# isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC November Exams 2014 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exams 2014, 22 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2014-memo/2bc53392-4705-4def-953a-039e20ef488c
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2014
- Exam period: NSC November Exams
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 22

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC November Exams 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2014-memo/2bc53392-4705-4def-953a-039e20ef488c)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exams · 2014 · isixhosa. Memorandum, 22 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

                     ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                             IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                    NOVEMBA (2014)

                                    IMEMORANDAM

AMANQAKU: 100

                          Le memorandam inamaphepha angama-22.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                            Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              2                   DBE/Novemba 2014
                                        NSC – Imemorandam

ICANDELO A: IZINCOKO

UMBUZO 1

Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule isincoko sibe NYE kwezi zilandelayo.
Babhala amagama angama-340-390 kwisincoko ngasinye.

1.1      Isincoko esibalisayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         - Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
         - Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba lisekwe kwinto
           ebuntsomirha.
         - Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
         - Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha amaninzi,
           umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
         - Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
         - Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
         - Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
         - Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
           iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
         - Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
           zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
           ngokuziphatha ngesandla.
         - Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
         - Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
           singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
         - Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
         - Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                              [50]

         Isincoko esixoxayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         - Umviwa makatyekele kwicala elinye.
         - Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana nolunye.
         - Makabe necala alithathayo, adandalazise nesizathu sokuba enze oko.
         - Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko ngendlela
           enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
         - Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.
         - Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye achasene
           nenkcazelo.
         - Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe kuphela.
         - Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zesixhobo ezibonisa ubuciko, kunye
           nobugcisa bokucenga.
         - Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo umzekelo oluchukumisayo
           kodwa lungabi nabukrwada.
         - Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
           ekholelekayo ngoluvo lombhali.                                                [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              3                      DBE/Novemba 2014
                                        NSC – Imemorandam

         Isincoko esichazayo.
         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
         - Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba asive,
           asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
         - Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
         - Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
         - Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
           sokubhalwayo.
         - Makasebenzise imifanekiso ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
           okungcanyulwayo nokuphathwayo.
         - Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
         - Makabhale ngesihloko anamava ngaso.                                               [50]

1.2      Isincoko esichazayo.
         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
         - Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba asive,
           asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
         - Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
         - Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
         - Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
           sokubhalayo.
         - Makasebenzise imifanekiso ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
           okungcanyulwayo nokuphathwayo.
         - Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
         - Makabhale ngesihloko anamava ngaso.                                               [50]

         Isincoko esibalisayo.
         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
         - Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
         - Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba lisekwe kwinto
           ebuntsomirha.
         - Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
         - Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha amaninzi,
           umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
         - Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
         - Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
         - Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
         - Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
           iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
         - Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
           zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
           ngokuziphatha ngesandla.
         - Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
         - Isiphelo     masibe      sesanelisayo     okanye  sibe   ntsingiselo-mbini,
           singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
         - Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
         - Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                                  [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              4                   DBE/Novemba 2014
                                        NSC – Imemorandam

         Isincoko esicamngcayo.
         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
         - Makabonise     izimvo,  iimbono,     iingcinga    neemvakalelo zakhe
           ezichukumisayo.
         - Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
         - Makaveze iimbono zakhe kuphela.
         - Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya iinkumbulo okanye
           uvakalelo lwakhe.
         - Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka kunye
           nokubandakanyeka komntu.
         - Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
         - Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo.                            [50]

         Isincoko esivelela amacala omabini
         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
         - Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
         - Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
         - Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
         - Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa kakuhle.
         - Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe uluvo.
         - Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.
         - Mabasebenzise ithoni engabonakalisi kuchukumiseka, iqinisekise kodwa ibe
           ingazithobi.
         - Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
         - Makabhale isiphelo esisulungekileyo esishiya umfundi engenantandabuzo
           ngoluvo lwakhe.                                                                [50]

1.3      Isincoko esixoxayo.
         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
         - Umviwa makatyekele kwicala elinye.
         - Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana nolunye.
         - Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu sokuba enze
           oko.
         - Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko ngendlela
           enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
         - Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.
         - Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye achasene
           nenkcazelo.
         - Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe kuphela.
         - Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zesixhobo ezibonisa ubuciko, kunye
           nobugcisa bokucenga.
         - Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo umzekelo oluchukumisayo
           kodwa lungabi nabukrwada.
         - Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
           ekholelekayo ngoluvo lombhali.
         - Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo umzekelo oluchukumisayo
           kodwa lungabi nabukrwada.
         - Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
           ekholelekayo ngoluvo lombhali.                                                 [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              5                      DBE/Novemba 2014
                                        NSC – Imemorandam

         Isincoko esicamngcayo.

