# isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Supplementary Exams 2016 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the Supplementary Exams 2016, 19 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-feb-march-2016-memo/ebf42cde-b666-483c-a1f7-e4c578c20ea5
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: Supplementary Exams
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 19

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Supplementary Exams 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-feb-march-2016-memo/ebf42cde-b666-483c-a1f7-e4c578c20ea5)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · Supplementary Exams · 2016 · isixhosa. Memorandum, 19 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                         IBANGA 12

                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                              IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                              FEBRUWARI/MATSHI 2016

                                        IMEMORANDAM

AMANQAKU: 100

                          Le memorandam inamaphepha ali-22.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              2            DBE/Februwari–Matshi 2016
                                        NSC – Imemorandam

ICANDELO A: IZINCOKO

Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule isincoko sibe NYE kwezi zilandelayo. Babhala
amagama angama-340–390.

UMBUZO 1

1.1      Isincoko esibalisayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
         -    Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba usekwe
              kwinto ebuntsomirha.
         -    Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
         -    Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha
              amaninzi, umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
         -    Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
         -    Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
         -    Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
         -    Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
              iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
         -    Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
              zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
              ngokuziphatha ngesandla.
         -    Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
         -    Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
              singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
         -    Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
         -    Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                            [50]

         Isincoko esichazayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba
              asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
         -    Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
         -    Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
         -    Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
              sokubhalwayo.
         -    Makasebenzise imifanekiso-ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
              okungcanyulwayo nokuphathwayo.
         -    Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.                          [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              3              DBE/Februwari–Matshi 2016
                                        NSC – Imemorandam

1.2      Isincoko esichazayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba
              asive, asiqonde isihloko sichazwa ngendlela ecace gca.
         -    Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
         -    Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
         -    Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
              sokubhalwayo.
         -    Makasebenzise imifanekiso-ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
              okungcanyulwayo nokuphathwayo.
         -    Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.                            [50]

         Isincoko esixoxayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Umviwa makatyekele kwicala elinye.
         -    Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana nolunye.
         -    Makabe necala alithathayo, adandalazise nesizathu sokuba enze oko.
         -    Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko ngendlela
              enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
         -    Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.
         -    Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye achasene
              nenkcazelo.
         -    Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe
              kuphela.
         -    Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zesixhobo ezibonisa ubuciko, kunye
              nobugcisa bokucenga.
         -    Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo, umzekelo oluchukumisayo
              kodwa lungabi nabukrwada.
         -    Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
              ekholelekayo ngoluvo lombhali.                                                [50]

         Isincoko esibalisayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
         -    Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba usekwe
              kwinto ebuntsomirha.
         -    Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
         -    Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha
              amaninzi, umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
         -    Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
         -    Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
         -    Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
         -    Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
              iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              4               DBE/Februwari–Matshi 2016
                                        NSC – Imemorandam

         -    Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
              zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
              ngokuziphatha ngesandla.
         -    Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
         -    Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
              singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
         -    Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
         -    Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                               [50]

         Isincoko esicamngcayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makabonise     izimvo, iimbono,    iingcinga   neemvakalelo   zakhe
              ezichukumisayo.
         -    Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
         -    Makaveze iimbono zakhe kuphela.
         -    Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya iinkumbulo okanye
              uvakalelo lwakhe.
         -    Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka kunye
              nokubandakanyeka komntu.
         -    Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
         -    Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo.                            [50]

         Isincoko esivelela amacala omabini

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
         -    Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
         -    Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
         -    Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa kakuhle.
         -    Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe uluvo.
         -    Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.
         -    Mabasebenzise ithoni engabonakalisi kuchukumiseka, iqinisekise kodwa
              ibe ingazithobi.
         -    Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
         -    Makabhale        isiphelo      esisulungekileyo     esishiya    umfundi
              engenantandabuzo ngoluvo lwakhe.                                               [50]

1.3      Isincoko esixoxayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Umviwa makatyekele kwicala elinye.
         -    Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana nolunye.
         -    Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu sokuba
              enze oko.
         -    Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko ngendlela
              enika izimvo ezizezakhe netsalayo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              5              DBE/Februwari–Matshi 2016
                                        NSC – Imemorandam

         -    Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.
         -    Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye achasene
              nenkcazelo.
         -    Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe
              kuphela.
         -    Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zezixhobo ezibonisa ubuciko, kunye
              nobugcisa bokucenga.
         -    Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo, umzekelo oluchukumisayo
              kodwa lungabi nabukrwada.
         -    Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
              ekholelekayo ngoluvo lombhali                                                 [50]

         Isincoko esicamngcayo.

