# isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC November Exams 2018 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 memorandum from the NSC November Exams 2018, 28 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2018-final-memo/8a20b8b0-9446-4b64-bf9f-12bc5f7e5915
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC November Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 28

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC November Exams 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2018-final-memo/8a20b8b0-9446-4b64-bf9f-12bc5f7e5915)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exams · 2018 · isixhosa. Memorandum, 28 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa HL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2018/12e70e07-e0f5-4810-b00f-a5e627c823e1) — QP · 2018 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         GRAAD 12

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                         IBANGA 12

                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                                  IPHEPHA LESIBINI (P2)

                                        NOVEMBA 2018

                             ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU: 80

                Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha angama-28.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                               Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                 2                DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

EMAKUQATSHELWE XA KUMAKISHWA

     Le memorandam ilungiselelwe ukuba ibe sisikhokelo kubakorekishi.
     Le memorandam iza kuxoxwa nesigqeba sokukorekisha phambi kokuba kuqalwe
      ukukorekishwa kumaziko okukorekisha.
     Iimpendulo zabaviwa kufuneka zinikwe ingqwalasela ngokokufaneleka kwazo.

IZIKHOKELO ZOKUKOREKISHA

1.       Xa umviwa ebhale iimpendulo ezingaphezulu kwezilindelekileyo, makisha
         impendulo esekuqaleni kuphela. (Umviwa akavumelekanga ukuba
         aphendule umbuzo omde nombuzo omfutshane kudidi olunye).

2.       Xa umviwa ephendule yomine imibuzo ekwiCANDELO A, (imibongo
         efundisiweyo), korekisha kuphela emibini yokuqala.

3.       Xa umviwa ephendule imibuzo emibini emifutshane okanye imibuzo emibini
         esisincoko kwiCandelo B nakwiCANDELO C, makisha umbuzo wokuqala
         kuphela ungawuhoyi owesibini. Ukuba umviwa uphendule yomithandathu
         imibuzo (kwiNoveli) okanye yomine imibuzo (kwiDrama), korekisha kuphela
         impendulo yokuqala kwiCANDELO ngalinye, xa kwenzekile ukuba uphendule
         umbuzo omnye omfutshane nomnye osisincoko.

4.       Xa umviwa enike iimpendulo ezimbini ibe eyokuqala ingachanekanga,
         elandelayo ichanekile, korekisha eyokuqala ungayihoyi elandelayo.

5.       Xa iimpendulo zinonjolwe ngokungachanekanga, korekisha ngokwendlela
         ekunonjolwe ngayo kwimemorandam.

6.       Xa upelo olugwenxa luguqula intsingiselo, yihlabe loo mpendulo.
         Xa intsingiselo ingaguqukanga ngenxa yopelo olugwenxa, yimakishe loo
         mpendulo.

7.       Imibuzo esisincoko.
         Xa impendulo yombuzo osisincoko imfutshane kunoko kulindelekileyo
         ngokwenani lamagama, musa ukumohlwaya umviwa kuba sele ezohlwaye
         ngokwakhe. Xa impendulo yombuzo osisincoko inde kakhulu, phicotha
         ngokwempendulo ayibhalileyo wandule ukuyigqithisela kumkorekishi
         ophezulu.

8.       Imibuzo emifutshane.
         Musa ukumohlwaya umviwa ongasebenzisanga iimpawu zocaphulo xa
         ecaphula.

9.       Kwimibuzo evulelekileyo, musa ukunika amanqaku ngoHAYI/EWE okanye
         ngoNDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI.          Korekisha    impendulo
         exhasayo.

10.      Akukho manqaku abelwa uYINYANI/BUBUXOKI okanye LULUVO/YINYANI.
         Makisha impendulo exhasayo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                 3                DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO A: ISIHOBE

IMIHOBE YESIXHOSA – B Ngombane

IMIBONGO EFUNDISIWEYO

UMBUZO 1: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

'UMKHOSI WEMIDAKA' – SEK Mqhayi

Sebenzisa la manqaku alandelayo, njengesikhokelo sokukorekisha lo mbuzo.
Iimpendulo zinokwahluka ngokuxhomekeka kwindlela umfundi awuve ngayo umbongo.
Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-26 ukuhlola lo mbuzo.

Umviwa angakachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:

Kwesi sicatshulwa sombongo imbongi yomeleza/ikhuthaza/ivuselela amandla omkhosi
wemidaka ukuze amadoda aNtsundu ancedise iBhritani kwimfazwe yokuqala
yehlabathi. UMzantsi Afrika ngeli xesha wawulithanga leBhritani, uphantsi kolawulo
lwayo.

    Ayephi n' awakowethu? – Lo ngumbuzo ongafuni mpendulo koko ovuselela
     izazela zamadoda omgquba ukuba aphume ngendlu yawo ukuya kuncedisa
     iBhritani kwimfazwe yokuqala yehlabathi.
    Zemk' iinkomo magwalandini! – Uthetha ukuthi phakamani kunyembelekile,
     konakele ukuhlala, akukuhlanga, ngako oko makukhuselwe ilizwe laseBhritani
     kumaJamani.
    Sipheth' iintonga zobugqi! – La madoda aseMzantsi Afrika aphethe imipu
     ezizixhobo zokulwa ezisetyenziswa eNtshona ukuze alwe ngazo notshaba
     ukukhusela iBhritani.
    Zitsho shushu ezasemoyeni, Zinemililo nemibane – Zinamandla zidubula
     emoyeni ziphume umlilo zitshabalalise.
    Biz' amagorh' ezilalini, Biz' amagorh' ezilokishini – Bakhona abantu bokulwa
     kuzo zonke iindawo kuba akufuneki magwala.
    Ivunywa ngekrwana nentshuntshe, Ivunywa ngekhaka ngegazi: Zizixhobo
     ezazisetyenziswa kule mfazwe nokuphalala kwegazi.

(Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                       [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                 4                  DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

UMBUZO 2: UMBUZO OMFUTSHANE

'UMYOLELO WEXHEGO' – C Nqakula

2.1      Kukudala isingqisho.√√/Kukudala undindwano. √√/Ukwenza             umbongo
         uvakale kamnandi.√√/ Ukwenza umbongo uvakale bungoma.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                  (2)

2.2      Eyokuba unyana walo akwazi ukuxhamla kubutyebi belizwe obufunyanwa
         ngabanye abantu.√√                                                                  (2)

2.3      Sisikweko √ esiphuhlisa ukuba unyana weli xhego angabiyongozi kwaye
         angahambeli kude kwabanye abantu.√                                                  (2)

2.4      Umbongo ungomyolelo wexhego elixhobisa unyana walo ngobomi.√√/
         Umbongo ungomyolelo wexhego elixhobisa unyana walo ngeentsikelelo,
         ngendlela yokuziphatha neyokuhlala nabantu lakusweleka.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                 (2)

2.5      Ixhego lixhalabile /linxubile√ kuba isigama esisetyenzisiweyo umzekelo
         ukuba, ukuze, sibonisa ukungaqiniseki ngoko kuya kwenzeka kunyana walo
         lakuba limkile.√                                                                    (2)
                                                                                             [10]

UMBUZO 3: UMBUZO OMFUTSHANE

'INTLIZIYO' – C Nqakula

3.1      Kukudala isingqisho.√√/Kukudala undindwano. √√/ Ukwenza umbongo
         uvakale kamnandi.√√/ Ukwenza umbongo uvakale bungoma.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                  (2)

3.2      Eyokuba intliziyo iyingozi ukudlula umkhonto obukhali.√√                            (2)

3.3      Ngumbuzo buciko √otyhila ukubethana kwezimvo zesithethi okanye zembongi
         ngenxa    yamacala    amabini     entliziyo.   √/kuba    intliziyo yingxaki
         efunekayo√/Sisimntwiso√siphuhlisa ukuba intliziyo iyamthobela umniniyo. √

         (Nayiphi na kwezi)                                                                  (2)

