3 nowesi-4,
   kumqolo wesi-7 nowesi-8, kumqolo we-11 nowe-12 nakowe-13 nowe-14.
• Isibongo sityebile zizafobe umzekelo: Njengembongi yomthonyama, imbongi
   izakhele isifanadumo 'Bho-ho-ho' kumqolo wesi-8 ukuzoba nokucacisa ukukhala
   kwenkomo.         Ngokwalapha kulo mbongo oku kubhonga kwenkomo
   kutyhila/kubonakalisa impumelelo nokuvuma kwecamagu.
• Kumqolo we-9 kusetyenziswe ubaxo 'Lanyikima lonk'elakwaGompo' ukuqaqambisa
   ukuba abantu bonke kwelaseMonti bavakalelwe.
• Kumqolo       we-13     nowe-14,    kusetyenziswe  uphinda-phindo       lwemiqolo,
   'A! Ngangomhlaba', kukwaphinda-phindwa isikhahlelo, ukuvala esi sitanza nokunika
   intlonipho kwinkosi ekubongwa yona.

Isitanza 2
• Olunye lweempawu zesibongo kukusetyenziswa kwezixwexwe zamagama.
   Kumqolo we-16 kusetyenziswe isixwexwe segama esilandelwa sisihlonipho ukudala
   nokuhlokoza iimvakalelo zabaphulaphuleyo. Yive isithi, 'Kwanuk' irhuluwa nentsimbi'
   kubhekiswa kwindlela ekwakudutyulwa ngayo ngemipu.
• Isigama esintsonkothileyo siyasetyenziswa kakhulu kwizibongo. Umzekelo, kumqolo
   we-17 kusetyenziswe igama, 'kwatshixiza' elizoba umfanekiso wedabi elinzima
   ekubhekiswa kulo kwesi sibongo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya/P2                   4                     DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

• Kwakhona kusetyenziswe isigama esintsonkothileyo 'kwaqhawuk' imbeleko
  nemibeleso', imbeleko libhayi elenziwe ngofele lokubeleka usana ze imibeleso ibe
  yimitya, ukuphuhlisa ukuxabana nokulwa kwabazanayo nabazalanayo, kuphele
  ubuhlobo.
• Kukwasetyenziswe uphinda-phindo lwegama 'umti' kwakulo mqolo we-17
  ukugxininisa ukufana kwezixhobo okudiza ukulingana ngokwezigalo.
• Uphawu lomelo (') lusetyenziswe kakhulu kwesi sibongo kuba lulolunye lweempawu
  zesibongo somthonyama. Ukusetyenziswa kwalo kudiza isantya sokuphala
  kwembongi xa ibonga, izimvo ziyampompoza ukuphuma, ngokungathi ayiginyi
  namathe.
• Uphawu lokhuzo olukwaluphawu lwesibongo lutyhila indlela eziphalaza ngayo
  izimvo zayo, ziyampompoza de ibe ngathi iyakhuza kanti ikwabethelela oko ibonga
  ngako.
• Kumqolo we-19 nowama-20 kusetyenziswe uphindaphindo oluxwesileyo njengoko
  lo mhobe usisibongo. Umzekelo, kumqolo we-19, '...kudiben' izulu nomhlaba, ze
  kuqalwe kumqolo wama-20 ngegama 'Bedityaniselwa', eliphuhlisa ukuhlangana
  kwezinto ezikhabanayo nezinamandla.
• Isafobe      esingumbuzo-buciko     sikwafumaneka      kumqolo-20       nowama-21,
  'Bebedityaniselwa ntoninan' abangaka?', ukuphuhlisa ukumangaliseka bubuninzi
  babantu abakweli theko, 'Kusaphuk'imikhonto nje siphina? ukubethelela
  ingcamango yokuba bekwenzeke impazamo. Kukwasetyenziswe ubaxo
  oluqaqambisa ungquzulwano olungenamida, lomlo wezizwe.
• Kusetyenziswe isikweko kumqolo wama-23 kuba kuthethwa ngenkwenkwezi xa
  kubhekiswa kwikumkani entsha. Esi sikweko sisetyenziselwe ukuphuhlisa ukuba
  inkosi njengenkokeli kulindeleke ukuba ibe kukukhanya esizweni sayo.
• Kumqolo wama-27 kusetyenziswe isihlonipho 'wagcinen' amadun' akowethu'
  esibhekisa kumathole ohlanga. Igama 'wagcineni' libethelela ukuba iinkosi
  mazithotyelwe. Igama 'amaduna' lityhila ukuba iinkosi zizo ezizala isizwe nohlanga.
  Lilonke ziziintloko zohlanga.
• Kumqolo wama-28 imbongi iyawisa, ivala isibongo sayo ngo 'Ncincilili!!'.
  Njengophawu lwesibongo olusetyenziswa ziimbongi zomthonyama xa ziphetha
  izibongo zazo.
• Imiqolo ayicwangciswanga njengoko isisibongo kuba imbongi yomthonyama
  ayicwangcisi, isuka idanduluke ibonge yakuchukumiseka.
• Imbongi ebonga kwesi sibongo uS.E.K.Mqhayi waziwa njengembongi
  yomthonyama, loo nto ingqina ukuba ngenene esi sisibongo.

  (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                       [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya/P2                   5                    DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)
'IIMBONGI' – ZS Qangule
2.1      Eli gama lizisa intsingiselo yesandi esitsho ngamandla esinxulunyaniswe
         nendlela iimbongi zomthonyama ezidanduluka ngayo xa zibonga√√/
         Lizisa   intsingiselo    yokukhala    kakhulu    okuzingileyo   okufuna
         ukuhoywa/ukumanyelwa.√√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                 (2)
2.2      Imvano- siphelo isetyenziselwe ukudala isingqisho√√/ undindwano.                    (2)
2.3      Utyhila isantya nesandi esikhawulezayo ezizithulula ngaso izimvo zazo
         iimbongi zomthonyama xa zibonga√√/Utyhila isantya sokugxalathelana
         kwezimvo       kwiimbongi    zomthonyama√√/Iingcinga     ziyathontelana,
         zilandelelana, zithetha into eninzi ngaxeshanye√√/ Iingcinga zembongi
         azipheli.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                 (2)
2.4      Umxholo walo mbongo kukubaluleka kweembongi zomthonyama negalelo
         lazo ekubumbeni isizwe√√/ Umxholo walo mbongo kukubaluleka kweembongi
         nemisebenzi yazo√√/Umxholo walo mbongo uveza isiphiwo esinqabileyo
         esiphiwe iimbongi.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)
         Qaphela: Umviwa makanike impendulo esekwe kumbongo wonke.                           (2)
2.5      Uyisonethi kuba unemiqolo elishumi eli-14√√/kuba unemiqolo esibhozo
         yokuqala    ibizwa  ngokuba      yiOkhtevu  nemithandathu yokugqibela
         eyiSestethi√√/Uneekwatreni ezintathu nekhaphulethi.√√
         (Nayiphi na kwezi)                                                                  (2)
                                                                                             [10]

UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)
'INYIBIBA' – JJR Jolobe
3.1      Eli gama lizisa intsingiselo yendawo efihlakeleyo ekungelula ukufikelela
         kuyo√√/ Lizisa intsingiselo yendawo ebekungalindelekanga ukuba kungakhula
         nto kuyo√√/Lizisa intsingiselo yokuba yayiphantsi kokhuselo le
         ntyatyambo/ntombi.√√                                                                (2)

