# isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC November 2020 Question Paper

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2020, 26 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2020/96dbcf2d-5e6c-409a-b817-cdef2d3c8d8d
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2020
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 26

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC November 2020 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2020/96dbcf2d-5e6c-409a-b817-cdef2d3c8d8d)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2020 · isixhosa. Question paper, 26 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

SENIOR CERTIFICATE/
                         NATIONAL SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

                                          XHOHL.2

                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                                 IPHEPHA LESIBINI (P2)

                                        NOVEMBA 2020

AMANQAKU: 80

IXESHA: Iiyure 2½

                           Olu viwo lunamaphepha angama-26.

             MORNING SESSION

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           2                      DBE/Novemba 2020
                                          SC/NSC

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo.

2.       Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile yesiqulatho
         ekwiphepha lesi-4 uze uchonge imibuzo ebuzwe ngoncwadi olufundisiweyo
         kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule ukhethe oza kuyiphendula.

3.       Eli phepha loviwo linamaCANDELO amaTHATHU:

         ICANDELO A:        ISihobe                    (30)
         ICANDELO B:        INoveli/Uncwadi lwemveli   (25)
         ICANDELO C:        IDrama                     (25)

4.       Phendula imibuzo EMIHLANU iyonke:

         Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B NOMNYE
         kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo:

         ICANDELO A: ISIHOBE
         IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI.
         UMBONGO ONGAFUNDISWANGA – Ngumbuzo onyanzelekileyo.

         ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
         Phendula umbuzo OMNYE.

         ICANDELO C: IDRAMA
         Phendula umbuzo OMNYE.
5.       UKHETHO LWEMIBUZO KUMACANDELO                    B   (INOVELI/NONCWADI
         LWEMVELI) NECANDELO C (IDRAMA).

             Phendula KUPHELA imibuzo ekwinoveli/uncwadi lwemveli nakwidrama
              oyifundisiweyo.
             Phendula UMBUZO OSISINCOKO ube mNYE NOMFUTSHANE ube
              mNYE.
         Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba
         uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C. Xa uphendule
         UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule
         UMBUZO OSISINCOKO kwiCANDELO C. Sebenzisa itshekhlisti ukwenza
         oku.
6.       UBUDE BEEMPENDULO

             Umbuzo osisincoko kwiSihobe kulindeleke ukuba uphendulwe
              ngamagama ali- 190–240.
             Umbuzo osisincoko kwiNoveli, kuncwadi Lwemveli nakwiDrama
              kulindeleke ukuba uphendulwe ngamagama angama-340-390.
             Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo
              lwamanqaku. Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo
              nangokusemxholweni.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 3

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                3                  DBE/Novemba 2020
                                               SC/NSC

7.       Landela imiyalelo           ebhalwe    ekuqaleni   KWECANDELO   NGALINYE
         ngocoselelo.

8.       Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ulandela indlela ekunonjolwe
         ngayo kwiphepha loviwo.

9.       Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

10.      Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo:

         ICANDELO A:        Malunga nama-40 emizuzu
         ICANDELO B:        Malunga nama-55 emizuzu
         ICANDELO C:        Malunga nama-55 emizuzu

11.      Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 4

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            4                         DBE/Novemba 2020
                                           SC/NSC

ITHEYIBHILE YESIQULATHO
Le theyibhile yesiqulatho kulindeleke ukuba incedise abafundi bakwazi ukukhetha imibuzo
abaza kuyiphendula khon'ukuze bangafundi iphepha loviwo lonke.

ICANDELO A: ISIHOBE
Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
         INANI LOMBUZO                   UMBUZO          AMANQAKU              INOMBOLO
                                                                               YEPHEPHA
1.   'Ithemba'                           Umbuzo osisincoko         10              6
                                            sombongo
2.   'Intliziyo yam'                     Umbuzo omfutshane         10                7
3.   'A! Ngangomhlaba!'                  Umbuzo omfutshane         10                8
4.   'Umyolelo wexhego'                  Umbuzo omfutshane         10                9
                                     KUNYE
Umbongo ongafundiswanga: UNYANZELEKILE
5. 'Amasele phezu kodonga'        Umbuzo omfutshane    10              10
QAPHELA: Phendula umbuzo OMNYE OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE. Xa
           uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba
           uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C.
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo OMNYE.
6. Inkawu idliw'ilila                    Umbuzo osisincoko         25                11
                                            soncwadi
7.   Inkawu idliw'ilila                  Umbuzo omfutshane         25                11
8.   Nyana Wam! Nyana Wam!               Umbuzo osisincoko         25                14
                                            soncwadi
9.   Nyana Wam! Nyana Wam!               Umbuzo omfutshane         25                14
10. Ukhozi olumaphiko                    Umbuzo osisincoko         25                16
                                            soncwadi
11. Ukhozi olumaphiko                    Umbuzo omfutshane         25                16
                                            OKANYE
12. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli          Umbuzo osisincoko         25                18
                                            soncwadi
13. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli          Umbuzo omfutshane         25                18
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo OMNYE.
14. Buzani Kubawo                        Umbuzo osisincoko         25                21
                                            soncwadi
15. Buzani Kubawo                        Umbuzo omfutshane         25                21
16. Indlal'inamanyala                    Umbuzo osisincoko         25                24
                                            soncwadi
17. Indlal'inamanyala                    Umbuzo omfutshane         25                24
QAPHELA:          KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE OSISINCOKO
                  nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
                  Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI emifutshane.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 5

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                5                      DBE/Novemba 2020
                                               SC/NSC

ITSHEKLISTI

Sebenzisa le tshekhlisti ukuqinisekisa ukuba uphendule inani elililo lemibuzo.

ICANDELO                                AMANANI         INANI LEMIBUZO      TIKISHA
                                        EMIBUZO         EPHENDULWAYO      NGASEZANTSI
                                                                               ()
A: ISihobe
                                          1–4                 2
   (ISihobe esifundisiweyo)                                                emiselweyo)
           KUNYE
A: ISihobe
                                           5                  1
   (ISihobe esingafundiswanga)                                        ongamiselwanga)

B: INoveli/Uncwadi LweMveli
   (Umbuzo osisincoko
                                         6–13                 1
   soncwadi OKANYE umbuzo
   omfutshane)

C: IDrama
   (Umbuzo osisincoko
                                14–17            1
   soncwadi OKANYE umbuzo
   omfutshane)
QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
            OMDE nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
            Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI
            emifutshane.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 6

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         6                   DBE/Novemba 2020
                                        SC/NSC

ICANDELO A: ISIHOBE
IMIHOBE YESIXHOSA – B Ngombane
IMIYALELO
    Kweli candelo kubuzwe imibongo nezibongo EZINE ezifundisiweyo nombongo
     OMNYE ongafundiswanga.
    Ulindeleke ukuba uphendule nayiphi na imibuzo EMIBINI ebuzwe kwimibongo
     okanye kwizibongo ezifundisiweyo; KUNYE nombuzo omnye kumbongo
     ongafundiswanga okanye isibongo esingafundiswanga.
QAPHELA: Umbuzo ongombongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE ukuba
         uwuphendule. Qinisekisa ukuba ukhetha imibuzo EMITHATHU kweli
         candelo.
IMIBONGO EFUNDISIWEYO
Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
UMBUZO 1: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula umbuzo
olandelayo.
ITHEMBA – SEK Mqhayi
1        Singenzani n' emhlabeni,
2        Sizuzeni n' elizweni,
3        Xa singenalo ithemba,
4        Intsusa yokusebenza?
5        Singakwenza n' ukulima,
6        Sikuyeke ukulila,
7        Singayifuya n' imfuyo,
8        Xa ithemba lingekhoyo?
9        Singaya na eNkosini.
10       Ehleliyo ebomini?
11       Inye nje indlela yayo,
12       Ikukuthemb' amandl' ayo?
13       Yen'omzimb'udiniweyo,
14       Ontliziyo ityhafileyo
15       Omoy' udakumbileyo.
16       Akanje na ngofileyo.
17       Makafundiswe ithemba,
18       Aphakanyiswe lithemba,
19       Limhambisele phambili,
20       Limngenise ezulwini.
21       Le nt' ithemba iyinzulu,
22       Kwezomhlaba kwezezulu;
23       Ongenathemba ufile;-
24       Siph' ithemba ze siphile.
Phicotha umongo wesitanza ngasinye sesi sicatshulwa sombongo phantsi komxholo
wokubaluleka kwethemba.
Impendulo yombuzo osisincoko ngamagama angama-190–240.                               [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                               Tyhila iphepha