3.4      Umongo walo mbongo ungentliziyo emacala mabini, elibi nelihle√√/
         Ungentliziyo eyingozi ikwaluncedo kumniniyo.√√                                      (2)

3.5      Imbongi ibonisa umoya wempixano√Imbongi imbolombini√ kuba isigama sayo
         sibonisa ukulithanda icala elihle lentliziyo kwanokucaphukela icala elibi
         lentliziyo√/Imbongi yonwabile√ kuba isigama sibonisa ukulivuyela icala elihle
         lentliziyo.√/ Imbongi ayonwabanga√ kuba isigama sibonisa ukukhathazwa
         licala elibi lentliziyo.√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                 (2)
                                                                                             [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                 5                        DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

UMBUZO 4: UMBUZO OMFUTSHANE

'ITHEMBA' – SEK Mqhayi
4.1    Kukudala isingqisho.√√/Kukudala undindwano. √√/ Ukwenza umbongo
       uvakale kamnandi.√√/ Ukwenza umbongo uvakale bungoma.√√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                       (2)

4.2      Eyokuba asinakufuya nemfuyo               xa   singenalo   ithemba.√√/Asinakuphila
         ngaphandle kwethemba. √√

         (Nayiphi na kwezi)                                                                       (2)

4.3      Lubabazo/Ugqithiso/Ubaxo √ ukuphuhlisa ukuba xa umntu engenalo ithemba
         uya kwenzakala kakhulu ngokufana nomntu ongaphiliyo.√                                    (2)

4.4      Umongo walo mbongo ungendima edlalwa lithemba empilweni yoluntu kuba
         xa unalo uyaphumelela ebomini ukanti xa ungenalo awuphumeleli.√√/
         Umongo walo mbongo ungokubaluleka kokuba nethemba kwimpumelelo
         yomntu ngamnye.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                      (2)

4.5      Imbongi ixhalabile √/ Inxubile√ kuba isebenzise isigama esifana
         nokukhumbuza ngezinto emaziyekwe kugcinwe ithemba ukuze siphumelele
         sihlale siphilile.√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                      (2)
                                                                                                  [10]
                                              KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                 6                     DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

UMBONGO ONGAFUNDISWANGA (UNYANZELEKILE UKUBA UPHENDULWE)

UMBUZO 5: UMBUZO OMFUTSHANE

'IMINWE' – IK Nqonqoza
5.1    Eyokuba iminwe idalwe nguMdali kwaye umnwe ngamnye unendima
       oyidlalayo.√√/Eyokuba sonke sidalwe nguThixo sineziphiwo ezahlukeneyo.√√
       Eyokuba umnwe okanye umntu ngamnye unendima ayidalelweyo
       emhlabeni. √√                                                                           (2)

5.2      Yimvakalelo yokukhathazeka.√√                                                         (2)

5.3      Kukudala isingqisho.√√/Kukudala undindwano. √√/ Ukwenza umbongo
         uvakale kamnandi.√√/Kukwenza isantya.√√/ Ukwenza umbongo uvakale
         bungoma.√√                                                                            (2)

5.4      Kukukhuthaza intsebenziswano ebantwini nokubaluleka kwegalelo lomntu
         ngamnye ngokusebenzisa umzekelo weminwe√√/Kukwazisa abantu
         ngokubaluleka     kwendima       yomnwe   ngamnye      kwimpumelelo
         kwanokumanyana kwayo √√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                   (2)

5.5      Siphuhlisa ukubaluleka komanyano ekwakheni iAfrika √√/Siphuhlisa
         ukubaluleka kwentsebenziswano njengoko iminwe isenza njalo. √√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                   (2)
                                                                                               [10]
                                                                AMANQAKU ECANDELO A:           30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                 7                 DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
INKAWU IDLIW'ILILA – S Kula
UMBUZO 6: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
   Apha ngezantsi sisikhokelo         sokuphendula    esi sincoko, sisebenzise
    njengesikhokelo kuphela.
   Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
    bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
   Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
   Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-27 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:
Ngamanye amazwi isaci sithetha ukuba ukungancami okanye ukunganikezeli
kwiimeko ezinzima kuba nomvuzo. UMfezeko, lipolisa elizinikezele ekulweni ubugewu
ngeli xesha ugxa wakhe uMfuneko antywile nzulu kumkhuba wobugewu. Unikwa
umsebenzi wokuphanda ababulali bakaMsindisi ngexesha kanye uMfuneko alilaleleyo
eli tyala ukuze azuze ngalo. Ngoko nangoko kuyacaca ukuba umqobo wokuqala uza
kuba nguMfuneko lo.
   UMapheza-uMfezeko igama ulithatha eli tyala uMfuneko elilalele kuba efuna
    ukugquka umkhondo kakade.
   Engekathathi nonyawo uMapheza ukusuka kwindawo yexhwayelo, uMfuneko sele
    exelela uThantaswa ukuba amapolisa asendleleni eza kuye.
   UMfuneko uyatsho ngowakhe umlomo ukuba akuzi kuba lula kuye ukuba amsele
    inyongo uMfezeko kuba abakhelani mililo kakade. Kodwa amvuyise uThantaswa
    ngokuthi angaxhali kuba akazi kuhamba lula uMfezeko ekho yena Mfuneko. Ngoko
    nangoko uThantaswa umthembisa ngento 'eya kumenza ancume yedwa xa efike
    ebhankini' uMfuneko xa enokumbambela iibreki kuMapheza.
   Bayavumelana ukuba into eya kwenza liphele eli tyala kukuba uMapheza afe
    ukuze yena Mfuneko azigqatsele ukuliphanda lize liphelele emoyeni ityala.
   Balikhupha litsole kwincoko yabo ukuba makafe kuba kakade inkawu idliw'ilila
    ngaba soze bonwabe.
   Kwangoko uMfuneko uhlalela ukumana esazisa uThantaswa ngenyathelo ngalinye
    likaMfezeko.
   UMapheza noBhadula nesipolisa xa kuxoxwa kuvezwa iimbono ngeli tyala,
    uMfuneko uvala ngelithi kuxhaphakile ukuba umfazi abekwe ityala efuna
    ukubatyhafisa.    De    agquke    umkhondo      ngelithi   ababulali    ngabantu
    abangathunywanga mntu abazizikrelemnqa ngendalo kunjalonje axoxe ngelithi
    uMsindisi ubulawe kuba ebesala nemoto mhlawumbi.
   Uyaqina uMapheza ngelithi ukuba bebefuna izinto zikaMsindisi bebengekhe
    bayidlakaze kangaka imoto injongo ibikukubulala qwaba.
   UMfuneko ude amlumkise uMapheza ukuba kufuneka achule ukunyathela ngenxa
    yohlobo lwetyala aliphandayo.
   Uyazifungela uMapheza de athi 'umqol'uphandle kwezo zikrelemnqa kwaye ukuba
    zisahamba phakathi kwabantu azilibonanga eliwinayo'.
   UMapheza ethetha noNjinga nje uMfuneko ukrobe ngefestile.
   UMfuneko umembela imisele uMfezeko ngokuxokisa amanye amapolisa ngelithi
    uza kumpimpa kwapolisa kwaye wamtyabeka ngokuthi ungungcothoza oyimpimpi
    ekungalunganga ukusebenza naye esikhululweni.
   Uxoka ngaye uMapheza kuNqoza, athi wantama uSajini Zalala owagxothwayo
    ukuze aphelelwe ngumsebenzi, phofu ngemipu eyayiyawabiwe nguye lo -Mfuneko.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                 8                DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