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)
3.2      Imvano- siphelo isetyenziselwe ukudala isingqisho√√/ undindwano.√√                  (2)
3.3      Utyhila indlela emile ngayo le ntyatyambo kwanebala layo√√/Utyhila
         inkangeleko yalo mntu ibonga ngaye√√/Utyhila ukuqaqamba/Ukugqwesa
         kwale ntyantyambo phakathi kwezinye/Utyhila ukugqwesa nokuzithemba
         kwale ntombi kubhekiswa kuyo√√/Utyhila ukuba inyibiba ineempawu
         zobuntu.√√
         (Nayiphi na kwezi)                                                                  (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya/P2                   6                     DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

3.4      Umxholo walo mbongo ungenyibiba eyayintle kakhulu kunezinye
         izityalo√√/Umxholo walo mbongo ungokudlwengulwa komxhelo wembongi
         kukuqaqamba kobuhle benyibiba√√/Umxholo walo mbongo ungokuvakalelwa
         kwembongi nokuthabatheka kwayo bubuhle bale ntombi kubhekiswa kuyo
         kulo mbongo xa yayiqala ukuyibona.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)
         Qaphela: Umviwa makanike impendulo esekwe kumbongo wonke.                           (2)
3.5      Sithathwe kumbongo-mbaliso kuba imbongi xa ichaza ubuhle benyibiba
         ibalisa ngomhla wokudlwengulwa komxhelo wayo bubuhle bayo√√/Imbongi
         ibalisa isebenzisa ixesha elidlulileyo ‘ndayi’ no ‘zaye’ xa ibalisa ichaza
         ngomhla wokuhlangana kwayo nomntu emthandayo√√/Imbongi ibalisa
         ngomhla wokudlwengulwa komxhelo wayo yintombi eyaqaqamba phakathi
         kwezinye.√√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                 (2)
                                                                                             [10]

UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)
'UNOZAKUZAKU' – ZS Qangule
4.1      Eli gama lizisa intsingiselo yomntu onobubele, ofudumeleyo nonothando
         lwabantu√√/ Lizisa intsingiselo yomntu ophayo ohlala enezinto azipha izintlu
         ngezintlu zabantu kwikhaya ekwakhiwa ubudlelwane kulo okanye nalo.√√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                 (2)
4.2      Imvano-siqalo isetyenziselwe ukudala isingqisho√√/ undindwano.√√                    (2)
4.3      Utyhila ukuba unozakuzaku wakha ubudlelwane phakathi kwamakhaya
         endiselanayo√√/Utyhila ukuba unozakuzaku usisithunywa esingumlomo
         wamakhaya endiselanayo kwimicimbi emalunga nozekelwano.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                 (2)
4.4      Umxholo walo mbongo kukubaluleka kwendlela yokuziphatha namava
         anawo umntu ongunozakuzaku√√/Ubuchule nobugcisa bukanozakuzaku
         ekudibaniseni amakhaya amabini.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)
         Qaphela: Umviwa makanike impendulo esekwe kumbongo wonke.                           (2)
4.5      Sithathwe kumbongo-nkcazo kuba imbongi isichazela              ngeempawu
         ezibalulekileyo zikanozakuzaku nemisebenzi yakhe.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                 (2)
                                                                                             [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya/P2                   7                     DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

ISIHOBE ESINGAFUNDISWANGA (SINYANZELEKILE)
UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)
'UMNTWANA WESIKOLO' – T Matoto
5.1      Sizisa intsingiselo yomfaneleko athi abe nawo umntwana wesikolo obangwa
         sisinxibo esinye abasinxibayo esibatsho bafane√√/Intsingiselo yomntwana
         obukekayo kuba enxibe isinxibo sesikolo ngendlela eyiyo√√/Intsingiselo
         yomntwana wesikolo onomfaneleko nokuba uphuma kwikhaya elinjani,
         nokuba ngowasiphi isini√√/Ubuhle bomntwana wesikolo ngokuziphatha
         nokuba ukweyiphi imeko, uphuma kwikhaya elinjani, nokuba ngowasiphi
         isini.√√
         (Nayiphi na kwezi)                                                                (2)
5.2      Imvano-siqalo isetyenziselwe ukudala isingqisho/undindwano√√.                     (2)
5.3      Utyhila indlela athi onwabe ngayo umntwana wesikolo ebonakalisa umdla
         wokunxanelwa imfundo.√√                                                           (2)
5.4      Umxholo walo mbongo ungesimo nezenzo ezilindeleke kumntwana
         wesikolo√√/Ungokuthandeka komntwana wesikolo olangazelela ulwazi.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)
         Qaphela: Umviwa makanike impendulo esekwe kwisicatshulwa sombongo
         sisonke.                                                                          (2)
5.5      Sithathwe kumbongo-nkcazo kuba imbongi isichazela ngomfaneleko, imo
         nobuhle bomntwana wesikolo.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                               (2)
                                                                                           [10]
                                                            AMANQAKU ECANDELO A:           30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya/P2                   8           DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                           Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya/P2                   9                     DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI

INOVELI

UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO)

INKAWU IDLIW’ ILILA – S Kula

• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise njengesikhokelo
  kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
  bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama–31 ukuhlola lo mbuzo.

Umfundi kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
Umfundi ulindeleke ukuba abonakalise isimo sentlalo siphuhlisa umxholo;
mawucace umxholo lowo athetha ngawo, umzekelo ubundlobongela
abunambuyekezo.
Isimo sentlalo siquka indawo eliqhubeka kuyo ibali, ixesha ngokwasezimbalini kanti
neemeko abantu abaphila phantsi kwazo. Ixesha njengesinye sezixhobo zokwakha
isimo sentlalo ebalini, lityhilwa sisinxibo nezinto abalinganiswa abazisebenzisayo,
izinto abazixabisileyo nabakholelwa kuzo, iintetha zabo nendlela abenza ngayo izinto.

Indawo njengesolotya lesimo sentlalo:

• Ibali liqhubeka eGcuwa, eMthatha naseDutywa, elalini nasedolophini. Kuvela
  uThantaswa ekuqaleni kwebali okhaya lakhe likwilali yaseDutywa evela eyunivesithi
  eMthatha. Umiselwa yimoto kaMsindisi okwanguSomashishini waseGcuwa. Kanti
  ulwazi oluvelayo lelokuba uThantaswa unaye umfana ancuma naye, uMfuneko
  ongowaseDutywa, anomntwana naye.
• Into yokuba efunda eMthatha uThantaswa engowaseDutywa, imenza ahlangane
  noMsindisi ohlala eGcuwa, esendleleni eya eDutywa.
• UMsindisi uwa kule ntombi kuba iyimbelukazi kanti yena uThantaswa utsalwa
  nakukubona umfo ohamba ngemoto ekudidi oluphezulu.
• Elalini yakhe uThantaswa iindaba zokudibana noMsindisi uziphalazela umhlobokazi
  wakhe uNomathamsanqa, omxelela ngakumbi ngoMsindisi, amkhuthaze ukuba
  angamyeki.
• Kusedolophini eGcuwa apho uMfuneko acacelwayo ukuba uThantaswa sele
  ehamba ethandana nomnye umntu kuba embona esiya kungena kwimesidisi
  kaMsindisi.
• Ukuhlala kukaThantaswa elalini eDutywa abe uMsindisi ehlala edolophini eGcuwa
  kwenze ukuba kube lula kuThantaswa ukumxokisa ngomntwana wakhe uSindiswa
  athi ungudade wabo, kuba uMsindisi engazi ngokukhula kukaThantaswa.
• Akuba etshatile uThantaswa noMsindisi uphela esiya kuhlala elokishini eVuli Valley
  nto leyo yenze ukuba ahlangane noNompumelelo onguSomashishinikazi owazana
  noMsindisi. Uva ukuba uNompumelelo ngumhlolokazi, kwaye usele namashishini
  endoda yakhe, de eve nokuba indoda yakhe yahlaselwa zizihange ezangena emzini
  wakhe ezihlalele.
• UThantaswa uphela naye engumhlobo kaNompumelelo de anqwenele ubomi
  obumnandi abubona buphilwa nguNompumelelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya/P2                   10                   DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