         -    Makabonise     izimvo, iimbono,    iingcinga   neemvakalelo   zakhe
              zichukumisayo.
         -    Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
         -    Makaveze iimbono zakhe kuphela.
         -    Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya iinkumbulo okanye
              uvakalelo lwakhe.
         -    Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka kunye
              nokubandakanyeka komntu.
         -    Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
         -    Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo.                           [50]

         Isincoko esibalisayo.

         -    Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
         -    Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba usekwe
              kwinto ebuntsomirha.
         -    Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
         -    Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha
              amaninzi, umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
         -    Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
         -    Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
         -    Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
         -    Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
              iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
         -    Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
              zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
              ngokuziphatha ngesandla.
         -    Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
         -    Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
              singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
         -    Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
         -    Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                              [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              6               DBE/Februwari–Matshi 2016
                                        NSC – Imemorandam

         Isincoko esichazayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba
              asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
         -    Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
         -    Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
         -    Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
              sokubhalwayo.
         -    Makasebenzise imifanekiso ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
              okungcanyulwayo nokuphathwayo.
         -    Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.                             [50]

         Isincoko esivelela amacala omabini

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
         -    Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
         -    Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
         -    Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa kakuhle.
         -    Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe uluvo.
         -    Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.
         -    Mabasebenzise ithoni engabonakalisi kuchukumiseka, iqinisekise kodwa
              ibe ingazithobi.
         -    Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
         -    Makabhale        isiphelo      esisulungekileyo     esishiya    umfundi
              engenantandabuzo ngoluvo lwakhe.                                               [50]

1.4      Isincoko esibalisayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba- achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
         -    Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba usekwe
              kwinto ebuntsomirha.
         -    Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
         -    Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha
              amaninzi, umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
         -    Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
         -    Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
         -    Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
         -    Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
              iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
         -    Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
              zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
              ngokuziphatha ngesandla.
         -    Masibe nophawu lokuchaza olumandla.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              7              DBE/Februwari–Matshi 2016
                                        NSC – Imemorandam

         -    Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
              singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
         -    Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
         -    Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                              [50]

         Isincoko esichazayo

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba
              asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
         -    Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
         -    Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
         -    Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
              sokubhalwayo.
         -    Makasebenzise imifanekiso ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
              okungcanyulwayo nokuphathwayo.
         -    Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
         -    Mababhale ngesihloko abanamava ngaso.                                         [50]

         Isincoko esixoxayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Umviwa makatyekele kwicala elinye.
         -    Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana nolunye.
         -    Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu sokuba
              enze oko.
         -    Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko ngendlela
              enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
         -    Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.
         -    Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye achasene
              nenkcazelo.
         -    Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe
              kuphela.
         -    Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zezixhobo ezibonisa ubuciko, kunye
              nobugcisa bokucenga.
         -    Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo, umzekelo oluchukumisayo
              kodwa lungabi nabukrwada.
         -    Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
              ekholelekayo ngoluvo lombhali.                                                [50]

         Isincoko esicamngcayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makabonise    izimvo,  iimbono, iingcinga neemvakalelo           zakhe
              ezichukumisayo.
         -    Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
         -    Makaveze iimbono zakhe kuphela.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              8               DBE/Februwari–Matshi 2016
                                        NSC – Imemorandam

         -    Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya iinkumbulo okanye
              uvakalelo lwakhe.
         -    Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka kunye
              nokubandakanyeka komntu.
         -    Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
         -    Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo.                            [50]

         Isincoko esivelela amacala omabini

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
         -    Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
         -    Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
         -    Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa kakuhle.
         -    Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe uluvo.
         -    Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.
         -    Mabasebenzise ithoni engabonakalisi kuchukumiseka, iqinisekise kodwa
              ibe ingazithobi.
         -    Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
         -    Makabhale        isiphelo      esisulungekileyo     esishiya    umfundi
              engenantandabuzo ngoluvo lwakhe.                                               [50]