   Ude amthiye ukuba ulirhamba lesiziba. Ude uthenga amapolisa ukuba ahambele
   kude naye.
 UNqoza uyayithenga le mbono ade abibitheke ngumsindo ukuqinisekisa ukuba
   intsebenziswano kuphando lweli tyala ayiyikubuya ibe kho. UMfuneko ubethelela
   izikhonkwane ngokuthi makaliwe uMfezeko. UNqoza ucelwa kanye kwesi sithuba
   ukuba ancedise uMapheza kuphando lweli tyala.
 UNqoza uzimisele ukuba uMapheza akayi kufumana mixhaka ngenxa yakhe tu
   kunjalonje uthi efuna ukungangeni kweli tyala aboniswe nguMfuneko ukuba uya
   kuphosa injongo yakhe ngoMapheza ukuba akalithathi.
 Akuvuma uNqoza uyalelwa ukuba adlulise konke okufunyenwe nguMfezeko
   eluphandweni kuMfuneko lilonke abe nguKhala wakhe ade azincome ukuba
   umdlise umgquba wehagu ngoMapheza. UNqoza akancedisi sele kumele ukuba
   abuze imibuzo kuThantaswa mhla baseVulli valley.
 UMapheza uneempawu azibonayo ezifana nokungcangcazela kwezandla,
   ukugushugushuza, ukubila. Akafuni uNqoza ukuba benze ustop and search
   ekrokra uMapheza.
 UNqoza uyigalela amanzi into yokungahambelani kwentetho kayise kaMsindisi
   nekaThantaswa ebonwa nguMapheza kodwa ayiqaphele loo nto uMapheza.
 Umile uMapheza ekuthini lo mfazi unolwazi ngokufa kukaMsindisi kodwa
   umkhondo uman'ukulahlwa nguNqoza lo kodwa yena ngezakhe iinjongo.
 UNqoza umana ukuxelela uMfuneko ngeziphumo zophando ayalwe ukuba
   angayivumi eyokuba uThantaswa wayamene nokufa komyeni wakhe.
 UThantaswa uyabuza ukuba kanti ufa nini lo Mapheza unezothe? Ivela ngoko
   nangoko ingcinga yokuba uza kumyela kwixhwele lakhe uSiphongo afune
   umalingatshoni. UThantaswa umfuna ngembumbulu phakathi kwamehlo kuphele
   into ebithethwa.
 UMfezeko uphupha esesibhedlele enxibe iimpahla zezigulana uHlengiwe elila
   ecaleni kwakhe kanti kuloko uMfuneko eza kumgalelela lo malingatshoni kwisiselo
   sakhe ethumela uNqoza.
 Esesibhedlele njalo ooSixaki bangena kwakhe bayogoqulula befuna nantoni na
   enokuphazamisa olu phando baphuma bephaca.
 Akuphuma eICU baqulunqa ukumfaka phantsi kwengubo kaqaqaqa.
 Xa ethi 'ukufa ukwahlule' uNqoza akapheli mandla uze kumlobela ukuba amse
   exhweleni eliza kumtshisa ngoVutha. Xa efika exhweleni kanti beviwe
   nguNontsikelelo ongumkhwetha kaSiphongo ukuba bafuna ukumbulala.
 Usindiswa nguNontsikelelo apho athi akuphila azimisele ukuphanda eyedwa
   ngaphandle koNqoza. Uba namanakani wokuba uMfuneko unesandla kuzo zonke
   iimeko angene kuzo. UNontsikelelo uyavuzwa nguMapheza ngomsebenzi wakhe
   omhle.
 Akubuyela emsebenzini uMapheza, uNqoza noMfuneko banqunyanyiswa
   emsebenzini.
 UMapheza uliphanda ityala lokufa kukaMsindisi ade abafumane ababulali
   ngokubaxelelwa nguBhanqo ngoMbu emva kokubathembisa nangamabhaso
   ancumisayo.
 USixaki uyaloqa avele onke amanyundululu bade bagwetywe. Bayaguqulana
   ooZalala noNqoza ngokuba uMapheza akenzanga nto nguMfuneko.
 UThantaswa uzidubula kunye noMfuneko aphume etshaya uMapheza ebubini.
 Oku kuphumelela kwakhe kungqina ukuba ngokwenene umzingisi akanashwa
   kuba naku uMapheza ephumelela noxa bekuqale kwangathi akuzukulunga.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                       [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                 9                DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

UMBUZO 7: UMBUZO OMFUTSHANE

INKAWU IDLIW'ILILA – S Kula

7.1      Kungokuba wayengaphangeli. √√/ Wayengavulelwanga neaccount
         nguMsindisi.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                              (2)

7.2      Amtyhila njengomlinganiswa okhohlakeleyo√ kuba yinkohlakalo ukuzibona
         unokuphila ubom obungcono kwakuba kufe omnye umntu. √√                           (3)

7.3      Lo mxholwana wokuthanda imali ube sesona sizathu sokwenziwa
         kwamayelenqe, kwagwintwa uMsindisi, kwenzelwa uMapheza amayelenqe
         ngamayelenqe, kwaqhathwa uThantaswa nguMdlambila, wangena kwimigibe
         yamayelenqe equka ooSiphongo wade wangumbulali owaziwayo uThantaswa
         kuba nabani obesendleleni yemali ayifunayo bekuye kufuneke agawulwe,
         wade wafa uThantaswa ngokuzidubula yena noMfuneko.√√                             (2)

7.4      Kwesokubulawa kukaMsindisi. √√                                                   (2)

7.5      Ukungafumani abantwana kukaThantaswa, kwenza ukuba uMsindisi acinge
         ukuthatha isithembu esinguSiziwe anomntwana naye. Oku kudala inkxalabo
         kuThantaswa aze agqibe ekubeni akhawulezise ambulale uMsindisi
         engekasithathi isithembu kuba akayi kudla ilifa ukuba utshatile. √√              (2)

7.6      Ewe ayalingana uMfuneko yingcali kwezolwaphulo mthetho ngeli xesha
         uMfezeko ayingcali kwezophando. √√/Kuba bangamapolisa bobabini. √√
         Awalingani uMfuneko wenziwe womelela ekubekeni izabatha ngeli xesha
         uMfezeko enziwe womelela wadlula nezabatha ezibekwe nguMfuneko. √√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                              (2)

7.7      'Andinakuzibulala ndodwa, ndikushiye ngasemva usidla amazimba,' … √√             (2)

7.8      Sisigqebelo ukuba uMfuneko obesandul'ukudubulisa uMsindisi kanti xa
         kusiza kuye akanakukunyamezela. √√/Sisigqebelo ukuba uMfuneko oyike
         ukubulawa ngokudutyulwa kanti yena wayenze iyelenqe lokubulawa
         kukaMsindisi   ngokudutyulwa.√√/Sisigqebelo ukuxakwa   kukaMfuneko
         ukubamba uThantaswa xa emkhombe ngompu abe eqeqeshelwe ukubamba
         imigewu nabantu abanobungozi.√√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                              (2)

7.9      Ngumqondiso wokuba kukho into embi eza kuhla√ kuba uThantaswa
         wazibulala yena noMfuneko. √√                                                    (3)

7.10     Kusetyenziswa oonomyayi ukunxibelelana √ Kusetyenziswa imipu ukubulala
         abantu. √/ Ukubhadla ejele.√/Ukusetyenziswa kwebhedi.√/Ukusetyenziswa
         kwembumbulu.√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                              (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                 10                   DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

7.11     Yinoveli engolwaphulo mthetho √ kuba umxholo wayo ungolwaphulo
         mthetho √ kule noveli luzinze esipoliseni apho kude kubulawe abantu kodwa
         kwalapho kubekho ipolisa elintliziyontle elizilwayo ezi zenzo zingalunganga. √       (3)
                                                                                              [25]

UMBUZO 8: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Thamsanqa

   Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
    njengesikhokelo kuphela.
   Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
    bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
   Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
   Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-27 ukuhlola lo mbuzo.

Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:

Ngokweli bali kuyabonakala ngeengcinga eziziswe kubafundi bebali ngobuyomva
ngemini umfundisi owayeshumayela ecaweni kucaca ukuba ubhekisa kuye ukuba
aluthathe olu bizo ukuba yayingumnqweno kaThole kakade ukuba ngumfundisi.
Esi sithole kucaca ukuba satyalwa ebuntwaneni bakhe mini ooThole ababona
umfundisi owayenqanda abantwana besikolo besilwa, etsalwa sisinxibo sakhe nalelo
lizwi lalithetha ngokuzola lintama uxolo. Oku kutyhilwa ngamazwi awawathetha ngaloo
mini athi, – 'Nam ndakuba mdala'ndakubanje ngalo mntu. Lo mntu unalo mnqweno
ebudaleni udlule kwizinto ngezinto ukuze ade abe ungulo mfundisi anguye namhlanje.

   Siqala ukumbona singabafundi bale noveli mhla alukuhlwa ngabahlobo bakhe
    ooThemba bemseza utywala azibone sele eseBhayi engaqondanga. Ngoko
    nangoko uzibona esisibhadubhadu de abe ufumene iqabanekazi elinguNomsa
    kunye nomsebenzi kwaIrvin & Johnson kwathi de ke noko.
   Kusenjalo uthando lwakhe noNomsa lujika lukrakre okwekhala mhla athi
    esandwendwele uNomsa besonwabile afikelwe nguJoe okwathandana noNomsa
    bambethe ade akhumbule isithembiso sakhe sokusebenzela inkosi asiphinde
    ngelithi ucela usindiso ngaloo mni kuphela.
   Esi sithwakumbe simenza uThole athathe isigqibo sokugoduka apho ahlangana
    noThemba amthundezele ukuba akhwele inqwelo-mafutha amenze wacinga ukuba
    iyagoduka. Le nqwelo isuke iphaphatheke ukuya kwicala eliya ngaseKapa
    endaweni yekhaya lakhe. Suka dukalala emahlathini aseKnysna iphelelwe
    ngamafutha imoto.
   Kweli hlathi uhlangana nasihelegu simbi, esokuhlangana neengonyama eziqwenge
    abahlobo bakhe ejongile. Nakweli hlathi usindiswa yiBhayibhile neencwadi
    ezimbini awayezinikwe nguThozama.
   Ukusinda kwakhe apho udubada enethemba lokuba uya kude azibone evela
    emzini atsho ancedwe kukudibana namakhwenkwe amenze azibone sele ezenza
    igqirha ngenxa yokuba ethe kanti ebeyibonile inkonyana afunisa ngayo.
   Akufumana imali ehamba hamba njalo eKnysna edlula ngakwindlu yecawa
    ubinzwa ngokwekrele ngamazwi athi 'Ndiya kusuka ndiye kubawo ndithi kuye
    Bawo ndonile … Wanomfanekiso kaFikizolo ekhathazekile mhla wayeshiya
    iGcuwa esiya eRhawutini. Nomfanekiso wentokazi eyayililiswa ngumntwana wayo
    owayelahlekile kumfanekiso-bhanyabhanya.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                 11               DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha
  Intshumayelo ithi yakuthi … goduka ubhek'ekhaya, thengisa ngemfuyo yakho linge
   libhekisa kuye eli lizwi agoduke.
 Esi senzo sokuzenza igqirha asilobizo lwakhe kungoko ethatha isigqibo
   sokubuyela ekhaya ukuze aqhubeke nezifundo zakhe.
 Uthi akugoduka uThole kuvuye wonke ubani uyise uFikizolo kunye noMaNtuli
   noNofundile.
 Uthi encanyiwe nguFikizolo ukuba angaba safunda athi yena uza kufunda
   awuthabathe lo mnqamlezo.
 Ngokwenene akuba efikile ekhaya ubuyela esikolweni eDikeni apho abonakalisa
   ukuzimisela okungumangaliso litsho negama lakhe litshintshe abe nguMangaliso.
 Ungenela ubizo lobufundisi nalapho afunde ayityekeze eNgilane abuye eNgilane
   sele engumpondo-zihlanjiwe womfundisi.
 Inkxaso ayifumana kumfundisi uMaqoma ekunye noShepherd imenza ukuba aye
   ezimisela.
 Oku kubalasela kwakhe kumenza ukuba onyulwe aye kumela abafundi
   kwingqungquthela eseKapa. EseKapa igama lakhe liba ngundabamlonyeni ngenxa
   yobuchule bakhe ekuxoxeni.
 Ukuzibalula kwakhe kule ngqungquthela kumenza awelwe ngumqa esandleni
   iNusas imthembise ngokumhlawulela imali yesikolo ukuze aqhubekeke akuba
   eliphumelele ibanga leMatriki de acetyiswe ngamaSebe anokuwangenela.
 Akubuya uphinde onyulwe aye kumela abafundi kwingqungquthela eseNgilane
   apho athi ehamba yedwa angabinantanga kwiingxoxo ezaziqhutywa de ezi ndaba
   ziye kuvakala emva ekhaya.
 Xa kuphela ingqungquthela ubuyela ekhaya sele ezivile iindaba zokuphumelela
   ibanga leMatriki emagqabini. Kungekudala ebuyile ufumana ileta evela eNgilane
   emxelela ukuba nguye ogqwesileyo kuloo ngqungquthela. Le leta yayikhatshwa
   sisipho semali esingamakhulu amahlanu eeponti.
 Akaphozisi maseko uMangaliso uyasamkela isicelo afunde ngokuzimisela ade
   ayityekeze naku enezidanga zeM. A. nePhD. Ubuyela ekhaya engumagrazula
   womfundisi. Oko ukubonakalisa ngokuphumelela ukuvusa ibandla elalisele
   lincanyiwe iGeorge Goch.
 Uzimanya ngeqhina lomtshato noThozama. Wakha ibandla lase Spes Bona
   elalisele lincanyiwe.
 Ubuciko buyagqama nakwiintshumayelo zakhe de ahlangane noyise ngenxa
   yentshumayelo echukumisayo awayeyenze mhla uyise ehambele kuloo nkonzo
   yakhe abe ngolo hlobo uhlangana kwakhona noyise wayengazange wayicinga
   nokuyicinga ukuba angaze ambone.
 Oku kuphumelela kwakhe kungqina ukuba ngokwenene umzingisi akanashwa
   kuba naku uMangaliso ephumelela noxa bekuqale kwangathi akuzukulunga.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo)

                                                                                         [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                 12                     DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

UMBUZO 9: UMBUZO OMFUTSHANE

NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa

9.1      Sesokubuya kukaThole kubomi ekubhaceni sele emdala emva kokuba
         ebengaziwa likhaya iminyaka. √√/Sesokuba uFikizolo efuna uThole athathe
         inkosikazi      kuba       embona       emdala        engasenakubuyela
         esikolweni.√√/Sesokuxoxa ngekamva likaThole.√√                                        (2)
         (Nayiphi na kwezi)

9.2      Amtyhila njengomlinganiswa onganikezeliyo ngeenjongo zakhe zobom√ kuba
         sisenzo sokunganikezeli/sobugorha ukuba umntu athi emdala ezibona
         exelelwa nokuxelelwa ngobudala bakhe kodwa, afunge angajiki alandele
         iinjongo zakhe zobom. √√                                                              (3)

9.3      Ube nefuthe ekutshintsheni ubomi bukaThole kubomi obebungenampumelelo
         aze ade abe ngumfundisi ophume izandla.√√                                             (2)

9.4      Kwisiganeko sokuphumelela kukaThole abe ngumfundisi. √√                               (2)

9.5      Babenobuhlobo obungamakhiyo uThole obamtsalela kwiindlela ezigwenxa
         ezade zalibazisa nephupha lakhe lokuba ngumfundisi.√√/Ubuhlobo babo
         babumbangela ukuba uThole acingisise okanye abe nesazela ade athandaze
         evuselela ukholo lwakhe. √√                                                           (2)
         (Nayiphi na kwezi)

9.6      Ayalingana kuba qho bemlahlekisa uThole ooThemba ebengena
         emgibeni.√√/
         Awalingani kuba uThole uye waphoncula kuyo yonke imingeni ebedibana
         nayo kule noveli waphumelela wangulo mfundisi uphume izandla. √√                      (2)
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)