         - Makabonise izimvo, iimbono, iingcinga neemvakalelo zakhe zichukumisayo.
         - Makabonise     izimvo,   iimbono,     iingcinga   neemvakalelo    zakhe
           ezichukumisayo.
         - Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
         - Makaveze iimbono zakhe kuphela.
         - Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya iinkumbulo okanye
           uvakalelo lwakhe.
         - Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka kunye
           nokubandakanyeka komntu.
         - Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
         - Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo.                               [50]

         Isincoko esibalisayo.

         - Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
         - Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba lisekwe kwinto
           ebuntsomirha.
         - Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
         - Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha amaninzi,
           umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
         - Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
         - Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
         - Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
         - Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
           iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
         - Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
           zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
           ngokuziphatha ngesandla.
         - Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
         - Isiphelo     masibe      sesanelisayo     okanye  sibe   ntsingiselo-mbini,
           singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
         - Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
         - Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                                  [50]

         Isincoko esichazayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         - Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba asive,
           asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
         - Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
         - Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
         - Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
           sokubhalayo.
         - Makasebenzise imifanekiso ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
           okungcanyulwayo nokuphathwayo.
         - Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
         - Makabhale ngesihloko anamava ngaso.                                               [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              6                      DBE/Novemba 2014
                                        NSC – Imemorandam

1.4      Isincoko esibalisayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba- achankcathe kwezi ngongoma:

         - Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
         - Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba lisekwe kwinto
           ebuntsomirha.
         - Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
         - Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha amaninzi,
           umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
         - Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
         - Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
         - Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
         - Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
           iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
         - Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
           zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
           ngokuziphatha ngesandla.
         - Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
         - Isiphelo     masibe      sesanelisayo     okanye  sibe   ntsingiselo-mbini,
           singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
         - Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
         - Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                                  [50]

         Isincoko esichazayo

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         - Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba asive,
           asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
         - Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
         - Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
         - Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
           sokubhalayo.
         - Makasebenzise imifanekiso ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
           okungcanyulwayo nokuphathwayo.
         - Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
         - Mababhale ngesihloko abanamava ngaso.                                             [50]

         Isincoko esixoxayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         - Umviwa makatyekele kwicala elinye.
         - Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana nolunye.
         - Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu sokuba enze
           oko.
         - Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko ngendlela
           enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
         - Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              7                   DBE/Novemba 2014
                                        NSC – Imemorandam

         - Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye achasene
           nenkcazelo.
         - Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe kuphela.
         - Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zesixhobo ezibonisa ubuciko, kunye
           nobugcisa bokucenga.
         - Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo umzekelo oluchukumisayo
           kodwa lungabi nabukrwada.
         - Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
           ekholelekayo ngoluvo lombhali.
         - Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo umzekelo oluchukumisayo
           kodwa lungabi nabukrwada.
         - Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
           ekholelekayo ngoluvo lombhali.                                                 [50]

         Isincoko esicamngcayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         - Makabonise     izimvo,  iimbono,     iingcinga   neemvakalelo zakhe
           ezichukumisayo.
         - Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
         - Makaveze iimbono zakhe kuphela.
         - Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya iinkumbulo okanye
           uvakalelo lwakhe.
         - Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka kunye
           nokubandakanyeka komntu.
         - Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
         - Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo.                            [50]

1.5      Isincoko esivelela amacala omabini

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         - Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
         - Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
         - Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
         - Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa kakuhle.
         - Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe uluvo.
         - Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.
         - Mabasebenzise ithoni engabonakalisi kuchukumiseka, iqinisekise kodwa ibe
           ingazithobi.
         - Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
         - Makabhale isiphelo esisulungekileyo esishiya umfundi engenantandabuzo
           ngoluvo lwakhe.                                                                [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              8                  DBE/Novemba 2014
                                        NSC – Imemorandam

         Isincoko esichazayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         - Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
         - Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
         - Makachonge amagama ngobunono ukufezekisa isiphumo sokubhalayo.
         - Makasebenzise imifanekiso ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
           okungcanyulwayo nokuphathwayo.
         - Makasebenzise izigaba zentetho ngokukuko.                                    [50]