1.5      Isincoko esicamngcayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makabonise     izimvo, iimbono,    iingcinga   neemvakalelo   zakhe
              ezichukumisayo.
         -    Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
         -    Makaveze iimbono zakhe kuphela.
         -    Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya iinkumbulo okanye
              uvakalelo lwakhe.
         -    Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka kunye
              nokubandakanyeka komntu.
         -    Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
         -    Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo.                            [50]

         Isincoko esibalisayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
         -    Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba usekwe
              kwinto ebuntsomirha.
         -    Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
         -    Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha
              amaninzi, umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
         -    Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
         -    Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              9               DBE/Februwari–Matshi 2016
                                        NSC – Imemorandam

         -    Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
         -    Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
              iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
         -    Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
              zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
              ngokuziphatha ngesandla.
         -    Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
         -    Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
              singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
         -    Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
         -    Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                               [50]

         Isincoko esichazayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba
              asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
         -    Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
         -    Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
         -    Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
              sokubhalwayo.
         -    Makasebenzise imifanekiso-ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
              okungcanyulwayo nokuphathwayo.
         -    Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.                             [50]

1.6      Isincoko esivelela amacala omabini

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
         -    Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
         -    Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
         -    Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa kakuhle.
         -    Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe uluvo.
         -    Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.
         -    Mabasebenzise ithoni engabonakalisi kuchukumiseka, iqinisekise kodwa
              ibe ingazithobi.
         -    Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
         -    Makabhale        isiphelo      esisulungekileyo     esishiya    umfundi
              engenantandabuzo ngoluvo lwakhe.                                               [50]

         Isincoko esixoxayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Umviwa makatyekele kwicala elinye.
         -    Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana nolunye.
         -    Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu sokuba
              enze oko.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              10             DBE/Februwari–Matshi 2016
                                        NSC – Imemorandam

         -    Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko ngendlela
              enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
         -    Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.
         -    Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye achasene
              nenkcazelo.
         -    Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe
              kuphela.
         -    Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zezixhobo ezibonisa ubuciko, kunye
              nobugcisa bokucenga.
         -    Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo, umzekelo oluchukumisayo
              kodwa lungabi nabukrwada.
         -    Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
              ekholelekayo ngoluvo lombhali.                                                [50]
         Isincoko esichazayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba
              asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
         -    Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
         -    Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
         -    Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
              sokubhalwayo.
         -    Makasebenzise imifanekiso ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
              okungcanyulwayo nokuphathwayo.
         -    Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
         -    Makabhale ngesihloko anamava ngaso.                                           [50]
         Isincoko esibalisayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
         -    Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba usekwe
              kwinto ebuntsomirha.
         -    Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
         -    Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha
              amaninzi, umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
         -    Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
         -    Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
         -    Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
         -    Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
              iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
         -    Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
              zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
              ngokuziphatha ngesandla.
         -    Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
         -    Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
              singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
         -    Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
         -    Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                              [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              11                   DBE/Februwari–Matshi 2016
                                        NSC – Imemorandam

1.7      1.7.1       Isincoko esibalisayo.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     -    Makabhale        ngebali/ngesiganeko        esenzekileyo/isiganeko
                          esiqwetyiweyo.
                     -    Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba
                          usekwe kwinto ebuntsomirha.
                     -    Makabhale        isakhiwo     sebali      esidlwengula    umxhelo
                          nesikholelekayo.
                     -    Makasebenzise         ixesha     elidlulileyo/ixesha    eladlulayo
                          kumaxesha amaninzi, umfundi angalisebenzisa nexesha
                          langoku.
                     -    Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
                     -    Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
                     -    Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
                     -    Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo
                          elapha ebalini iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
                     -    Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo
                          iinkcukacha zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba
                          kunye nezo zinokuviwa ngokuziphatha ngesandla.
                     -    Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
                     -    Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
                          singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
                     -    Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe
                          ngophilayo.
                     -    Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                        [50]