9.7      … libindekile, lizibambe ngeenkophe iinyembezi …√√                                    (2)

9.8      Sisekubeni lo Thole uzimisele ukuba ngumfundisi wenkolo yobuKristu
         namhlanje ebonwa ephehlelela inkolo kaNtu. √√                                         (2)

9.9      Ngumqondiso wokuba uya kuze ambone unyana wakhe engumfundisi
         ngamini ithile.√ kuba naku ehlangana naye namhlanje enguye ngokwephupha
         lakhe.√√                                                                              (3)

9.10     Ubukho       benkonzo√/nabashumayeli√/ubukho               bomongikazi√/ubukho
         bomfundisi.√

         (Nasiphi isibini kwezi)                                                               (2)

9.11     Yinoveli engentlalo/yinoveli engesishiqi sentlalo √ kuba ishukuxa imiba
         yentlalo yoluNtu √ kuba itshila ngesenzo sikaThole sokufuna ukuba
         ngumfundisi aze atshivele kodwa aphele ephumelela.√                                   (3)
                                                                                               [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                 13               DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

UMBUZO 10: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

   Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
    njengesikhokelo kuphela.
   Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
    bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
   Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
   Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-27 ukuhlola lo mbuzo.

Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:

Ukuzingisa kukuba nomonde kuyo nayiphi na into oyenzayo unethemba lokuba
ekugqibeleni uza kufumana umvuzo. UMfazwe uye wazingisa encame konke kuquka
ikhaya lakhe nabazali bakhe ngethemba lokufumana inkululeko nathe ekugqibeleni
wayifumana.

   UMfazwe ungumlinganiswa olikhalipha nonomqolo ngoko akholelwa kuko,
    ungufunga angajiki nokuba iimeko zinjani.
   UMfazwe ulwela inkululeko yabantu abamnyama ekwenza oku phucukileyo
    ngezifundo zembali nanjengatitshala efundisa ezembali eFunda.
   UMfazwe ubanjwa ngamapolisa kuba kusithiwa unyola umbuso okanye ungcatsha
    umbuso de abizwe ngokuba ngungcothoza kodwa akajika.
   Amapolisa amcenga uMfazwe ukuba abe yimpimpi, emthembisa ngezulu
    nomhlaba kodwa akavuma kuba eyazi injongo yakhe.
   Ungcungcuthekiswa ngamapolisa ngokumbetha, amkhwelise ngemva evenini
    nenja eyayimluma kuba enethemba lokuba uza kude ajike kwisigqibo sakhe kodwa
    afa namthanyana.
   Kutshiswa indlu yakowabo kuba kusithiwa ngungcothoza nto leyo emenze ukuba
    angabinandawo yokuhlala nampahla zokunxiba. Abazali bakhe akabazi nokuba
    baye kutshona phi kodwa neso isiganeko asanceda nto wazingisa.
   Ukukhululwa kwakhe ejele ufika kwilali yakhe kwaQaka sele uFriday olutshaba
    lwakhe esasaze iindaba zokuba uyimpimpi uMfazwe, sele elikheswa, abantu
    bayacezela kuye. Akasahlonitshwa nangabantwana besikolo aba ebabafundisa.
   UMfazwe uya kwintlanganiso eseholweni ngeliya kuhlamba igama lakhe lokuba
    uyimpimpi phofu engenazijongo zokuliyeka idabi eli aliqalileyo waza waphuma
    apho ngokubethwa ejikelwe ngabantu bakwaQaka.
   Ubalekela emangcwabeni nalapho enze isigqibo sokuphindela kowabo. Uzama
    ukufuna ukhuseleko kwatata uGaba ongummelwane afumanise ukuba uFriday
    namahlakani akhe basezithendeni zakhe.
   Uthi sele efumene igwiba lokuzimela kwimoto endala, abone ooFriday, waze
    wenza isigqibo sokubhacela kwamalume wakhe eSihlahleni.
   Ngabusuku buthile ubona abantu bevaleleke kwiCresida etyheli bencwina
    kabuhlungu. Uzamile ukubasindisa eqonda ukuba ngumsebenzi kaFriday
    namahlakani akhe.
   Usuka apho wangqala kwamfundisi uHlathi nalapho acetyiswe ukuba
    makalifulathele elokuzalwa kwakhe aye elubhacweni kuba ubomi bakhe
    busesichengeni. Wavuma nalapho ukuncama konke wafulathela ikhaya lakhe.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                 14                DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

  Uya elubhacweni eMthontsi ngeenjongo zokulwela inkululeko nalapho athe
   wazimanya nombutho olwela amalungelo abantu oyiNtsimb' ebomvu, akubanga
   lula ukuya apho indlela eya khona ayilula inokufa phakathi kodwa zonke ezo zinto
   azimjikanga ukuba angayi uMfazwe kuba eyona njongo ibikukukhulula abantu
   abamnyama.
 Kuloo ndlela iya eMthontsi ufumane ukudutyulwa wafumana izonyeliso zokuba
   yimpimpi nguKhuzwayo kodwa akajika kunjalo kuba wayefuna le nto ayifunayo
   exolele nokufa.
 Ubhujelwa ngabazali uMfazwe eselapho elubhacweni engazukwazi nokubuya azo
   kubagcwaba kuba wathabatha isigqibo sokungajiki kolu hambo lwaselubhacweni.
 Ubuye apho xa kuvulwe imilomo imibutho yezopolitiko, afike kwaQaka kusithiwa
   uyafuneka kwiingxoxo eziseRhawutini.
 Bayakhululeka abantu uMfazwe abe yijaji kwityala likaFriday, Mfazwe lowo
   awayesaziwa ngokuba yimpimpi.
 UMfazwe uye wazingisa noxa indlela ebeyihamba ibinameva kodwa kuba ezixelele
   ukuba ufuna ntoni wancekelela de waphumelela ekukhululeni abantu
   kwingcinezelo yobukhoboka.
 Oku kuphumelela kwakhe kungqina ukuba ngokwenene umzingisi akanashwa
   kuba naku uMfazwe ephumelela noxa bekuqale kwangathi akuzukulunga.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                       [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                 15                DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

UMBUZO 11: UMBUZO OMFUTSHANE

UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

11.1     Sesokuba wayebanjiwe ngurhulumente wengcinezelo. √√                              (2)

11.2     Amtyhila njengomlinganiswa onokuzithemba nonesibindi√ kuba uthetha
         inyaniso engathengi buso bamntu.√√                                               (3)

11.3     Ukhulise ukungathembani phakathi koMfazwe noFriday.√√/Oku kuthandana
         kukaNokuzola       noMfazwe    kwasetyenziswa       nguFriday  ukuze
         angcungcuthekise uMfazwe de walifulathela elakowabo.√√
         (Nayiphi na kwezi)                                                               (2)

11.4     Kwesokudutyulwa kukaMfazwe emlenzeni.√√                                          (2)

11.5     UMfundisi uHlathi nguye owayemkhuthaza uMfazwe ukuba aye elubhacweni
         emlumkisa nakwiingozi anokuthi ahlangane nazo.√√                                 (2)

11.6     Ayalingana kuba kuzo zonke izabatha ezizizilingo azibekayo amapolisa
         uMfazwe uwa abuye avuke ekugqibeleni uyaphumelela.√√/Awalingani kuba
         uMfazwe ulahlekene nobomi bokuthandana noNokuzola nokuphila nosapho
         lwakhe kwanabazali bakhe abangenakuba sabuyiswa.√√                               (2)
         (Nayiphi na kwezi)

11.7     'Ndikubone usathi gqi kweliya qolo ukuba uyaqhwesha.'√√/ ‘Kubantu abadla
         ngokuqhwesha ungowokuqala okhe wahamba ngale ntaba’.√√                           (2)
         (Nayiphi na kwezi)

11.8     Sisekubeni lo Mfazwe ubonwa nguFriday njengempimpi liphele ibali sele
         inguye ochophela ityala likaFriday.√√/UFriday uthi uMfazwe yimpimpi kodwa
         ikwanguye impimpi.√√                                                             (2)
         (Nayiphi na kwezi)