         Isincoko esixoxayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         - Umviwa makatyekele kwicala elinye.
         - Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana nolunye.
         - Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu sokuba enze
           oko.
         - Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko ngendlela
           enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
         - Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.
         - Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye achasene
           nenkcazelo.
         - Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe kuphela.
         - Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zesixhobo ezibonisa ubuciko, kunye
           nobugcisa bokucenga.
         - Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo umzekelo oluchukumisayo
           kodwa lungabi nabukrwada.
         - Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
           ekholelekayo ngoluvo lombhali.
         - Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo umzekelo oluchukumisayo
           kodwa lungabi nabukrwada.
         - Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
           ekholelekayo ngoluvo lombhali.                                               [50]

         Isincoko esicamngcayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         - Makabonise     izimvo,  iimbono,     iingcinga   neemvakalelo zakhe
           ezichukumisayo.
         - Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
         - Makaveze iimbono zakhe kuphela.
         - Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya iinkumbulo okanye
           uvakalelo lwakhe.
         - Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka kunye
           nokubandakanyeka komntu.
         - Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
         - Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo.                          [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              9                  DBE/Novemba 2014
                                        NSC – Imemorandam

1.6      Isincoko esicamngcayo.
         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
         - Makabonise     izimvo,  iimbono,     iingcinga   neemvakalelo zakhe
           ezichukumisayo.
         - Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
         - Makaveze iimbono zakhe kuphela.
         - Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya iinkumbulo okanye
           uvakalelo lwakhe.
         - Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka kunye
           nokubandakanyeka komntu.
         - Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
         - Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo.                          [50]
         Isincoko esixoxayo.
         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
         - Umviwa makatyekele kwicala elinye.
         - Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana nolunye.
         - Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu sokuba enze
           oko.
         - Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko ngendlela
           enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
         - Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.
         - Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye achasene
           nenkcazelo.
         - Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe kuphela.
         - Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zesixhobo ezibonisa ubuciko, kunye
           nobugcisa bokucenga.
         - Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo umzekelo oluchukumisayo
           kodwa lungabi nabukrwada.
         - Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
           ekholelekayo ngoluvo lombhali.
         - Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo umzekelo oluchukumisayo
           kodwa lungabi nabukrwada.
         - Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
           ekholelekayo ngoluvo lombhali                                                [50]
         Isincoko esichazayo.
         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
         - Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba asive,
           asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
         - Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
         - Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
         - Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
           sokubhalayo.
         - Makasebenzise imifanekiso ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
           okungcanyulwayo nokuphathwayo.
         - Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
         - Makabhale ngesihloko anamava ngaso.                                          [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              10                        DBE/Novemba 2014
                                        NSC – Imemorandam

         Isincoko esibalisayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         - Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
         - Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba lisekwe kwinto
           ebuntsomirha.
         - Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
         - Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha amaninzi,
           umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
         - Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
         - Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
         - Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
         - Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
           iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
         - Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
           zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
           ngokuziphatha ngesandla.
         - Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
         - Isiphelo     masibe      sesanelisayo     okanye  sibe   ntsingiselo-mbini,
           singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
         - Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
         - Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                                     [50]

1.7      1.7.1       Isincoko esibalisayo.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     - Makabhale          ngebali/ngesiganeko       esenzekileyo/isiganeko
                       esiqwetyiweyo.
                     - Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba
                       lisekwe kwinto ebuntsomirha.
                     - Makabhale         isakhiwo      sebali    esidlwengula     umxhelo
                       nesikholelekayo.
                     - Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha
                       amaninzi, umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
                     - Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
                     - Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
                     - Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
                     - Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha
                       ebalini iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
                     - Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo
                       iinkcukacha zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba
                       kunye nezo zinokuviwa ngokuziphatha ngesandla.
                     - Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
                     - Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
                       singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
                     - Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe
                       ngophilayo.
                     - Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                         [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              11                    DBE/Novemba 2014
                                        NSC – Imemorandam

                     Isincoko esichazayo.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     - Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama
                       ukuba asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
                     - Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
                     - Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula
                       umxhelo.
                     - Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa
                       isiphumo sokubhalayo.
                     - Makasebenzise      imifanekiso      ntelekelelo  yokubonwayo,
                       okuvakalayo, okungcanyulwayo nokuphathwayo.
                     - Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
                     - Makabhale ngesihloko anamava ngaso.
                     - Makasebenzise izigaba zentetho ngokukuko.                            [50]