### Page 7

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          7                           DBE/Novemba 2020
                                         SC/NSC

UMBUZO 2: UMBUZO OMFUTSHANE

Funda lo mbongo ungezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

INTLIZIYO YAM – C Nqakula

1        Intliziyo yam indityhilela izinto ezininzi;
2        Iyandityhola yakuthanda, indisindise kananjalo.
3        Hayi madoda! Unzima lo mthwalo!
4        Umkhonto ololwe walubengu, awubinzi
5        Udale amanxeba afana nawale ntliziyo,
6        Mhla izanyazanyiswe yadutywa zizilingo,
7        Eziza ngongcwalazi, ezinzulwini zobusuku nangesifingo –
8        Okanye ndityholwa ngezinto endingazaziyo.

9        Intliziyo yam lusindiso lwam;
10       Intliziyo yam kukutshabalala kwam;
11       Indikhaphela ezindleleni zobulungisa;
12       Kanti nakwezingendawo iyandisa.

13       Mandiyithini ke le ntliziyo,
14       Xa imkhonza ngolu hlobo umniniyo?

2.1      Caphula umqolo kwisitanza soku-1, onika intsingiselo yokuba intliziyo inecala
         elibi nelihle.                                                                        (2)

2.2      Ngubani othetha kulo mbongo? Xhasa impendulo yakho.                                   (2)

2.3      Chaza ukuba lutyhila ntoni ngendlela intliziyo esebenza ngayo uchasaniso
         olukwimiqolo we-11 nowe-12.                                                           (2)

2.4      Nika umxholo walo mbongo ngesivakalisi ESINYE.                                        (2)

2.5      Ngqina uluvo lokuba isithethi sididekile kwikhaplethi yalo mbongo.                    (2)
                                                                                               [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 8

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         8                          DBE/Novemba 2020
                                        SC/NSC

UMBUZO 3: UMBUZO OMFUTSHANE

Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule uphendule imibuzo elandelayo.

A! NGANGOMHLABA! – SEK Mqhayi
     .....................................
1    NguSo-kugqononoza;
2    Udong' olubomv' olulil' inyembezi,
3    UMqanduli yinxil' engaphakathi,
4    UGoliva yingxow'okutshayela;
5    Sisiyangayanga, yindab' amaxhego,
6    Ubhityil' umnt' ohlal' engxoweni,
7    Ukutya kokuhamb' akuyi siswini
8    Kuhlal' ezinyaweni kweliphezulu,
9    Zekuthi ukuhla kuhle nomnqambulo.
10   Ngubo kaSoy' izel' amaqhinga
11   Kub' uyityil' ifatyi wayikhanyela,
12   Wayivimb' impi yaseBungeni,
13   Yindaba kaJoji zoKezala
14   Babambene ngelif' elisetyesini

15     Mzi kaDweb' unuk' amalongo.
16     Ndikhapen' ndikhapen' ndicand' ulwandle,
17     Ndiye kwaBomvana kowethu,
18     Hambani niyokufun' iMbong' enokholwa yiyo.
19     Mn' andifunwanga ndimoshiwe,
20     Mn' andifunwanga ndibalekile,
21     Hambani' nokufun' iMbong' eyokholwa nini,
22     Tumelan' umfana kokaMtoto,
23     OkaMtot' aye kuLudidi noWaqakata,
24     Ubuyil' umfana weza nelizwi
25     Uth' uLudidi noWaqakata balibele ziwatsha.
26     A! Ngangomhlaba! A! Ngangomhlaba!

3.1      Caphula umqolo OMNYE onika intsingiselo yokuba uNgangomhlaba
         unobungqwabalala kwimiqolo esukela kowoku-1 ukuya kowesi-4.                       (2)

3.2      Ngubani othetha kulo mbongo? Xhasa impendulo yakho.                               (2)

3.3      Chaza ukuba lutyhila ntoni uchasaniso olukwimiqolo we-18 nowama-21.               (2)

3.4      Nika umxholo walo mbongo ngesivakalisi ESINYE.                                    (2)

3.5      Ngqina uluvo lokuba imbongi iyakhalala kwimiqolo ye-16–21.                        (2)
                                                                                           [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 9

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                      9                         DBE/Novemba 2020
                                                     SC/NSC

UMBUZO 4: UMBUZO OMFUTSHANE

Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule uphendule imibuzo elandelayo.

UMYOLELO WEXHEGO – C Nqakula

         ......................................................................
1        Wena uphakathi kwabantu abaya kwamkela
2        Ukuba uya kusoloko nawe ubamamela.
3        Ngephanyazo uya kuzibona unenkumbula yabazali;
4        Xa ndisitsho, nyana wam andidlali.
         …………………………………………….
5        Ingqondo yakho mayisoloko iphaphamile,
6        Umphefumlo wakho usoloko uthozamile.
7        Maze ungasoloko ufinge iintshiyi;
8        Khululeka ukuze abantu bangakushiyi.

9        ' Z' ungemi ezimbobeni ubethe imilozi;
10       ' Z' ungabiyingcuka eqwengayo, ungabi lulo nokhozi.
11       Nyana wam, 'zube ngumkhonzi onyanisekileyo.
12       Ohlakaniphileyo, othobileyo, intsika ethembekileyo.

13       Ndithembise kananjalo ukuba akuyi kulibala,
14       Ube njalo uzifaka elangonaphakade ityala,
15       Ngokuthi umlibale uMdali wakho,
16       Okunike ubomi neentsuku zokonwaba kwakho.

4.1      Caphula umqolo kwisitanza soku-1 onika intsingiselo yokuba unyana
         wexhego uya kuhlala enabo abazali nokuba uyise akasekho.                                      (2)

4.2      Ithetha egameni likabani imbongi kulo mbongo? Xhasa impendulo yakho.                          (2)

4.3      Chaza ukuba lutyhila ntoni ngomnqweno wexhego uchasaniso olukumqolo
         we-10 nowe-11.                                                                                (2)

4.4      Nika umxholo walo mbongo ngesivakalisi ESINYE.                                                (2)

4.5      Ngqina uluvo lokuba ixhego lixhalabile kwisitanza sokugqibela salo mbongo.                    (2)
                                                                                                       [10]

                                                   KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                 Tyhila iphepha

### Page 10

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        10                          DBE/Novemba 2020
                                        SC/NSC