11.9     Zingumqondiso wobungozi √ kuba ubonisa imiqobo azakudibana nayo
         eyingozi enokubangela ukuba angafikeleli empumelelweni.√√/
         Zingumqondiso wobungozi √ kuba ubonisa imiqobo aza kudibana nayo
         eyingozi enokubangela ukuba angafikeleli apho abhacela khona.√√ (imoto
         etshayo/amajoni aseBathwa/ukuhlangana kwakhe noSkhotsholo/ukuhlangana
         kwakhe namapolisa).                                                              (3)
         (Nayiphi na kwezi)

11.10    Isenzo sikaMfazwe sokubhaca√ Ukoyika kukaMfazwe amaBhulu.√                       (2)

11.11    Yinoveli engopolitiko√ kuba umxholo wayo ungempathombi yabantu
         enjengokubanjwa ngexesha lengcinezelo√ apho umlinganiswa onguMfazwe
         azigqatsele ukulwela inkululeko ade aphumelele axhamle kuyo naye. √              (3)
                                                                                          [25]

                                             OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                 16                DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

UNCWADI LWEMVELI

UMBUZO 12: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye

   Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
    njengesikhokelo kuphela.
   Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
    bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
   Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
   Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-27 ukuhlola lo mbuzo.

Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:
Umbalisi entsomini udlala indima enkulu esebenzisa ulwimi olukhethekileyo nolunika
umfanekiso ngqondweni wabo bamameleyo. Umbalisi entsomini ikholisa ukuba
ngumakhulu kusapho olo abaphulaphuli ingabantwana ngenjongo yokonwabisa
nokufundisa.
   Zisuka xa umbalisi eqala intsomi yakhe usebenzisa isivula ntsomi 'Kwathi ke
    kaloku ngantsomi ' umsebenzi waso kukutsala umdla wabantwana kuba besazi
    singatsho isivula ntsomi selifikile ixesha lokubaliswa kweentsomi.
   Yindima yombalisi ukuba aqiniseke ukuba izilwanyana kule ntsomi ziyathetha
    ngokunga zingabantu kwaye zenza imisebenzi eyenziwa ngabantu njengoko kule
    ntsomi zilima zihlakula.
   Indima yombalisi kufuneka iqinisekise ukuba abantwana abalali ingekapheli
    intsomi ngokuthi nabo bathabathe inxaxheba njengoko intsomi iqhuba umz. xa
    iqala mabathi ‘Chosi ntsomi.’ Khumbula ukuba ixesha lazo lelangokuhlwa
    ngakumbi ukuba iinjongo zakhe kukuba abantwana bafumane imfundiso
    equlathwe yintsomi leyo.
   Ingoma entsomini sesinye sezixhobo esisetyenziswa kakhulu ngumbalisi
    ukubamba umdla wabantwana bangalali, ude umbalisi abavumele bavume kunye
    naye.Oku kwenza abantwana bayibambe imfundiso equlathwe yingoma.
   Umzekelo ingoma evunywa nguFudwazana akugqiba ukubulala uMaginyinyathi
    neempondo ethi 'Mna Fudwazana ndimncinane ndinjalo! Ndikwazile ukubulala
    utshaba obelugqiba umbona wethu! 'Yizani nonke nize kubona isimanga!'
   Umbalisi udlale indima ngokusebenzisa uphinda phindo ukugxininisa nokuphuhlisa
    athetha ngako ukuze abantwana bacacelwe umz: zayilimalima, zayihlakuhlakula.
   Umbalisi uphinda asebenzise ulwimi lomzimba apho ajika jika ubuso bakhe
    bufanele loo meko athetha kuyo okanye awakhuphe entloko amehlo ukubonisa
    ukoyika. Ukujika jikwa kwelizwi nalo libangela umntwana abe nomfanekiso
    ngqondweni woko athetha ngako umbalisi umzekelo, ilizwi elithi ndim
    umaginyinyathi neempondo lilizwi elikhulu elo nekufuneka umbalisi aliveze ukuze
    basibone isizathu sokugqotsa koMvundla.
   Yindima yombalisi ukusebenzisa amagama akhethekileyo afana nokugqotsa
    endaweni yokubaleka anika umntwana umfanekiso ngqondweni wesantya abaleke
    ngaso uMvundla ngenxa yokoyika. Elinye ibinzana 'warhoqoza uFudwazana' oku
    kubonisa abantwana indlela ahamba ngayo uFudwazana nongazange abone abe
    nomfanekiso ngqondweni wesilwanyana esihamba ngesantya esicothayo sisindwa
    yindlu yaso emqolo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                 17               DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

   Xa aphethayo umbalisi usebenzisa isiphelo esithi, ‘Phela-phela ngantsomi’
    ukubonakalisa ukuba intsomi ifikelele esiphelweni.
   Ikwayindima yombalisi ukuqinisekisa ukuba intsomi yakhe iyonwabisa ikwaqulethe
    nemfundiso.

Isibongo

Imbongi idlala indima ephambili ngokwazisa isizwe kuquka nabantu abatsha ngale
ntaba kaNdoda nesizathu esibangela ukuba kunqulwe le ntaba sisizwe
samaRharhabe.

  Kwesi sibongo imbongi isivezela ukuba le ntaba isizwe samaRharhabe siyazidla
   ngayo, sinegugu neqhayiya kwaye asinantloni ngayo.
 Imbongi isinika imvelaphi yokufika kwamaRharhabe kwiNtaba kaNdoda njengoko
   ayeqhephuke kuGcaleka, ikwasinika nokwathi kwaqhubeka ekubeni bezabele
   umhlaba kwindawo ibihlala amaLawu nto leyo ekhokhelele kwimfazwe phakathi
   kwabo namaLawu.
 Imbongi isizobela ngeziphumo zale mfazwe eziyinyikityha yokufa.
 Imbongi ikwasizobela imeko embi yentlalo yabantu ababesindile ababephila
   phantsi kwayo kuba kwakunzima nokuphefumla ngenxa yokurhaxwa livumba
   lezidumbu ezazithe saa.
 Imbongi ikwadlale nendima yokusichazela ukuba abona bantu babhubha
   ngobuninzi ngamaLawu.
 Ikwayimbongi esityhilela ukuba ekugqibeleni kubekho uxolelwano phakathi
   kwamaLawu noRharhabe de wawanika iinkomo ukuze afumane umhlaba.
 Imbongi iqukumbela ngokuzisa ithemba lokuba ukususela ngoku le ntaba iya kuba
   yintaba yonqulo kwisizwe siphela njengoko yankcenkceshelwa ngegazi
   lamakhalipha.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                      [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                 18                    DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

UMBUZO 13: UMBUZO OMFUTSHANE

UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye

13.1     Zombini ziyabalisa.√/Zombini ziqulethe iimbali.√/Zombini zisekelwe kwixesha
         lamandulo.√
         (Nayiphi na kwezi)                                                                   (1)

13.2     Utyhilwa njengomlinganiswa okholelwa kwinkolo yesiNtu√ kuba unqula
         izinyanya. √√                                                                        (3)

13.3     Sisigqebelo kuba uNongqawuse wenza isiprofeto sokuba amaXhosa aza
         kubazizityebi suka asazalisekiswa kwakho indlala enkulu nentlupheko. √√              (2)

13.4     Imvula ingumqondiso wokuchitha kuba umbalisi uyisebenzise ngokungathi
         iyakuba sisixhobo sokugxotha abeLungu.√√                                             (2)

13.5     Yintsomi engembali √ kuba ibalisa ngesiganeko esenzekayo √ le ibalisa
         ngesiganeko sikaNongqawuse.√                                                         (3)

13.6     Ukuthetha uNongqawuse √ kukuthetha into engasokuze yenzeke.√                         (2)

13.7     Kusetyenziswa        izisele.√/Kusetyenziswa  izangcozi.√/Kusetyenziswa
         amahasa.√/Kusetyenziswa iziswenye.√/ Amanzi akhiwa emlanjeni.√
         (Nasiphi na isibini)                                                                 (2)

