# isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC November Exams 2015 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exams 2015, 21 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2015-memo/d1959b45-dfd7-4856-b279-facbca8d5fc6
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2015
- Exam period: NSC November Exams
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 21

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC November Exams 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2015-memo/d1959b45-dfd7-4856-b279-facbca8d5fc6)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exams · 2015 · isixhosa. Memorandum, 21 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                       NATIONAL
                                  SENIOR CERTIFICATE

                                         IBANGA 12

                        ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                               IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                        NOVEMBA 2015

                                        IMEMORANDAM

AMANQAKU: 100

                       Le memorandam inamaphepha angama-21.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              2                   DBE/Novemba 2015
                                        NSC – Imemorandam

ICANDELO A: IZINCOKO

Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule isincoko sibe NYE kwezi zilandelayo. Babhala
amagama angama-340-390.

UMBUZO 1

1.1      Isincoko esibalisayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
         -    Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba usekwe
              kwinto ebuntsomirha.
         -    Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
         -    Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha
              amaninzi, umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
         -    Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
         -    Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
         -    Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
         -    Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
              iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
         -    Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
              zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
              ngokuziphatha ngesandla.
         -    Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
         -    Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
              singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
         -    Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
         -    Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                           [50]

         Isincoko esichazayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba
              asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
         -    Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
         -    Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
         -    Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
              sokubhalwayo.
         -    Makasebenzise imifanekiso-ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
              okungcanyulwayo nokuphathwayo.
         -    Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.                         [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              3                    DBE/Novemba 2015
                                        NSC – Imemorandam

1.2      Isincoko esichazayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba
              asive, asiqonde isihloko sichazwa ngendlela ecace gca.
         -    Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
         -    Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
         -    Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
              sokubhalwayo.
         -    Makasebenzise imifanekiso-ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
              okungcanyulwayo nokuphathwayo.
         -    Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.                           [50]

         Isincoko esixoxayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Umviwa makatyekele kwicala elinye.
         -    Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana nolunye.
         -    Makabe necala alithathayo, adandalazise nesizathu sokuba enze oko.
         -    Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko ngendlela
              enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
         -    Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.
         -    Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye achasene
              nenkcazelo.
         -    Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe
              kuphela.
         -    Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zezixhobo ezibonisa ubuciko, kunye
              nobugcisa bokucenga.
         -    Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo, umzekelo oluchukumisayo
              kodwa lungabi nabukrwada.
         -    Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
              ekholelekayo ngoluvo lombhali.                                               [50]

         Isincoko esibalisayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
         -    Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba usekwe
              kwinto ebuntsomirha.
         -    Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
         -    Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha
              amaninzi, umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
         -    Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
         -    Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
         -    Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
         -    Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
              iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              4                     DBE/Novemba 2015
                                        NSC – Imemorandam

         -    Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
              zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
              ngokuziphatha ngesandla.
         -    Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
         -    Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
              singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
         -    Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
         -    Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                              [50]
         Isincoko esicamngcayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makabonise     izimvo, iimbono,    iingcinga   neemvakalelo   zakhe
              ezichukumisayo.
         -    Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
         -    Makaveze iimbono zakhe kuphela.
         -    Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya iinkumbulo okanye
              uvakalelo lwakhe.
         -    Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka kunye
              nokubandakanyeka komntu.
         -    Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
         -    Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo.                           [50]
         Isincoko esivelela amacala omabini.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
         -    Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
         -    Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
         -    Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa kakuhle.
         -    Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe uluvo.
         -    Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.
         -    Mabasebenzise ithoni engabonakalisi kuchukumiseka, iqinisekise kodwa
              ibe ingazithobi.
         -    Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
         -    Makabhale        isiphelo      esisulungekileyo     esishiya    umfundi
              engenantandabuzo ngoluvo lwakhe.                                              [50]
1.3      Isincoko esixoxayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Umviwa makatyekele kwicala elinye.
         -    Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana nolunye.
         -    Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu sokuba
              enze oko.
         -    Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko ngendlela
              enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
         -    Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.
         -    Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye achasene
              nenkcazelo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              5                    DBE/Novemba 2015
                                        NSC – Imemorandam

         -    Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe
              kuphela.
         -    Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zesixhobo ezibonisa ubuciko, kunye
              nobugcisa bokucenga.
         -    Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo, umzekelo oluchukumisayo
              kodwa lungabi nabukrwada.
         -    Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
              ekholelekayo ngoluvo lombhali.
         -    Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo umzekelo oluchukumisayo
              kodwa lungabi nabukrwada.
         -    Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
              ekholelekayo ngoluvo lombhali.                                               [50]

         Isincoko esicamngcayo.