• Ukuhlala elokishini apho kukho iindawo ezinoomatshini bokuthamba kwenze lula
  ukuba uMfuneko ahlangane noThantaswa de babe bayabuyelana bathandane, aze
  abe luncedo uMfuneko kwiyelenqe lokubulala uMsindisi.
• Ubomi basedolophini nentlalo yakhona yenza kube lula kuThantaswa ukwenzela
  uMsindisi iyelenqe lokuhlaselwa zizigwinta azithengileyo xa eqonda ukuba
  usenokwaliwa nguMsindisi.
• Izikrelemnqa zithi zakuba izinto zikaMsindisi emotweni kube lula ukuzithengisa
  eshibhini kuba kuxhaphakile elokishini ukuthengiswa kwezinto ezibiweyo.
• Eli bali liqhubeka nakuCentane. Kwakukho amaxesha apho uThantaswa
  wayengena inkonzo nabazali bakaMsindisi. Umsebenzi wokukhulula kwakhe izila
  uThantaswa wenzelwa emzini wakhe eNtabezulu. UThantaswa kunye noMsindisi
  ihoneymoon yabo bayenzela phantsi kweNtabetafile eKapa. Bakhwela inqwelomoya
  ukusinga eKapa. Batyelela iindawo ezahlukileyo ezizezi; Waterfront, Table Mountain
  neSea Point.
Ixesha ngenjesolotya lesimo sentlalo:
• Ibali liqhubeka kula maxesha okhanyo zisuka nje ebalini, kuvela ukuba kuyafundwa
  kuba uThantaswa uhlangana noMsindisi, evela kwiyunivesithi afunda kuyo. Kanti
  abalinganiswa abadlala indima ephambili bavela bekwizikhundla zokongamela
  bambi bengoomantyi, nto leyo yayifudula ingenjalo.
• Abantu      bangabantu    abanezinto     zabo,    kwaye    banemali.    UMsindisi
  unguSomashishini owaziwayo kanti uNompumelelo ongumhlolokazi wongamele
  amashishini endoda yakhe.
• Abalinganiswa abadlala indima ephambili bebonke bangabahlali basedolophini
  eGcuwa, oku kudiza ukuguquka kwamaxesha.
• Abantu abatsha abazamkeli izinto ezingamasiko nezithethe zamandulo umzekelo,
  umcimbi wesithembu nokuba uyinto eyayifudula isenzeka, uThantaswa
  njengomntwana wala maxesha akasamkeli. Sithi sakunga singanyanzeliswa
  kudaleke uthanda emtshatweni wakhe noMsindisi. Kwa unina kaThantaswa kuqala
  umkhuthazela ukuba angavumi.
• Ixabiso nodidi abekwa kulo umntu lilawulwa kukufuma kwepokotho yakhe, nto leyo
  idizwa zizinto anazo. UNomathamsanqa uyamkhwezela uThantaswa ukuba
  athandane noMsindisi kuba engusomashishini, ngoko ke unemali. Oku kukhokelela
  ekubeni uThantaswa alahle uMfuneko onguyise womntwana wakhe, afihle naloo
  mntwana kuMsindisi.
• Ngenxa yokuba abantu bekholose ngemali, abafazi benza amayelenqe okubulala
  amadoda abo. UThantaswa uthi akubona uNompumelelo ongumfazi ophumeleleyo
  oneemali enze iyelenqe lokubulala eyakhe indoda.
• Kangangokuba imali ibonwa njengeyona nto, uMfuneko, uMdlambila
  bazibandakanya kumayelenqe kuba bejonge ukuzuza imali.
• Kuthengwa abafana abangootsotsi abadla iziyobisi ukuze benze izenzo zobugwinta,
  nto ezo zixhaphake kakhulu kula maxesha.
• Kulula ukuba kwenziwe amayelenqe okubulala ngenxa yokunyolukela imali kuba
  abalinganiswa baphila kwixesha apho kulula ukuba umntu abe nompu, kanti loo
  mayelenqe aqulunqwa kusetyenziswa izixhobo zale mihla eziziselula.
•                                     Kukho izibhedlela ezibubungqina bokuba eli
  bali liqhubeka kwixesha langoku sele kukho umfutho waseNtshona, umzekelo
  uMapheza wayelaliswe kuso ngexesha edliswe ityhefu emngcwabeni ngooMfuneko.
  Oku kungqina ukuba apho kukho isibhedlela kukho oogqirha, oonesi namayeza
  esilungu. Isikhululo samapolisa, amapolisa iimantyi, amagqwetha neemoto zingqina
  ukuba ngenene leli xesha siphila kulo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya/P2                   11                     DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

• Unxibelelwano luyakhawuleza kuba kusetyenziswa iifowuni, kungoko kwaba lula
  nakuMfuneko ukwazisa uThantaswa mhla wayeza kundwendwelwa ngamapolisa
  eze kumncina ngokufa komyeni wakhe.
• Amasela nezigwinta arhwaphiliza iifowuni zodidi, iiwotshi nto ezo zibe zezityhila
  umkhondo wezigwinta zikaMsindisi.
• UMapheza usinda ekufeni ngokuba abalekiselwe esibhedlele afumane unyango
  loogqirha bale mihla, libe liyaphanza iyelenqe lokumbulala.
• Utya idliso alithengelwe nguMfuneko, ngexesha le-After tears emngcwabeni, nto
  ezo zivela kula maxesha okhanyo apho kungabonwa nto ityhulu ukusela konwatywe
  kubhujiwe.
• Izaphuli-mthetho zilulekwa kwiinkundla ezitshila ngomthetho waseNtshona, oko
  kubonisa ukuba ibali lelalamaxesha.
• UMsindisi, ngenxa yokuba ephila kula maxesha okhanyo ube nakho
  ukuliqamangela ngokwenza umyolelo (will) welifa lakhe akuqonda ukuba inkosikazi
  yakhe inonyawo lwemfene ayisathembekanga kuye. Uthi sele ebhubhile imbulele
  inkosikazi yakhe kodwa ilifa lifunyanwe ngunyana wakhe.
• Ngenxa yokuba ilifa lisabiwa ngendlela yakwaMlungu, kubhalwa kutyikitywe, oku
  kuncede ukuba athi uThantaswa sele ecinga ukuba ufikelele ngoncedo
  lukaMdlambila kwilifa likaMsindisi, suka achanwe ngumthetho okuloo maxwebhu
  aziziqhamo zokungena kwempucuko yaseNtshona ngokuthi abanjiswe kukubhala
  umhla wokutyikitya odiza ukuba elo xwebhu lelifa lenziwe nguMdlambila kutsha
  ngobuqhetseba.