                     Isincoko esichazayo.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     -    Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama
                          ukuba asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace
                          gca.
                     -    Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
                     -    Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula
                          umxhelo.
                     -    Makachonge       amagama      ngobunono     nangocoselelo
                          ukufezekisa isiphumo sokubhalwayo.
                     -    Makasebenzise     imifanekiso   ntelekelelo yokubonwayo,
                          okuvakalayo, okungcanyulwayo nokuphathwayo.
                     -    Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
                     -    Makabhale ngesihloko anamava ngaso.                                     [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              12               DBE/Februwari–Matshi 2016
                                        NSC – Imemorandam

                     Isincoko esixoxayo.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     -    Makatyekele kwicala elinye.
                     -    Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana
                          nolunye.
                     -    Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu
                          sokuba enze oko.
                     -    Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko
                          ngendlela enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
                     -    Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye
                          nokuzingqina.
                     -    Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye
                          achasene nenkcazelo.
                     -    Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono
                          zakhe kuphela.
                     -    Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zezixhobo ezibonisa
                          ubuciko, kunye nobugcisa bokucenga.
                     -    Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo, umzekelo
                          oluchukumisayo kodwa lungabi nabukrwada.
                     -    Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike
                          inkcazelo ekholelekayo ngoluvo lombhali.                            [50]

                     Isincoko esicamngcayo.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     -    Makabonise izimvo, iimbono, iingcinga neemvakalelo zakhe
                          ezichukumisayo.
                     -    Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
                     -    Makaveze iimbono zakhe kuphela.
                     -    Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya
                          iinkumbulo okanye uvakalelo lwakhe.
                     -    Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka
                          kunye nokubandakanyeka komntu.
                     -    Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
                     -    Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo.                 [50]

                     Isincoko esivelela amacala omabini.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     -    Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
                     -    Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
                     -    Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
                     -    Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa
                          kakuhle.
                     -    Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe
                          uluvo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              13                  DBE/Februwari–Matshi 2016
                                        NSC – Imemorandam

                     -    Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.
                     -    Mabasebenzise       ithoni   engabonakalisi    kuchukumiseka,
                          iqinisekise kodwa ibe ingazithobi.
                     -    Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
                     -    Makabhale isiphelo esisulungekileyo esishiya umfundi
                          engenantandabuzo ngoluvo lwakhe.                                       [50]

         1.7.2       Isincoko esibalisayo.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     -    Makabhale ngebali ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko
                          esiqwetyiweyo.
                     -    Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba
                          usekwe kwinto ebuntsomirha.
                     -    Makabhale        isakhiwo     sebali      esidlwengula   umxhelo
                          nesikholelekayo.
                     -    Makasebenzise         ixesha     elidlulileyo/ixesha   eladlulayo
                          kumaxesha amaninzi, umfundi angalisebenzisa nexesha
                          langoku.
                     -    Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
                     -    Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
                     -    Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
                     -    Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo
                          elapha ebalini iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
                     -    Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo
                          iinkcukacha zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba
                          kunye nezo zinokuviwa ngokuziphatha ngesandla.
                     -    Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
                     -    Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
                          singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
                     -    Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe
                          ngophilayo.
                     -    Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                       [50]

                     Isincoko esichazayo.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     -    Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama
                          ukuba asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace
                          gca.
                     -    Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
                     -    Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula
                          umxhelo.
                     -    Makachonge       amagama      ngobunono     nangocoselelo
                          ukufezekisa isiphumo sokubhalwayo.
                     -    Makasebenzise     imifanekiso   ntelekelelo yokubonwayo,
                          okuvakalayo, okungcanyulwayo nokuphathwayo.
                     -    Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
                     -    Makabhale ngesihloko abanamava ngaso.                                  [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              14               DBE/Februwari–Matshi 2016
                                        NSC – Imemorandam

                     Isincoko esixoxayo.

                     -    Umviwa makatyekele kwicala elinye.
                     -    Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana
                          nolunye.
                     -    Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu
                          sokuba enze oko.
                     -    Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko
                          ngendlela enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
                     -    Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye
                          nokuzingqina.
                     -    Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye
                          achasene nenkcazelo.
                     -    Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono
                          zakhe kuphela.
                     -    Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zezixhobo ezibonisa
                          ubuciko, kunye nobugcisa bokucenga.
                     -    Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo, umzekelo
                          oluchukumisayo kodwa lungabi nabukrwada.
                     -    Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike
                          inkcazelo ekholelekayo ngoluvo lombhali.                            [50]

                     Isincoko esicamngcayo.