         -    Makabonise     izimvo, iimbono,    iingcinga   neemvakalelo   zakhe
              ezichukumisayo.
         -    Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
         -    Makaveze iimbono zakhe kuphela.
         -    Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya iinkumbulo okanye
              uvakalelo lwakhe.
         -    Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka kunye
              nokubandakanyeka komntu.
         -    Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
         -    Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo.                          [50]

         Isincoko esibalisayo.

         -    Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
         -    Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba usekwe
              kwinto ebuntsomirha.
         -    Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
         -    Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha
              amaninzi, umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
         -    Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
         -    Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
         -    Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
         -    Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
              iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
         -    Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
              zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
              ngokuziphatha ngesandla.
         -    Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
         -    Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
              singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
         -    Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
         -    Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                             [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              6                     DBE/Novemba 2015
                                        NSC – Imemorandam

         Isincoko esichazayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba
              asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
         -    Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
         -    Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
         -    Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
              sokubhalayo.
         -    Makasebenzise imifanekiso ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
              okungcanyulwayo nokuphathwayo.
         -    Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.                            [50]
         Isincoko esivelela amacala omabini
         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
         -    Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
         -    Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
         -    Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
         -    Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa kakuhle.
         -    Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe uluvo.
         -    Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.
         -    Mabasebenzise ithoni engabonakalisi kuchukumiseka, iqinisekise kodwa
              ibe ingazithobi.
         -    Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
         -    Makabhale        isiphelo      esisulungekileyo     esishiya    umfundi
              engenantandabuzo ngoluvo lwakhe.                                              [50]

1.4      Isincoko esibalisayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba – achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
         -    Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba usekwe
              kwinto ebuntsomirha.
         -    Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
         -    Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha
              amaninzi, umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
         -    Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
         -    Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
         -    Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
         -    Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
              iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
         -    Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
              zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
              ngokuziphatha ngesandla.
         -    Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
         -    Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
              singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
         -    Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
         -    Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                              [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              7                    DBE/Novemba 2015
                                        NSC – Imemorandam

         Isincoko esichazayo

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba
              asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
         -    Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
         -    Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
         -    Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
              sokubhalayo.
         -    Makasebenzise imifanekiso ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
              okungcanyulwayo nokuphathwayo.
         -    Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
         -    Mababhale ngesihloko abanamava ngaso.                                        [50]

         Isincoko esixoxayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Umviwa makatyekele kwicala elinye.
         -    Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana nolunye.
         -    Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu sokuba
              enze oko.
         -    Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko ngendlela
              enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
         -    Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.
         -    Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye achasene
              nenkcazelo.
         -    Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe
              kuphela.
         -    Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zezixhobo ezibonisa ubuciko, kunye
              nobugcisa bokucenga.
         -    Makasebenzise ulwimi olubonisa, uvakalelo umzekelo oluchukumisayo
              kodwa lungabi nabukrwada.
         -    Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
              ekholelekayo ngoluvo lombhali.
         -    Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo umzekelo oluchukumisayo
              kodwa lungabi nabukrwada.
         -    Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
              ekholelekayo ngoluvo lombhali.                                               [50]

         Isincoko esicamngcayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makabonise    izimvo,  iimbono, iingcinga neemvakalelo          zakhe
              ezichukumisayo.
         -    Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
         -    Makaveze iimbono zakhe kuphela.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              8                     DBE/Novemba 2015
                                        NSC – Imemorandam

         -    Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya iinkumbulo okanye
              uvakalelo lwakhe.
         -    Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka kunye
              nokubandakanyeka komntu.
         -    Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
         -    Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo.                           [50]

         Isincoko esivelela amacala omabini

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
         -    Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
         -    Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
         -    Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa kakuhle.
         -    Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe uluvo.
         -    Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.
         -    Mabasebenzise ithoni engabonakalisi kuchukumiseka, iqinisekise kodwa
              ibe ingazithobi.
         -    Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
         -    Makabhale        isiphelo      esisulungekileyo     esishiya    umfundi
              engenantandabuzo ngoluvo lwakhe.                                              [50]

