# isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 memorandum from the November 2024 NSC, 25 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2024-mg/46e18fec-4f09-49ed-a613-3e966476aefb
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2024
- Exam period: November 2024 NSC
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 25

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2024-mg/46e18fec-4f09-49ed-a613-3e966476aefb)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · November 2024 NSC · 2024 · isixhosa. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2024/7f3c537d-f375-4be2-9233-9aa48d39f9ce) — QP · 2024 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

GRAAD 12

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

                        ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                                   IPHEPHA LESIBINI (P2)

                                        NOVEMBA 2024

                              ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU: 80

                Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha angama-25.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                               Tyhila iphepha

### Page 2

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                2                 DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

EMAKUQATSHELWE XA KUMAKISHWA

•    Esi sikhokelo sokumakisha silungiselelwe ukuba sibe sisikhokelo kubakorekishi.
•    Esi sikhokelo sokumakisha siza kuxoxwa nesigqeba sokukorekisha phambi
     kokuba kuqalwe ukukorekishwa kumaziko okukorekisha.
•    Iimpendulo zabaviwa kufuneka zinikwe ingqwalasela ngokokufaneleka kwazo.

IZIKHOKELO ZOKUKOREKISHA

1.       Xa umviwa ebhale iimpendulo ezingaphezulu kwezilindelekileyo, makisha
         impendulo esekuqaleni kuphela. (Umviwa akavumelekanga ukuba
         aphendule umbuzo omde nombuzo omfutshane kudidi olunye
         loncwadi).

2.       Xa umviwa ephendule yomine imibuzo ekwiCANDELO A, (imibongo
         efundisiweyo), korekisha kuphela emibini yokuqala.

3.       Xa umviwa ephendule imibuzo emibini emifutshane okanye imibuzo emibini
         esisincoko kwiCandelo B nakwiCANDELO C, makisha umbuzo wokuqala
         kuphela ungawuhoyi owesibini. Ukuba umviwa uphendule yomithandathu
         imibuzo (kwiNoveli) okanye yomine imibuzo (kwiDrama), korekisha kuphela
         impendulo yokuqala kwiCANDELO ngalinye, xa kwenzekile ukuba uphendule
         umbuzo omnye omfutshane nomnye osisincoko.

4.       Xa umviwa enike iimpendulo ezimbini ibe eyokuqala ingachanekanga,
         elandelayo ichanekile, korekisha eyokuqala ungayihoyi elandelayo.

5.       Xa iimpendulo zinonjolwe ngokungachanekanga, korekisha ngokwendlela
         ekunonjolwe ngayo kwisikhokelo sokumakisha.

6.       Xa upelo olugwenxa luguqula intsingiselo, yihlabe loo mpendulo.
         Xa intsingiselo ingaguqukanga ngenxa yopelo olugwenxa, yimakishe loo
         mpendulo.

7.       Imibuzo esisincoko.
         Xa impendulo yombuzo osisincoko imfutshane kunoko kulindelekileyo
         ngokwenani lamagama, musa ukumohlwaya umviwa kuba sele ezohlwaye
         ngokwakhe. Xa impendulo yombuzo osisincoko inde kakhulu, phicotha
         ngokwempendulo ayibhalileyo wandule ukuyigqithisela kumkorekishi
         ophezulu.

8.       Imibuzo emifutshane.
         Musa ukumohlwaya umviwa ongasebenzisanga iimpawu zocaphulo xa
         ecaphula.

         Kwimibuzo evulelekileyo, musa ukunika amanqaku ngoHAYI/EWE okanye
         ngoNDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI.          Korekisha    impendulo
         exhasayo ehambelana nokhetho olo.
         Akukho manqaku abelwa uYINYANI/BUBUXOKI okanye LULUVO/YINYANI.
         Makisha impendulo exhasayo ehambelana nokhetho olo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 3

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                3                  DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO A: ISIHOBE

IMIHOBE YESIXHOSA – B Ngombane

IMIBONGO EFUNDISIWEYO

UMBUZO 1: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

'IMFECANE' – JJR Jolobe

Sebenzisa la manqaku alandelayo, njengesikhokelo sokukorekisha lo mbuzo.
Iimpendulo zinokwahluka ngokuxhomekeka kwindlela umfundi awuve ngayo umbongo.
Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-25 ukuhlola lo mbuzo.

Umviwa angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:

Umbongo ‘imfecane’ uneempawu zokubayindumasiso, ngenxa yokuba ubalisa ibali
ngesiganeko esasikhe senzeka. Sesinye sezixhobo neenjongo zendumasiso
ukudakanca intlungu abakuyo abantu abachatshazelwa sisiganeko ekubaliswa ngaso.
Kwizixhobo ezisetyenziswayo, ukucwangciseka kwezehlo nendlela ezilandelelaniswa
ngayo komeleza injongo yokudakanca intlungu. Esi sincoko sicazulula ifuthe
lokulandelelana nokucwangciseka kwezehlo ekuqondeni ukunyukela kwentlungu
yamaHlubi ngexesha awayemfenguza ngesiganeko seMfecane.
• Isehlo sokuqala sidala umfanekiso wentlungu yabantu abasabayo beshiya
    amakhaya abo, kusisisi nje emva kwabo. Ngokwesi sehlo bayanyanzeleka bashiye
    amakhaya, izixeko zingumthuthu oshushu kungasekho zindlu namakhaya
    bebonakala belamba nasesiswini, bengenanto, ngokukodwa bengenathemba.
• Ibali livula nomfanekiso wentsabo, umbalisi ayichaza njengendimbane yentsabo
    ngenxa yobuninzi babantu ababandakanyekayo.
• Ngokomfanekiso ozotywayo wababandakanyekayo koku kusaba, iimbacu
    zingamadoda nosapho.
• Ngokwesi sehlo amadoda nosapho asabayo abonakala engazazi apho aya khona
    kodwa kucacile ukuba awasenalo okanye laaxhwithwa ithemba lokubanekhaya.
• Esilandelayo isehlo kolu cwangciso, singumbono wogxagxamiso afakwa kulo
    amaHlubi ngamaNgwane kucaca mhlophe ukuba ayadudulwa. Ugxagxamiso
    luhamba nokuthiwa mbende lutshaba ukuba bawashiye amagquba.
• Kulandela iinzima eziveliswa yimbali ngokuthi, bayafohleka kwiindada, bawela
    imisinga yamanzi, indlala ibaphethe. Usizi lubonakala luzingile de lube luthatha
    nendawo yokutya kubomi obuqhelekileyo. Kutsho kuqaqambe imeko yendlala
    ethathelwe indawo lusizi.
• Ngokokucwangciseka komhobe ngoku sebephila ngamabonandenzile. Basindile
    abasindileyo kwiingozi zendlela eziquka amarhamncwa.
• Kumzali akukho nto iba buhlungu ngaphezu kokuncwinelwa lusana ungenacebo
    lokulusindisa. Usana olufayo ngumqondiso wokufa kwesizwe kuba asikhuli,
    asibheki phambili xa lutshabalala usana.
• La maMfengu eva intlungu xa ebuzwa amakhaya, kuxhokonkxwa ubuzwe bawo
    abangasenabo bebuzwa iinkosi zabo kube iyiyona nto bayifuna ngakumbi.
    Babonakaliswa bekulaa ndawo yokuba sebefuna nayiphi into enokubanceda ukuze
    babuye benamakhaya nobuzwe obabusebahluthwayo kubo nabo.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                        [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 4

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                4                              DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

UMBUZO 2: UMBUZO OMFUTSHANE

'UJOHN TENGO JABAVU' – SEK Mqhayi

2.1      Njengelʹenduna√/Nqeberhʹenkulu.√                                                             (2)

2.2      (a) AmaXhosa ayibanga ngelithi yekaNtsikana.√
         (b) AbeSuthu bayibanga ngelithi yekaSotshangana.√                                            (2)