                     Isincoko esixoxayo.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     - Umviwa makatyekele kwicala elinye.
                     - Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana
                        nolunye.
                     - Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu
                        sokuba enze oko.
                     - Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko
                        ngendlela enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
                     - Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.
                     - Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye
                        achasene nenkcazelo.
                     - Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe
                        kuphela.
                     - Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zesixhobo ezibonisa ubuciko,
                        kunye nobugcisa bokucenga.
                     - Makasebenzise       ulwimi   olubonisa    uvakalelo  umzekelo
                        oluchukumisayo kodwa lungabi nabukrwada.
                     - Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike
                        inkcazelo ekholelekayo ngoluvo lombhali.
                     - Makasebenzise       ulwimi   olubonisa    uvakalelo  umzekelo
                        oluchukumisayo kodwa lungabi nabukrwada.
                     - Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike
                        inkcazelo ekholelekayo ngoluvo lombhali.                            [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              12                         DBE/Novemba 2014
                                        NSC – Imemorandam

                     Isincoko esivelela amacala omabini.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     - Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
                     - Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
                     - Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
                     - Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa
                       kakuhle.
                     - Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe uluvo.
                     - Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.
                     - Mabasebenzise ithoni engabonakalisi kuchukumiseka, iqinisekise
                       kodwa ibe ingazithobi.
                     - Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
                     - Makabhale     isiphelo     esisulungekileyo   esishiya  umfundi
                       engenantandabuzo ngoluvo lwakhe.                                          [50]

                     Isincoko esicamngcayo.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     - Makabonise izimvo, iimbono, iingcinga neemvakalelo zakhe
                       ezichukumisayo.
                     - Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
                     - Makaveze iimbono zakhe kuphela.
                     - Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya iinkumbulo
                       okanye uvakalelo lwakhe.
                     - Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka kunye
                       nokubandakanyeka komntu.
                     - Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
                     - Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo.                       [50]

         1.7.2       Isincoko esibalisayo.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     - Makabhale          ngebali/ngesiganeko        esenzekileyo/isiganeko
                       esiqwetyiweyo.
                     - Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba
                       lisekwe kwinto ebuntsomirha.
                     - Makabhale         isakhiwo      sebali    esidlwengula      umxhelo
                       nesikholelekayo.
                     - Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha
                       amaninzi, umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
                     - Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
                     - Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
                     - Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
                     - Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha
                       ebalini iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              13                    DBE/Novemba 2014
                                        NSC – Imemorandam

                     - Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo
                       iinkcukacha zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba
                       kunye nezo zinokuviwa ngokuziphatha ngesandla.
                     - Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
                     - Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
                       singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
                     - Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe
                       ngophilayo.
                     - Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                     [50]

                     Isincoko esichazayo.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     - Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama
                       ukuba asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
                     - Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
                     - Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula
                       umxhelo.
                     - Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa
                       isiphumo sokubhalayo.
                     - Makasebenzise      imifanekiso      ntelekelelo  yokubonwayo,
                       okuvakalayo, okungcanyulwayo nokuphathwayo.
                     - Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
                     - Makabhale ngesihloko abanamava ngaso.                                [50]

                     Isincoko esixoxayo.

                     - Umviwa makatyekele kwicala elinye.
                     - Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana
                       nolunye.
                     - Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu
                       sokuba enze oko.
                     - Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko
                       ngendlela enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
                     - Makanike     uluhlu    lweembono     ukuxhasa    uluvo  kunye
                       nokuzingqina.
                     - Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye
                       achasene nenkcazelo.
                     - Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe
                       kuphela.
                     - Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zesixhobo ezibonisa ubuciko,
                       kunye nobugcisa bokucenga.
                     - Makasebenzise       ulwimi   olubonisa   uvakalelo    umzekelo
                       oluchukumisayo kodwa lungabi nabukrwada.
                     - Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike
                       inkcazelo ekholelekayo ngoluvo lombhali.
                     - Makasebenzise       ulwimi   olubonisa   uvakalelo    umzekelo
                       oluchukumisayo kodwa lungabi nabukrwada.
                     - Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike
                       inkcazelo ekholelekayo ngoluvo lombhali.                             [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              14                     DBE/Novemba 2014
                                        NSC – Imemorandam

                     Isincoko esivelela amacala omabini.

                     - Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
                     - Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
                     - Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
                     - Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa
                       kakuhle.
                     - Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe uluvo.
                     - Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.
                     - Mabasebenzise ithoni engabonakalisi kuchukumiseka, iqinisekise
                       kodwa ibe ingazithobi.
                     - Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
                     - Makabhale     isiphelo     esisulungekileyo   esishiya  umfundi
                       engenantandabuzo ngoluvo lwakhe.                                      [50]

                     Isincoko esicamngcayo.