13.8     Eyokuba inkosi ebongwayo nguNdlambe.√√                                               (2)

13.9     Kukuchaza imvelaphi kankosi uNdlambe.√√/Kukunika umnombo kankosi
         uNdlambe.√√
         (Nayiphi na kwezi)                                                                   (2)

13.10    A! Silimela√ Sisikhahlelo esibonisa ukunika imbeko kwinkosi.√/Ukuchazwa
         komnombo wenkosi.√/Ukusetyenziswa kwesigama esingundileyo.√/
         (Nasiphi na isibini kwezi)                                                           (2)

13.11    Ngumfanekiso ngqondweni weliso√ ophuhlisa indlela abeke ngayo ingcawe
         okanye umrhaji egxeni.√√                                                             (2)

13.12    Ngowokuba le nyanga yeSilimela yavela njani njengenyanga yokubala
         iminyaka yobudoda kwaXhosa. √√                                                       (2)
                                                                                              [25]

                                                               AMANQAKU ECANDELO B:           25

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                 19                DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO C: IDRAMA
UMBUZO 14: UMBUZO OSINCOKO SONCWADI
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
   Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
    njengesikhokelo kuphela.
   Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
    bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
   Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
    Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-27 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:
Impixano yindlela esetyenziswa ngumbhali ukukhulisa ibali lakhe. Oku uthi akwenze
ngokuvelisa   ungquzulwano     phakathi  kwezimvo     ezimbini ezithi      zimelwe
ngabalinganiswa abangavumelaniyo ngezinto ezithile abazixabisileyo. Impixano indidi
mbini, kukho impixano yangaphakathi nempixano yangaphandle. Impixano
yangaphakathi yimpixano ephakathi komlinganiswa nesiqu sakhe ebangelwa zizinto
ezimngqongileyo entlalweni. Impixano yangaphandle yimpixano ephakathi
komlinganiswa nomnye umlinganiswa okanye phakathi kwamaqela amabini
angavumelaniyo ngomba othile.
Ukukhuliswa kwempixano
 Umbhali kule drama ubeka izimvo ezimbini ezahlukeneyo kuvavanyo, isiko
   lokubonela umfana intombi elikhatywa lulo lonke ulutsha ukuqala kuNozipho,
   Gugulethu, NomaMpondomise abaziintshatsheli. Ulutsha lunoluvo lokuba luthando
   eyona nto yenza umtshato abeke uGugulethu noNomaMpondomise bencama
   konke ukuze lubonise ukuba eli siko litshazile alisenandawo entlalweni.
 UZwilakhe uba yinkomo enotshobo efuna ukubonela unyana wakhe ngokuhlohlwa
   nguMaGaba umkakhe.
 Umbhali unika uZwilakhe isihlalo sokuba ngutata wekhaya ukuze nantoni na
   ayithethayo ibe nendawo yokuhlala nakubani, nanjengoko yenzile aze uGugulethu
   abe ngunyana omele kuthatha nantoni na ayalathelwa nguyise ngokwesithethe
   sakwaNtu aze azibeke esikalini ezi mbono zombini ngolu hlobo:
 UWK Tamsanqa ongumbhali wale drama ufaka uGugulethu exabisweni lokufuna
   umfazi ngokweminyaka engama-30 ngokwebali.
 Oku kuba yinto enokozwayo akuya emtshatweni kwaNgoqo uMagaba kuba
   ebonele unyana wakhe le ntombi kaMcothama.
 Isifungo asithatha ngale ntombi sinwenwa okomlilo wedobo ukuthungela
   ukugrogrisa uZwilakhe ngokungabi namandla obudoda xa engena kuyithathela
   unyana wakhe le ntombi.
 Esi soyikiso uZwilakhe simenza abhuduzele ade enze impazamo yokuthi
   kuGugulethu akanakufunzwa kuba akasengomntwana.
 Intlantsi itaka kutoliko lwala mazwi athi 'akusengomntwana … awusenakufunzwa
   … UGugulethu uwatolika la mazwi ngokuba athi makazifunele umfazi kanti uyise
   yena uwatolika ngokuba amnika amagunya okusebenzisa isiko lokubonela.
   Utshela kweli siko okwengwane uZwilakhe noko ebona ukuba unyana
   uthabathekile leli lungelo.
 Kwelinye icala umbhali uthela ipetula kulo mlilo ngokuthi kufikisane eli lizwi
   lokungafunzwa kunye nencwadi kaNomaMpondomise eyamkela isicelo
   sikaGugulethu sothando.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                 20               DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

  Le yantlukwano phakathi kokuzibonela nokubonelwa yenza uthanda phakathi
   kwamaHlubi kuba kukho ahamba noGugulethu ngembono abe uyise exela izinyo
   liqaqamba eqamele ngokuba akanakulunga ukuba liwexuwexu- kungekho mntu
   ubuqondayo obu buwexuwexu ukuba busuka kwisivumelwano sakhe noMaGaba.
 Oku kwenza uGugulethu angene kwelinye inqanaba, elokuvala umlomo athi
   kwakubuzwa nantoni athi makubuzwe kuyise- ubungqina bokuba imdla
   ngaphakathi le nto. Kuyacaca ukuba lo ‘Buzani Kubawo’ yindlela yakhe
   yokubhalisa unkwintsho ngokusuka atshatiswe nomntu angamaziyo.
 Ukungenelela kukaMzamo ngokuya kuthethathethana noZwilakhe kumshiya
   nesilumkiso uZwilakhe kuyikhulise ngakumbi inkxalabo kuba ithemba lakhe ibileli
   kholwane lakhe lidla ngokumkhululela amaqhina kodwa suka eli laqanyangelwa
   ukubotshwa oku.
 Kuyanda       ukungakhelani    mililo   kwabantu    abadala     nabatsha    kuba
   uNomaMpondomise naye, ngokukhulelwa luthando lukaGugulethu ukhupha
   iinkomo zikaMcunukelwa kodwa yena asuke ancame akwamkele okumehlelayo.
 Imini yomtshato kaGugulethu iyafika- uGugulethu obesele ekwelinye ilizwe
   ngokukhathazeka osebenzisa ulwimi olunqungunqungu-obona iindudumo, imibane
   etshawuzayo ngesehlo ngasinye imenze uGugulethu akubonise esidlangalaleni
   ukungahambisani noyise ngokuqamangela isandla sakhe ukuze angatshatiswa
   ngumfundisi. Nangoko uZwilakhe ubona kulungile ukuba amtshatele
   ngokumsayinela unyana wakhe. Kodwa kukhamnqise wonke umntu oku.
 Umbhali wenza imini yomtshato kaGugulethu ibe ngundabamlonyeni ngokuthi kufe
   uMzamo, atsho eve uNomaMpondomise ngomtshato aqalise ukuzizonda de
   azonde isidalwa esiyindoda, athathe amanyathelo asemthethweni okumangalela
   uGugulethu ngokwaphula isithembiso.
 Ngemini yetyala uGugulethu noNomaMpondomise bazibopha ngelabo iqhina
   lomtshato, azeyelisele emlanjeni afe uNomampondimise.
 Ibali lilonke ngoku linuka igazi, ulwimi oluthethwayo lunzulu, izinto ezenzekayo
   ziyakhamnqisa. UGugulethu oko wemka ekhaya zange wawubeka umcondo
   ekhaya. UMthetho noNyaniso bakuya kuGugulethu babuya nelizwi elithi
   makubuzwe kuyise kaGugulethu.
 Eyona mpazamo yeempazamo yakuphela iminyaka eli-12 uGugulethu elikhalele
   ikhaya, uthunyelelwa nguyise umfazi onabantwana abathathu, ivele xa kulapho
   ingqumbo kaGugulethu abagawule ngezembe bonke bafe. Nalapha ulwimi lukhala
   ngezulu, ngeengqimba zamafu- inkundla yamatyala iyamgweba uGugulethu
   ngesenzo sokubulala.
 Uyise uZwilakhe uyazigweba ngesenzo sokunyanzelisa nokulahlekisa isizwe.Kuba
   yindyikityha yokufa nanjengoko noMaGaba ezityisa ityhefu.
 UGugulethu uyalela ukuba umzimba wakhe ubekwe ecaleni komzimba
   kaNomaMpondomise.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                      [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                 21                 DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