1.5      Isincoko esicamngcayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makabonise     izimvo, iimbono,    iingcinga   neemvakalelo   zakhe
              ezichukumisayo.
         -    Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
         -    Makaveze iimbono zakhe kuphela.
         -    Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya iinkumbulo okanye
              uvakalelo lwakhe.
         -    Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka kunye
              nokubandakanyeka komntu.
         -    Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
         -    Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo.                           [50]

         Isincoko esichazayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
         -    Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
         -    Makachonge amagama ngobunono ukufezekisa isiphumo sokubhalayo.
         -    Makasebenzise imifanekiso ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
              okungcanyulwayo nokuphathwayo.
         -    Makasebenzise izigaba zentetho ngokukuko.                                     [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              9                     DBE/Novemba 2015
                                        NSC – Imemorandam

         Isincoko esixoxayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makatyekele kwicala elinye.
         -    Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana nolunye.
         -    Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu sokuba
              enze oko.
         -    Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko ngendlela
              enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
         -    Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.
         -    Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye achasene
              nenkcazelo.
         -    Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe
              kuphela.
         -    Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zezixhobo ezibonisa ubuciko, kunye
              nobugcisa bokucenga.
         -    Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo, umzekelo oluchukumisayo
              kodwa lungabi nabukrwada.
         -    Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
              ekholelekayo ngoluvo lombhali.
         -    Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo umzekelo oluchukumisayo
              kodwa lungabi nabukrwada.
         -    Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
              ekholelekayo ngoluvo lombhali.                                                [50]

1.6      Isincoko esivelela amacala omabini

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
         -    Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
         -    Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
         -    Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa kakuhle.
         -    Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe uluvo.
         -    Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.
         -    Mabasebenzise ithoni engabonakalisi kuchukumiseka, iqinisekise kodwa
              ibe ingazithobi.
         -    Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
         -    Makabhale        isiphelo      esisulungekileyo     esishiya    umfundi
              engenantandabuzo ngoluvo lwakhe.                                              [50]

         Isincoko esixoxayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Umviwa makatyekele kwicala elinye.
         -    Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana nolunye.
         -    Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu sokuba
              enze oko.
         -    Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko ngendlela

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              10                   DBE/Novemba 2015
                                        NSC – Imemorandam

         -    enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
         -    Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.
         -    Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye achasene
              nenkcazelo.
         -    Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe
              kuphela.
         -    Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zezixhobo ezibonisa ubuciko, kunye
              nobugcisa bokucenga.
         -    Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo, umzekelo oluchukumisayo
              kodwa lungabi nabukrwada.
         -    Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
              ekholelekayo ngoluvo lombhali.
         -    Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo umzekelo oluchukumisayo
              kodwa lungabi nabukrwada.
         -    Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
              ekholelekayo ngoluvo lombhali.                                               [50]

         Isincoko esichazayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba
              asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
         -    Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
         -    Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
         -    Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
              sokubhalayo.
         -    Makasebenzise imifanekiso ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
              okungcanyulwayo nokuphathwayo.
         -    Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
         -    Makabhale ngesihloko anamava ngaso.                                          [50]

         Isincoko esibalisayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
         -    Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba ibali lisekwe
              kwinto ebuntsomirha.
         -    Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
         -    Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha
              amaninzi, umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
         -    Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
         -    Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
         -    Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
         -    Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
              iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
         -    Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
              zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
              ngokuziphatha ngesandla.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              11                           DBE/Novemba 2015
                                        NSC – Imemorandam

         -    Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
         -    Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
              singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
         -    Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
         -    Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                                     [50]

       1.7 1.7.1         Isincoko esibalisayo.

                         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                         -     Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko
                               esiqwetyiweyo.
                         -     Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba
                               lisekwe kwinto ebuntsomirha.
                         -     Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo
                               nesikholelekayo.
                         -     Makasebenzise        ixesha     elidlulileyo/ixesha eladlulayo
                               kumaxesha amaninzi, umfundi angalisebenzisa nexesha
                               langoku.
                         -     Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
                         -     Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
                         -     Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube
                               sekupheleni.
                         -     Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo
                               elapha ebalini iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
                         -     Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo
                               iinkcukacha zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa,
                               ivumba kunye nezo zinokuviwa ngokuziphatha ngesandla.
                         -     Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
                         -     Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
                               singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
                         -     Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe
                               ngophilayo.
                         -     Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                    [50]