                     - Makabonise izimvo, iimbono, iingcinga neemvakalelo zakhe
                       ezichukumisayo.
                     - Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
                     - Makaveze iimbono zakhe kuphela.
                     - Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya iinkumbulo
                       okanye uvakalelo lwakhe.
                     - Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka
                       kunye nokubandakanyeka komntu.
                     - Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
                     - Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo.                   [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              15                   DBE/Novemba 2014
                                        NSC – Imemorandam

ICANDELO B: IMIHLATHI

Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule imibuzo ibe MIBINI kweli candelo. Bhala
amagama ali-100-120 (umxholo kuphela) ngomhlathi ngamnye.

UMBUZO 2

2.1      ILETA YOBUHLOBO

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         - Makasebenzise ulwimi olungekho sikweni ukuya kolusesikweni.
         - Makabhale ngolwimi oluvakalayo, olusulungekileyo nolutsala umdla nethoni
           efanelekileyo.
         - Makacwangcise ngokukuko, axoxe ngokukuko.
         - Ileta mayiqulathe intshayelelo enika umdla, isiqu nesiphelo.
         - Makangqale ngqo kumongo wokuvuyisana.
         - Mayiqulathe idilesi enye yombhali leta ebhalwe ime ngqo ngesiXhosa,
           umhla ebhalwe ngawo ngasezantsi kwayo.
         - Mayibandakanye isibuliso esichanekileyo umz. Nomsa endimthandayo.
         - Makashiye umgca emva kwesibuliso ze abhale umhlathi wakhe
           wentshayelelo.
         - Mazisetyenziswe iziphumlisi kuphela kumagama aqhawuliweyo.
         - Uvumelekile ukuboleka igama esiNgesini xa ubhala idilesi, iinyanga okanye
           usebenzise iinyanga zentsusa.
         - Makashiye umgca phakathi kwedilesi nesibuliso.
         - Akukho ziphumlisi kwidilesi nesibuliso nakwisiphelo.
         - Makahlule imihlathi yesiqu ngokweengcamango ezahlukeneyo.
         - Umhlathi wokuphetha udla ngokubhekiswa kwimibuliso okanye iminqweno
           emihle.
         - Akukho mgaqo uthile ulandelwayo ncam malunga nesiphelo kodwa
           silandelwa ligama lokuqala lombhali umz. Umhlobo wakho Zola.                    [25]

2.2      I-OBHITSHUWARI

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         - Igama, umhla wokuzalwa, indawo azalelwe kuyo namagama abazali bakhe.
         - Imfundo yakhe neendawo aphangele kuzo.
         - Izinto ezibalulekileyo ezimalunga nobomi bakhe.
         - Makabhale ngegalelo lakhe entlalweni nezinto ebenomdla kuzo esaphila.
         - Unobangela wokusweleka kwakhe ukuba ugulile, imbali yokugula kwakhe.
         - Abantu abashiya ngasemva.
         - Amazwi okumkhapha.
         - Makasebenzise ulwimi oluhloniphayo nolundilisekileyo.                           [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              16                  DBE/Novemba 2014
                                        NSC – Imemorandam

2.3      I-RIVYU
         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
         Ifilim:
         - Makaveze iimbono zakhe buqu ngomsebenzi wobugcisa kwifilim
         - Makadandalazise indlela ayibone ngayo ifilim.
         - Makathabathe icala elithile.
         - Makanike iingongoma eziphambili nezichanekileyo ezinjengegama lombhali/
           umvelisi/igcisa/igama lenkampani yokuvelisa kunye nexabiso xa likhona.           [25]

2.4      I-AJENDA NEMIZUZU
         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
         I-ajenda:
         - Makabhale isicwangciso senkqubo eza kulandelwa entlanganisweni.
         - Makabeke imiba/izihlokwana ekuza kuxoxwa ngazo.
         - Umba ngamnye mawabelwe ixesha.

