# isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC November Exams 2019 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exams 2019, 12 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2019-memo/e5fff353-1461-4420-bdbf-b0d962ce2526
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2019
- Exam period: NSC November Exams
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC November Exams 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2019-memo/e5fff353-1461-4420-bdbf-b0d962ce2526)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exams · 2019 · isixhosa. Memorandum, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa HL P3 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2019/d2712003-6ddf-44e8-983b-13275badb65c) — QP · 2019 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                SENIOR CERTIFICATE

                                          IBANGA 12

                     ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                             IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                        NOVEMBA 2019

                            ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU: 100

                   Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-12.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                               Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3                2                 DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Isikhokelo sokumakisha

IINKCUKACHA EZIYA KUBAMAKISHI

Ekuhloleni umsebenzi wabaviwa, le miba ilandelayo, eminye yayo icatshulwe
kwirubrikhi yokuhlola, mayithathelwe ingqalelo:

•   Makubekho ubungqina bokucwangcisa, bokuyila, bokuhlaziya, bokuhlela
    nobokulungisa iziphene kumsebenzi aza kuwunikezela.
•   Makayazi injongo, abantu ajolise kubo nomxholo – kwakunye nerejista, isimbo
    sokubhala nethoni.
•   Ukusetyenziwa kolwimi, upelo neempawu zobhalo.
•   Izakhi zolwimi zibandakanya ulwazi olunzulu ngolwimi.
•   Ukhetho magama nokusetyenziswa kwezafobe.
•   Ukubunjwa kwezivakalisi.
•   Ukubhalwa kwemihlathi.
•   Ukutolikwa kwesihloko esiza kuvezwa kumxholo ngokupheleleyo: intshayelelo,
    ukukhuliswa kwezimvo nesiphelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3                3                    DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Isikhokelo sokumakisha

IINGCEBISO NGENDLELA YOKUMAKISHA

ICANDELO A: ISINCOKO

Jonga kwiCANDELO A: Irubrikhi yokuhlola isincoko efumaneka kwiphepha le -10 nele
-11 lesi sikhokelo sokumakisha.

             IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO
                 IMIQATHANGO               AMANQAKU
    UMXHOLO NOCWANGCISO                        30
    ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA         15
    ISAKHIWO                                   5
    AMANQAKU EWONKE                            50

ICANDELO B: IMIHLATHI

Jonga kwiCANDELO B: Irubrikhi yokuhlola imihlathi efumaneka kwiphepha le -12 lesi
sikhokelo sokumakisha.

             IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO
                 IMIQATHANGO               AMANQAKU
    UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI              15
    ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA         10
    AMANQAKU EWONKE                            25

1.       Funda umhlathi wonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO, UCWANGCISO
         neFOMATHI.

2.       Funda umhlathi kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI,
         ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA.

QAPHELA:

•     Iifomathi ezahlukeneyo zemihlathi/ezifundisiweyo ziyasetyenziswa. Oku kufuneka
      kuthatyathelwe ingqalelo xa kuhlolwa ifomathi.
•     Nika amanqaku ngefomathi echanekileyo.
•     Jonga uthungelwano lwezimvo kuko konke okubhaliweyo.

QAPHELA:

•     Iingongoma ezinikwe ngezantsi kwesihloko ngasinye kwesi sikhokelo
      sokumakisha zisetyenziswa kuphela njengesikhokelo kubamakishi.
•     Makwamkelwe indlela echanekileyo umviwa ngamnye asitolike ngayo isihloko,
      nokuba iyohluka kwiingongoma ezinikiweyo okanye kwiimbono/ iindlela asitolika
      ngayo ummakishi.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3                4                   DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO A: IZINCOKO

Kulindeleke ukuba umviwa abhale isincoko esiNYE esinomthamo ongamagama
angama-340-390 (2-2½ amaphepha) ngesiNYE kwizihloko ezinikiweyo. Umviwa
angabhala nangaluphi na udidi lwesincoko: esibalisayo, esichazayo, esixoxayo,
esivelela amacala omabini, esicamngcayo, okanye naziphi na ezidityanisiweyo kwezi.