  (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                        [25]

UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)
INKAWU IDLIW' ILILA – S Kula
7.1      UNompumelelo wamcebisa uThantaswa ngokufuna umntu wophicotho
         lweencwadi zeshishini√√/Wamlumkisa ngoBhodla owayezimisele ukuyitya
         imali kaMsindisi kuba esazi ukuba akazi nto ngeshishini uThantaswa√√/
         Wamthembisa ngokumenzela iBusiness plan√√/ Wamcebisa ngokutshintsha
         ubunini bezinto zikaMsindisi.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                  (2)
7.2      Ungumlinganiswa oyintloko√ kuba zonke iziganeko zebali zingqonge yena√√/
         Nguye oliqhubekisela phambili ibali√√/Iziganeko zebali zisungulwa nguye√√/
         Ifuthe lakhe liyavakala nokuba yena akakho√√/Ibali liqala ze liphele ngaye√√/
         Ungumlinganiswa osicaba√ kuba uyithande imali wade waya kungena
         engcwabeni.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                 (3)
7.3      Isetyenziswe ngeenjongo zokutyhila okuza kwehla ebalini kuba uThantaswa
         uza kwenza iyelenqe lokubulala uMsindisi√√ / Isetyenziswe ngeenjongo
         zokubonakalisa imvelaphi yeengcinga zikaThantaswa zokubulalisa umyeni
         wakhe.√√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                 (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya/P2                   12                  DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

7.4      Sisiganeko sokuphuncuka kwesisu sikaThantaswa.√√                                 (2)
7.5      Uthengwe ligqwetha likaNompumelelo ukuba alahle umkhondo wetyala
         kusinde uNompumelelo owenze iyelenqe lokuba kubulawe uChizama.√√                 (2)
7.6      Wadlisa uMapheza ityhefu√√/ Umbile esibhedlele wamsa kuSiphongo
         ngeenjongo zokumbulala ngovutha√√/ UNqoza ebegade inyathelo ngalinye
         likaMapheza ukuze angafumani nabunye ubungqina obuya kumveza
         njengenjinga ekuphandeni kumsebenzi wakhe√√/ Umoyikisile emchazela
         ukuba isibhedlele asizukwazi ukuimkhupha idliso. √√

         (Nayiphi na kwezi)                                                               (2)
7.7      Ngumxholwana wokungathembeki kwamapolisa emsebenzini wawo√ kuba
         uMfuneko uphazamisana nengalo yomthetho ngenxa yokunyolukela imali
         elipolisa√√/Ngumxholwana wothando loodyakalashe abankone√ kuba
         uMfuneko wayejonge inzuzo kubutyebi bukaMsindisi.√√
         (Nayiphi na kwezi)                                                               (3)
7.8      Kukuba konke okuqhubeka kule noveli neengcinga zabalinganiswa ziviwa
         ngaye√√/ Kusetyenziswe ingxelo-ntetho ecacisa ukuba nguye obalisayo.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                               (2)
7.9      Avuselela ingcinga yokuba uThantaswa ayinguye kwaphela obulele umyeni
         wakhe.√√/Avuselela ingcinga yokuba uThantaswa unolwazi ngababulali
         bomyeni wakhe kuba uthi uyabazi√√ / Avuselela ingcinga yokuba yena
         Thantaswa uyabandakanyeka kuba uyaphulukwa ubazelaphi?

         (Nayiphi na kwezi)                                                               (2)
7.10     UThantaswa wathenga ootsotsi ukuba badubule babulale uMsindisi kanti
         naye uza kufa ngokuzidubula.√√                                                   (2)
7.11     Ububi bukhokelela kwintshabalalo√ kuba uThantaswa noMfuneko baphelele
         ekufeni ngenxa yezenzo zabo ezikhohlakeleyo√√/Akukho nto ifihlakala kude
         kuphele√ kuba nakuba uThantaswa noMfuneko bebezama ukulahla
         umkhondo ekugqibeleni baye bavela ukuba banenxaxheba ekufeni
         kukaMsindisi√√/Ukunyoluka okungaphaya kuyingozi√ uThantaswa uphele
         ezibulala kuba ebaleka ukugwetyelwa ityala lokubulala uMsindisi kuba efuna
         ilifa√√/UMfuneko waphelelwa ngumsebenzi ngenxa yokuzibandakanya
         kwiyelenqe lokubulawa kukaMsindisi kuba encwase inzuzo√√/UMdlambila
         uzifake kwiyelenqe lelifa likaMsindisi kuba efuna ukuzuza imali√√/Iimfihlo
         ngunozala wobubi kuba uThantaswa ekhohlakala nje kukuba ubonile ukuba
         zinkulu izinto azifihlelwa ngumyeni wakhe√√/ Ingcibi yamanzi ifa ngamanzi
         kuba uThantaswa wathenga ootsotsi ukuba badubule babulale uMsindisi kanti
         naye uza kufa ngokuzidubula.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                              (3)

                                                                                          [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya/P2                   13                    DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

UMBUZO 8 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa

• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise njengesikhokelo
  kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
  bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama – 31 ukuhlola lo mbuzo.

Umfundi kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
Umfundi ulindeleke ukuba abonakalise isimo sentlalo siphuhlisa umxholo;
mawucace umxholo lowo athetha ngawo, umzekelo, umzingisi akanashwa.