                     Isincoko esichazayo.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     -       Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela,
                             ezama ukuba asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela
                             ecace gca.
                     -       Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
                     -       Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula
                             umxhelo.
                     -       Makachonge       amagama      ngobunono     nangocoselelo
                             ukufezekisa isiphumo sakubhalayo.
                     -       Makasebenzise     imifanekiso   ntelekelelo yokubonwayo,
                             okuvakalayo, okungcanyulwayo nokuphathwayo.
                     -       Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
                     -       Makabhale ngesihloko anamava ngaso.                                   [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              12                     DBE/Novemba 2015
                                        NSC – Imemorandam

                     Isincoko esixoxayo.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     -    Makatyekele kwicala elinye.
                     -    Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana
                          nolunye.
                     -    Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu
                          sokuba enze oko.
                     -    Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko
                          ngendlela enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
                     -    Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye
                          nokuzingqina.
                     -    Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye
                          achasene nenkcazelo.
                     -    Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono
                          zakhe kuphela.
                     -    Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zezixhobo ezibonisa
                          ubuciko, kunye nobugcisa bokucenga.
                     -    Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo, umzekelo
                          oluchukumisayo kodwa lungabi nabukrwada.
                     -    Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike
                          inkcazelo ekholelekayo ngoluvo lombhali.                           [50]

                     Isincoko esicamngcayo.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     -    Makabonise izimvo, iimbono, iingcinga neemvakalelo zakhe
                          ezichukumisayo.
                     -    Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
                     -    Makaveze iimbono zakhe kuphela.
                     -    Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya
                          iinkumbulo okanye uvakalelo lwakhe.
                     -    Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka
                          kunye nokubandakanyeka komntu.
                     -    Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
                     -    Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo.                [50]

                     Isincoko esivelela amacala omabini.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     -    Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
                     -    Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
                     -    Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
                     -    Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa
                          kakuhle.
                     -    Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe
                          uluvo.
                     -    Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              13                          DBE/Novemba 2015
                                        NSC – Imemorandam

                     -    Mabasebenzise       ithoni   engabonakalisi    kuchukumiseka,
                          iqinisekise kodwa ibe ingazithobi.
                     -    Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
                     -    Makabhale isiphelo esisulungekileyo esishiya umfundi
                          engenantandabuzo ngoluvo lwakhe.                                        [50]

         1.7.2       Isincoko esibalisayo.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     -    Makabhale        ngebali/ngesiganeko        esenzekileyo/isiganeko
                          esiqwetyiweyo.
                     -    Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba
                          usekwe kwinto ebuntsomirha.
                     -    Makabhale        isakhiwo     sebali      esidlwengula    umxhelo
                          nesikholelekayo.
                     -    Makasebenzise         ixesha     elidlulileyo/ixesha    eladlulayo
                          kumaxesha amaninzi, umfundi angalisebenzisa nexesha
                          langoku.
                     -    Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
                     -    Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
                     -    Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
                     -    Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo
                          elapha ebalini iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
                     -    Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo
                          iinkcukacha zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba
                          kunye nezo zinokuviwa ngokuziphatha ngesandla.
                     -    Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
                     -    Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
                          singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
                     -    Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe
                          ngophilayo.
                     -    Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                        [50]

                     Isincoko esichazayo.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     -    Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama
                          ukuba asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace
                          gca.
                     -    Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
                     -    Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula
                          umxhelo.
                     -    Makachonge       amagama      ngobunono     nangocoselelo
                          ukufezekisa isiphumo sokubhalayo.
                     -    Makasebenzise     imifanekiso   ntelekelelo yokubonwayo,
                          okuvakalayo, okungcanyulwayo nokuphathwayo.
                     -    Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
                     -    Makabhale ngesihloko abanamava ngaso.                                   [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              14                     DBE/Novemba 2015
                                        NSC – Imemorandam

                     Isincoko esixoxayo.

                     -    Umviwa makatyekele kwicala elinye.
                     -    Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana
                          nolunye.
                     -    Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu
                          sokuba enze oko.
                     -    Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko
                          ngendlela enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
                     -    Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye
                          nokuzingqina.
                     -    Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye
                          achasene nenkcazelo.
                     -    Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono
                          zakhe kuphela.
                     -    Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zezixhobo ezibonisa
                          ubuciko, kunye nobugcisa bokucenga.
                     -    Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo, umzekelo
                          oluchukumisayo kodwa lungabi nabukrwada.
                     -    Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike
                          inkcazelo ekholelekayo ngoluvo lombhali.
                     -    Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo umzekelo
                          oluchukumisayo kodwa lungabi nabukrwada.
                     -    Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike
                          inkcazelo ekholelekayo ngoluvo lombhali.                           [50]

                     Isincoko esicamngcayo.