                     -    Makabonise izimvo, iimbono, iingcinga neemvakalelo zakhe
                          ezichukumisayo.
                     -    Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
                     -    Makaveze iimbono zakhe kuphela.
                     -    Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya
                          iinkumbulo okanye uvakalelo lwakhe.
                     -    Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka
                          kunye nokubandakanyeka komntu.
                     -    Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
                     -    Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo.                 [50]

                     Isincoko esivelela amacala omabini.

                     -    Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
                     -    Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
                     -    Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
                     -    Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa
                          kakuhle.
                     -    Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe
                          uluvo.
                     -    Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.
                     -    Mabasebenzise       ithoni   engabonakalisi    kuchukumiseka,
                          iqinisekise kodwa ibe ingazithobi.
                     -    Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
                     -    Makabhale isiphelo esisulungekileyo esishiya umfundi
                          engenantandabuzo ngoluvo lwakhe.                                    [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              15            DBE/Februwari–Matshi 2016
                                        NSC – Imemorandam

ICANDELO B: IMIHLATHI

Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule imibuzo ibe MIBINI kweli candelo. Bhala
amagama ali-100–120.

UMBUZO 2

2.1      ILETA YOBURHULUMENTE

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makasebenzise ulwimi olusesikweni.
         -    Makabhale ngolwimi oluvakalayo, olusulungekileyo nolutsala umdla
              nethoni efanelekileyo.
         -    Makacwangcise ngokukuko, axoxe ngokukuko.
         -    Ileta mayiqulathe intshayelelo enika umdla, isiqu nesiphelo.
         -    Makangqale ngqo kumongo.
         -    Mayiqulathe iidilesi ezimbini eyombhali neyomhleli ibhalwe ime ngqo
              ngesiXhosa.
         -    Umhla ebhalwe ngawo ngasezantsi kwayo.
         -    Mayibandakanye isibuliso esichanekileyo
         -    Makashiye umgca emva kwesibuliso ze abhale umcimbi ileta engawo.
         -    Uvumelekile ukuboleka igama esiNgesini xa ubhala idilesi, iinyanga
              okanye usebenzise iinyanga zentsusa.
         -    Akukho ziphumlisi kwidilesi nesibuliso nakwisiphelo.
         -    Makahlule imihlathi yesiqu ngokweengcamango ezahlukileyo.
         -    Makabhale isiphelo esifanelekileyo.                                          [25]

2.2      I-OBHITSHUWARI

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Igama nefani yalo mntu uswelekileyo, umhla awazalwa ngawo, indawo
              awazalelwa kuyo, amagama abazali bakhe.
         -    Imfundo yakhe neendawo aphangele kuzo.
         -    Izinto ezibalulekileyo ezimalunga nobomi bakhe.
         -    Makabhale ngegalelo lakhe entlalweni nezinto ebenomdla kuzo esaphila.
         -    Unobangela wokusweleka kwakhe ukuba ugulile, imbali yokugula
              kwakhe.
         -    Abantu abashiya ngasemva.
         -    Amazwi okumkhapha.
         -    Makasebenzise ulwimi oluhloniphayo nolundilisekileyo.                        [25]

2.3      INQAKU LEMAGAZINI

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Isihloko masitsale umdla sidlwengule umxhelo.
         -    Indle ayokubhala mayibe yivela kuye, athethe ngqo nomfundi.
         -    Isimbo sokubhala singaba sesichazayo nesikhatshwa zizafobe ukutsala
              umdla wabafundi.
         -    Iinkcukacha ezifana namagama, iindawo, amaxesha, ubume bendawo
              mazifakwe.                                                                   [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              16               DBE/Februwari–Matshi 2016
                                        NSC – Imemorandam

2.4      INGXELO ESESIKWENI

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makanike iinkcukacha ezichanekileyo ngesiganeko.
         -    Makabhale isihloko, intshayelelo, isiqu, isiphelo, izindululo, izalathiso
              nezihlomelo.
         -    Makaqokelele ingcombolo yolwazi, ayicwangcise abhale iingongoma.
         -    Makasebenzise ulwimi olusesikweni.
         -    Makasebenzise ixesha langoku, izibizo gabalala, umntu wesithathu.
         -    Makabhale ingcaciso egqibeleleyo, esebenzisa amagama namabinzana
              abhekise kwimeko ethile.                                                        [25]