Isimo sentlalo siquka indawo eliqhubeka kuyo ibali, ixesha ngokwasezimbalini kanti
neemeko abantu abaphila phantsi kwazo. Ixesha njengesinye sezixhobo zokwakha
isimo sentlalo ebalini, lityhilwa sisinxibo nezinto abalinganiswa abazisebenzisayo,
izinto abazixabisileyo nabakholelwa kuzo, iintetha zabo nendlela abenza ngayo izinto.
Indawo njengesolotya lesimo sentlalo:
• Ibali liqala edolophini eGcuwa, liqhubeke eBhayi, eKnysna eNxukhwebe, eDikeni,
  eUCT, eNgilane naseRhawutini.
• UThole uhlangana noSonwabo noThemba abahlobo bakhe edolophini eGcuwa,
  emke nabo de othuke sele eseBhayi.
• Akuba seBhayi ulahlekana nabahlobo bakhe, acinge indlela yokuphila
  ngokuzifunela umsebenzi. Uhlangana noNomsa endleleni azibike kuye, abe
  ufumene intokazi de aye kuloNomsa.
• Ufumana umsebenzi kwaIrvin & Johnson.
• Buyamjikela ubomi baseBhayi xa azibhaqa esinda ekufeni, eza kubulawa nguJoe
  nezikrelemqa ezizihlobo zakhe kuba ekhweletela uNomsa.
• Esi siganeko simqhubela ekuthabatheni isigqibo sokugoduka futhi engafuni kwa
  ukuphinda ahlangane nooThemba.
• Endleleni egodukayo, ubhaqwa ngooThemba edolophini bambizele kwimoto ethe
  kanti iya eKnysna. Endleleni eya khona, emahlathini ooThemba baqwengwa
  ziingonyana asinde uThole.
• Ukusinda kwakhe esesithubeni kwindawo angayaziyo kumenza abhadule de
  ayokufika eKnysna, apho azama amacebo okuphila.
• Uzenza igqirha abantu bamkholelwe de angene kubomi bokufuya, abe nemali.
• Kuthi kunjalo akhathazwe ngamaphupha amenza athathe isigqibo sokuba agoduke.
• Akugoduka ubuyela esikolweni eNxukhwebe apho azibalula njengomfundi
  okrelekrele nonobunkokeli. Ugqwesa kwiingxoxo-mpikiswano abe yindumasi,
  ahambe de aye kuma phesheya kweelwandle eNgilane.
• Kwakho esesikolweni apho wamkela ubizo angenele ubufundisi.
• ERhawutini ibali liqhubeka kwisikhululo seenqwelo-ntaka naseAlbert Street apho
  wamkelwa khona uThole xa ebuya eNgilane.
• Kweli khondo uvela njengomfundisi owuthandayo umsebenzi wakhe noligorha xa
  evuma ukuya kusebenza eGeorge Goch xa sonke isifundisi sisala ngenxa yentlalo
  yakhona nendlela embi abaziphethe ngayo abantu bakhona.
• Ufika abe ngumfundisi ogqwesileyo ekuguquleni abantu, owenza iimvuselelo de
  adume nasezinkomponi kooGermiston naseCity Deep kwaMangqukela apho
  akhoyo uMkwayi.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya/P2                   14                     DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

• Kulapho eGeorge Goch, apho uMkwayi aphele esiya khona efuna ukubona
  umfundisi onconywa ngabantu abaninzi, kanti yindlela aza kudibana ngayo nonyana
  wakhe uThole ekukudala balahlekana.

Ixesha njengesolotya lesimo sentlalo:
• Ibali liqhubeka kula maxesha okhanyo ngexesha sele kungenelele inkcubeko
   yaseNtshona eze nemfundo kunye nenkolo yobuKrestu kumzi kaNtu.
• Imfundo ixatyisiwe kuba abantwana bakhuthazelwa ukuya esikolweni. UMangaliso
   xa sele engumfundisi utyelela esikolweni, afikele kutitshala uZolile owayemfundisa,
   ekhuthaza ukuba abantwana bafundiswe ngokubaluleka kwethemba ebomini.
• Kuselwa utywala besilungu nangabantu abatsha kuba ooSonwabo nooThemba
   mhla bahamba noThole besuka eGcuwa besiya eBhayi, bahamba bezintyintya
   ngotywala.
• Kusetyenziswa izithuthi zikawonke-wonke, kuba bahamba ngeeteksi; umzekelo
   uThole nabahlobo bakhe basebenzisa iteksi xa babesiya eKnysna. Kwakhona
• uThole wasebenzisa inqanawe nenqwelo-ntaka kuhambo lwakhe lokuya nokubuya
   phesheya kweelwandle.
• Ngala maxesha siphila kuwo kukho amaqela emigewu, maqela lawo anemipu
   ezizixhobo zala maxesha; Umzekelo, uBra Joe neqela lakhe, uthi xa alwa
   noMangaliso akhuphe umkhon' wekati.
• Kulawulwa ngomthetho waseNtshona, umthetho wesilungu, oko kuvela kubukho
   bamapolisa asisandla sikarhulumente kukhuseleko nogcino-mthetho; umzekelo
   amapolisa asindisa uThole ekubulaweni nguJoe neqela lakhe.
• Kukho iifektri ezenza iimveliso ezithile, uThole uthi akufika eBhayi aye kuzifunela
   umsebenzi khona akuba elahlekene nooThemba.
• Imfundo ibalulekile kuba uThole xa sele etshelwe zizicheku uthi akubuyela ekhaya,
   athathe isigqibo sokubuyela esikolweni.
• Kusesikolweni apho aqaqambe kwimiba yeengxoxo-mpikiswano, de aye
   kukhuphiswano oluqhutywa kwiiyunivesithi. Uthi akugqwesa ezifundweni aye
   kufundela ubufundisi eyunivesithi. Uphumelela isidanga se BA, MA nesePhD
   kwiiyunivesithi ezahlukeneyo.
• Esikolweni kufundisa abefundisi belizwi kuba uMangaliso uqala khona
   ukukhuthazwa kubizo lwakhe lobufundisi
• Xa ebuya phesheya ufotwa ziintatheli zenze udliwano-ndlebe ngezixhobo zala
   maxesha aze aphume kumaphephandaba, nto ezo zizezala maxesha okhanyo
   nemfundo.
• Ubomi bala maxesha buvela nakwisimo sentlalo saseGeorge Goch apho abantu
   bazonwabisa ngotywala neziyobisi
• UMangaliso ufika abe ngumfundisi ozama ukutshintsha imeko, uduma
   ngeentshumayelo ezakhayo nokwenza iimvuselelo oko kubonisa ifuthe lenkolo
   yaseNtshona.
• Ulwimi olusetyenziswayo, ingakumbi kumaziko emfundo, kukho nolwesiNgesi, kanti
   nendlela yokuphila yabantu ikhomba oko kuba kuyaphangelwa.
• Ipomakazi awalakha ekhayeni lakhe eZazulwana nalo lityhila ixesha langoku.
  (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                        [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya/P2                   15                   DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)
NYANA WAM! NYAN WAM! – WK Tamsanqa
9.1      UThemba noSonwabo bathatha uThole engayazi ukuba kusingiswe phi,
         baze bamntyintya ngotywala wazibona eseBhayi.√√                                   (2)
9.2      UThole ungumlinganiswa oyintloko√ kuba zonke iziganeko zebali zingqonge
         yena√√/kuba nguye oliqhubekisela phambili ibali√√/kuba iziganeko zebali
         zisungulwa nguye√√/Ibali liqala ze liphele ngaye.√√/ UThole ungumlinganiswa
         ongqukuva√ kuba uThole ebengumntwana wazenza iziphoso zobumntwana
         kodwa ekugqibeleni waphela engumpondozihlanjiwe. √√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                               (3)
9.3      Uxhalatyiswa yindlela ababebusela ngayo utywala kolo hambo√√/
         Uxhalatyiswa kukuhamba nabahlobo bakhe engaxelanga kokwabo.√√
         (Nayiphi na kwezi)                                                                (2)
9.4      OoThemba bathathe uThole bamsa eBhayi bakugqiba balahleka bona,
         wazibhaqa seza kubulawa nguJoe neqela lakhe√√/NgooThemba
         abamqweqwedisela kwidolophu yaseBhayi apho azibhaqe esinda
         ekubulaweni yimigulukudu enoJoe.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                               (2)
9.5      Ukuthabatheka lula kukufaka engxakini√, uThole, uhamba neetshomi
         engayazi ukuba kuyiwaphi na, uzibona sele eseBhayi ebengenanjongo
         zokuya apho.√√                                                                    (3)
9.6      Ukuphantsa ukubulawa kukaThole nguJoe neqela lakhe.√√                             (2)
9.7      IGeorge Goch ibidume ngobundlobongela abantu bakhona bephila intlalo
         yokuzibhubhisa ngeziyobisi√√/ Abanye abefundisi bebephela belushiya ubizo
         bangene kwiziyolo zaseGeorge Goch.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                (2)
9.8      Le ngxoxo isetyenziselwe ukutyhila ubugorha bukaMangaliso nokuthanda
         kwakhe umsebenzi wakhe wobufundisi√√/Ukutyhila ukuba ubufundisi
         kuMangaliso lubizo√√/ Kukubonisa ukuzalisekisa umnqophiso awenzayo
         mhla wayeza kubulawa nguJoe neqela lakhe.√√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                               (2)
9.9      Kwamnceda ngokuba watsho wahlangana nonyana wakhe uThole
         ekwakukudala walahlekana naye√√/ Watsho wagoduka wayokuhlala nosapho
         lwakhe.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                (2)
9.10     Kukuba konke okuqhubeka kule noveli neengcinga zabalinganiswa ziviwa
         ngaye√√/                                                                          (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya/P2                   16                    DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