                     -    Makabonise izimvo, iimbono, iingcinga neemvakalelo zakhe
                          ezichukumisayo.
                     -    Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
                     -    Makaveze iimbono zakhe kuphela.
                     -    Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya
                          iinkumbulo okanye uvakalelo lwakhe.
                     -    Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka
                          kunye nokubandakanyeka komntu.
                     -    Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
                     -    Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo.                [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              15                      DBE/Novemba 2015
                                        NSC – Imemorandam

                     Isincoko esivelela amacala omabini.

                     -    Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
                     -    Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
                     -    Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
                     -    Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa
                          kakuhle.
                     -    Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe
                          uluvo.
                     -    Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.
                     -    Mabasebenzise       ithoni   engabonakalisi    kuchukumiseka,
                          iqinisekise kodwa ibe ingazithobi.
                     -    Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
                     -    Makabhale isiphelo esisulungekileyo esishiya umfundi
                          engenantandabuzo ngoluvo lwakhe.                                    [50]

                                                            AMANQAKU ECANDELO A:              50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              16                  DBE/Novemba 2015
                                        NSC – Imemorandam

ICANDELO B: IMIHLATHI
Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule imibuzo ibe MIBINI kweli candelo. Bhala
amagama ali-100-120 (umxholo kuphela).
UMBUZO 2
2.1      I-AJENDA NEMIZUZU YENTLANGANISO

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         I-ajenda:

         -    Makabhale isicwangciso senkqubo eza kulandelwa entlanganisweni.
         -    Makabeke imiba/izihlokwana ekuza kuxoxwa ngazo.
         -    Umba ngamnye mawabelwe ixesha.

         Imizuzu:

         -    Makabhale igama lequmrhu/umhla, indawo nexesha lentlanganiso.
         -    Irejista yabakhoyo nezingxengxezo.
         -    Makabhale okwenzeke entlanganisweni.
         -    Makabhale imizuzu ehambelana nezihlokwana ezikwi-ajenda.
         -    Makabhale izindululo ezithathiweyo ngobunjalo bazo.
         -    Makasebenzise ixesha elidlulileyo.                                         [25]
2.2      ILETA ESESIKWENI

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makanamathele kwiimfuno ezahlukeneyo zeleta njengesimbo sokubhala
              nesakhiwo.
         -    Makakhumbule abantu ababhalelayo ukuncedisana nokuba oko abhale
              ngako kuqondwe msinya.
         -    Indlela abhala ngayo mayivakale, iyondelelane, icaciswe, ibe
              semxholweni.
         -    Makasebenzise ulwimi olusesikweni.
         -    Makabhale ngolwimi oluvakalayo, olwamkelekileyo nolutsala umdla
              nethoni efanelekileyo.
         -    Makacwangcise ngokukuko, axoxe ngokukuko.
         -    Ileta mayiqulathe intshayelelo enika umdla, isiqu nesiphelo.
         -    Makangqale ngqo kumongo.
         -    Mayiqulathe iidilesi ezimbini eyombhali neyalo mntu ubhalelwayo, ime
              ngqo ngesiXhosa.
         -    Umhla ebhalwe ngawo ngasezantsi kwayo.
         -    Mayibandakanye isibuliso esichanekileyo.
         -    Makashiye umgca emva kwesibuliso ze abhale umcimbi ileta engawo.
         -    Uvumelekile ukuboleka igama esiNgesini xa ubhala idilesi, iinyanga
              okanye usebenzise iinyanga zentsusa.
         -    Akukho ziphumlisi kwidilesi nesibuliso nakwisiphelo.
         -    Makahlule imihlathi yesiqu ngokweengcamango ezahlukileyo.
         -    Isiphelo esichanekileyo silandelwa yifani noonobumba-magama
              bombhali.                                                                  [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              17                   DBE/Novemba 2015
                                        NSC – Imemorandam

2.3      INQAKU LEPHEPHANDABA

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makasebenzise ifomathi echanekileyo yenqaku lephephandaba
         -    Makachaze ngokufutshane umba abhala ngawo kodwa ucace gca
         -    Makagqithise umyalezo wakhe uvakale kulowo ambhalelayo.
         -    Makashwankathele ngokucacileyo ungayigqwethi into eyinyaniso.
         -    Makanike isihloko esicacileyo nesivakalayo uze wongeze nesihlokwana
              esicacileyo.
         -    Makaqale ngokona kubaluleke kakhulu: umzekelo, ngubani, yintoni, nini,       [25]
              phi, kutheni, kangakanani.