2.3      (a) Ziza kuziphelela iimfazwe zamakhaya√/(b) KuMaXhosa kutshabalele
         ikhwele.√                                                                                    (2)

2.4      Silucacisa ngokulufanisa ulwazi nento exabisekileyo abantu abasele beyazi
         ezingqondweni zabo ekukuvela kwelanga ngaphaya kwamafu√√/Silucacisa
         ngokudala umbono wokukhanya okuxabisekileyo ezingqondweni zofundayo
         xa sele lufikile ulwazi√√/Silucacisa ngokufanisa ngokungangqalanga ukufika
         kolwazi     novakalelo      oluxabisekileyo    ngemifanekiso   ngqondweni
         enjengowesikhumba noweliso.√√/Silucacisa ngokudala ukuliqonda ifuthe
         lokuxabiseka kolwazi ngokulifanisa ngokungangqalanga nokuphuma
         kwelanga emafini okusele kusaziwa.√√
         (Nayiphi na kwezi.)                                                                          (2)

2.5      Yeyalelayo√ kuba isigama esiyalelayo esingoo, ʹyitsho, thobʹizandla,
         nqumlʹingxolo, nqumlʹintetho, uzubuyeʹ sidala uvakalelo lokuyalelwa
         kumfundi√/ kuba ofundayo uziva eyalelwa sisigama esinjengoo, ʹyitsho,
         thobʹizandla, nqumlʹingxolo, nqumlʹintetho, uzubuyeʹ√/ Yeyokuzimanya
         nenjongo yokuthunywa√ kuba ukusebenzisana kweziyaleli nezihlanganisi
         kumenza ofundayo naye azibone ezibophelela kokufanele kwenziwe.√
         (Nayiphi na kwezi.)                                                                          (2)
                                                                                                      [10]

UMBUZO 3: UMBUZO OMFUTSHANE

'MHELA MFONDINI' – GV Mona

3.1      Inkwenkwe iyazihlanganisela.√/ Kwelakowethu ukuzuma lityala√/
         Khawuthobʹiqulo mfondini-ndini √/Mhela mfondini.√/
         /Ndiphuthum’elam’ikhohlombe.√                                                                (2)

3.2      (a) Xa ephuza umhlaba√/xa egevezela                        amadolo.√/     Xa    ulwimi
         luyinkabankaba√/ xa ewile ngobuso√/ xa ewile√
         (b) Ewileyo ayibhuqwa.√                                                                      (2)

3.3      (a) Kunqandwa umkhwa wokuxhaphaza√/wokuvuyelela.√
         (b) kukhuthazwa ukulindana√/ukuhloniphana√/ ukuxabisana√/ ukuhlonelana.√                     (2)

3.4      Ukuphindaphindwa        kwezilanduli   ezikwisixando   sokwenzana
         komeleza/kubethelela      imfuneko   yokungamxhaphazi    omnye.√√/
         Ukuphindaphindwa kwesimamva sesixando sokwenzana kunqanda
         ngokubethelela/ngokugxininisa ukubandakanyeka kwamacala omabini
         ekubeni umntu ngamnye angaxhaphazi omnye, angavuyeleli omnye koko
         axabise ahloniphe omnye.√√                                                                   (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 5

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                5                 DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

3.5      Yenqonqozisayo√/yebethelelayo√ kuba isitanza sisebenzisa amanqanaba
         okuhlonelana; kwamakhwenkwe ukubethelela imfuneko yokuhlonelana/
         isitanza sibalula amanqanaba okuhlonelana njengooʹ amancinane,
         oonongena, amakhulu, noonosala ngokuhambelana noxanduva lomnye
         komnye.√/isigama     sisebenzisa    uphindaphindo lwegama      'hlonela'
         ngokuhambelana nenqanaba lokukhula komhloniphi nomhlonitshwa.√
         [Nayiphi na impendulo echanekileyo]                                             (2)
                                                                                         [10]

UMBUZO 4: UMBUZO OMFUTSHANE

'USANA' – ZS Qangule

4.1      Zinkxwaleko zodwa endlwini.√/Yincwina yodwa egumbini.√/Bubushushu
         bodwa emzini.√                                                                  (2)

4.2      (a) Luthetha ngokulila.√
         (b) Luyazisa ngokugxwala.√                                                      (2)

4.3      (a) sisenzo sokuncuma.√
         (b) kukukhohlela ebusuku.√                                                      (2)

4.4      Sikucacisa ngokulufanisa ngokungangqalanga usana nembewu kwikhaya
         yona kujongwa kuyo iziqhamo zokondla usapho.√√/Sikucacisa ngokufanisa
         ngokungangqalanga usana nento eyaziwa ngokwandisa eyimbewu kutsho
         kukhanye nakobengawazi umsebenzi wosana kwikhaya/obengakwazi
         okulindeleke kusana ekhaya.√√                                                   (2)

4.5      Yeyenkxalabo√ kuba uchasaniso olugqamileyo olulubiza ikhwezi lomso
         luphinde lulibone lulilifu elilengalengayo ludiza inkxalabo√ kuba indlela
         isithethi  esikhetha     ngayo    amagama     adiza   ukoyika   nethemba
         elingaphelelanga kudiza kwa-inkxalabo.√
         [Nayiphi na kwezi]                                                              (2)
                                                                                         [10]

                                              KUNYE

UMBONGO ONGAFUNDISWANGA (UNYANZELEKILE UKUBA UPHENDULWE)

UMBUZO 5: UMBUZO OMFUTSHANE

'UKUTHETHA' – SE Landau

5.1      (a) Kuhlanga kumiselwe ukuthetha.√
         (b) Kwiintlanga kwazinziswa ukuthetha.√                                         (2)

5.2      (a) Yindlebe.√ (b) Ngumlomo√/lulwimi.√                                          (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 6

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                6                      DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

5.3      Kukuyiloza         okuvakala           kwakuthethwa√/kukucikoza       okuvela
         kwakuthethwa√nokuqonda             okudaleka   ngenxa    yokuthetha.√/umlomo
         uxhaphazel’amagwebu.√                                                                (2)
         (Nasiphi isibini kwezi.)

5.4      Kusetyenziswe ukulingana kwenani lemiqolo kwisitanza ngasinye.√√/ Isitanza
         ngasinye sakhiwe ngemiqolo emine.√√                                                  (2)

5.5      Ukuthetha kunamacala amabini kuba xa kuthethwa kamnandi
         kuyathamsanqelisa kanti xa kunyhukrulwa kuyaqalekisa./Kuyathamsanqelisa
         okumnandi kanti okunyhukrulayo kuyaqalekisa.√√/ Kukho ukuthetha ngenzolo
         kanti nokunkqangaza kananjalo.√√                                                     (2)
                                                                                              [10]
                                                               AMANQAKU ECANDELO A:           30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 7

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                7                 DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI

INKAWU IDLIW'ILILA – S Kula

UMBUZO 6: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

•  Apha ngezantsi sisikhokelo         sokuphendula    esi sincoko, sisebenzise
   njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
   bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabaviwa.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-26 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:

Iindidi zabantu ahlangana nazo uThantaswa endleleni yobomi bakhe bale noveli
zibenegalelo ekuweni nasekuphumeleleni kwakhe;