9.11     Kuqala kube mnyama xa kuza kukhanya√ kuba ubomi bukaThole ekuqaleni
         bebukhangeleka bungenakamva liqaqambileyo kodwa ekugqibeleni
         wayindumasi yomfundisi√√/Kubalulekile ukuthatha izigqibo ezizizo ebomini√
         kuba uThole ukubuyela kwakhe esikolweni kumvulele amathuba
         okuzalisekisa amaphupha akhe nobizo lwakhe√√/Imfundo ayigugelwa√ kuba
         uThole akakhange atyhafe kuba emdala uye esikolweni wafunda wade
         waphumelela.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                (3)
                                                                                            [25]
UMBUZO 10 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise njengesikhokelo
  kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
  bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama – 31 ukuhlola lo mbuzo.

Umfundi kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
Umfundi ulindeleke ukuba abonakalise isimo sentlalo siphuhlisa umxholo;
mawucace umxholo lowo athetha ngawo, umzekelo amahlandinyuka
omzabalazo.

Isimo sentlalo siquka indawo eliqhubeka kuyo ibali, ixesha ngokwasezimbalini kanti
neemeko abantu abaphila phantsi kwazo. Ixesha njengesinye sezixhobo zokwakha
isimo sentlalo ebalini, lityhilwa sisinxibo nezinto abalinganiswa abazisebenzisayo,
izinto abazixabisileyo nabakholelwa kuzo, iintetha zabo nendlela abenza ngayo izinto.

Indawo njengesolotya lesimo sentlalo:
• Ibali liqala ukuqhubeka kwilokishi yakwaQaka kwidolophu iBholo. Le lokishi
  inkangeleko yayo, ingumqwebedu odiza ukuba abantu bayo bathwaxwa yintlupheko
  nendlala.    Izindlu   zixwebile  ingumahluko    omkhulu  kwidolophu   iBholo
  enamapomakazi ezindlu, eqhelezela yimithi ecaca ukuba ihlala abaMhlophe. Oku
  kubangelwa yingcinezelo abaphila phantsi kwayo abantu abamnyama phantsi
  koRhulumente wabaMhlophe.
• Ekhulela kule lokishi uMfazwe uba ngowokuqala kubantwana balapho ukuya
  kufunda eyunivesithi, nto leyo emenza ahlonitshwe. Uqwela ngokuba afundise
  kwakuyo kwisikolo iFunda apho avula amehlo abantwana malunga namalungelo
  abo.
• Ngenxa yokutyatyulwa yintambo yengcinezelo, abahlali bale ndawo bakha
  imibuthwana yokulwela amalungelo abo apho uMfazwe azibhaqa sele ethe xhwa
  kuyo. Konke oku kumenza angquzulane nomthetho kuba ubonwa njengonyola
  umbuso.
• Kubakho izixholo-xholo nodushe phakathi kwamapolisa nabantu, kube kukho
  nabantu abangoongcothoza abathengisa kwa abanye abantu abamnyama. Oku
  kuvakala xa uMfazwe ethengwa ngamapolisa efuna angcothoze ukuba ooNdlela
  nooFriday ziimpimpi.
• Xa uMfazwe aphuma etrongweni, ufika kwaQaka kuludushe phakathi kwamapolisa
  nabantu belokishi, kuthukisa nabafazi, kungumbhodamo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya/P2                   17                     DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

•   Ngenxa yeziphiphithi kwaQaka, amapolisa abulala abantu ngolunya. Oku kuvela
  xa uKK ebanjwa de abulawelwe etrongweni, kudutyulwa kubulawe abantwana
  besikolo. Kwakhona, abantu badutyulwa babulawe ngamapolisa kuba benza
  umngcelele, beqhankqalazela ukubulawa ngamapolisa kukaKK etrongweni.
• Kwizitishi zonke uMfazwe agqitha kuzo kwindlela eya elubhacweni kuphithizela
  amapolisa, namajoni, nto leyo ilwenza nzima uhambo lwakhe oluya elubhacweni.
• Akufika eMgazi uMfazwe, ufike kulidabi phakathi kwamajoni kaJoma kunye
  nabavukeli bakaRhulumente waseBathwa oku kumchaphazele kuba ukrokrelwa
  ukuba uyimpimpi oko kumenze abethwe de asinde sele eza kudutyulwa.

• Imo-ntlalo eMthontsi ufika ingelula, kodwa enze umahluko ngokuba akhuthaze
   abantu ukuba bafunde futhi ulutsha olungamakhwenkwe lwaluswe. Budule apho
   ubunkokeli bakhe.
Ixesha njengesolotya lesimo sentlalo:
• Ibali liqhubeka kula maxesha okhanyo, liqala ngexesha eli loMzantsi Afrika liphantsi
   koRhulumente wengcinezelo, uRhulumente wabaMhlophe. Phambi kokuba eli lizwe
   likhululeke kumatyathanga engcinezelo. Kanti ekupheleni liphela ngexesha apho
   ilizwe loMzantsi Afrika sele likhululekile.
• Abantu abamnyama babekelwa imiqobo ebangela ukuba babe neendawo
   abangafikeleli kuzo ngenxa yebala labo. Oku kuvela xa uMfazwe ephumelele
   izifundo zakhe zebanga leshumi emagqabini, abe neenjongo zokufundela ubugqirha
   kodwa xa acela imali esisipho sokufunda eyunivesithi, axelelwe ukuba uRhulumente
   ophetheyo ayikho mdleni wakhe into yokufundisa abantu abamnyama kubugqirha.
   Ngenxa yoko uphela efundela ubutitshala.
• Imfundo ingenile nakwisizwe sikaNtu kuba nakuba ingcinezelo ikho, kuba
   kuyavakala ukuba nakwaQaka kufundiwe kwaye kuyafundwa kuba uMfazwe ude
   abe nemfundo enomsila, inguye yedwa obe naloo nyhweba yokufunda abe kwelo
   nqanaba phakathi kwentlupheko ethwaxa abantu bakwaQaka.
• Akulinganwa ngabantu ngokwasentlalweni oku kudula ngokuba ilokishi yakwaQaka
   imbonakalo yokuba ngumqwebedu oxwebileyo ibe imelene nedolophu
   enamapomakazi aqhelezela yimithi, oko kutyhila ukuba ingcinezelo idale umsantsa
   ngokwepokotho phakathi kwabamhlophe nabamnyama.
• Abamnyama,         ngenxa       yebala     labo banemiqobo     ababekelwe     yona,
   njengokungavumeleki ukuba bahambe edolophini ebusuku.
• Abantwana abamnyama bebenikwa imfundo elungiselelwe ukujija iingqondo
   zabantu abamnyama kuba kwizifundo zembali imbali ibineemposiso nto leyo eyenze
   ukuba uMfazwe azinike uxanduva lokubafundisa imbali eyiyo, oko kwamfaka
   engxakini.
• Kungexesha apho abantu abamnyama benza imigudu yokothula idyokhwe elushica
   yengcinezelo kubo, kuba ikho imibutho evungamayo ekuhlaleni, ethetha upoqo
   uMfazwe azibhaqa ezibandakanya nayo.
• Unomfutho wolwazi ngezopolitiko awufumene eyunivesithi, nto leyo yamvula
   amehlo, kungoko abona iluxanduva lwakhe ukufundisa abantwana besikolo
   ngamalungelo abo.
• Kugquba izixholoxholo, zigqabhuka ngakumbi kwakubanjwa uMfazwe ngelithi
   unyola umbuso, anganikwa thuba lakuziphendulela enkundleni, kube ngakumbi
   kwakubulawa uKK ngamapolisa engcinezelo ebulawelwa entolongweni.
• Abantu bakwenza umngcelele woxolo besiya kwizikhululo zamapolisa
   bayadutyulwa. Nkqu nabantwana besikolo baba ngamaxhoba okudutyulwa
   babulawe ngamapolisa kaRhulumente wengcinezelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya/P2                   18                DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