UMBUZO 15: UMBUZO OMFUTSHANE
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
15.1     UZwilakhe uyazisola ngokufunza kwakhe uGugulethu ngomfazi kuba
         ushiyeka engenanyana, enganamolokazana, engenabazukuwana namfazi
         ngenxa yako.√√                                                                    (2)
15.2     Ingcinga yokuba uZwilakhe uzimisele ukumnyanzela uGugulethu ngalo
         mfazi.√√/Anika ingcinga yokuba kukho apho sele ethembise khona ngoku ke
         ukuba uyajika uya kuba uvukela isigqibo sale ndawo ebesele ethembise
         kuyo. √√                                                                          (2)
         (Nayiphi na kwezi)
15.3     Ukuxabisa kukaZwilakhe isiko ngaphezulu kothando oluxatyiswe
         nguGugulethu kumenze wanyanzelisa uGugulethu ukuba atshate intombi
         kaMcothana uThobeka kuba esithi lisiko kwaze oko kwadala umsantsa
         phakathi kwabo ngokokude kufe abantu abangenatyala.√√                             (2)
15.4     Kwinqanaba lokuyondelelana kwezinto√ kuba sifumana ukunyukela
         kokuhlelana okanye ukusukuzana kwaye nempixano ithatha unyawo√/
         xa uGugulethu eqalisa ukuzithethela kuyise ngalo mba wokuzekelwa
         umfazi.√/xa uZwilakhe emxelela ezinkonkqeni ukuba uza kumtshata ngenkani
         uThobeka√/ kuba kuvela izimo zabalinganiswa√xa kuvela isimo sikaZwilakhe
         ukuba ungumlinganiswa onenkani.√                                                  (3)
         (Nayiphi na kwezi)
15.5     UMthetho ungumlinganiswa onguvalithuba√ kuba umana ukufika
         ngamaxesha athile akasoloko ekho apha ebalini, usetyenziselwe ukuveza
         injongo ethile.√                                                                  (2)
15.6     Ukulungele njengoko ungokutshaza kwesiko lokubonelwa komfana nentombi
         ngabazali umntu aza kutshata naye isekho imingqandandana esathe gqolo
         iwenza lo mkhuba, ngoko ke iyafundisa ngeendlela ezilungileyo ze ikhalimele
         indlela ezigwenxa zokusombulula le ngxaki.√√/Awukulungelanga kuba
         ingabenza abafundi bakope ezi zenzo zibi, bacinge ukuba isisombululo
         sengxaki kukuzibulala okanye kukubulala omnye umntu. √√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                               (2)
15.7     Abalinganiswa        bazithethela ngokwabo√/imo      esibhalwe      ngayo
         isicatshulwa√/Ukusetyenziswa kwezalathisi zeqonga.√/Kukho ingxoxo. √
         (Nasiphi na isibini kwezi)                                                        (2)
15.8      Yintsingiselo yokuba akukho nto banokuyenza mabancame.√√                         (2)
15.9     UNomaMpondomise wenze isenzo esingalunganga kuba isenzo sakhe
         sibonakalisa ukungabahloneli abazali bakhe kunye nesiko.√√/
         UNomaMpondomise wenze isenzo esilungileyo kuba akazange amthande
         uMcunukelwa kwangaphambili.√√/kuba nesiko liyaphelelwa ngokuhamba
         kwamaxesha.
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                               (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                 22                DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

15.10    Ixesha ezimbalini lityhilwa ngokuba kubonakala ukwahlulelana kwexesha
         lamandulo nelangoku apho abazali benyanzela abantwana ukuba batshatane
         ngesiko lakudala.√√/Intombi ikhupha iinkomo ngenxa yokutshintsha
         kwamaxesha ezimbalini.√√/Imo ntlalo yasezilalini ityhilwa kukusetyenziswa
         kobuhlanti xa kuthethwa ngobulawu nokusetyenziswa kweenkomo xa
         kulotyolwa √√
         (Nayiphi na kwezi)                                                               (2)
15.11    Kukulandwa kweenkomo zekhazi kwaLangeni ngooNozulu. √√                           (2)
15.12    Adiza ukuba uMcunukelwa uyanikezela.√√                                           (2)
                                                                                          [25]

UMBUZO 16: UMBUZO OSINCOKO SONCWADI

INDLAL' INAMANYALA – M Lamati

   Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
    njengesikhokelo kuphela.
   Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
    bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
   Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
    Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-27 ukuhlola lo mbuzo.

Umfundi angachancatha kwezi ngongoma zilandelayo

Impixano yindlela esetyenziswa ngumbhali ukukhulisa ibali lakhe. Oku uthi akwenze
ngokuvelisa   ungquzulwano     phakathi kwezimvo      ezimbini ezithi      zimelwe
ngabalinganiswa abangavumelaniyo ngezinto ezithile abazixabisileyo. Impixano indidi
mbini, kukho impixano yangaphakathi nempixano yangaphandle. Impixano
yangaphakathi yimpixano ephakathi komlinganiswa nesiqu sakhe ebangelwa zizinto
ezimngqongileyo entlalweni. Impixano yangaphandle yimpixano ephakathi
komlinganiswa nomnye umlinganiswa okanye phakathi kwamaqela amabini
angavumelaniyo ngomba othile.

Ukukhuliswa kwempixano
 Umbhali wale drama uthatha indlala ayinike igunya lokuvevula iingqondo zabantu
   besithi basombulula yona. Ngale ndlala wenza kumile izimvo ezimbini eyokuba
   indlala ungayisusa ngezenzo ezigwenxa ezifana nokubulala abantu
   kwanokunyobisa kwiiofisi zikaRhulumente.
 Umbhali uthatha abantu abahluphekayo abaxhaphazise ngabantu abakwiiofisi
   zikaRhulumente umzekelo uMaqhikizane unegunya lokuqesha abantu kodwa kuye
   kufuneka banyobe ukuze abaqeshe okanye ukuba ngamantombazana
   abaxhaphaze ngokubapha imali baze bavume ukuba ngabafazi bakhe.
 Kwezi mbono zimbini wenza izakhiwana ezibini ezinemixholwana emibini eqhuba
   lo mxholo uthi indlala yenza abantu benze izimanga.
 Kwesinye isakhiwana ubeka uMagrazula abe yintshatsheli esebenzisa uDlezinye
   ofune uMamQhinebe, waze yena wafuna uMaGatyeni, batsho babe liqumrhu
   kumba wothengiso lweentsana.
 Kwesinye isakhiwana esingachasananga nesi ubeka uMaqhikizane ukuba
   angquzulane nomthetho ngokunyobisa abantu abafuna umsebenzi.
 Umthetho umelwa ngamapolisa kunye noSiqhiwu ehambisana nooSiphokazi
   esilwa ulwaphulomthetho lokunyobisa ngemisebenzi.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiXhosa HL P2 May-June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2018-memo/3a8bd66c-71e3-44f1-a955-813f45a93a3f) — isiXhosa HL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Feb-March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-feb-march-2018-memo/5de8cbbd-1059-42ae-b51a-8f310024365c) — isiXhosa HL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2015-memo/4bc47f44-f003-490d-b28e-8faea7fc8126) — isiXhosa HL · Memo · 2015 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2018/4b9740ec-e54d-4067-b88f-93342631de6a) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2018/ec9d9591-11df-4e21-b72a-40623222a98a) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Feb-March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-feb-march-2018/c241906b-af3b-450c-808c-08fda459d520) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