• Kwindlela yobomi uThantaswa uhlangana nabalinganiswa abahlukeneyo abathe
  ngabanye benza umqela kubomi bakhe bale noveli. Abanye babanegalelo ekuweni
  bambi banegalelo ekuphumeleleni nangona ubukhulu becala bejonge ngasekuweni
  nje.
• Ekukhuleni uThantaswa uhlangana noMfuneko afumane isiwo ngokuthi abe
  nomntwana eseyintombi.
• Ukwahlukana kukaThantaswa noMfuneko ngezobutsha babo bekungathatheka
  njengelahleko kubo bobabini kuba iluthando lokuqala kubo kodwa ukufumana
  kukaThantaswa umtyhi wokuzibandakanya noMsindisi kungabuya kuthatheke
  njengempumelelo kaThantaswa.
• Ukuhlangana      kukaThantaswa     noMsindisi   ongusomashishini   owaziwayo
  waseGcuwa, aze azimanye naye ngothando de kuye ekuzimanyeni ngeqhina
  lomtshato kukhokelela kwimpumelelo. Ukwendela kwindoda enemali kumabhinqa
  amaninzi kwayanyaniswa nempumelelo.
• Ukuhlangana kukaThantaswa noMfuneko okwesibini, kukuqala kwendlela
  kaThantaswa ebheka kwisiwo sakhe, nangona yena ezibona ngathi uyaphumelela
  nje. Uhlangana noMfuneko elipolisa elinamava wezinto zasesipoliseni ezimbi
  nezintle abe uThantaswa enengxaki yokungaphathani kakuhle noMsindisi ngenxa
  yokuba kufumaniseke ukuba emtshatweni akanakuphinda ambone umntwana.
  Iingcebiso namava kaMfuneko zenza ukuba bazibone zingamkhupha uThantaswa
  engxakini. Ngoko nangoko uThantaswa uyatshintsha ubangumfazi otakayo, etakela
  uMfuneko. Eso senzo sibalinqanaba lokuqala lokuhlelwa nasisidima somtshato de
  kuthi kube kuhle nendlela abonwa ngayo ngumntu oncedisayo.
• Ukuhlangana kukaThantaswa noMfuneko kumnika elinye icebo lokumncedisa
   uThantaswa asuse uMsindisi endleleni ngokuthi abulawe. Ukusebenza kweli cebo
   kumsusa kumgangatho wokuhamba noosomashishini ehlele kumgangatho
   wokuhamba noorhunta abangooSixaki, abangababulali basematyotyombeni
   aseZamokuhle.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 8

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                8                 DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

•  Utshintsha ngoko nangoko abenegama lokubangumbulali kubafundi bencwadi,
   abengumtyholwa kwisipolisa esijongene nokukhuselwa komthetho njengoMapheza
   ophethe ityala lokubulawa kukaMsindisi. Omnye umntu angathi sele lirhuqa phantsi
   igama lakhe kodwa yena uThantaswa akakayiqondi loo nto, yimpumelelo kuye
   leyo.
• Xa ephephaphepha uphando kuvakala Thantaswa wumbi, uThantaswa ofukame
   inzondo, onqwenela ukuba angafa ngala mzuzu uMapheza. Uguqukile ngokwebali,
   unguntliziyombi, umbulali onqwenelela yena kuphela okuhle. Ugqobha,
   engusebekho kumayelenqe ngamayelenqe aquka ukudliswa kukaMapheza ityhefu,
   ukuthuthwa kukaMapheza esibhedlele ukuze atshiswe ngovutha. Usebenzisana
   nooSiphongo abathembisa ngokubulala ukuze bazuze imali. Le ndlela yakhe
   noSiphongo noMfuneko imenza abalwe ngabafundi bencwadi kuluhlu lwabantu
   abangababulali, abantliziyo-mbi ekhokelela kwisiwo sakhe. Ngokwakuncwadi
   kungathiwa uliqhawe lentlekele.
• Ngokuhlangana kwakhe uThantaswa noMfuneko uhlangana noosomaqhinga
   abangooMdlambila abangxangele kwale mali athe kanti naye ufuna yona. Uye
   esetha amandla xa liphanza nelikaMdlambila icebo. Isidima sakhe simka namanzi
   kuba uyadula ubunje bakhe.
• Uyanikezela xa kuvalwa ibhanki yakhe ukuze angafumani mali, aziqonde ukuba
   ufana nongasekhoyo. Udubula uMfuno, azidubule naye afe ngenxa yokuba ezibona
   ukuba akusekho yakhe xa engasenayo nemali. Isisu abesikhawulwe ufa naso abe
   njalo ulahlekene nendlela eya empumelelweni kuba abantu abebemxhasa kuthe
   kanti bayamlahlekisa nje.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.)                                                      [25]

UMBUZO 7: UMBUZO OMFUTSHANE
INKAWU IDLIW'ILILA – S Kula
7.1      Badityaniswa kukubanenjongo yokusokolisa uMapheza kuphando alwenzayo
         lwetyala lokugwintwa kukaYangaphi.√√/Badityaniswa yinto yokuba befuna
         ukuba afe uMapheza angakwazi ukuliphanda ityala lokugwintwa
         kukaYangaphi.√√
         (Nayiphi na kwezi.)                                                              (2)
7.2      UMapheza noMnenga bayinyoka nesele kuba basoloko befungelana
         ukubethana.√/UMfuneko ubekela uMapheza izabatha ukuze angaphumeleli
         emsebenzini wakhe.√/UMfuneko umfuna efile uMapheza√/UMapheza uvala
         indlela yokuba uMfuneko afumane ilifa likaMsindisi√/Bakhombana ngemipu
         noMapheza besenza ibango likaHlengiwe.√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo.)                                             (2)
7.3      Ngokomxholo wesicatshulwa le ntetho ithetha ukuba babeziva bedanile
         bephoxekile kukuba kanti lo Mapheza beze kukhuza ukufa kwakhe
         abakuxelelweyo, uyaphila.√√                                                      (2)
7.4      Luphawu lokubalixoki/lwesimo sokungcola/noburhalarhume√ kuba ingxoxo
         ithi uxokise isipolisa wathi uMapheza ubhubhile kanti akunjalo.√√/ kuba
         ecingela ububi uMapheza ngokuthi ubhubhile engabhubhanga.√√

         Ungumlinganiswa onobungozi/onamanyundululu liphixi/ umxabanisi√ kuba
         ngokwengxoxo uyawampimpa amanye amapolisa/wazi izinto ezingaziwayo
         ngamanye amapolisa ezinobungozi.√√                                               (3)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 9

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                9                   DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

7.5      Ndiyangqina ukuba umbhali uchasene nolwaphulomthetho kuba kule noveli
         wenze ukuba zonke izaphulimthetho zifumane izohlwayo ngezenzo zazo
         zokwaphula umthetho ngeli xesha abaxhasi bomthetho bona bephumelela.√√             (2)
7.6      Bobabini banqunyanyiswa emsebenzini.√√                                             (2)
7.7      Anyanisile kuba kude kwangala mini yencoko kungekabikho luphando luze
         kufika kuBhanqo noMbuzeli abanebango lokubanolwazi ngezigwinta
         nokugwintwa kukaMsindisi.√√                                                        (2)
7.8       Ifuthe lokufihlwa kolwazi nguBhanqo noMbuzeli ngezaphulimthetho
          lilukhulisile ulwaphulomthetho ngokuthi ngeli xesha basabambe ulwazi, lube
          lukhula ulwaphulomthetho ngokuthi uMapheza obeya kulufumana abe
          esazanywa ukubulawa, ebekelwa nezabatha ezahlukeneyo.√√/Kwelinye icala
          belukhula ngokuthi izaphulimthetho zithubelezise izixhobo, zithengiselane
          izinto zikaMfi, nemipu yasesipoliseni kwaze kwanda ulwaphulomthetho.√√
          (Nayiphi na impendulo echanekileyo.)                                              (2)
7.9      Ngokwesi sicatshulwa uMapheza ongumcuphi, uphula umthetho ngokuthi
         angazichazi ukuba ungumcuphi ozokufuna ulwazi ngezigwinta.√√ Waqhatha
         umzala wakhe ngelithi uza kufumana ibhaso elincumisayo emapoliseni
         ngokuwancedisa      ekubanjweni   kwezigwinta    zikaYangaphi   ekudala
         zizingelwa.√√/ Wadlula kwindawo yentselo ngexesha lomsebenzi.√√                    (2)
7.10      Incedisile ukulukhulisa ulwaphulomthetho kuba ngokophando kufumaniseka
          ukuba ooSixaki bazithengisa kule thaveni izinto ezibiweyo.√/izaphulimthetho
          zifumaneka kwithaveni kaMbuzeli.√/ UMbuzeli ongusothaveni nguye osoloko
          esibanemali okanye onemali yokuthenga izinto ezibiweyo aphinde
          azisebenzise kwakule thaveni yakhe, zibonwa baze ngolo hlobo baye
          besomelela abophulimthetho.√
          Isisombululo esiza nethaveni sibonakala xa uMapheza efumana ulwazi
          kuMbuzeli ongusothaveni malunga nezigwinta zikaMsindisi.√/ Ithaveni
          ivuleleke kumntu wonke kangangokuba umcuphi onguMapheza ungena
          engacelanga mvume atsho abone newotshi kaMsindisi inxitywe
          ngusothaveni.√/Ukungeneka kwethaveni kusisisombululo solwaphulomthetho
          kuMapheza kuba kumnceda ancokole noBhanqo ozonwabeleyo ade abe
          ukhupha neendaba zokuba yena wazi konke ngokufa kukaMsindisi.√
          (Nayiphi na impendulo kwezi.)                                                     (4)
7.11      Uthando olukule noveli luyahanahanisa. UMfuneko umthandela ilifa
          likaMsindisi uThantaswa, kanti uThantaswa naye umthandela kwa-eli lifa aza
          kuncedwa nguMfuneko alifumane. Luthando olunjongo - mbi olwenza ukuba
          xa uThantaswa ebona imali yelifa isiya isithi qelele kuye, asuke adubule
          uMfuneko afe naye azidubule afe sitsho isiphelo senoveli nesabo
          sibeyintlekele.√√                                                                 (2)
          (Nayiphi na kwezi)                                                                [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 10