2.5      INGXOXO YABABINI

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makabhale ingxoxo ephakathi kwabantu ababini.
         -    Makayibhale ingxoxo njengoko isenzeka, amazwi ezithethi awabhale
              njengoko enjalo.
         -    Mashiye umgca ukwahlula phakathi kwentetho yesithethi neyesinye.
         -    Makafake umyalelo kwizibiyeli phambi kokuba amagama athethwe.
         -    Umfundi usenokuyimntwisa le ngxoxo.                                             [25]

2.6      UDLIWANO-NDLEBE

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makabuze umbuzwa imibuzo.
         -    Makanike amagama esithethi kwicala elisekhohlo ephepheni.
         -    Makashiye umgca ukwahlula intetho yesithethi ngasinye.
         -    Makahlele ngobunono.
         -    Obuzayo makabonise ulwazi oluphangaleleyo.
         -    Umntu omnye usenokubuzwa imibuzo yiphaneli.
         -    Imibuzo mayihlelwe ngendlela ukuze kufunyanwe ulwazi olufanelekileyo.
         -    Imibuzo inganxibelelana nengaphambili.
         -    Iimpendulo mazicacise ngokwaneleyo zinike izimvo neengongoma
              ezifanelekileyo.
         -    Makangazifaki iimpawu zocaphulo.
         -    Makasebenzise umntu wokuqala.
         -    Umbuzwa makaphendule imibuzo, anike ulwazi olulindelekileyo.                    [25]

                                                            AMANQAKU ECANDELO B:              50
                                                               AMANQAKU EWONKE:               100

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 17

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3
                                                  Downloaded from hlayiso.com                    17                                                          DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                                                         NSC – Imemorandam

ICANDELO A: IZINCOKO – AMANQAKU
o   Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko zephepha lesi-3, Icandelo A
o   Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu.
o   Imiqangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko ezikwinqwanqwa
    eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye.
o   Isakhiwo asichatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi

   Imiqathango                                       Egqwesileyo                  Esemagqabini                 Eyanelisayo              Eyinxalenye          Engaphumelelanga
                                                                                  neqaqambileyo               nefanelekileyo
UMXHOLO                                                  28–30                        22–24                       16–18                     10–12                    4–6

                    Inqwanqwa eliphakamileyo
NOCWANGCISO                                    -Impendulo igqwesile/          -Impendulo ixongxwe          -Impendulo iyanelisa.     -Impendulo             -Impendulo ayihambelani
                                               inomtsalane, ngaphezu          ngobugcisa.                  -Izimvo ziyathungelana    ayinaluthungelwano     nomxholo kwaphela.
(Impendulo                                     koko bekulindelekile.          -Izimvo zihambelana          noko ziyaqinisekisa       lungqinelanayo.        -Izimvo ziyabhidisa
nezimvo)                                       -Izimvo eziqiqisisiweyo,       gingci nomxholo kwaye        ngokuse-mxholweni.        -Izimvo azicacanga     kwaye azingqamananga
Uyondelelwaniso                                ezixhokonxa iingcinga          zinomdla zinobungqina        - Ilungelelanisiwe noko   kwaye ayizizo          kwaphela nomxholo.
                                               nezivuthiweyo.                 bokuvuthwa.                  kwaye iyathungelana       ezomfundi.             -Azicacanga kwaye
lwezimvo
                                               -Impendulo elungelelaniswe     -Ilungelelaniswe kakuhle     kuquka intshayelelo,      -Buncinci ubungqina    kwaye ziphindaphindiwe.
ngokucwangcisa.                                kakuhle ngokugqwesileyo        kakhulu kwaye                isiqu ukuqukumbela/       bolungelelwaniso       -Azilungelelaniswanga
Ukuqonda injongo,                              enothungelwano                 iyathungelana                nesiphelo.                nothungelwano          kwaye azithungelani.
abantu ekujoliswe                              (enonamathelwano)              (inonamathelwano)                                      lweengcamango.
kubo kunye nesimo                              ukuquka intshayelelo, isiqu,   kuquka intshayelelo, isiqu
sentlalo.                                      ukuqukumbela/nesiphelo.        ukuqukumbela/nesiphelo.
                                                         25–27                          19–21                      13–15                     7–9                     0–3
                                               -Impendulo egqwesileyo         -Impendulo ixongxwe          -Impendulo eyanelisayo    -Ubukhulu becala       -Akukho linge
 30 AMANQAKU                                   kodwa ineendawana esilela      kakuhle.                     nangona kumana            impendulo              lokuphendula isihloko.