UMBONGO ONGAFUNDISWANGA (UNYANZELEKILE UKUBA UPHENDULWE)
UMBUZO 5: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
AMASELE PHEZU KODONGA – MM Duka no M Sondlo
1        Ewe, phezu kodonga lomlambo,
2        Bee dwadwalala abomlambo.
3        Uphume ngendlu umzi kaSele,
4        Kwenziwa njalo xa konakele,
5        Kuboniswane ngezidla usapho.
6        Ladum' ibandla kwahlokom' iindonga,
7        Kukhahlelw' inkonyana yohlanga,
8        Imbishimbishi enokukratsha,
9        Eyathetha ngeenyoka yampatsha,
10       Isith' iinyoka zibhejel' amasele.
11       Yahlala phantsi sele igwintsa,
12       Umqal' oluhlaza umfimfithisa.
13       Zagilan' iinduna ngezifuba,
14       Zathuthuzel' inkosi yathula.
15       Kwee nzwanga kungekho nosebezayo.
16       Vumbululu uXoxwazan' uNkonde,
17       Wathetha phezu kwesikhondo:
18       'Asikagqibi minyakana simanyiwe.
19       Uyise kaYoli ugwintiwe.
20       Ngamatatasholo amadoda akwaSele.'
21       Avunuka amadoda aguguma
22       Endumzela kwandila ugwaluma.
23       Kwalaml'Ndun'enkulu uNdubule:
24       'Madoda inyaniso iyahlaba.
25       Masifunzeni saphela kulo mhlaba.'
26       Vu phantsi iNduna kad' ibilinga.
27       Yancin' amehlo yang' iyacinga
28       Kwee thu mrhutyululu werhamba,
29       Kwaqala mcebi-cebo ukusaba.
30       Yee zulumbele loo ndimbane.
5.1      Xela injongo yentlanganiso yale mini ngokwesitanza soku-1.                        (2)
5.2      Khankanya amalungu akwaSele abe maBINI awayezimase le ntlanganiso.                (2)
5.3      Ngqina intsingiselo yesaci esithi, 'inyoka nesele' ngokubhekiselele kulo
         mbongo.                                                                           (2)
5.4      Tyhila isigqebelo esibonakala kumazwi kaNdubule anomgca ngaphantsi
         kunye nakwisenzo sakhe esikwimiqolo 28-29 ebhalwe ngqindilili.                    (2)
5.5      Xhasa okanye uchase uluvo lokuba lo mbongo ngowopolitiko.                         (2)
                                                                                           [10]
                                                       AMANQAKU ECANDELO A:                30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 11

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        11                        DBE/Novemba 2020
                                        SC/NSC

ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI

IMIYALELO

   Kweli candelo kubuzwe iiNoveli ezimbini noNcwadi Lwemveli.
   Khetha imibuzo kwiNoveli oyifundisiweyo.
   KwiNoveli ngaNYE nakuNcwadi Lwemveli kubuzwe imibuzo emiBINI,
    OSISINCOKO SONCWADI NOMBUZO OMFUTSHANE, ukususela kumbuzo 6
    ukuya kumbuzo 13.
   Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.

QAPHELA: Xa ukhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo B (kwiNoveli
         okanye kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba ukhethe umbuzo
         OMFUTSHANE kwiCandelo C (kwidrama).
         Xa ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo B (kwiNoveli okanye
         kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba ukhethe umbuzo
         OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo C (kwidrama).

UMBUZO 6: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

INKAWU IDLIW' ILILA – S Kula

Phicotha indlela isimo sentlalo esiwufuthele ngayo umxholo wolwaphulo mthetho kule
noveli.

Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390.                  [25]

UMBUZO 7: UMBUZO OMFUTSHANE

INKAWU IDLIW' ILILA – S Kula

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA A

Wayephakathi ngoluthi, intloko yakhe ingqukuvana okwebolosana likasolontsi.
Wayenamehlo amhlophe afana nakamama wakhe uNomacebiso, uMaNdungwane
kodwa ngebala elikhanyayo efuze kowabo.

Yena noMfuneko Mnenga babeyinyoka nesele. Kaloku uMfuneko wayekhala
ngokuthathelwa umntu wakhe, uHlengiwe Mdushane, nguMfezeko lo kangangokuba 5
bakhe baphantse ukubulalana ngezikhali bembanga.

'Mfezeko, ufuna ntoni emntwini wam?' wabuza uMfuneko etyhale amehlo.
Kwakukusasa beseofisini yabo. 'Ndifuna ntoni emntwini wakho? Ngumntu wakho
ongubani lowo? Wabuza ebumangala uMfezeko. 'Ufuna ntoni kuHlengiwe?'

'Akayontombi na uHlengiwe le nto undibuza loo nto? Khona, ubhalwe ebunzi ukuba 10
ngumntu wakho? 'Akunakuthetha obo bubhanxa maan wakugqiba ukundidla izithende
etsherini yam!' watsho esondela kuye kancinci uMfuneko efutheka ngumsindo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 12

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           12                        DBE/Novemba 2020
                                           SC/NSC

'Into endiyaziyo mna yeyokuba kudala uHlengiwe ekwalile. Eyokuba ungafuni kwaliwa
yindaba yakho leyo.' Watsho uMfezeko isandla sakhe sibambe umkhono wekati
esinqeni sakhe. Wayelindele nje ukuba uMfuneko amthi cha, esithi ufuna 15
ukumqhekeza ubuchopho azokubhadla kakuhle.
Andikamncami uHlengiwe lo umphithikezayo. Ndicela uhlukane naye ukuba
akufuni nto embi. Yamenzela umsindo uMfezeko le ntetho kaMfuneko idelelayo,
ngabula yena. 'Andinakuyiva ngawe loo nto! Engekatsho yena uHlengiwe ukuba
uthandana nawe andikazi kumyeka. Ungenza oyenzayo wena qha.' Watsho 20
uMfezeko owayesethenjisiwe yintombi. 'Siza kubona ke mfana wakuthi ukuba
kuza kugqibela bani na,' watsho uMfuneko …

7.1      Xela isenzo esibonisa ukuba uMapheza unesakhono sokuphanda kule noveli.             (2)
7.2      Ngqina ngezehlo eziBINI ukuba uMapheza noMfuneko bayinyoka nesele.                  (2)
7.3      Xela ukuba ekupheleni kwenoveli kwagqibela bani ngokwesi sifungo
         sikaMfuneko sibhalwe ngqindilili. Xhasa impendulo yakho.                            (2)
7.4      Nika iimpawu eziMBINI zenqanaba lengabula zigcawu ezivela kwesi
         sicatshulwa.                                                                        (2)
7.5      Tyhila indima yomxholwana wothando ekukhuliseni umxholo wolwaphulo
         mthetho.                                                                            (2)
7.6      Cacisa ukuba ixesha lasebusuku lilikhulise njani eli ibali.                         (2)
7.7      Ingaba isiphelo sale noveli sibe sisiyoliso okanye intlekele? Xhasa impendulo
         yakho.                                                                              (2)
ISICATSHULWA B

'Mfo kaZikhali, asinako ukusebenza nababulali abakwangabakhuseli bezikrelemnqa.
UMfuneko noNqoza kufuneka benqunyanyisiwe emsebenzini wabo ngawo lo mzuzu lo
gama sisenza uphando ngezi zityholo zixelwa nguMapheza,' watsho uNjinga.
'Liyinyaniso elo Holomi. Ukuba ngenene nangenyaniso bangabatyholwa kule nto,
kufuneka senze ngabo umzekelo. Kufuneka bawazi ukuba umthetho uyasebenza                 5
nakubantu bomthetho uqobo,' wangqina ngelo uNkomo.
Ngokwenene yathi ifika imini emaqanda, wabe uMfuneko noNqoza bebethwa ngumoya
elokishini. Ilishwa labo ke kukuba banqunyanyiswa ngaphandle komvuzo wenyanga
ngenxa yobunyekenyeke bezityholo zabo.
'Inene uMfuneko lo unzulu,' watsho uBhadula ebona uMnenga noNqoza bephuma                10
e-ofisini kaNjinga bemanyonywana. 'Akanelanga nje kukuba nzulu, ungcolile,
ngusathana wepolisa elingcolisa inkonzo yesipolisa,' wangqina watsho uGqazana.
'Eyam ingqondo incamile namhlanje,' watsho evuthulula izandla uBhadula kukungabi
nabhongo. 'Sisigebengakazi somfazi esiya sikaYangaphi esifanelwe kukuya kuvalelwa
sodwa kwesimnyama isisele,' watsho uGqazana.                                             15
'Ufanelwe sisihogo samanz' abilayo!' wagqibezela ngelo uBhadula. Wathi nje ukuba
asifulathele isikhululo samapolisa uMfuneko ukugxothwa kwabo, wacofa inombolo
kanomyayi kaThantaswa emxelela ukuba iliwa libheke umoya.
'Bayive ngabani aba bantu into yokuba ubufuna ukubulala uMapheza?' wabuza
exhalabile uThantaswa. 'Ndikrokrela uMapheza buqu.'                                      20
'Yena eyive ngabani njengokuba evuka ekufeni nje?'
'Andikazi okwalo mzuzu kodwa ndiza kuzama nam ukwenza uphando ngaloo nto.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 13