         Imizuzu:
         - Makabhale okwenzeke entlanganisweni.
         - Makabhale imizuzu ehambelana nezihlokwana ezikwi-ajenda.
         - Makabhale igama lequmrhu/umhla, indawo nexesha lentlanganiso.
         - Irejista yabakhoyo.
         - Makabhale izindululo ezithathiweyo ngobunjalo bazo.
         - Makasebenzise ixesha elidlulileyo.                                               [25]

2.5      UDLIWANO-NDLEBE
         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
         - Makabhale ingxoxo elungiselelweyo phakathi kwabantu ababini.
         - Makanike amagama ezithethi kwicala elisekhohlo ephepheni.
         - Makashiye umgca ukwahlula intetho yesithethi ngasinye.
         - Makabuze umbuzwa imibuzo.
         - Obuzayo makabonise ulwazi oluphangaleleyo.
         - Umntu omnye usenokubuzwa imibuzo yiphaneli.
         - Imibuzo mayihlelwe ngendlela ukuze kufunyanwe ulwazi olufanelekileyo.
         - Imibuzo inganxibelelana nengaphambili.
         - Iimpendulo mazicacise ngokwaneleyo zinike izimvo neengongoma
           ezifanelekileyo.
         - Makangazifaki iimpawu zocaphulo.
         - Makasebenzise umntu wokuqala.
         - Kwintshayelelo obuza imibuzo unika imvelaphi yomntu ambuzayo.
         - Umbuzwa makaphendule imibuzo, anike ulwazi olulindelekileyo.
         - Ithoni nolwimi luxhomekeke kubudlelwane phakathi kwezithethi nomba
           ekuxoxwa ngawo.
         - Ulwimi oluntsonkothileyo lwamkelekile.
         - Isiphelo sibalulekile                                                            [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              17                    DBE/Novemba 2014
                                        NSC – Imemorandam

2.6      INTETHO ESESIKWENI

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         - Kwisimbo sokubhala makuvele ixesha, indawo, injongo, abaphulaphuli noko
           aza kuthetha ngako.
         - Makuvele ukuba uza kuthetha njani? Wonwabile, okanye ukhathazekile.
         - Makaqale intetho yakhe ngendlela etsala umdla.
         - Makaphuhlise amanqaku akhe kakuhle angatsho ngentetho ekruqulayo.
         - Makasebenzise izivakalisi ezifutshane ezikhatshwa ziingcingane ezilula,
           asebenzise imizekelo eqhelekileyo.
         - Makalungelanise izigxeko zakhe nezincomo anazo.
         - Makabhale isiphelo.                                                              [25]

                                                            AMANQAKU ECANDELO B:            50
                                                               AMANQAKU EWONKE:             100

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 18

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3
                                                  Downloaded from hlayiso.com                    18                                                                   DBE/Novemba 2014
                                                                                         NSC – Imemorandam

ICANDELO A: IZINCOKO – AMANQAKU
      o Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko (zephepha lesi-3, Icandelo A)
      o Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu.
      o Imiqangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko
         ezikwinqwanqwa eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa
         elingezantsi kwinqanaba ngalinye.
      o Isakhiwo asicatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi

  Imiqathango                                        Egqwesileyo                  Esemagqabini                 Eyanelisayo              Eyinxalenye          Engaphumelelanga
                                                                                  neqaqambileyo               nefanelekileyo
UMXHOLO                                                  28–30                        22–24                       16–18                     10–12                    4–6

                    Inqwanqwa eliphakamileyo
NOCWANGCISO                                    -Impendulo igqwesile/          -Impendulo ixonkxwe          -Impendulo iyanelisa.     -Impendulo             -Impendulo ayihambelani
                                               inomtsalane, ngaphezu          ngobugcisa.                  -Izimvo ziyathungelana    ayinaluthungelwano     nomxholo kwaphela.
(Impendulo                                     koko bekulindelekile.          -Izimvo zihambelana          noko ziyaqinisekisa       lungqinelanayo.        -Izimvo ziyabhidisa
nezimvo)                                       -Izimvo eziqiqisisiweyo,       gingci nomxholo kwaye        ngokuse-mxholweni.        -Izimvo azicacanga     kwaye azingqamananga
Uyondelelwaniso                                ezixhokonxa iingcinga          zinomdla zinobungqina        - Ilungelelanisiwe noko   kwaye ayizizo          kwaphela nomxholo.
                                               nezivuthiweyo.                 bokuvuthwa.                  kwaye iyathungelana       ezomfundi.             -Azicacanga kwaye
lwezimvo
                                               -Impendulo elungelelaniswe     -Ilungelelaniswe kakuhle     kuquka intshayelelo,      -Buncinci ubungqina    kwaye ziphindaphindiwe.
ngokucwangcisa.                                kakuhle ngokugqwesileyo        kakhulu kwaye                isiqu ukuqukumbela/       bolungelelwaniso       -Azilungelelaniswanga
Ukuqonda injongo,                              enothungelwano                 iyathungelana                nesiphelo.                nothungelwano          kwaye azithungelani.
abantu ekujoliswe                              (enonamathelwano)              (inonamathelwano)                                      lweengcamango.
kubo kunye nesimo                              ukuquka intshayelelo, isiqu,   kuquka intshayelelo, isiqu
sentlalo.                                      ukuqukumbela / nesiphelo.      ukuqukumbela / nesiphelo.
                                                         25–27                          19–21                      13–15                     7–9                     0–3
                                               -Impendulo egqwesileyo         -Impendulo ixonkxwe          -Impendulo eyanelisayo    -Ubukhulu becala       -Akukho linge
 30 AMANQAKU                                   kodwa ineendawana esilela      kakuhle.                     nangona kumana            impendulo              lokuphendula isihloko.