                    Inqwanqwa elingezantsi
                                               kuzo ukuba neempawu            -Izimvo ziyahambelana        kubakho izikhewu          ayihambelani           -Ayihambelani kwaphela
                                               ezinomtsalane ogqwesileyo      zinomdla.                    kwingcaciso.              nomxholo.              nomxholo kwaye
                                               wesincoko esinkqenkqeza        -Ilungelelaniswe kakuhle     -Izimvo                   -Izimvo zibonakalisa   ayifanelekanga.
                                               phambili.                      iyathungelana                ziyanamathelana           ukungahlangani         -Ayingqamananga
                                               -Izimvo ezivuthiweyo           (inonamathelwano)            ngokwanelisayo kwaye      nokubhidisa.           nomxholo kwaphela
                                               neziqiqisisiweyo.              kuquka intshayelelo, isiqu   ziyaqinisekisa.           -Phantse bungabikho    kwaye inobubhu-
                                               -Izimvo zilungelelaniswe       nesiphelo.                   -Kukho ulungelelaniso     ubungqina              tyubhutyu.
                                               ngobugcisa                                                  olufumanekayo             bolungelelwaniso
                                               zinothungelwano                                             nothungelwano             nothungelwano.
                                               (zinonamathelwano)                                          kwintshayelelo, isiqu
                                               kuquka intshayelelo, isiqu                                  nesiphelo.
                                               kunye nesiphelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                       Tyhila iphepha

### Page 18

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3
                                                    Downloaded from hlayiso.com                 18                                                                    DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                                                        NSC – Imemorandam

   ULWIMI, ISIMBO                                             14–15                        11–12                         8–9                        5–6                           0–3
   SOKUBHALA                                        -Ithoni, irejista, isimbo     -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo     -Ulwimi alunantsingiselo.
   NOKUHLELA                                        sokubhala, isigama            sokubhala kunye             sokubhala nesigama          sokubhala nesigama            -Ithoni, irejista, isimbo
   Ithoni, irejista,                                zifaneleke kakhulu            nesigama ziqaqambe          zifanelekile kwinjongo,     azihambelani                  sokubhala nesigama