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         13                            DBE/Novemba 2020
                                         SC/NSC

7.8      Cacisa la mazwi athi, '...        lipolisa   elingcolisa   inkonzo   yesipolisa'
         ngokubhekiselele kuMfuneko.                                                             (2)

7.9      Sivuselela eyiphi ingcinga isenzo sikaBhadula esibhalwe ngqindilili?                    (2)

7.10     Tyhila isigqebelo esikwisenzo sokunqunyanyiswa kukaMfuneko emsebenzini
         ngaphandle komvuzo.                                                                     (2)

7.11     Cwangcisa iziganeko ezingezantsi ngokokulandelelana kwazo kule noveli:

         A       Ukunqunyanyiswa kukaMfuneko noNqoza emsebenzini.
         B       Ukukhonjwa kukaMfuneko noNqoza nguNontsikelelo.
         C       Ukushiywa kukaNqoza nguThembakazi.                                              (3)

7.12     Nika umyalezo odluliswa yile Noveli.                                                    (2)
                                                                                                 [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 14

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           14                          DBE/Novemba 2020
                                           SC/NSC

UMBUZO 8: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Thamsanqa

Phicotha indlela isimo sentlalo         esiwufuthele   ngayo   umxholo   wokungakwazi
ukuzithathela izigqibo kule noveli.

Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390.                       [25]

UMBUZO 9: UMBUZO OMFUTSHANE

NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Thamsanqa

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA C

Kwalile ngesiqingatha sentsimbi yeshumi lahlokoma ixesha, latsho ngentlokomo
enkulu, kuba lalithiyelwe ukwenjenjalo. Ingxolo yalo yabangathi yileyo yokubethwa
kwamagogogo ezilokishini ezinzulwini zobusuku xa kuphela umnyaka omdala kungena
omtsha. Ngenene kwakusahlulelana ubomi obudala kuThole kungena ubomi obutsha
angabaziyo, belabafileyo. Lathi ukuba litsho ixesha zatsiba kuye ezi zinto zimkhulula 5
zimqamangela izandla zozibini ngasemva zimphamba ngeempama zimkhomba
emnyango. Waqhutywa waya kukhutshelwa ngaphandle kwelokishi, yekoko
ukukhweza naye ucingo besihla besiya echibini. Imizuzu yayilishumi linesihlanu ibethe
intsimbi yeshumi elinanye awayeza kuphoswa ngayo emanzini. Ukususela
ekubotshelelweni kwakhe endlwini umthandazo wakhe wawumnye ingothi.                   10
'Nkosi ukuba ndingaphuncula kula makhamandela ndizibone ndingosindileyo
inkulu into endingakwenzela yona, igama lakho ndingalibonga njalo.'
Bathe xa balushiyayo ucingo lwelokishi kwabonakala ukufa kumkhweba ezantsi bunje
ngamanzi echibi.
Kanye xa balushiyayo ucingo kwathi gqi umqokozo wamapolisa ngomgaqo oza 15
ngelinye icala ukhweza ucingo olo ukhwele iibhayisikile, suka zee dungu ezi zihange
zabaleka zimshiya ngemva ebotshwe izandla ngezo ntambo. Afike abuza amapolisa
ukuba kungaba kuhleni na, wee cwaka engaphenduli. Amfaka iithotshi emehlweni
efuna ukuqonda ukuba ungubani na; afika umfo exwebe eluthwebetshu, ubuso buyiloo
nto kukudumba zimpama namanqindi. Amkhulula ezo ntambo zazisezandleni.              20

9.1      Xela isenzo esibonisa ukuba uThole unesakhono sokuthetha kule noveli.                (2)

9.2      Ngqina ngezehlo eziBINI ukuba uThemba noSonwabo bangamaphuth' ahlath'
         inye kule noveli.                                                                    (2)

9.3      Ingaba sazaliseka isibhambathiso esenziwa nguThole ngokwentetho yakhe
         ebhalwe ngqindilili? Xhasa impendulo yakho.                                          (2)

9.4      Nika iimpawu eziMBINI zenqanaba lokuyondelelana okanye ukujiya kwezinto
         kwesi sicatshulwa.                                                                   (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 15

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           15                        DBE/Novemba 2020
                                           SC/NSC

9.5      Tyhila indima yomxholwana wothando ekukhuliseni umxholo wokuthatha
         izigqibo ezizizo uzilandele.                                                        (2)

9.6      Cacisa ukuba ixesha lasebusuku lilikhulise njani eli ibali.                         (2)

9.7      Ingaba isiphelo sale noveli sibe sisiyoliso okanye intlekele? Xhasa impendulo
         yakho.                                                                              (2)

ISICATSHULWA D

Emva kwethuba bencokola, seziphelile neentlonana ebenazo uThozama ekuqaleni
ebuyela ekumqheleni kwakhe okudala, sel'emana ukukhala ngobhuti Thole futhi,
wavakala uMangaliso esithi, 'Thozama ndibuyile emfundweni owawundicebise ngayo.
Ke, andiz'ukutsho kuwe ukuba umbulelo wam ungakanani na. Ungasowuzicingela.
Nguwe owaziyo njengoko nam ndisazi ukuba ndinjenje namhlanje, kungenxa yakho.            5
Njengokuba undibona nje ngoku ndijongwe ngumsebenzi onzima wokondla izimvu
zikaThixo, umsebenzi wokuphilisa imiphefumlo. Ke kulo msebenzi andinaye
umncedisi, ubungebi nguye na umncedisi wam Bhelekazi? Iinzima zam ibe zezakho?
Ube yintonga yam esekhosi? Kuba ngaphandle kwakho ndifumana obu bomi
bungendiyoleli.'                                                                         10
Emva kokuthi cwaka umzuzu uThozama kucaca ukuba uyacinga wabonakala
encuma ejonga emehlweni kuMangaliso esithi, 'Yintoni na le ngoku uyithethayo Bhuti
Thole? Uthetha ukuba nam mandibe ngumfazi womfundisi phantsi kwakho?
Ndingazange ndimbone nje okanye ndive ukuba wakha wakho umfundisi womfazi uya
kuqala ngam?'                                                                            15
'Hayi Thozama musa ukundigezela, usenokuya kugeza kwakho kwakudala? Uyaqonda
nje ukuba ndimdala ngoku? Akundoyiki?' Watsho uMangaliso emjamela, phofu
encumile. 'Kanti uthini na andikuva kaloku? mna ndicinga ukuba uthi mandibe
ngumncedisi wakho ebufundisini,' watsho ehleka uThozama. 'Ndifuna sitshate
Bhelekazi, ube ngumfazi wam sahlulwe kukufa sobabini. Umsebenzi omhle                    20
owawuwuqalile wuqabelise mntan' asekhaya.

Ukuwa nokuphakama kum ndikufumanisa kuxhomekeke kuwe, ...