                    Inqwanqwa elingezantsi
                                               kuzo ukuba neempawu            -Izimvo ziyahambelana        kubakho izikhewu          ayihambelani           -Ayihambelani kwaphela
                                               ezinomtsalane ogqwesileyo      zinomdla.                    kwingcaciso.              nomxholo.              nomxholo kwaye
                                               wesincoko esinkqenkqeza        -Ilungelelaniswe kakuhle     -Izimvo                   -Izimvo zibonakalisa   ayifanelekanga.
                                               phambili.                      iyathungelana                ziyanamathelana           ukungahlangani         -Ayingqamananga
                                               -Izimvo ezivuthiweyo           (inonamathelwano)            ngokwanelisayo kwaye      nokubhidisa.           nomxholo kwaphela
                                               neziqiqisisiweyo.              kuquka intshayelelo, isiqu   ziyaqinisekisa.           -Phantse bungabikho    kwaye inobubhu-
                                               -Izimvo zilungelelaniswe       nesiphelo.                   -Kukho ulungelelaniso     ubungqina              tyubhutyu.
                                               ngobugcisa                                                  olufumanekayo             bolungelelwaniso
                                               zinothungelwano                                             nothungelwano             nothungelwano.
                                               (zinonamathelwano)                                          kwintshayelelo, isiqu
                                               kuquka intshayelelo, isiqu                                  nesiphelo.
                                               kunye nesiphelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                       Tyhila iphepha

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                                  19               DBE/Novemba 2014
                                                            NSC – Imemorandam

A                                       Umxholo nocwangciso                     30
B                                       Ulwimi, isimbo sokubhala nokuhlela      15
C                                       Isakhiwo                                05
                                        Amanqaku ewonke                         50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                    Tyhila iphepha

### Page 20

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3
                                                     Downloaded from hlayiso.com                 20                                                                          DBE/Novemba 2014
                                                                                         NSC – Imemorandam

   ULWIMI, ISIMBO                                              14–15                        11–12                         8–9                        5–6                         0–3
   SOKUBHALA                                         -Ithoni, irejista, isimbo     -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo   -Ulwimi alunantsingiselo.
   NOKUHLELA                                         sokubhala, isigama            sokubhala kunye             sokubhala nesigama          sokubhala nesigama          -Ithoni, irejista, isimbo
   Ithoni, irejista,                                 zifaneleke kakhulu            nesigama ziqaqambe          zifanelekile kwinjongo,     azihambelani                sokubhala nesigama