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                10                  DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

UMBUZO 8: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
•    Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
     njengesikhokelo kuphela.
•    Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
     bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
•    Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
•    Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-26 ukuhlola lo mbuzo.

 Iindidi zabantu ahlangana nazo umlinganiswa zinegalelo ekuweni nasekuphumeleleni
 kwakhe.
 Kwindlela yobomi uThole uhlangana nabalinganiswa abahlukeneyo abathe ngabanye
 benza umqela kubomi bakhe bale noveli. Abanye bamncedise ekuweni bambi
 bamncedisa ekuphumeleleni nangona ubukhulu becala bejonge empumelelweni.
• Ekukhuleni kukaThole ibali lihlangana naye endwendwela kwisikolo afikele
    kutitshala uZolile onegalelo ekuphumeleleni kukaThole. UZolile ubenegalelo kuba
    ukhulise umoya wethemba kubomi bukaThole.
•   UThole ngokwebali wazana noThozama obenesandla kwimpumelelo kaThole.
    Ubengumhlobo osenyongweni kuThole ebubini nasebumnandini. Uye wamxhasa
    uThole ngomoya nangezenzo. Umxhasile nangemali ngeli xesha ebuyela esikolweni
    emdala. UThozama ubekho ebomini bukaThole kukuhle kukubi emkhuthaza bade
    baba bayatshata. Ukutshata kwabo kungathatyathwa njengempumelelo kuba
    umncede uThole de wafumana uyise awayengamazi ukuba kanti usaphila.
•   Ubukho babazali abaneenjongo eziphezulu ngokuphumelela kukaThole buncedisile
    ngemithandazo neminqweno yabo kwimpumelelo kaThole yokubangumfundisi.
•   Kukho abanye abalinganiswa ababeneenjongo zokuchitha iinjongo zikaThole.
    Iinzame zikaSonwabo noThemba bezingayilahleko kodwa zaphanza kuba ibali
    likaThole liphele sele engumfundisi onemimangaliso. Abahlobo bakaThole,
    ooSonwabo babenefuthe elibi kuThole kodwa abazange baphumelela ekumwiseni
    uThole. Ukuhlukana kwakhe nezi nqeberhu ikamva lakhe liyaphuhla.
•   Ukubethwa nguJoe amgrogrise ngokumbulala kunceda ukuba azikhumbuze
    ngesifungo sakhe noThixo enze isithembiso sokusebenzela inkosi esihleli
    njengesazela kwiingcinga nezenzo zakhe. Oku kungabonakala njengokunyusela
    isazela kwinqanaba lesifungo.
•   Abefundisi badlala indima enkulu ekuxonxeni ikamva likaThole ebufundisini. UThole
    uphela engumfundisi ophume izandla ngenxa yembewu ehlwayelwe ngabefundisi
    abathile esemtsha. Kukwasekuqaleni kwebali apho abona umfundisi olamla
    abantwana abalwayo watsho wazenzela isifungo sobomi sokubanjengaye
    abengumfundisi naye ebudaleni.
Sele engulo chwenene womfundisi, imbewu yobufundisi iye yaqanduselwa
ngumfundisi uShepherd owayemnika amathuba athathe iqonga lokushumayela
kubafundi basesinaleni. Yena umfundisi uMaqoma uye wayiphuhlisa le talente waze
uThole wamkela ubizo oluye lwakhula wenza imimangaliso kubufundisi. Ukuba uThole

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 11

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                11                DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

abengumfundisi ophume izandla ngenxa yefuthe laba bafundisi ingathathwa
njengempumelelo

Inene abantu ahlangene nabo uThole kwindlela yabo bamsondeze kubizo lwakhe
lobufundisi ngeendlela ezibuhlungu ezingaqondakalanga lula.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo).                                                     [25]

UMBUZO 9: UMBUZO OMFUTSHANE
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
9.1      Badityaniswa ziinkumbulo zangexesha uMangaliso awayesemncinci
         lingekabikho themba lokuba angaze abengumfundisi wakwaLizwi njengokuba
         enguye ngale mini.√√                                                            (2)
9.2      Ebehamba etyhutyha ilizwe engenzi zinzame zokubangumfundisi engekagqibi
         nokufunda esikolweni√/Wayegqityelwe ehamba noThemba noSonwabo
         abaqwengwa ziingonyama√/ubeselekhe waligqirha elinemali eninzi eKnysna.
         √√/ Imibuzo katitshala ethi waba ngumfundisi ngenene na idiza ukuba
         ebengalindelekanga ukuba anganguye.
         (Nasiphi na isibini kwezi.)                                                     (2)

9.3      Ngokomxholo wesicatshulwa le ntetho ithetha ukuba uza kumnyanzela arhole
         nokuba yintoni yokucela uxolo kuba selayekwa igama likaThole.√√                 (2)

9.4      Luphawu    lokomelela√    kuba      ngokwesicatshulwa woyisa   imiqobo
         eyayimbangela       abe      litshijolo     waguquka    wangumfundisi
         ngokungalindelekanga.√√/ Lobukhalipha√ kuba kwakucingwa waqwengwa
         ziingonyama kanti wasinda kuzo.√√/ Uphawu lwesimo sokunganikezeli√ kuba
         nangona iindlela zakhe zazingalunganga zange anikezele de wayinto
         awayeyinqwenela.√√                                                              (3)

9.5      Ndiyakungqina ukuchasa kombhali ubutshijolo kuba abantu abanezenzo
         zobutshijolo njengoSonwabo noThemba bafumana isohlwayo sokudliwa
         ziingonyama.√√                                                                  (2)

9.6      Waphela engumfundisi.√√                                                         (2)

9.7      Anyanisile la mazwi kuba ehlathini laseKnysna uThole wasindiswa
         kukuqamela     ngezixhobo   awayezinikwe nguThozama   eziziincwadi
         ezineBhayibhile. √√/Anyanisile kuba ukuze akwazi ukuphumelela
         wakhuthazwa nguThozama ukuba aye esikolweni waza wamana emxhasa
         ngemali.
         (Nayiphi na kwezi.)                                                             (2)

9.8      Ifuthe lokuhamba kwiindlela zobutshijolo liwukhulisile umxholo wokuthatha
         izigqibo ezizizo kule noveli kuba uThole uhambe iindlela zobutshijolo,
         wabetheka kodwa wangumfundisi oyimbalasane akuzithathela izigqibo
         zokuphinda alande ubufundisi.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo.)                                            (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 12