9.8      Cacisa intetho kaThole ethi, 'ukuba ndinjenje namhlanje, kungenxa yakho'
         ngokwasebalini.                                                                     (2)

9.9      Sivuselela eyiphi ingcinga isenzo sikaThozama esibhalwe ngqindilili?                (2)

9.10     Tyhila isigqebelo esikumazwi kaThole anomgca ngaphantsi.                            (2)

9.11     Cwangcisa iziganeko ezingezantsi ngokokulandelelana kwazo kule noveli:

         A     Ukuthunyelwa kukaMangaliso eGeorge Goch.
         B     Umtshato kaMangaliso noThozama eRhawutini.
         C     UMangaliso wenza intetho enge'khwele nobukhwele' eSt Peters.                  (3)

9.12     Nika umyalezo odluliswa yile Noveli.                                                (2)
                                                                                             [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 16

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         16                         DBE/Novemba 2020
                                         SC/NSC

UMBUZO 10: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

Phicotha indlela isimo sentlalo esiwufuthele ngayo umxholo wengcinezelo kule noveli.

Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390.                       [25]

UMBUZO 11: UMBUZO OMFUTSHANE

UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi, wandule uphendule imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA E

Kwathi merhe uvalo xa ndijika ndijonga ngqo kuloZo. Ndandingazi ukuba ndizakufika
ndithini na, kodwa kuba iqhinga aliphekwa, lavela icebo lwakuvuleka ucango ekubeni
ndinkqonkqoze kathathu. UMamCwerha wema waxaba emnyango wandijonga, nam
ndamjonga. Loo mehlo athe gqa afana nawentombi yakhe kohluke nje ubungqebesha
bomlomo njengokuba owentombi wawuncweliwe nje itsho ngemisebe ethe bhu phezu 5
kwamehlo. Ndingekavuli umlomo wathi gu bucala endivulela umtyhi ukuba ndingene.
Nam andalibazisa, ndangena kwigumbi lokuhlala ekwakungekho nto ingabengezeliyo
kulo ngenxa yokucoceka.
Ixhegokazi lalatha isitulo ndachopha, lashiyeka lona limi phaya entla. Ndalibona
lindiqala ezantsi ukundijonga, lenyuka nam lingangxamanga laya kundiphuma phezulu. 10
Laphinda lawahlisa amehlo lehla nam laya kutsho ezinzwaneni, lakha lawazinzisa
kulaa mkhono webrukhwe ukrazukileyo, landula ukuwaqabelisa phezu kwentloko yam
amehlo, lakhangela phandle, lathula libumbe umlomo okungathi limumathe nto. Andazi
ukuba ndikhuthazwe yintoni na, kodwa ndiziva sendibuza ukuba ukho na uNokuzola
ngekhaya elo.                                                                      15
Hayi akakho mntan'am okwangoku, ndingazi ke ukuba uya kubuya nini na'
ndandilindele ukubhekiswa eNdenxa, ndothuka kakhulu ndakufumanisa ukuba lo
mama akasiso esi sikhohlakali abikwa sona nayintombi yakhe. Elokishini iphela uCwe
wayesaziwa ngokungabi nalusini, kungekho mntu uthetha nantoni na kuye esiva.

11.1     Xela isenzo esibonisa ukuba uMfazwe ulwe ingcinezelo kule noveli.                    (2)

11.2     Ngqina ngezehlo eziBINI ukuba abantu abaMhlophe nabaMnyama bayinyoka
         nesele kule noveli.                                                                  (2)

11.3     Ingaba uMfazwe waphinda wambona na uNokuzola? Xhasa impendulo
         yakho.                                                                               (2)

11.4     Nika iimpawu eziMBINI zenqanaba lokuyondelelana okanye ukujiya kwezinto
         ezikwesi sicatshulwa.                                                                (2)

11.5     Tyhila indima yomxholwana wothando ekukhuliseni umxholo wokungcatshana
         kwabantu abaMnyama.                                                                  (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 17

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           17                        DBE/Novemba 2020
                                           SC/NSC

11.6     Cacisa ukuba ixesha lasebusuku lilikhulise njani eli ibali.                            (2)

11.7     Ingaba isiphelo sale noveli sibe sisiyoliso okanye intlekele? Xhasa impendulo
         yakho.                                                                                 (2)

ISICATSHULWA F

'Mfundisi andizi kukuxokisela, akuzange kulunge nto. Ixhego alizange lithathe thuba
lide etrongweni, lalala alavuka. Yingxelo yamapolisa leyo.Ixhegokazi lona ndiyabona
alizange likwazi ukumelana nomothuko, lalandela kancinci nje emva kweveki,
yintliziyo.' Njengokuba kusithiwa indoda ayilili iyangqukruleka, kum zehla ngezidlele
iinyembezi. Kwandithatha ixesha elide phambi kokuba ndimbuze ezinye izinto 5
zasekhaya uSiphiwo.
Ngaphandle kukaSiphiwo zazininzi iintwana ezazisuka kwaQaka ezinye zazo zisuka
kanye eFunda, phofu uninzi lwazo ingezizo eziya zazisoloko ziphambili kwizinto
ezinoqhushululu esikolweni. 'Ngooxhents'enyeleni abo,' atsho uSiphiwo ndakumbuza
ngezo ntwana zazisoloko zingoondiyatsha. Omnye umfo owafika noSiphiwo 10
nguThembekile, esenesiya isimilo sakhe soyikisayo.
'Njengokuba ungakwazi nokuthuka nje Thembekile, uza kuloyikisa njani utshaba?'
Ndakha ndambuza umfo omkhulu ngenye imini.
Hayi ndiya kubona xa sendibhekene nemeko Bhut'F 'Yayiba kuphela kwempendulo
yakhe leyo, umfo ongakuthandiyo ukuthetha, Kwiintwana endiziqhelileyo inguye 15
kuphela ondibiza ngoBhut'F. USiphiwo omfutshane naye wawela imida, kodwa
wanethamsanqa lokubalelwa kwabo kwathiwa mabaye kufunda ezomthetho eNgilane.
Kwisingqala endandinaso, ndizokuthuthuzelwa kwanguSiphiwo ngelithi kungcono
kutat'uNcibane ukuba liyaziwa apho likhoyo ingcwaba lakhe, ndiya kuliboniswa mini
ndabuya ukuba ndide ndabuya. Kukho bona ootata nabanye abaninzi ekungaziwayo 20
ukuba banyamelele baphelela phi, bangcwatyelwa phi. Watsho enyanisile.
Yatsho yathatha kude ukucinga ingqondo yam, ndikhumbula amahlandinyuka
endihlangene nawo ...

11.8     Cacisa ukuba 'ngooxhents'enyeleni' kweentwana ngokwentetho kaSiphiwo.                  (2)

11.9     Sivuselela eyiphi ingcinga isenzo sikaMfazwe esibhalwe ngqindilili?                    (2)

11.10    Tyhila isigqebelo esikwisenzo sikaMfazwe sokutshikilela uNokuzola ngenxa
         yobukhwele.                                                                            (2)

11.11    Beka iziganeko ezingezantsi ngokokulandelelana kwazo kwibali lale noveli.

         A    UMfazwe ulwa noKhonjwayo.
         B    UMfazwe udutyulwa emlenzeni.
         C    IMthontsi itshatyalaliswa ngumkhosi waseMzafrika.                                 (3)

11.12    Nika umyalezo odluliswa yile Noveli.                                                   (2)
                                                                                                [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 18

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         18                      DBE/Novemba 2020
                                         SC/NSC

UNCWADI LWEMVELI

UMBUZO 12: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye

Phicotha indlela isimo sentlalo esiwufuthele ngayo umxholo wocalucalulo kwintsomi
uNongqawuse nakwisibongo esithi 'USilimela'.

Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390.                  [25]

UMBUZO 13: UMBUZO OMFUTSHANE

UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana Nabanye

Funda ezi zicatshulwa         zoncwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA G

                              UMVUNDLA NEENGONYAMA

Kwathi ke kaloku ngantsomi, uMvundla wahamba uhambo, ufuna ukuya kubona
amanye amazwe, njengoko ifanele ukwenjenjalo indoda ese inkulu. Wahamba,
wahamba, wathi ngorhatya kusuku lokuqala wachola umpu, kunye nengxawa. Wavuya
kakhulu umf'omkhulu kukuwufumana, waphosa egxeni, wahamba nawo. Uhambile
ucanda iintsunguzi ngeentsunguzi, usinga apho ungaziyo. Kuthe ngosuku lwesibini 5
wabona iintsiba zencanda wazichola wahamba nazo.