UMBUZO 1

1.1      Konwatywa ekhaya ngaloo mini.

         - Isincoko singabhalwa ngebali lemini enye libonise ukuba kwakutheni
           ukuze konwatywe/achaze ulonwabo lwaloo mini/acamngce ngolonwabo
           lwaloo mini/axoxele ulonwabo olwalukho ngaloo mini.
         - Isincoko kulindeleke ukuba sinike impendulo yentsusa/efihlakeleyo/
           eyindibanisela.
         - Isincoko masilungelelaniswe sibe nothungelwano okanye unamathelwano.
         - Masibe      neziganeko/izimvo   eziqiqisiweyo    ezixhokonxa  iingcinga
           ezivuthiweyo.
         - Kulindeleke ulwimi nolwakhiwo lwezivakalisi oluchanekileyo.
         - Masisebenzise ifomathi ehambelana nodidi lwesincoko olukhethiweyo.
         (Nayiphi na impendulo emxholo uhambelana nesihloko iyakwamkeleka).              [50]

1.2      Ilizwe emva kwemvula.

         -  Isincoko singavelela ubuhle/ukubukeka/notshintsho lwelizwe emva
            kwemvula esusela nakwimeko phambi kwemvula/ukonakaliswa kwelizwe
            yimvula.
         - Isincoko kulindeleke ukuba sinike impendulo yentsusa/efihlakeleyo/
            eyindibanisela.
         - Isincoko masilungelelaniswe sibe nothungelwano okanye unamathelwano.
         - Masibe      neziganeko/izimvo   eziqiqisiweyo    ezixhokonxa  iingcinga
            ezivuthiweyo.
         - Kulindeleke ulwimi nolwakhiwo lwezivakalisi oluchanekileyo.
         - Masisebenzise ifomathi ehambelana nodidi lwesincoko olukhethiweyo.
         (Nayiphi na impendulo emxholo uhambelana nesihloko iyakwamkeleka).              [50]

1.3      Uchulumanco lokunceda abanye abantu.

         -  Isincoko singavelela ulonwabo/ubuhle/ukubukeka/notshintsho xa abantu
            bencedana/sisengasusela kubomi phambi kokuba bancedane.
         - Isincoko kulindeleke ukuba sinike impendulo yentsusa/efihlakeleyo/
            eyindibanisela.
         - Isincoko masilungelelaniswe sibe nothungelwano okanye unamathelwano.
         - Masibe      neziganeko/izimvo   eziqiqisiweyo    ezixhokonxa  iingcinga
            ezivuthiweyo.
         - Kulindeleke ulwimi nolwakhiwo lwezivakalisi oluchanekileyo.
         - Masisebenzise ifomathi ehambelana nodidi lwesincoko olukhethiweyo.
         (Nayiphi na impendulo emxholo uhambelana nesihloko iyakwamkeleka).              [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3                5                    DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Isikhokelo sokumakisha

1.4      Ingqeqesho iqala ekhaya.

         -  Isincoko singangebali lemini enye/lobomi bomntu ongazange avume/
            owavuma ukuqeqeshwa ekhaya.
         - Singavelela intlungu/imeko yentlalo phakathi kwabazali nabantwana/
            iziphumo zengqeqesho/ukulunga kwengqeqesho.
         - Isincoko kulindeleke ukuba sinike impendulo yentsusa/efihlakeleyo/
            eyindibanisela.
         - Isincoko masilungelelaniswe sibe nothungelwano okanye unamathelwano.
         - Masibe      neziganeko/izimvo   eziqiqisiweyo    ezixhokonxa  iingcinga
            ezivuthiweyo.
         - Kulindeleke ulwimi nolwakhiwo lwezivakalisi oluchanekileyo.
         - Masisebenzise ifomathi ehambelana nodidi lwesincoko olukhethiweyo.
         (Nayiphi na impendulo emxholo uhambelana nesihloko iyakwamkeleka).                [50]

1.5      Itekhnoloji ezikolweni.

         -  Isincoko singavelela ukulunga/ukungalungi kwayo/iindidi zayo/imingeni
            yokuyisebenzisa ezikolweni/ulonwabo lokuziswa kwayo ezikolweni.
         - Isincoko kulindeleke ukuba sinike impendulo yentsusa/efihlakeleyo/
            eyindibanisela.
         - Isincoko masilungelelaniswe sibe nothungelwano okanye unamathelwano.
         - Masibe      neziganeko/izimvo   eziqiqisiweyo    ezixhokonxa  iingcinga
            ezivuthiweyo.
         - Kulindeleke ulwimi nolwakhiwo lwezivakalisi oluchanekileyo.
         - Masisebenzise ifomathi ehambelana nodidi lwesincoko olukhethiweyo.
         (Nayiphi na impendulo emxholo uhambelana nesihloko iyakwamkeleka).                [50]