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                12                DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

9.9       Ndiyaxhasa kuba intshisakalo kuThole izibonakalise ngokumnqwanqwada
          qho ehamba indlela engayiyo ebufundisini njengokubhomboloza xa sela
          utywala, abethelwe luvalo xa ehamba iindlela zobutshijolo wade wathi
          akwamkela ubizo wabangumfundisi ongawiyo sele eseGeorge Goch eyaziwa
          ngokuwisa abefundisi.√√                                                        (2)

9.10      UThemba noSonwabo bancedisile kubutshijolo bamtyhoba walahleka
          endleleni.√/UThemba noSonwabo bakhe bamtyhoba wayokusinda cebetshu
          ekufeni ehlathini eKnysna apho wabasemngciphekweni wokuqwengwa
          ziingonyama√/UFikizolo umncedisile ngokumnika ikhaya wathi akubuya efuna
          ukuphindela esikolweni wamvumela waphindela ngoku ungumfundisi√/
          UThozama ngezipho nangenkxaso umncedisile uThole ukumkhapha ukuya
          kwilizwe lokucinga ngokuba- ngumfundisi√/uJoe awambona kuloNomsa
          umncede ngokumbetha ade azikhumbule ukuba uqatshulwe ngelizwi leNkosi
          watsho wenza izifungo zokusebenzela iNkosi. √
          (Nasiphi na isine esichanekileyo.)                                             (4)

9.11      Umxholwana wothando kule noveli ovela ngokuthandana kukaThole
          noThozama ubenenxaxheba kwisiphelo esimnandi sale noveli kuba
          uThozama umkhuthaze ukuba abuyele esikolweni, wamxhasa wade
          wangumfundisi apho ade wabe ubenesandla ekuhlanganeni kukaThole
          noyise.√√
          (Nayi phi na impendulo echanekileyo.)                                          (2)
                                                                                         [25]

UMBUZO 10: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

•     Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
      njengesikhokelo kuphela.
•     Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
      bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
•     Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
•     Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-26 ukuhlola lo mbuzo.

Iindidi zabantu ahlangana nazo uMfazwe endleleni yobomi bakhe bale noveli
zibenegalelo ekuweni nasekuphumeleleni kwakhe. Kwindlela yobomi uMfazwe
uhlangana nabalinganiswa abahlukeneyo abathe ngabanye benza umqela kubomi
bakhe bale noveli. Abanye bamncedise ekuweni bambi bamncedisa ekuphumeleleni
nangona ubukhulu becala bejonge ngasekuphumeleleni nje ngokwesiphelo sakhe kule
noveli.
• Ekukhuleni uMfazwe uhlangana noFriday abasele besazana kuba babefunda
    kunye into leyo ebonisa ukuba baphumelele ebomini ngoku kulindeleke igalelo
    lomntu ngamnye ekuhlaleni nasekutshintsheni iimpilo zabanye abantu.
• Xa ibali liqhubeka uMfazwe uhlangana noNokuzola othe wafumana umntwana
    kuye, waze ke ngolo hlobo waba unomntwana amfumene phambi kokuya
    elubhacweni. Leyo ingathatyathwa njengempumelelo xa kujongwa ubomi bomntu
    olitshantliziyo ongazange aphinde abenamntwana ebomini bakhe, noNokuzola
    ongazange aphinde abenomntwana ebomini bakhe.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 13

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                13                DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

•   Ukuhlangana       kukaMfazwe     noMfundisi   uHlathi   owaziwa   ngokuxhasa
    amatshantliziyo omzabalazo wakwaQaka, kumnceda akwazi ukutsiba imida yeli
    eyokuqeqeshelwa ukulwela inkululeko. UMfundisi uHlathi usindisa ubomi
    bukaMfazwe xa uFriday namahlakani akhe ezama ukumbulala kuba bemtyhola
    ngobumpimpi, waze wafihlwa kwaMfundisi uHlathi.
•   Ukungahambisani kwezimvo zikaMfazwe nezikaFriday kubangela ukuba uMfazwe
    angcungcutheke kude kuduke abazali bakhe abaphela sebesweleka kungekho
    mntu uyaziyo indlela abasweleke ngayo ibeyilahleko kuMfazwe leyo.
•   Ukudibana kukaMfazwe noNtsipho kumncedile ukuba aqhubeke nezifundo zakhe
    kuba wammela eYunivesithi wade utata kaMfazwe wathengisa inkomo ukuze
    abhatalele izifundo zakhe. Ufundile uMfazwe wabangutitshala.
•   Utshintsha ngoko nangoko abe negama lokuba yimpimpi kubafundi
    awayebafundisa kwaQaka nasekuhlaleni abengumtyholwa kwisipolisa esijongene
    nokukhuselwa kocalucalulo apho azibona esentolongweni ngezityholo zobumpimpi
    kanti yindlela yokumsondezela iingcinga zabo zokumguqula abeyimpimpi.
    Kungalula ukuthi ziziqalela zokuphakamisa igama lakhe ngokwala izithembiso
    ezingamenza aphile ngaphandle kokungcungcuthekiswa kwaye afume nepokotho.
•   Ukuphephaphepha ugqogqo lwakhe ngamapolisa ekhatshwa lungcungcuthekiso
    oluza ngoFriday othi uyimpimpi, uhlangana nemingeni ebeka ubomi bakhe
    esichengeni. Yonke le nquleqhu ibimsondeza kwimpumelelo yakhe njengeqhawe
    lamatshantliziyo.
•   eyayimqhubela.
•   Indlela esingisa elubhacweni imhlanganisa nomzingeli omnika zonke izixhobo
    zokumkhusela kuhambo lwakhe, ezifana namafutha enyoka, amaqwili, imiqwayito
•  Amapolisa adibana nawo endleleni ngobuthathaka bawo amncedile ukuba indlela
   yakhe eya elubhacweni ingabinamagingxigingxi, ngokusuka alibale zizinto
   ezingenamsebenzi xa kufuneka embambile njengokuhleka ubufutshane bendoda
• ngathi uyabazi ubude bendlela azakuyihamba. Umzingeli umsondeza kwiqela
   leNtsimbebomvu kuba zamnceda wakwazi ukungalambi endleleni, akhuseleke
   nakwimiqobo ebibekwe endleleni yakhe enjengokubonwa njengentlola ezekusenga
   ulwazi ize iyokuxelela amabhulu, nokulwa abaThwa kodwa aphumelele.
• Kwakhona ukuhlangana noFriday emva kwenkululeko kwiinkundla zamatyala
   kuphakamise igama lakhe nesidima sakhe xa echophele ityala likaFriday emgweba
   njengeJaji echophe kwisitulo esiphezulu kuneso wayechophe kuso yena uFriday
   owayemngcungcuthekisa.
Inene uMfazwe udibene nabantu abamsondeze kwinkululeko yakhe.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.)                                                     [25]

UMBUZO 11: UMBUZO OMFUTSHANE
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
11.1     Badityaniswa luthando.√√                                                        (2)
11.2     Ndiyangqina kuba uFriday uphazamisana neenjongo zenkululeko ngokuba
         yimpimpi yombuso wamadlagusha√ nokuthengisa ngoMfazwe.√
         (Nayiphi impendulo echanekileyo)                                                (2)
11.3     Ngokomxholo wesicatshulwa ingcinga kaMfazwe ithetha ukuba uNokuzola
         zonke izinto ebezenza kuye ebezenza ezazi ukuba akenzi zona ncam.√√/
         Ingcinga ithetha ukuba uNokuzola ebengathandi uMfazwe ethanda uFriday
         ngalo lonke eli xesha azenza ngathi uyathanda uMfazwe.√√                        (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 14

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                14                DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