                          Inqwanqwa eliphakamileyo
   isimbo sokubhala,                                 kwinjongo, abantu             kakhulu kwinjongo, abantu   abantu ekujoliswe kubo      nenjongo, abantu            azihambelani mpela
                                                     ekujoliswe kubo nakwisimo     ekujoliswe kubo nesimo      nesimo sentlalo.            ekujoliswe kubo             nenjongo, abantu
   isigama
                                                     sentlalo.                     sentlalo.                   -Ulwimi lusetyenziswe       nesimo sentlalo.            ekujoliswe kubo nesimo
   esifanelene                                       -Ulwimi lusetyenziswe         -Ulwimi luchanekile kwaye   ngokufanelekileyo           -Ulwimi lusetyenziswa       sentlalo.
   nenjongo/nesimo                                   ngokuzithemba,                ithoni isetyenzisiwe        ukudlulisa umyalezo.        ngendlela                   -Ukusetyenziswa
   sentlalo.                                         luyachukumisa                 ngokufanelekileyo           -Ithoni ifanelekile.        ebuthathaka.                kwisigama
   Uchongo magama.                                   ngokugqwesileyo.              nangokuzinzileyo            -Izixhobo zolwimi           -Ithoni nochongo            kunqongophele
   Ukusetyenziswa                                    -Ithoni edlwengula umxhelo    kwisincoko siphela.         zisetyenzisiwe              magama                      ngokubaxekileyo de
   kolwimi nemigaqo,                                 nenobuciko.                   -Ubukhulu becala akukho     ukuphuhlisa                 azifanelekanga.             ungakwazi ukuqonda
   Iimpawu                                           -Akukho nasinye isiphene      ziphene kwigrama nopelo.    nokuphucula umxholo.        -Isigama                    okubhaliweyo.
   zokubhala, igrama,                                segrama nopelo.               -Sixonkxwe kakuhle                                      sinqongophele
                                                     -Sixonkxwe ngobugcisa         kakhulu.                                                kakhulu.
   upelo.
                                                     obukhulu.
                                                                 13                           10                            7                          4
   15 AMANQAKU
                                                     -Ulwimi lugqwesile kwaye      -Ulwimi luyakuthimba        -Ukusetyenziswa             -Ukusetyenziswa
                                                     kusetyenziswe izixhobo        kwaye ubukhulu becala       kolwimi ngokwanelisayo      kolwimi
                         Inqwanqwa
                                                     zolwimi ezibonakalisa         luchanekile.                kodwa kusekho               ngokungafanelekanga.
                                                     ubuciko ngokufanelekileyo.    -Ithoni iqaqambile kwaye    ukungangqinelani apha       -Kuncinci okanye
                         elingezantsi
                                                     -Akukho nasinye isiphene      ichanekile.                 naphaya.                    akukho ukohluka –
                                                     segrama nopelo.               -Zimbalwa iziphene          -Ubukhulu becala ithoni     hlukana kwezivakalisi.
                                                     -Sixonkxwe ngobugcisa.        zegrama nopelo.             ifanelekile kodwa           -Isigama
                                                                                   -Sixonkxwe kakuhle.         usetyenziso zixhobo         sinqongophele
                                                                                                               zolwimi lunqongophele.      ngokugqithisileyo.
   ISAKHIWO                                                      5                             4                            3                          2                         0–1
   Iimpawu zodidi                                    -Isihloko sikhuliswe          -Iinkcukacha zakhiwe        -Ukuphuhliswa               -Kukho amanqaku             -Amanqaku
   lwesincoko                                        ngokugqwesileyo.              ngokulandelelana            kweenkcukacha               asemxholweni.               asemxholweni awakho.
   Ukuphuhliswa                                      -Iinkcukacha ezigqwesileyo.   nangokuqiqisisiweyo.        ngokusemxholweni.           -Izivakalisi nemihlathi     -Ulwakhiwo lwezivakalisi
   kwemihlathi                                       -Izivakalisi, imihlathi       -Ziyathungelana.            -Izivakalisi, imihlathi     zineemposiso.               nemihlathi
   nokubunjwa                                        zakhiwe ngokugqwesileyo.      -Ukwakhiwa kwezivakalisi    zakhiwe kakuhle.            -Isincoko                   lunobubhutyu-bhutyu.
                                                                                   nemihlathi                  -Isincoko                   sisesemxholweni             -Isincoko siphume
   kwezivakalisi.
                                                                                   kuyahambelana,              sisesemxholweni.            nangona zisekhona           kwaphela emxholweni.
                                                                                   kwahlukahlukene.                                        iziphene.
   5 AMANQAKU

   AMANQAKU                                                    43–50                        33–40                       23–30                      13–20                        0–10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                               Tyhila iphepha

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 Nov 2014](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2014/b73c21fa-6f87-4587-a4b8-6d8f1ca1287a) — isiXhosa HL · QP · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Feb-March 2014](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-feb-march-2014/e9a0d759-c53e-41a4-957c-3b2f5e316e50) — isiXhosa HL · QP · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2019/d2712003-6ddf-44e8-983b-13275badb65c) — isiXhosa HL · QP · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2018/4b9740ec-e54d-4067-b88f-93342631de6a) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2017/2f742bf8-46cd-401e-9f1f-725c984f9e19) — isiXhosa HL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2016/b6fd5b7b-4fb2-485b-b6d7-bb4b0ff7ce04) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