1.6      Ukuvota kolutsha kungawenza umahluko kwintlalo yoluNtu.

         -  Isincoko singavelela uchulumanco lokuthatha inxaxheba/ukulunga/
            ukungalungi kwako/imingeni ehambelana nokuvota/umahluko xa
            lunokuvota/ukuthandabuza/ukuxhalaba        ngeziphumo       zenxaxheba
            ethathwa lulutsha.
         - Isincoko kulindeleke ukuba sinike impendulo yentsusa/efihlakeleyo/
            eyindibanisela.
         - Isincoko masilungelelaniswe sibe nothungelwano okanye unamathelwano.
         - Masibe      neziganeko/izimvo   eziqiqisiweyo    ezixhokonxa    iingcinga
            ezivuthiweyo.
         - Kulindeleke ulwimi nolwakhiwo lwezivakalisi oluchanekileyo.
         - Masisebenzise ifomathi ehambelana nodidi lwesincoko olukhethiweyo.
         (Nayiphi na impendulo emxholo uhambelana nesihloko iyakwamkeleka).                [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3                6                      DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Isikhokelo sokumakisha

1.7      1.7.1       Imifanekiso.

                     -  Isincoko singavelela amaphupha okuba ngumdlali wodumo/
                        ukukhuliswa kwezakhono/ukulunga kokuwugoba uselula umthi
                        wakho/ukunika nokuvimba abantwana amathuba/ukuphuhlisa
                        italente kwangoko/imingeni umntu ahlangana nayo kuqeqesho/
                        ukwamkela uqeqesho.
                     - Isincoko masinike isihloko esifanelekileyo.
                     - Isincoko kulindeleke ukuba sinike impendulo yentsusa/
                        efihlakeleyo/eyindibanisela.
                     - Isincoko masilungelelaniswe sibe nothungelwano okanye
                        unamathelwano.
                     - Sibe neziganeko/izimvo eziqiqisiweyo ezixhokonxa iingcinga
                        ezivuthiweyo.
                     - Kulindeleke ulwimi nolwakhiwo lwezivakalisi oluchanekileyo.
                     - Masisebenzise ifomathi ehambelana nodidi lwesincoko
                        olukhethiweyo.
                     (Nayiphi na impendulo emxholo uhambelana nesihloko
                     iyakwamkeleka).                                                         [50]

         1.7.2       -  Isincoko singavelela amaphupha okuba ngumlimi/umfama/
                        ukukhuliswa      kwezakhono/ukunika      nokuvimba     ulutsha
                        amathuba okuziphuhlisa/izifundo neebhasari ezinenjongo
                        yokuphuhlisa amathuba kulimo/imingeni ahlangana nayo
                        amafama/ukwamkela            uqeqesho/amaziko      oqeqesho
                        lwamafama/izibonelelo zamafama.
                     - Isincoko masinike isihloko esifanelekileyo.
                     - Isincoko kulindeleke ukuba sinike impendulo yentsusa/
                        efihlakeleyo/eyindibanisela.
                     - Isincoko masilungelelaniswe sibe nothungelwano okanye
                        unamathelwano.
                     - Masibe neziganeko/izimvo eziqiqisiweyo ezixhokonxa iingcinga
                        ezivuthiweyo.
                     - Kulindeleke ulwimi nolwakhiwo lwezivakalisi oluchanekileyo.
                     - Masisebenzise ifomathi ehambelana nodidi lwesincoko
                        olukhethiweyo.
                     (Nayiphi na impendulo emxholo uhambelana nesihloko
                     iyakwamkeleka).                                                         [50]