11.4     Luphawu lokunganyaniseki kuthando lwakhe noMfazwe√ kuba iingcinga ezithi
         uyachwechwisa ecaleni√/intombi idla isula√/zibonakala zimenza umntu
         osondelelene noFriday olutshaba lukaMfazwe othandana noNokuzola√ kuba
         iingcinga zikhankanya izenzo zokunganyaniseki.√√
         (Nayiphi impendulo echanekileyo.)                                               (3)

11.5     Ndiyangqina kuba umbhali uchasene nengcinezelo kuba amatshijolo afana
         noFriday uwenze awavuna nto kwizenzo zawo asuka angamaxhoba.√√/
         UFriday obetshutshisa uMfazwe ityala lakhe lichotshelwe nguMfazwe
         abemtshutshisa kwakufika inkululeko ingcinezelo iye yoyiswa kwazuzeka
         inkululeko.√√                                                                   (2)

11.6     UMfazwe uye walitshantliziyo lomzabalazo/wabaliqhawe lomzabalazo.√√             (2)

11.7     Anyanisile amazwi kaMfazwe kuba ugezo lwawo amapolisa ayelubonakalisa
         ngokukhaba izindlu zabantu zivuleke ngeenjongo zokubabamba.√√/
         Agxagxamisa uMfazwe embamba, amfaka ingxowa enomchamo entloko.√√/
         Amapolisa ayeleqa adubule abantwana besikolo.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo.)                                            (2)

11.8     Ukungcungcuthekisa uMfazwe kukaFriday ngokumnyoka emapoliseni
         nakubantu bakwaQaka zibenefuthe ekukhuleni kwengcinezelo kuba
         kukhokelele ekubeni uMfazwe abanjwe ade aleqwe ngamapolisa nabahlali
         engenzanga nto.√√
         (Nayiphi impendulo echanekileyo.)                                               (2)

11.9     Ngokwebali uMfazwe namanye amatshantliziyo bancame babhaca
         bayokujoyina umbutho oyiNtsimbi ebomvu, babuya bephethe intshinga, ilizwe
         likhululekile.√√                                                                (2)

11.10    Akuncedisile ukukhula kwengcinezelo kuba ebengamagosa engcinezelo
         esetyenziselwa ukuqinisekisa ukuba abantu benza kuphela izinto ezifunwa
         ngamadlagusha.√/Ebesebenzisa neemeko zendlala ukuthengisa ngabantu
         batsho babengamaxhoba engcinezelo abanye njengoko bebebaziimpimpi
         zawo      baze     abangavumanga       baphathwe     kakubi.√/Ancedisile
         ekusombululekeni kwengcinezelo ngeempazamo zawo ezifana nokuthathwa
         ingqondo zizinto ezincinci agqibele uMfazwe ephuncuka.√/Kwelinye icala
         ebekhe alibale kukuhleka nokuhlekisa ngobufutshane bomntu emke okanye
         asinde ekubanjweni kwangawo uMfazwe.√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo.)                                            (4)

11.11    Umxholwana wothando uzise ubumnandi kwisiphelo sale noveli ngokuthi
         uMfazwe afumanise ukuba kanti unomntwana ogama linguZubuye
         noNokuzola ongasekhoyo.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                             (2)
                                                                                         [25]

                                             OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 15

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                15                DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

UNCWADI LWEMVELI

UMBUZO 12: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye

•    Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
     njengesikhokelo kuphela.
•    Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
     bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
•    Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
•   Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-26 ukuhlola lo mbuzo.

Iindidi zabalinganiswa abazizilwanyana ahlangana nazo uFudwazana endleleni yobomi
bakhe kule ntsomi yeenyamakazana, zibenegalelo ekujongelweni kwakhe phantsi
nasekuphumeleleni kwakhe. Kwindlela yobomi uFudwazana uhlangana
nabalinganiswa abazizilwanyana abahlukeneyo nabancedisileyo kwimpumelelo yakhe.

•   Ukufika komlinganiswa ongukaMaginyi’inyathi oneempondo entsimini wayenza
    eyakhe ebasa nomlilo ngeenjongo zokuzojela umbona, kuzisa uloyiko
    kwizilwanyana ngaphandle kukaFudwazana.

•   UFudwazana uhlanganiswa nezilwanyana ezimdelelayo ezimnika amagama
    adelelayo afana noFudwazana omncinci, ezinye zimsizela ngelithi uza
    kuzenzakalisa kanti ngolo hlobo kuye ngaphakathi kukhula ikhwele lokufuna
    ukuzibonakalisa nendzondelelo. Yindlela eya empumelelweni leyo.

•   UFudwazana udibana buqu nomlinganiswa uMaginy’inyathi oneempondo
    angabonakalisi loyiko. Xa uMaginyinyathi neempondo emoyikisa ngelizwi elikhulu
    uFudwazana akabuyi ngamva. Uyarhoqoza akhwele kuye, bajijisane amkhame de
    afe. Ukugqiba kwakhe uvuma ingoma yoloyiso, ezinye izilwanyana ebezimdelela
    azisakholelwa. Ezinye ezivileyo zibaleka ziye entsimini zimbulele uFudwazana
    ngobugorha bakhe abubonakalisileyo zimncome.
•   Le mpumelelo ize noFudwazana yabutshintsha ubomi bakhe waphela
    engumlinganiswa ohlonitshwayo zizilwanyana ebezikade zimdelela. Izilwanyana
    adibene nazo uFudwazana ebomini bakhe zibe nefuthe ekudelelweni
    nasekujongelweni phantsi kwakhe kanti ukudibana kwakhe nomlinganiswa
    ongumaginyinyathi neempondo kuzise elinye icala lobugorha nobuqhawe
    kuFudwazana waphela engumntu ohloniphekileyo phakathi kwezilwanyana.

USteve Biko
• Kwesi sibongo uSteve Biko uthatyathwa njengophumeleleyo ngenxa yobukho
  babantu ababenegalelo lokumwisa okanye ukumphakamisa ebomini bakhe
• Kwindlela yobomi bukaSteve Biko uhlangana nabantu abahlukeneyo abathe benza
  umzila kubomi bakhe. Bakho abantu ababesilwa naye abanjengoRhulumente
  wengcinezelo ngeenjongo zokuba ingcinezelo nocalucalulo luhlale lukhona
  eMzantsi Afrika.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 16

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                16                DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

•   Aba bantu ngokwesibongo benze zonke iinzame zokumwisa bemvalela
    ezintolongweni bemngcungcuthekisa ngeenjongo zokumthoba amandla, khange
    aphele mandla uqhubekekile esilwa ingcinezelo. Ukuzuzwa kwenkululeko
    kuthatyathwa njengempumelelo kaSteve Biko kumlo wengcinezelo nethe
    yabayimpumelelo yesizwe siphela soMzantsi Afrika.
•   Kwesi sibongo isininzi esisetyenziswa kwimiqolo efana nethi, ʹNamhlanje sithi
    yeyethu kuba asilwele amathandazweʹ. Amanye amathandazwe nabanye
    abanjongo yokunceda uMzantsi Afrika ukuya enkululekweni ebekhona enegalelo
    lenkxaso nokukhuthazana kule ndlela yomzabalazo. Kuphela kukhululeka ilizwe
    ngenxa yobambiswano lwesininzi. Wabe ke inkululeko yoMzantsi Afrika ithathwa
    njengempumelelo kaSteve Biko.
•   URhulumente wocalucalulo ube negalelo ekuncediseni kwimpumelelo kaSteve
    Biko. Ezi ziqhamo zenkululeko zibonakala engasekho uSteve Biko kushiyeke
    imisebenzi yakhe kuphela. Iziphumo ziphinda zibonakale kwisizwe esiNtsundu
    ngemfundo engenamkhethe, ukuncedeka koluntu olufana neenkendama kunye
    nabahlolokazi.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.)                                                     [25]

UMBUZO 13: UMBUZO OMFUTSHANE

UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye

13.1     UNxele uthetha into kumaNdlambe athi uyive ngoNyengane, abe
         amaNdlambe athile ekuthandabuza ukuhambelana kwale nto ayithethayo
         uNxele nebithethwa nguNyengane.√√/Zizenzo neentetho zikaNxele athi yena
         zihambisana nezikaNyengane abe amaNdlambe ekuva ukuba akukho
         ukuhambisana.√√                                                                 (2)