Emva koko wadibana noFudo luhamba ezalo iindlela. Ubulisile uMvundla kulo mfo
uzicothelayo ngathi usindwa liqokobhe, lwavuma uFudo. Kwabuzwana impilo
kwancokolwa kwayinto emnandi. Lwavakala lubuza uFudo imvelaphi kuMvundla lowo.
Wachaza ngovuyo uMvundla wathi ukuphetha walucela uFudo olo ukuba luhambe 10
nawo. Lukhe lwathandabuza uFudo, lusithi, 'ndingakwazi nje ukukhawuleza, singathini
ukuhamba kunye sobabini?' Waphendula ngokulula uMvundla usithi, 'ayinamsebenzi
loo nto, mfondini, kuba ndiya kukubophelela ngomnxeba apha emva kwam, ukuze
ndikurhuqe ngolo hlobo kuzo zonke iihambo zethu. Eli cebo labonakala lilungile
kuFudo olo lwaqala lwathakazela. Yeka ke, ukunduluka kwabo, beyinto enjalo yentsini 15
uMvundla utsalana noFudo! Bahamba, bahamba iintsuku ezininzi, bada baya kufika
kumngxuma omkhulu. UMvundla uvelise icebo lokuba bangene phakathi kuloo
mngxuma, kuba kubonakala ukuba bahamba kwilizwe elinamarhamncwa
amaninzi.Bangena balalisa apho.

Kwathi kanti kukho iingonyama ezininzi apho kwelo zwe, waye loo mngxuma ukufuphi 20
nesigqubo sazo. Kwelo lizwe kwaye kungekho mivundla namafudo, ililizwe elihlalwa
ngamarhamncwa amakhulu, anjengeengonyama neendlovu. Ngenxa yaloo nto ezo
ngonyama zazingawazi umvundla, zingalwazi nofudo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 19

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            19                        DBE/Novemba 2020
                                            SC/NSC

Zathi ekufikeni kwazo iingonyama apha ngakulo mngxuma, zeva ngevumba ukuba lo
mngxuma, uhlala uze, namhlanje unesilo esithile esingaziwayo. Iingonyama zavala 25
phambi kwawo. Ephambili kuzo ikhwaze yabuza isithi, 'usisilo sini na wena oze
kusiqala kulo mngxuma wethu?' Izilwanyana ezi zozibini zeva zifile kukoyika, kodwa
uMvundla wona wahle waqonda ukuba kufuneka uthethe ngobulumko ukuze basinde,
bangaqwengwa ngaloo marhancwa akhohlakeleyo kunene.Waphendula ngoko
uMvundla ngelizwi elizinzileyo elidokodoko usithi, 'Musani ukundikhathaza 30
zintwanandini, ndisafuna ukulala. Ndisisilo eningasaziyo nina, esiyinkosi yazo zonke
izilo. 'Zothuka kunene iingonyama kukuva intetho enje, zanqwenela ukunga
zingasibona isilo esinokuba yinkosi kunazo. Yavakala enye isithi, 'usithi uyinkosi nje,
kungokuba umkhulu kangakanani na? Waphendula uMvundla wathi, 'ndimkhulu
ngokugqithisileyo'. Yavakala enye isithi, 'khawusixelele nkosindini, ungangendlovu?' 35
Wahleka kakhulu umvundla, ukuyidela indlovu usithi, 'Yho! Yintoni leyo indlovu? Ifana
nentakumba nje kum.' Zaqala kaloku ngoku zandweba iinkunzi zeengonyama, kwakho
ezidedela phaya, zaqala zangenelwa luloyiko.

Lide lavakala ixhego lengonyama, lisithi, 'Kaloku nkosi le nto ingumlomo ayibekwa
siziba. Khawenze siqonde ukuba ngenene umkhulu.                                   40

13.1     Xela isenzo esibonisa ukuba uMvundla ukrelekrele kule ntsomi.                       (1)

13.2     Ngqina ngezenzo eziBINI ukuba ubudlelwane obuphakathi koMvundla
         noFudo babubuhle kule ntsomi.                                                       (2)

13.3     Ingaba wazikhusela          ngempumelelo    umvundla   kwiingonyama?   Xhasa
         impendulo yakho.                                                                    (2)

13.4     Nika iimpawu eziMBINI zenqanaba lokuyondelelana okanye ukujiya kwezinto
         kwesi sicatshulwa sentsomi.                                                         (2)

13.5     Cacisa uncedo lomngxuma omkhulu ekusindiseni uMvundla noFudo.                       (2)

13.6     Sivuselela eyiphi ingcinga isenzo soMvundla noFudo esibhalwe ngqindilili?           (2)

13.7     Ingaba isiphelo sale ntsomi sibe sisiyoliso okanye intlekele? Xhasa impendulo
         yakho.                                                                              (2)

13.8     Nika umyalezo odluliswa yile ntsomi.                                                (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 20

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         20                         DBE/Novemba 2020
                                         SC/NSC

ISICATSHULWA H

NGURHULUMENTE WETHU LO!

1        Vi-i-i-tyo-o-o!
2        Nqand' ezo nkomo kwedini sigoduke!
3        Nqand' ezo nkomo kwedini limkil' ilanga
4        Nqand' ezo nkomo kwedini sizokusenga
5        Nqand' ezo nkomo kwedini kukud' ekhaya
6        Le inco yona ililelwa linkonyan' ekhaya.
7        Le irhwexu yona kosa seyibek' elayo inkonyana.
8        Ezi zilunga zona zozalis' amathunga
9        Ndatsho ndalamba ndilambel' umthub' ontubululu
10       Ndatsho ndalamba ndilambel' umvub' omphokoqo
11       Ndatsho ndalamba ndilambel' umvub' omphothulo
12       NguRhulumente wethu ke lowo!

13       Vi-i-i-tyo-o-o!
14       Nqand' ezo nkomo kwedini sigoduke
15       Andiphelelang' apha mna ndisaya kude
16       Bath' ooBhomoyi makhe ndithi gqi kwaNokholeji
17       Bath' ooMadiba makhe ndithi gqi eFort Hare!
18       Bath' le nt' ibubugqwetha ngathi ingandivul' amehlo!
19       Tyhini! kant' umntakwethu utoshalaza phantsi kweBhulu?
20       Tyhini! kanti udade wethu utatsalaza phantsi kwedla-gusha?
21       Tyhini! Mandivul' iincwadi ndiphand' iindlela zokumtsala
22       Ndivul' iincwadi nditsal' owakuth' umntu!
23       NguRhulumente wethu ke lowo!

13.9     Khankanya imibala emiBINI yeenkomo ekwisitanza soku-1.                             (2)

13.10    Chaza ukuba kuqaqambisa ntoni ngexesha ukuphindaphindwa kwebinzana
         elithi, 'Nqand'ezo nkomo kwedini sigoduke!' kwimiqolo 2–5.                         (2)

13.11    Nika umfanekiso ngqondweni ozotywa libinzana elingqindilili kumqolo wesi-9.        (1)

13.12    Chaza isakhiwo sangaphandle sesitanza sesi-2.                                      (2)

13.13    Xela ingcinga evuselelwa yimiqolo yama-21–22.                                      (1)

13.14    Myalezo mni odluliswa sisitanza sesi-2?                                            (2)
                                                                                            [25]

                                                       AMANQAKU ECANDELO B:                 25

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 21

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         21                        DBE/Novemba 2020
                                         SC/NSC

ICANDELO C: IDRAMA

IMIYALELO

   Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiiDrama ezimbini, ukususela kumbuzo 14 ukuya
    kumbuzo 17.
   KwiDrama ngaNYE kubuzwe imibuzo emiBINI, OSISINCOKO SONCWADI kunye
    NOMBUZO OMFUTSHANE.
   Khetha umbuzo ube MNYE uwuphendule.
QAPHELA: Xa ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B (kwiNoveli okanye
         kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba ukhethe umbuzo
         OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo C (kwidrama).
         Xa ukhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo B
         (kwiNoveli okanye kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba
         ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo C (kwidrama).