• Abalweli nkululeko batsiba imida baye kuqeqeshwa kumanye amazwe
  umzekelo,imibutho efana neNtsimb' ebomvu, ikwelaBathwa apho uMfazwe naye
  aqhweshela
   khona eyokuqeqeshwa njengejoni lokulwela inkululeko. Endleleni apho uhlangana
   nolunye udodana oluphela lubulawelwa evenini, isithuthi eso ebehamba ngaso
   sisetyenziswa kwixesha langoku. Ubomi buyakhawuleza kusetyenziswa izithuthi,
   abamnyama ikakhulu bahamba ngeeteksi, iiveni kanti neetreyini.
• Amapolisa nawo akwatyhila ixesha langoku sele kukho umfutho waseNtshona
  umzekelo; axakeke kukutyumza iintloko yonke into ethathwa njengelwa
  noRhulumente, oku kuvela xa amapolisa asoloko ekho kwiindawo ezinezici
  zasekuhlaleni, njengasemngcwabeni kaMachule kanti nakwizikhululo zoololiwe,
  apho abamba kwamntu amrhanelayo. Umzekelo kuloliwe oya eThongo abantu
  bavuswa ngamapolisa kuloliwe babe bebanjwa bebethwa.Ixesha langoku lingqinwa
  nalifuthe lezopolitiko, umzekelo iindidi zabantu abamnyama nkqu neenkosi
  zibandakanyeka kumzabalazo wenkululeko. uMfazwe uzanyelwa nguMfundisi
  uHlathi indlela yokutsiba imida, aze aye kuxhotyiswa ngunyana kaNkosi
  uZamlandela alungiselelwe indlela.
• Umkhosi woRhulumente weli loMzantsi Afrika uthumela iinqwelo moya zomkhosi
  eBathwa ukuba ziyokutshabalalisa imikhosi yokulwela inkululeko, apho kubulawa
  inkitha yabantu, ooMfazwe basinde cebetshu besebenzisa izixhobo zala maxesha.
• Akunikezela ngenxa yefuthe lomzabalazo uRhulumente wengcinezelo welo Mzantsi
  Afrika, abe neengxoxo zothethathethwano nemibutho elwela inkululeko, abantu
  bayabuyela eMzantsi Afrika babe kwizikhundla zolawulo lwelizwe.
• Abo bebencedisa uRhulumente wengcinezelo ekubulaleni abantu abamnyama
  bayagwetywa kwiinkundla zala maxesha; umzekelo uMfazwe ubuya sele eyijaji eza
  kuchophela ityala likaFriday.
• Izinto ziyaguquka, abantu bayalingana, imiqobo yengcinezelo ingakumbi
  ngokwebala iyapheliswa kuba uMfazwe kuMzantsi Afrika omtsha ungummelwane
  womntu omhlophe unyana kaMeva. Abantwana abamnyama bayakwazi ukuba
  bafunde kwizikolo ezifunda abamhlophe; umzekelo unyana kaMfazwe ufunda
  nonyana kaMeva esikolweni esinye.

  (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                  [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya/P2                   19                     DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
11.1     Weva izingqi nokugingxizwa kocango lomzi kaTat' uGaba.√√                            (2)
11.2     Ngumlinganiswa oyintloko√ kuba iziganeko zebali zijikeleze yena√√/kuba
         uliqhubekisela phambili ibali√√/Ifuthe lakhe liyavakala nokuba yena akakho√√/
         Ibali liqala ze liphele ngaye√√/ Ngumlinganiswa ongqukuva√ kuba nangona
         wabuya ejele kusithiwa uyimpimpi kodwa khange abatshikilele abantu
         bakubo.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                 (3)
11.3     Isetyenziselwe ukutyhila ukuba uFriday namahlakani akhe ngabo abamfuna
         efile uMfazwe.√√                                                                    (2)
11.4     Amapolisa ayekho nawo ejolise imipu emlilweni engafuni mntu ucimayo
         ngexesha kusitsha umzi wakulo Mfazwe.√√                                             (2)
11.5     UMfazwe ubethwa kuba uFriday uye wasasaza ubuxoki bokuba uyimpimpi
         kubahlali balapho kwaQaka.√√                                                        (2)
11.6     UMfazwe uphume apho wadzulela emangcwabeni.√√                                       (2)
11.7     Umfundisi uHlathi nguye owacebisa uMfazwe ukuba abhace√√/Umthumele
         kwaNkosi uZamlandela ukuze abe nolwazi ngendlela aza kuyihamba√√/
         UMfundisi uHlathi unike uMfazwe imoto amakaqhawule ngayo.√√
         (Nayiphi na kwezi)                                                                  (2)
11.8     Amapolisa noRhulumente wengcinezelo ezona njongo zawo yayikukubulala
         uMfazwe kutsho kufe umzabalazo.√√                                                   (2)
11.9     Ngumlinganiswa onguMfazwe kuba siva iimvakalelo neengcinga zakhe
         kuphela√√/Ngumlinganiswa onguMfazwe kuba siva kuphela indlela yena
         azibona ngayo izinto√√/Usebenzisa isivumelanisi somntu wokuqala u-ndi
         lonke ixesha.√√
         (Nayiphi na kwezi)                                                                  (2)
11.10    Iimeko ziyakwazi ukukuthatha zikubeke apho ungakhange ucinge ukuba
         ungaya khona√ kuba uMfazwe uvela elutshaba lombuso ngenxa
         yeentshukumo zakhe.√√                                                               (3)
11.11    Imfundiso kukuba inkululeko izuzwa ngobunzima nembulaleko√ kuba kule
         noveli    kufe    abantu    abanye    benzakala    kwidabi    lokuzuza
         inkululeko√√/Ukuzinikela uzenze idini kunomvuzo√ kuba uMfazwe uye
         wanyamezela ubunzima kuba ezondelele inkululeko yabantu besizwe sakhe
         oko kwambeka kwindawo ephezulu.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                 (3)
                                                                                             [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya/P2                   20                      DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