2.4      ILETA ESESIKWENI EYA KUMHLELI

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makasebenzise ulwimi olusesikweni.
         -    Makabhale ngolwimi oluvakalayo, olusulungekileyo nolutsala umdla
              nethoni efanelekileyo.
         -    Makacwangcise ngokukuko, axoxe ngokukuko.
         -    Ileta mayiqulathe intshayelelo enika umdla, isiqu nesiphelo.
         -    Makangqale ngqo kumongo.
         -    Mayiqulathe iidilesi ezimbini eyombhali neyomhleli ibhalwe ime ngqo
              ngesiXhosa.
         -    Umhla ebhalwe ngawo ngasezantsi kwayo.
         -    Mayibandakanye isibuliso esichanekileyo.
         -    Makashiye umgca emva kwesibuliso ze abhale umcimbi ileta engawo.
         -    Uvumelekile ukuboleka igama esiNgesini xa ubhala idilesi, iinyanga
              okanye usebenzise iinyanga zentsusa.
         -    Akukho ziphumlisi kwidilesi nesibuliso nakwisiphelo.
         -    Makahlule imihlathi yesiqu ngokweengcamango ezahlukileyo.
         -    Makabhale isiphelo esifanelekileyo.                                          [25]

2.5      UDLIWANO-NDLEBE

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makanike intshayelelo phambi kokungena emxholweni.
         -    Makabuze umbuzwa imibuzo.
         -    Makanike amagama esithethi kwicala elisekhohlo ephepheni.
         -    Makashiye umgca ukwahlula intetho yesithethi ngasinye.
         -    Makahlele ngobunono.
         -    Obuzayo makabonise ulwazi oluphangaleleyo.
         -    Umntu omnye usenokubuzwa imibuzo yiphaneli.
         -    Imibuzo mayihlelwe ngendlela ukuze kufunyanwe ulwazi olufanelekileyo.
         -    Imibuzo inganxibelelana nengaphambili.
         -    Iimpendulo mazicacise ngokwaneleyo zinike izimvo neengongoma
              ezifanelekileyo.
         -    Makangazifaki iimpawu zocaphulo.
         -    Makasebenzise umntu wokuqala.
         -    Umbuzwa makaphendule imibuzo, anike ulwazi olulindelekileyo.                 [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              18                    DBE/Novemba 2015
                                        NSC – Imemorandam

2.6      INTETHO ESESIKWENI

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Kwisimbo sokubhala makuvele ixesha, indawo, injongo, abaphulaphuli
              noko aza kuthetha ngako.
         -    Makuvele ukuba uza kuthetha njani? Wonwabile, okanye ukhathazekile.
         -    Makaqale intetho yakhe ngendlela etsala umdla.
         -    Makaphuhlise amanqaku akhe kakuhle angatsho ngentetho ekruqulayo.
         -    Makasebenzise izivakalisi ezifutshane ezikhatshwa ziingcingane ezilula,
              asebenzise imizekelo eqhelekileyo.
         -    Makalungelanise izigxeko zakhe nezincomo anazo.
         -    Makabhale isiphelo.
                                                                                            [25]

                                                            AMANQAKU ECANDELO B:            50
                                                               AMANQAKU EWONKE:             100

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 19

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3
                                                  Downloaded from hlayiso.com                    19                                                                   DBE/Novemba 2015
                                                                                         NSC – Imemorandam

ICANDELO A: IZINCOKO – AMANQAKU
o   Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko zephepha lesi-3, Icandelo A
o   Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu.
o   Imiqangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko ezikwinqwanqwa
    eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye.
o   Isakhiwo asicatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi

   Imiqathango                                       Egqwesileyo                  Esemagqabini                 Eyanelisayo              Eyinxalenye          Engaphumelelanga
                                                                                  neqaqambileyo               nefanelekileyo
UMXHOLO                                                  28–30                        22–24                       16–18                     10–12                    4–6