UMBUZO 14: UMBUZO OSINCOKO SONCWADI

BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa

Ababhali bagqamisa iimpazamo ezenziwa ngabalinganiswa xa bedlulisa imiyalezo
yabo. Ngqina ubunyani bolu luvo ugxile kuMaGaba noZwilakhe kunye
noNomaMpondomise noGugulethu.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390.                    [25]

UMBUZO 15: UMBUZO OMFUTSHANE

BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA I

UGUGULETHU:          Noko bobawo le ndawo yokubona bendinicela ukuba niyiyekele
                     kum, ningade nixambulisane ngayo kakhulu.
UNYANISO:            Ucela ukuba uzibonele?
UGUGULETHU:          Ewe bawokazi.
NYANISO:             Wazini wena ngomfazi? Uyazazi iimpawu ezifunekayo emfazini, 5
                     nokuba nje ufuna intombi ezidlele zibomvu?
UGUGULETHU:          Ayizo zidlele ezibomvu bawokazi.
UNYANISO:            Into ekunayo?
UGUGULETHU:          Ndifuna ukuzikhethela intombi endiyithandayo nokuba iliso linye,
                     ndiyazazi izinto ezifuneka emfazini.                             10
UNYANISO:            Ziinto zini ezifuneka emfazini?
UGUGULETHU:          Isimilo, ukudibana kwezimvo kumfazi nendoda yakhe njalo njalo,
                     kanti ke kwezo nto, luthando imbalasane.
UNYANISO:            Ke uqonde phi ukuba asizi kukhethela intombi enezi zibakala
                     uzibekayo?                                                       15

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 22

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        22                         DBE/Novemba 2020
                                        SC/NSC

UGUGULETHU: Inganazo, kodwa ke ukuba andiyithandi, zonke ezo nto
            ngamampunge.
UNYANISO:   Utsho ke umfana zidwesha.
UZWILAKHE   Utsho, ke nina nithini?
UMTHETHO:   Noko mna bendivuma mawethu; andazi ke nina nokuba nithini na. 20
            Xa nditshoyo andinqandi luvo lwenu.
UZWILAKHE:  Noko ke mawethu xa kunje ndingxamele ukuba liyilo. Ndingxamele
            ukuba liyilo xa inguwe kanye mfo kabawo Mthetho lo uvumela into
            elolu hlobo, usithi umfana makazibonele umfazi akholwe nguye, ibe
            izolo oku bekutshata umfana wakho, umfana wakho oyibonelwe 25
            nguwe intombi. Kutheni na nto zakuthi ngathi nifuna ukuwona
            nje lo mzi kaBhungane? Lisiko enakha naliva phi elo apha
            eMaHlubini, eli lokuba umfana azibonele umfazi ooyise bekho
            bengafanga?

15.1     Nika iimpawu eziMBINI zedrama ezibonakala kwesi sicatshulwa.                         (2)

15.2     Chaza iingcamango eziMBINI ezidala impixano kulo mdlalo.                             (2)

15.3     Xela isizathu asibekayo uGugulethu xa efuna ukuzikhethela umfazi.                    (2)

15.4     Chaza indima edlalwe nguMthetho kule ngxubakaxaka ikulo mdlalo.                      (2)

15.5     Sithathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa? Xhasa
         impendulo yakho.                                                                     (3)

15.6     Nika injongo kaZwilakhe ngemibuzo ebhalwe ngqindilili.                               (2)

ISICATSHULWA J

UGUGULETHU: Akuphuphi mfo kaMqubuli, ophuphayo ngosebuthongweni.
            Asimbono waye ungalami nokwalama. Zizidumbu zabantu ezi
            ziqungquluze apha. Ligazi labantu eli limpompozayo liphuma
            emanxebeni. Bona! Bona nalo lingumqukuqela ukuya kuphuma
            emnyango. Mfondini yini na ukuba ume ulibazise? Akundiqhubi 5
            ngani na? Ndiqhube! Ndiqhube undise kwabomthetho, ngoku
            ndijonge kwinkalo yokugqibela, angxamele ukufezwa amadinga,
            ndanele ziinto zomhlaba, kungcono ndishenxe kuwo ndiwushiye.
            Nokokuba ndiya phi na ke kwazi Ophezulu. Nokuba ndiya
            kwesibomvu nguye owaziyo, nguye oya kwahlula. Mfondini 10
            ndiqhube!      Ndiqhube!   (Uyaphuma       uBaleni)  Liyaduduma!
            Liyaduduma! (uthetha yedwa) Namhla iintambo ziyafinyezwa. Kowu!
            Kazi uphi na ubawo ngezi mini akhe abone imisebenzi yezandla
            zakhe. NomaMpondomise! NomaMpondomise! Ndiyeza sithandwa!
            Ndiyeza! Akwaba bendothi ndihlale ekunene kwakho kwelo lizwe 15
            lizayo. (Kufika amapolisa)
USAJINI:    Awu Mnumzana Zilindile, yini le ndiyibonayo? Kwenzeke ntoni?
            Bekutheni?

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 23

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         23                          DBE/Novemba 2020
                                         SC/NSC

UGUGULETHU:          Buzani kubawo.
USAJINI:             Simelwe kukuthini ke xa kunje?                                  20
UGUGULETHU:          Nimelwe kukwenza umsebenzi wenu.
USAJINI:             Hamba ke sihambe.
UGUGULETHU:          Nantso ke indlela. Kuyiwa phi ke ngoku?
USAJINI:             Kumantyi.
                     (Phambi kwemantyi)                                              25
UMANTYI:             Gugulethu inkulu into oyenzileyo.
UGUGULETHU:          Uxolo mantyi, wenza ntoni ngoku?
UMANTYI:             Ndizama ukuphanda ngeli tyala.
UGUGULETHU:          Uyabona ke ndiza kukuxelela le nto. Eli tyala alikufanele, yaye
                     lingafanele nawuphi na umntu apha emhlabeni. Mnye umntu 30
                     ongade afane alizame naye asilolakhe ...

15.7     Chaza intsusa yengxoxo ekwisicatshulwa.                                               (2)

15.8     Isityhilela ntoni ngesimo sengqondo sikaGugulethu intetho yakhe evula esi
         sicatshulwa?                                                                          (2)

15.9     Nxulumanisa ngeengongoma eziMBINI imvelaphi yala mazwi kaGugulethu
         angezantsi nokwenzekileyo ebalini.

         'Kazi uphi na ubawo ngezi mini akhe abone imisebenzi yezandla zakhe.'                 (2)

15.10    Azisa ntsingiselo ni amazwi abhalwe ngqindilili kwesi sicatshulwa?                    (2)

15.11    Nika imfundiso esiyifumana kwizigqibo zokubulala abazithathileyo uGugulethu
         noNomaMpondomise kule drama.                                                          (2)

15.12    Ngqina ukuba indlela alilwele ngayo isiko uZwilakhe kule drama imthobe
         isidima kumawabo nakwisizwe siphela.                                                  (2)
                                                                                               [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 24

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         24                         DBE/Novemba 2020
                                         SC/NSC

UMBUZO 16: UMBUZO OSINCOKO SONCWADI

INDLAL'INAMANYALA – M Lamati

Ababhali bagqamisa iimpazamo ezenziwa ngabalinganiswa xa bedlulisa imiyalezo
yabo. Ngqina ubunyani bolu luvo ugxile kuMamQhinebe noMaGatyeni kunye
noMaqhikizane.

Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390.                     [25]

UMBUZO 17: UMBUZO OMFUTSHANE

INDLAL'INAMANYALA – M Lamati

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. .

ISICATSHULWA K

(Kungorhatya. Kusezilalini. USirhezu noSiphokazi badibene, bathethela ezantsi
kwegadi.)

SIRHEZU:          Sithandwa masithethe into ephelayo kaloku. Yhini Mpafana omhle?
SIPHOKAZI:        Sirhezu ndicela ukuba ukhe undimele sithandwa sam. Asiyonyewe
                  ilula le.                                                             5
SIRHEZU:          Ndikumele kude kube nini Siphokazi? Uyakhumbula ukuba kunini
                  ndikumela?
SIPHOKAZI:        Noko masilinde Sirhezu kude kubekho omnye umntwana wasekhaya
                  ophumelele ibanga leshumi.
SIRHEZU:          Yintsomi emini ke yona leyo, kuba kaloku uya kuthi asakubakho, uthi   10
                  masimlinde aqale asebenze.
SIPHOKAZI:        Andinakutsho lovey. Ndenzela ukuba umama abe nomnye umntu
                  anokuthembela kuye xa mna ndiya kuba ndisiya emzini.
SIRHEZU:          Andiyingenanga kwaphela le uyithethayo Siphokazi. Ndifuna
                  ukutshata nawe kulo uphezulu unyaka.                                  15
SIPHOKAZI:        Kulungile ke Sirhezu, ndiphe nje iveki ibenye khe ndiyicingisise
                  okokugqibela le nto.
SIRHEZU:          Ngelipheleleyo uthi mandikunike iveki yonke uye kucinga
                  amanye amaqhinga okuchitha le ndlwana ndizama ukuyakha?
SIPHOKAZI:        Hayi akunjalo sithandwa sam.                                          20
SIRHEZU:          Akunjalo, kunjani? Ndiyayazi le nto ndiyithethayo. Kudala ucela
                  amathuba angapheliyo okucinga into enye engenamsebenzi.
SIPHOKAZI:        Akunakutsho ukuthi ukucinga ngokuzimanya ngeqhina lomtshato
                  yinto engenamsebenzi Sirhezu.
SIRHEZU:          Kulungile ke ndiyakunika loo veki uyifunayo. Kodwa ke uze wazi        25
                  kakuhle Siphokazi ukuba andisayi kuphinda ndikunike elinye ithuba.
SIPHOKAZI:        Ewe.
SIRHEZU:          Kanti ke yena umntwana oyintombi akabalibali abakhe abazali naxa
                  sele esemzini.
SIPHOKAZI:        Ndiyabulela sithandwa.                                                30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 25

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          25                          DBE/Novemba 2020
                                          SC/NSC

17.1     Nika iimpawu eziMBINI zedrama ezibonakala kwesi sicatshulwa.                         (2)

17.2     Chaza iingcamango EZIMBINI ezidala impixano kulo mdlalo.                             (2)

17.3     Xela isizathu asibekayo uSiphokazi sokufuna ithuba phambi kokuthatha
         isigqibo sokutshata noSirhezu.                                                       (2)

17.4     Chaza indima edlalwe nguSiqhiwu kwingxubakaxaka yezinyobo ekulo mdlalo.              (2)

17.5     Sithathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa? Xhasa
         impendulo yakho.                                                                     (3)

17.6     Nika injongo kaSirhezu ngombuzo obhalwe ngqindilili.                                 (2)

ISICATSHULWA L

MAGRAZULA:        Uza kuhamba engomnye umntu apha. Sinayo imithi yokufakela
                  isibindi kwabo bathi baba nelishwa lokuzalwa ngaphandle kwaso.
                  Akunjalo na Dlezinye?
DLEZINYE:         Thole lesilo! Yinyaniso leyo Mhlekazi. Yinyaniso emsulwa leyo.
MAGRAZULA:        Khawuthathe le mpahla siyiphathelwe ngala magorhakazi Dlezinye,         5
                  uye kuyibeka endaweni yayo.
DLEZINYE:         Ndabezitha (kuMamQhinebe) Zis'apha Qhinebe (Athathe usana)
                  Kwowu! Ingathi isentsha kunjalo nje le mpahla Magrazula.
MAGRAZULA:        Yile ifunekayo kanye ke leyo. Kaloku impahla entsha yenza izinto zibe
                  ntsha, zihlaziyeke Dlezinye.                                            10
DLEZINYE:         Aa Magrazula! Yinyaniso leyo Mhlekazi. Yinyaniso emsulwa leyo.
MAGRAZULA:        MamQhinebe, ndifuna uncedise uDlezinye lo ningenise uMaGatyeni
                  lo ekhaya.
DLEZINYE:         Mhlekaz'omhle!
MAGRAZULA:        Ndifuna afuthe kathathu ngemini, agabhe yonke imihla, ahlanjwe          15
                  ngenqwebeba yonke imihla ukukhala kweenkukhu zokuqala. Ndifuna
                  ke aye kuhlanjelwa phaya esizibeni.
DLEZINYE:         Siya kwenza njengoko unqwena Thole lesilo, lisisilo ngokwalo.
MAGRAZULA:        Ndifuna ubutyutyusi obu ubushiye apha bonke. Emva kweentsuku
                  ezintandathu ke, kuya kufuneka nize naye kum ndize kumqinisa            20
                  ngokwam. Ndiyavakala?
DLEZINYE:         Ndabezitha! Uvakala kakuhle kunjalo nje Mhlekazi.
MAGRAZULA:        Emva kokuba ndimqinisile, niya kumthabatha nimse phaya esizibeni
                  aye kubonana noMagqwirh' ayaqhubana, esona silo sikhulu
                  kwezalapha ekhaya.                                                      25
DLEZINYE:         Awu! UMagqwirh'ayaqhuban'ukubhek'eBhijolo!
MAGRAZULA:        Emva koko ke, niya kumthabatha nimse phaya enzulwini yehlathi,
                  apho aya kubonana khona noBantu-baza-kuthini.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 26

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          26                           DBE/Novemba 2020
                                          SC/NSC

17.7     Chaza intsusa yengxoxo ekwisicatshulwa ngale mini.                                 (2)

17.8     Ityhila ntoni ngobudlelwane indlela ambiza ngayo uDlezinye uMagrazula
         kwesi sicatshulwa?                                                                 (2)

17.9     Nxulumanisa ngeengongoma eziMBINI imvelaphi yala mazwi kaMagrazula
         angezantsi nokwenzekileyo ebalini.

         '... le mpahla siyiphathelwe ngala magorhakazi ...'                                (2)

17.10    Lizisa ntsingiselo ni ibinzana elibhalwe ngqindilili ngokwesi sicatshulwa?         (2)

17.11    Nika imfundiso efumaneka kwizigqibo zokuba abantwana ezithathwe
         nguMamQhinebe noMaGatyeni kule drama.                                              (2)

17.12    Ngqina ukuba kumthobe isidima uMaqhikizane ukunyobisa kule drama.                  (2)
                                                                                            [25]

                                                          AMANQAKU ECANDELO C:              25
                                                             AMANQAKU EWONKE:               80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P3 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2020/84b435a6-4c08-4660-937a-8946a7b606f4) — isiXhosa HL · QP · 2020 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2023/382700d4-87ac-49de-9716-7754b76e7cfb) — isiXhosa HL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2023/7f234418-5dc1-4178-8d1b-132a23612119) — isiXhosa HL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2023/80aeedab-965a-48a0-ac68-db4daec7fa72) — isiXhosa HL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2024/7f3c537d-f375-4be2-9233-9aa48d39f9ce) — isiXhosa HL · QP · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2021/32fc2e58-0561-48fd-a0df-a6f97c3ab122) — isiXhosa HL · QP · 2021 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