UNCWADI LWEMVELI
UMBUZO 12 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye

• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise njengesikhokelo
  kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
  bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubhrikhi ekwiphepha lama – 31 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
Zonke iindidi zoncwadi lwemveli zinesakhiwo sazo sangaphandle esahlukileyo kudidi
ngalunye. Isakhiwo sentsomi siyafana nesembali apho sahlulwa ngokwentshayelelo,
isiqu kunye nesiphelo.Intsomi iphinde ibe nesinye isakhiwo apho kujongwa
amanqanaba afana nomyalelo, ukutyeshelwa komyalelo, iziqhamo zokutyeshelwa
komyalelo, usindiso kunye nokohlwaywa komngcungcuthekisi.Izibongo zomthonyama
nazo zinesazo isakhiwo, indlela yokuvula, ukwakhiwa kwezitanza nendlela
yokuphetha.

 Isiqalo

Kwintsomi kufumaneka isiqalo apho kubakho isivula ntsomi 'kwathi            ke kaloku
ngantsomi'. Le yindlela athi umbalisi ntsomi atsale ngayo umdla wabaphulaphuli
batsho bathi nta iindlebe Kwisibongo kufumaneka isiqalo apho kubakho isivula sibongo
A!Zilimbola. Le yindlela imbongi ethi icele ngayo inzolo kubaphulaphuli. Kwesi isibongo
kuqalwe ngesikhahlelo kuba kubongwa inkosi.

 Amanqanaba kwintsomi

Entsomini kukho la manqanaba alandelayo:

Intshayelelo

• Kwintsomi kufumaneka intshayelelo apho kubakho isivula ntsomi 'kwathi ke kaloku
  ngantsomi'. Kulandelwa ngokuba saziswe ngabalinganiswa abaphambili umzekelo
  uNomaza noNozihlwele.Indawo apho liqhubeka khona ibali nayo iyavela, umzekelo
  indawo yomlambo ekufutshane nehlathi elishinyeneyo. Ingxaki nayo iyavezwa
  kwalapha kwintshayelelo, apho sibona khona uNomaza noNozihlwele beyalelwa
  ukuba baye kurhenqa ingca kwihlathi apho kuhlala khona isigebenga
  esinoburhalarhume.

Isiqu
• Kulapho kushukuxwa khona ingxaki, umbalisi uza nesiganeko esiza kuza
   notshintsho okanye isisombululo sengxaki. Kulapho uNomaza alibele khona
   irhenqe ze akwabikho mntu ufuna ukumkhapha.Isiganeko esize notshintsho kulapho
   abanjwa khona sisigebenga ze simlungiselele ukumtya. Xa aculayo uviwa
   ngamadoda elali ze athume isigebenga amanzi ngebhekile evuzayo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya/P2                   21                  DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

Isiphelo
• Kulapho sijonga khona ukuba abalinganiswa bethu baphelele phi, umzekelo
   uNomaza wakhutshwa ngamadoda wasinda ze isigebenga sona satyiwa ziinyosi
   safa.
Esinye isakhiwo esifumaneko entsomini
Umyalelo
• Umlinganiswa uyalelwa ukuba enze okuthile ukuze angaziboni esengxakini,
  umzekelo uNomaza noNozihlwelwe bayalelwa ukuba bangahlali de kuhlwe
  ehlathini.

Ukutyeshelwa komyalelo
UNomaza wawutyeshela umyalelo ngokuthi alibale irhenqe yakhe, ze abuyele ehlathini
sekuhlwile.

Kulandelwa ngokuba saziswe ngabalinganiswa abaphambili umzekelo uNomaza
noNozihlwele.Indawo apho liqhubeka khona ibali nayo iyavela, umzekelo indawo
yomlambo ekufutshane nehlathi elishinyeneyo. Ingxaki nayo iyavezwa kwalapha
kwintshayelelo, apho sibona khona uNomaza noNozihlwele beyalelwa ukuba baye
kurhenqa ingca kwihlathi apho kuhlala khona isigebenga esinoburhalarhume.

Iziqhamo zokutyeshelwa komyalelo
• Apha       umlinganiswa       ufumana      iziqhamo zokutyeshela  umyalelo   ze
   angcungcuthekiswe, umzekelo uNomaza ubanjwa sisigebenga, uyangcungcutheka
   kuba uyoyika kwaye simthembisa ngokumtya. Isigebenga simenza ahambe ecula
   kwiindawo esihamba kuzo elambile esoyika kanjalo.
Usindiso
• Umlinganiswa apha uyasindiswa ukuze akwazi ukufunda isifundo ze kufunde
   nabanye, Umzekelo uNomaza usinda ngokusuka isigebenga simenze acule
   kwindawo enentselo ze liviwe ilizwi lakhe. Kwenziwa icebo lokuthuma isigebenga
   ngebhekile evuzayo ukuze singakhawulezi sibuye. UNomaza uyakhutshwa ze
   kufakwe iinyosi kuloo ngxowa yesigebenga.
Ukohlwaywa komngcungcuthekisi
• Umlinganiswa ongcungcuthekisa omnye uyohlwaywa, kwaye akadli ngokubuyela
   kubomi bakhe besiqhelo. Nalapha isigebenga sizivalela neengxowa yazo
   enethemba lokutya uNomaza kanti kufakwe iinyosi Isigebenga sityiwa ziinyosi de
   sife. Libe liyaphela ibali ngesivala ntsomi.
• Isibongo asicwangciswanga njengasentsomini koko imbongi isuka idanduluke
   ngenxa yoko ke izitanza nemiqolo azicwangciswanga, njengoko iimbongi zosiba
   zikholisa ukwenza njalo. Kwesi sibongo kujongwe isakhiwo sangaphandle
   kuphawuleka ukuba izitanza azilingani. Umzekelo isitanza sesine side kunezinye
   izitanza kuba imbongi igxilile kuluvo lokuba le nkosi ibongwayo asinkosi nje
   ngokuzalwa koko izixhobisile nangokunxonxothela imfundo kumaziko emfundo
   aphakamileyo. Oko kuthetha ukuthi ukungalingani kwezitanza kuxhomekeka kuluvo
   elugxininisayo imbongi.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2017-memo/b60c476c-9c18-4e90-87a1-e5d74a621619) — isiXhosa HL · Memo · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2018-final-memo/8a20b8b0-9446-4b64-bf9f-12bc5f7e5915) — isiXhosa HL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2015-memo/4bc47f44-f003-490d-b28e-8faea7fc8126) — isiXhosa HL · Memo · 2015 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2017/2f742bf8-46cd-401e-9f1f-725c984f9e19) — isiXhosa HL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2021/32fc2e58-0561-48fd-a0df-a6f97c3ab122) — isiXhosa HL · QP · 2021 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2018/12e70e07-e0f5-4810-b00f-a5e627c823e1) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