                    Inqwanqwa eliphakamileyo
NOCWANGCISO                                    -Impendulo igqwesile/          -Impendulo ixongxwe          -Impendulo iyanelisa.     -Impendulo             -Impendulo ayihambelani
                                               inomtsalane, ngaphezu          ngobugcisa.                  -Izimvo ziyathungelana    ayinaluthungelwano     nomxholo kwaphela.
(Impendulo                                     koko bekulindelekile.          -Izimvo zihambelana          noko ziyaqinisekisa       lungqinelanayo.        -Izimvo ziyabhidisa
nezimvo)                                       -Izimvo eziqiqisisiweyo,       gingci nomxholo kwaye        ngokuse-mxholweni.        -Izimvo azicacanga     kwaye azingqamananga
Uyondelelwaniso                                ezixhokonxa iingcinga          zinomdla zinobungqina        - Ilungelelanisiwe noko   kwaye ayizizo          kwaphela nomxholo.
                                               nezivuthiweyo.                 bokuvuthwa.                  kwaye iyathungelana       ezomfundi.             -Azicacanga kwaye
lwezimvo
                                               -Impendulo elungelelaniswe     -Ilungelelaniswe kakuhle     kuquka intshayelelo,      -Buncinci ubungqina    kwaye ziphindaphindiwe.
ngokucwangcisa.                                kakuhle ngokugqwesileyo        kakhulu kwaye                isiqu ukuqukumbela/       bolungelelwaniso       -Azilungelelaniswanga
Ukuqonda injongo,                              enothungelwano                 iyathungelana                nesiphelo.                nothungelwano          kwaye azithungelani.
abantu ekujoliswe                              (enonamathelwano)              (inonamathelwano)                                      lweengcamango.
kubo kunye nesimo                              ukuquka intshayelelo, isiqu,   kuquka intshayelelo, isiqu
sentlalo.                                      ukuqukumbela/nesiphelo.        ukuqukumbela/nesiphelo.
                                                         25–27                          19–21                      13–15                     7–9                     0–3
                                               -Impendulo egqwesileyo         -Impendulo ixongxwe          -Impendulo eyanelisayo    -Ubukhulu becala       -Akukho linge
 30 AMANQAKU                                   kodwa ineendawana esilela      kakuhle.                     nangona kumana            impendulo              lokuphendula isihloko.

                    Inqwanqwa elingezantsi
                                               kuzo ukuba neempawu            -Izimvo ziyahambelana        kubakho izikhewu          ayihambelani           -Ayihambelani kwaphela
                                               ezinomtsalane ogqwesileyo      zinomdla.                    kwingcaciso.              nomxholo.              nomxholo kwaye
                                               wesincoko esinkqenkqeza        -Ilungelelaniswe kakuhle     -Izimvo                   -Izimvo zibonakalisa   ayifanelekanga.
                                               phambili.                      iyathungelana                ziyanamathelana           ukungahlangani         -Ayingqamananga
                                               -Izimvo ezivuthiweyo           (inonamathelwano)            ngokwanelisayo kwaye      nokubhidisa.           nomxholo kwaphela
                                               neziqiqisisiweyo.              kuquka intshayelelo, isiqu   ziyaqinisekisa.           -Phantse bungabikho    kwaye inobubhu-
                                               -Izimvo zilungelelaniswe       nesiphelo.                   -Kukho ulungelelaniso     ubungqina              tyubhutyu.
                                               ngobugcisa                                                  olufumanekayo             bolungelelwaniso
                                               zinothungelwano                                             nothungelwano             nothungelwano.
                                               (zinonamathelwano)                                          kwintshayelelo, isiqu
                                               kuquka intshayelelo, isiqu                                  nesiphelo.
                                               kunye nesiphelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                       Tyhila iphepha

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 Nov 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2015-memo/d48a61d2-ce3c-4c08-8381-899d59febcfd) — isiXhosa HL · Memo · 2015 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2015-memo/4bc47f44-f003-490d-b28e-8faea7fc8126) — isiXhosa HL · Memo · 2015 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2014-memo/2bc53392-4705-4def-953a-039e20ef488c) — isiXhosa HL · Memo · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2015](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2015/e4d56901-bd81-4e00-bce7-b3e81a126f24) — isiXhosa HL · QP · 2015 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2019/d2712003-6ddf-44e8-983b-13275badb65c) — isiXhosa HL · QP · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2018/4b9740ec-e54d-4067-b88f-93342631de6a) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