13.2    Uzifanisa ngokuthi uNxele afune abantu banqule njengokuba noNyengane
        wayefuna banqule.√/Ngokuthi afune bavume izono balahle nezinto ezimbi
        ababezenza.√/Ngokuxelela abantu abangafuni ukumlandela ukuba baza
        kwehlelwa zizinto ezimbi njengomgwebo owawushunyayelwa nguNyengane.√
        (Nasiphi isibini kwezi.)                                                         (2)

13.3     Ngokomxholo wesicatshulwa ukubula kukuhlambulula uxele izinto ezimbi
         owakha wazenza.√√                                                               (2)

13.4     Luphawu      lokubalixoki√/lokubangumlahlekisi√ kuba ngokwengxoxo
         ekwisicatshulwa kuvela ukuba izinto azenzisa amaNdlambe azaziwa
         sisiNdlambe.√√                                                                  (3)

13.5     Ndiyangqina ukuba umbalisi wentsomi uchasene nabaprofethi bobuxoki kuba
         imbali iphela kubhubha umprofeti wobuxoki onguNxele kungazange kubekho
         nasinye isiprofetho sakhe esazalisekayo.√√/Ndiyangqina kuba umbalisi
         kucwangciso lwakhe lweziganeko umenza asweleke uNxele ongumprofethi
         wobuxoki ngemini ekuzalwa ngayo uYesu Krestu owaziwa njengomprofethi
         oyinyani.√√                                                                     (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 17

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                17                     DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

13.6     Iyayinika impendulo kuba njengokuba esi saci sibhekiselele kwinto engasoze
         yenzeke ngokokusetyenziswa kwaso, sizalwa sisenzo sikaNxele sokwenza
         iziprofetho ezalindwa zancanywa azade zizaliseke ngokwale ntsomi.√√                  (2)

13.7     Iyintsomi engemvelaphi yezinto kuba isinika imvelaphi yesaci ngokusebenzisa
         imbali kaNxele.√√
                                          OKANYE

         Ingembali kuba ngokwesakhiwo ibalisa imbali kaNxele kudala.√√                        (2)

13.8     (a) Ngabalandeli bakaRharhabe mhla wayeqephuka kwelakubo kwaPhalo√
         (b) nguRharhabe.√                                                                    (2)

13.9     Ngokomxholo wesibongo yimini athe uRharhabe wahlangana nengqumbo
         yamaLawu awathi kanti nawo ayincwasile le ndawo amisa kuyo.√√                        (2)

13.10    Ngumfanekiso ntelekelelo wobuzaza bemfazwe.√√                                        (2)

13.11    AmaLawu√ AbaThwa.√                                                                   (2)

13.12    Yimbongi yomthonyama√ kuba yazi imvelaphi yesizwe.√
         (Nayiphi impendulo echanekileyo)                                                     (2)
                                                                                              [25]

                                                               AMANQAKU ECANDELO B:           25

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 18

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                18                DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

UMBUZO 14: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa

•   Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
    njengesikhokelo kuphela.
•   Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
    bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
•   Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
•   Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-26 ukuhlola lo mbuzo.

Umviwa angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo xa aphuhlisa ukuhambelana
kwesohlwayo sikaNomaMpondomise nesikaGugulethu nezenzo zabo.

UNOMAMPONDOMISE
Le drama imbonisa uNomaMpondomise efumana isohlwayo sokuba uGugulethu
atshate noThobeka yena esamlindile kunye nesokuzeyelisela emlanjeni emva
kwezenzo zakhe zokungabathobeli abazali nokuphoxisa ngoMcunukelwa.
• UNomaMpondomise wamkela uthando lukaGugulethu avume nokumtshata
    ekubeni sele elotyolwe nguMcunukelwa.
• Uthatha isigqibo sokukhupha iinkomo zikaMcunukelwa enqandwa ngunina
    uMaNyawuza noyise uLangeni.
• Uthembisa abazali bakhe ukuba zikho iinkomo ezizayo eziza kungena endaweni
    yezi zikaMcunukelwa zisuke zinganeni.
• Abazali bayavuma kodwa bemlumkisile ngokulahla imbo yakhe ngophoyiyana.
• Wala uMcunukelwa akakhathalele nezicengo neentshwabulo zakhe.
• Ufumana iindaba kwiphephandaba zokubulawa kukaMzamo kumtshato
    kukaGugulethu.
• Uyazisola ngokuphoxa abazali bakhe kuba ebenethemba lokutshatwa
    nguGugulethu.
• Akakwazi ukumelana neentloni nentlungu abeke kuyo abazali bakhe.
• Umangalela uGugulethu ngokumphoxa atshate enye intombi ekubeni
    ebemthembisile ngomtshato.
• Akalindi nokuva iziphumo zesimangalo sakhe, uyazibulala ngokuzeyelisela
    emlanjeni. Isohlwayo sakhe sikhulu kuba ngesiXhosa uzenzile akakhalelwa.

UGUGULETHU
Le drama imbonisa uGugulethu efumana isohlwayo sokuhlawula ngesithembiso
esingazalisekanga nesokugwetywa intambo ngokubulala.

•   UGugulethu ngokucela umtshato kuNomaMpondomise avunywe, angakulandeli
    okanye angasizalisekisi isithembiso ngenene ufanelwe sisohlwayo. Inkundla
    yamatyala isebenzisa umthetho welo xesha ukumgweba ngesenzo sakhe.
•   Eyona ngxaki ibonakalayo neyenza isohlwayo simfanele kukuthula anganiki
    ngcaciso kuNomaMpondomise phambi kokuba uNomaMpondomise ade
    alahlekiswe ziingcinga ngenxa yokuzifumanela iindaba zokutshata kukaGugulethu
    ebezijoliswe ekwaziseni ngokufa kukaMzamo.
•   Nangona abazali bakaGugulethu uZwilakhe noMaGaba bemnyanzele

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 19

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                19                 DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

    ngokutshata     intombi   ethandwa   ngabo     enguThobeka,       ibiseluxanduva
    lukaGugulethu ukudlulisa unxunguphalo lwakhe kuNomaMpondomise baluphathe
    kunye ngoku uvela enolwazi yedwa nangona luyintlungu nje.
•   Ubuqatha besigwebo senkundla ngokophula isithembiso somtshato, esiziinyanga
    ezintandathu esebenza nzima okanye amashumi amahlanu eeponti sifanele
    ukuthotyelwa kuphela kwaye sithathwe nguye kuba akukho bungqina phambi
    kwenkundla bokuba asinguye otshatileyo.
•   Sesinye isohlwayo kuye ukushiywa nguNomaMpondimise kabuhlungu ngokuthi
    azeyelisele emlanjeni ngenxa yokungakwazi kwakhe ukuzilamlela ngokumazisa
    kwangoko ngengxaki akuyo.
•   Ukuzahlukanisa nekhaya kukuzohlwaya kuye uGugulethu kuba ubalikheswa
    elinxiba impahla emnyama eMthatha, iminyaka elishumi elinesibini, elingenakhaya.
•   Ukohlwaywa ngokulandeliswa ngoThobeka osele enabantwana nguyise uZwilakhe
    kunye nabo bantwana bakhe kumenza axolele ukufa kodwa aqinisekise igama
    lakhe liyacima emhlabeni.
•   Ngenxa yokona uGugulethu ufumana isohlwayo sokushiya iphakade
    sekungasekho nempunde egameni lakhe nonina lowo owayeyiqalile injece.
    Siyamfanela nesi isigwebo

(Nayiphi na impendulo echanekileyo.)                                                       [25]

UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUTSHANE)

BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa

15.1     Sisenzo sokuzeyelisela emlanjeni.√                                                (1)

15.2     Abalinganiswa bayazithethela ngokwabo.√/Kukho izalathisi zeqonga.√/ Igama
         lomlinganiswa lisekhohlo lilandelwe yintetho yakhe.√/ Kukho ikholoni emva
         kwegama lesithethi.√                                                              (2)
15.3     Sihambelana ngokuba isihloko esithi, ‘Buzani Kubawo’ sikrobisa kumntu
         ongafuni kuthatha uxanduva lwesenzo sakhe kanti kwisicatshulwa siyambona
         ukuba nguGugulethu ongafuni kuthatha uxanduva.√√

         (Impendulo mayiqulathe icala lesihloko kunye necala lesicatshulwa.)               (2)
15.4     Ndiyaxhasa uZwilakhe uyazohlwaya ngokuthi abone ukuba isohlwayo esiya
         kuGugulethu sifanele ukuba size kuye.√√/ Ndiyaxhasa kuba uyazohlwaya
         ngokubhatalela uGugulethu imali enkundleni.√√

                                                OKANYE

         Ndiyachasa akazohlwayi udlala indima yakhe njengomzali            okhupha
         umntwana wakhe engxakini njengaye nawuphi umzali.√√                               (2)
15.5     Isigwebo senkundla sihambelana nemithetho yelo xesha elizweni.
         Ngokuqinisekileyo isigwebo esinikwa uGugulethu sisisohlwayo esinikwa
         nabani ophula isithembiso sokutshata umntu.√√
         [Nayiphi na impendulo echanekileyo.]                                              (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 20

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                20                DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

15.6     UGugulethu unxibe iimpahla ezimnyama ishumi elinesibini leminyaka.√/ Uyala
         ukugoduka utshipha eMthatha.√/Unqwenela ukuzibulala.√
         Ubulala uThobeka nabantwana bakhe bakuthunyelwa kuye eMthatha.√
         (Nasiphi na isibini esichanekileyo.)                                             (2)

15.7     Achanekile kuba intetho ethi 'liyaduduma lidlula nemiphefumlo' ichaza
         ngokufanisa ngokungangqalanga imeko yoloyiko abazibona bekuyo kunye
         nezulu eloyikekayo ngenxa yokufa nokudandatheka kwemiphefumlo
         yabantu.√√                                                                       (2)

15.8     Ngokwamazwi kaGugulethu igama 'kugqityiweʹ lithetha ukuba yena uzibona
         etshatile noNomaMpondomise kunjalonje akakho omnye umntu owobuya
         atshatwe nguGugulethu.√√                                                         (2)

15.9     Ubuthathaka abenabo uZwilakhe bobokufuna ukunyanzelisa ilizwi lakhe.√
         bukhokelele    ekubeni bubenobungozi    kuGugulethu     nakwabanye
         abasondeleyo.√                                                                   (2)

15.10    Ukwahlulelana kwamaxesha kudale iyantlukwano phakathi kwabatsha
         nabantu abadala abasadla ngendebe endala kwaze oko kwenza uthanda
         kwiingcinga, izimvo nezenzo zabo.√√                                              (2)

15.11    (a) Kukuthunyelwa kukaThobeka nabantwana bakhe kuGugulethu aze
             uGugulethu ababulale ngezembe.√
         (b) Yeyokuba uGugulethu ubengumbulali, nebanjwa.√                                (2)

15.12    Ngowokuba abantu mabaziqhelise ukukhupha imbilini yabo, bayilwele into
         abangayithandiyo nabanyanzelwa ukuba bayenze nanjengoko uThobeka ethe
         ngokungazilweli kwakhe waphulukana nobomi bakhe.√√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo.)                                             (2)

15.13    Ngabantu ekufuneka bazi okanye balumkele ukunyhashwa kwelungelo labo
         lokuzikhethela undofa naye√ kuba kufuneka balumke babenolwazi ngeendlela
         anyhasheka ngazo amalungelo√ kuba kufuneka bazi ngeengozi
         abanokuzifaka kuzo ngokungawaboni amalungelo abo anyhashekayo.√
         (Nayiphi impendulo echanekileyo.)                                                (2)
                                                                                          [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 21

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                21                DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

UMBUZO 16: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

INDLAL' INAMANYALA – M Lamati

•   Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
    njengesikhokelo kuphela.
•   Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
    bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
•   Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
•   Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-26 ukuhlola lo mbuzo.

Umviwa angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo xa aphuhlisa ukuhambelana
kwesohlwayo sikaMaqhikizane nesikaMamQhinebe ngezenzo zabo.

UMAQHIKIZANE
Kule drama uMaqhikizane ufumana isohlwayo sokuphulukana nesidima
sokubangumqeshi abelibanjwa
• UMaqhikizane ngumqeshi wakwarhulumente. Isikhundla sakhe usisebenzisele
    ukuxhaphaza abantu abahluphekileyo abadinga umsebenzi.
• Akabaphathi kakuhle abantu xa beze kwiofisi yakhe, umzekelo; uthetha kakubi
    noSiqhiwu xa eze kuqonda ngemiba yomsebenzi ude amthuke ngokuthi unyabile,
    usisanya-mtya.
• Ufuna izinyobo ukuze anike umsebenzi umntu owudingayo. Uthi abantu abangeni
    nje eofisini yakhe bengaphethe nto xa befuna umsebenzi ude acacise ngelithi
    umntu uthenga emithiyo ngenethole.
• Ufuna ikhulu leerandi kuSiqhiwu ukuze amnike umsebenzi.
• Kumantombazana uwaxhaphaza ngesondo ukuze awalungiselele izithuba
    zomsebenzi. Uwaqhatha ngokuthi uza kuwatshata, engathethi loo nto. Uloba
    uSiphokazi ngokuthi uza kumnika umsebenzi, imali nobunewunewu.
• UMaqhikizane uthiyiselwa nguSiqhiwu noSiphokazi ngoncedo lwabakwantsasana.
• UMaqhikizane uyabanjwa aze agwetywe iminyaka esibhozo esebenza nzima
    entolongweni.

UMAMQHINEBE

Kule drama uMamQhinebe ufumana isohlwayo sokuphoxeka kuSiqhiwu ongumntwana
wakhe nesokuphulukana nesidima sokubangumama wekhaya abengumtyholwa
kwityala lokuba iintsana. Kanti ke nokungabisaya eNorth Crest kusisohlwayo. Umntu
unokucinga ukuba uphoxeka kwakuMaGatyeni lo amrhwebesha ngokusebenzisa
ubuhlwempu bakhe kanti umzisa kobunye. Uluhlu lwezinto ezenza isohlwayo
asifumanayo samkeleke zezilandelayo;

•   Ukungakwazi ukuzeyisa nokungakwazi ukuzazelelela afune ukufumana izinto lula
    emva kokuba ephumelele ukufundisa uSiqhiwu.
•   Ukungamameli kwakhe uSiqhiwu emcebisa, emnqanda ngemiba ehambelana
    nezinyobo norhwaphilizo
•   Uthi gabhu kurhwaphilizo ehamba noDlezinye noMagrazula abahambela kude
    nokubanjwa.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2024/565429f8-87d6-4fa2-b709-5c480f7f035b) — isiXhosa HL · QP · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2024/53ba6920-da39-4ff1-91b3-5bcfc0342748) — isiXhosa HL · QP · 2024 · isiXhosa
- [isiXHOSA HL P2 GR12 QP SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-gr12-qp-sept2024/91ca1290-e998-4918-b260-e3caf8763ae3) — isiXhosa HL · QP · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isixhosa/1c1f090b-beed-4c25-897e-ba55d125d634) — isiXhosa HL · Memo · 2024 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL GR12 MEMO P2 SEPT 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-gr12-memo-p2-sept-2021/1742e48c-7428-4a7d-909f-c1f402274f0a) — isiXhosa HL · Memo · 2021 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2018-memo/3a8bd66c-71e3-44f1-a955-813f45a93a3f) — isiXhosa HL · Memo · 2018 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