                         Inqwanqwa eliphakamileyo
   isimbo sokubhala,                                kwinjongo, abantu             kakhulu kwinjongo, abantu   abantu ekujoliswe kubo      nenjongo, abantu              azihambelani mpela
                                                    ekujoliswe kubo nakwisimo     ekujoliswe kubo nesimo      nesimo sentlalo.            ekujoliswe kubo               nenjongo, abantu
   isigama
                                                    sentlalo.                     sentlalo.                   -Ulwimi lusetyenziswe       nesimo sentlalo.              ekujoliswe kubo nesimo
   esifanelene                                      -Ulwimi lusetyenziswe         -Ulwimi luchanekile kwaye   ngokufanelekileyo           -Ulwimi lusetyenziswa         sentlalo.
   nenjongo/nesimo                                  ngokuzithemba,                ithoni isetyenzisiwe        ukudlulisa umyalezo.        ngendlela                     -Ukusetyenziswa
   sentlalo.                                        luyachukumisa                 ngokufanelekile             -Ithoni ifanelekile.        ebuthathaka.                  kwisigama
   Uchongo magama.                                  ngokugqwesileyo.              nangokuzinzileyo            -Izixhobo zolwimi           -Ithoni nochongo              kunqongophele
   Ukusetyenziswa                                   -Ithoni edlwengula umxhelo    kwisincoko siphela.         zisetyenzisiwe              magama                        ngokubaxekileyo de
   kolwimi nemigaqo,                                nenobuciko.                   -Ubukhulu becala akukho     ukuphuhlisa                 azifanelekanga.               ungakwazi ukuqonda
   Iimpawu                                          -Akukho nasinye isiphene      ziphene kwigrama nopelo.    nokuphucula umxholo.        -Isigama                      okubhaliweyo.
   zokubhala, igrama,                               segrama nopelo.               -Sixongxwe kakuhle                                      sinqongophele
                                                    -Sixonkxwe ngobugcisa         kakhulu.                                                kakhulu.
   upelo.
                                                    obukhulu.
                                                                13                           10                           7                           4
   15 AMANQAKU
                                                    -Ulwimi lugqwesile kwaye      -Ulwimi luyakuthimba        -Ukusetyenziswa             -Ukusetyenziswa
                                                    kusetyenziswe izixhobo        kwaye ubukhulu becala       kolwimi ngokwanelisayo      kolwimi
                         Inqwanqwa
                                                    zolwimi ezibonakalisa         luchanekile.                kodwa kusekho               ngokungafanelekanga.
                                                    ubuciko ngokufanelekileyo.    -Ithoni iqaqambile kwaye    ukungangqinelani apha       -Kuncinci okanye
                         elingezantsi
                                                    -Akukho nasinye isiphene      ichanekile.                 naphaya.                    akukho ukohluka –
                                                    segrama nopelo.               -Zimbalwa iziphene          -Ubukhulu becala ithoni     hlukana kwezivakalisi.
                                                    -Sixonkxwe ngobugcisa.        zegrama nopelo.             ifanelekile kodwa           -Isigama
                                                                                  -Sixongxwe kakuhle.         usetyenziso zixhobo         sinqongophele
                                                                                                              zolwimi lunqongophele.      ngokugqithisileyo.
   ISAKHIWO                                                     5                             4                           3                           2                           0–1
   Iimpawu zodidi                                   -Isihloko sikhuliswe          -Iinkcukacha zakhiwe        -Ukuphuhliswa               -Kukho amanqaku               -Amanqaku
   lwesincoko                                       ngokugqwesileyo.              ngokulandelelana            kweenkcukacha               asemxholweni.                 asemxholweni awakho.
   Ukuphuhliswa                                     -Iinkcukacha ezigqwesileyo.   nangokuqiqisisiweyo.        ngokusemxhlolweni.          -Izivakalisi nemihlathi       -Ulwakhiwo lwezivakalisi
   kwemihlathi                                      -Izivakalisi, imihlathi       -Ziyathungelana.            -Izivakalisi, imihlathi     zineemposiso.                 nemihlathi
   nokubunjwa                                       zakhiwe ngokugqwesileyo.      -Ukwakhiwa kwezivakalisi    zakhiwe kakuhle.            -Isincoko                     lunobubhutyu-bhutyu.
                                                                                  nemihlathi                  -Isincoko                   sisesemxholweni               -Isincoko siphume
   kwezivakalisi.
                                                                                  kuyahambelana,              sisesemxholweni.            nangona zisekhona             kwaphela emxholweni.
                                                                                  kwahlukahlukene.                                        iziphene.
   5 AMANQAKU

   AMANQAKU                                                   43–50                        33–40                       23–30                      13–20                          0–10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                                Tyhila iphepha

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2016/c233f628-281c-432a-ae78-c49cdbc2cb6d) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2016/81be9a28-ad7f-4732-8587-d6d769b42e6a) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2016/b6fd5b7b-4fb2-485b-b6d7-bb4b0ff7ce04) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Feb-March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-feb-march-2018/566add75-9ef2-4bd5-af98-54eea59f5046) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Feb-March 2014](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-feb-march-2014/e9a0d759-c53e-41a4-957c-3b2f5e316e50) — isiXhosa HL · QP · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2016-memo/bcba489f-a957-4e76-bfa6-eb700cd60baa) — isiXhosa HL · Memo · 2016 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