                                                             AMANQAKU ECANDELO A:            50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3                7                     DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO B: IMIHLATHI
UMBUZO 2
Kulindeleke ukuba umviwa abhale imihlathi emiBINI kule ibuziweyo. Ubude
beempendulo mabube li-100-120 amagama (malunga nesi-1-1½ samaphepha)
umxholo kuphela. Ulwimi, irejista, isimbo sokubhala nethoni mayifanelane nenjongo
yobhalo.
2.1      ILETA ESESIKWENI
         -   Ifomathi: iidilesi ezimbini eyokuqala yombhali enomhla, eyesibini
             yeyeyunivesiti ayichongileyo, isibuliso, umcimbi, isiqu nesiphelo
             esifanelekileyo.
         -   Umhlathi mawenze isicelo ukhankanye ukuba leliphi ikhondo anqwenela
             ukulilandela ubandakanye nezifundo abazenzayo.
         -   Umhlathi mawusebenzise ithoni, irejista, isimbo sokubhala nesigama
             esifanelekileyo.
         -   Umxholo mawunike umtsalane onezimvo eziqiqisiweyo ezixhokonxa
             iingcinga ezivuthiweyo.
         (Nayiphi na ifomathi yalo mhlathi echanekileyo yamkelekile)                        [25]
2.2      INQAKU LEPHEPHANDABA
         -  Kulindeleke ukuba umhlathi ube linqaku elinika umdla ngeethabhulethi
            ezifike ezikolweni zengingqi yomviwa.
         - Umxholo mawunike umtsalane onezimvo eziqiqisiweyo ezixhokonxa
            iingcinga ezivuthiweyo.
         - Izimvo mazahlulwe ngemihlathi.
         - Malibhalwe ngefomathi echanekileyo.
         - Isihloko masibe sifutshane sitsale umdla.
         - Inqaku malimxele umbhali nomhla wenqaku.
         - Malisebenzise ulwimi olufanelekileyo.
         - Malibe nethoni, irejista, isimbo sokubhala nesigama esifanelekileyo.
         (Nayiphi na ifomathi yalo mhlathi echanekileyo yamkelekile)                        [25]
2.3      UDLIWANONDLEBE
         -   Udliwanondlebe malube malunga nemfundo yasimahla.
         -   Lube phakathi komfundi noMphathiswa wezeMfundo.
         -   Ifomathi mayibe ngumbuzo olandelwa yimpendulo.
         -   Izithethi mazinikwe amagama kushiywe umgca phakathi kwezithethi.
         -   Amagama ezithethi abhalwa kwicala elisekhohlo ephepheni kubekwe
             ikholoni ze kulandele intetho yesithethi.
         -   Kwintshayelelo obuza imibuzo unika imvelaphi yomntu ambuzayo.
         -   Kwisiqu obuzayo ubuza imibuzo esemxholweni emalunga nemfundo
             yasimahla.
         -   Iimpendulo mazicacise ngokwaneleyo zinike izimvo neengongoma
             ezifanelekileyo.
         -   Umntu obuzwayo uphendula imibuzo aze anike ulwazi olulindelekileyo.
         -   Kuvumelekile ukusebenzisa umntu wokuqala umz 'Ndi'.
         -   Ithoni, irejista,ulwimi, isimbo sokubhala nesigama mazibe zezisesikweni.
         (Nayiphi na ifomathi yalo mhlathi echanekileyo yamkelekile)                        [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3                8                        DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Isikhokelo sokumakisha

2.4      I-AJENDA NEMIZUZU

          -   Kulindeleke ukuba lo mhlathi ubhalwe                ngokufanelekileyo-ube
              ziziqanaqwana ezibini- i-ajenda nemizuzu.
          -   Mawubhalwe ngefomathi echanekileyo.

         Kwi-ajenda;
         -  Ifomathi iziingongoma ezingamabinzana (izivakalisi             ezipheleleyo
            azamkelekanga), abathathi nxaxheba lulutsha.
         -  Mayiqulathe miba ekuza kuxoxwa ngayo entlanganisweni.
         -  Mayisayinwe ngunobhala ibe nomhla ayisayine ngawo.

         Kwimizuzu yentlanganiso
         -  Mayilandele iingongoma ze-ajenda ngokulandelelana kwazo.
         -  Uvulo, ulwamkelo, izingxengxezo, imizuzu yentlanganiso edlulileyo
            nemivuka.
         -  Umxholo mawugxile kwizigqibo ngokwezindululo zentlanganiso
            eziqiqisiweyo ezixhokonxa iingcinga ezivuthiweyo..
         -  Kuyanceda ukusebenzisa isixando sokwenziwa nexesha elidlulileyo xa
            kubhalwa izigqibo neziphakamiso umzekelo kuvunyelwene/kugqitywe/
            kuphakanyiswe’.
         -  Ixesha elizayo lisetyenziswa malunga nezigqibo ezimalunga nokuseza
            kwenziwa.
         -  Imizuzu    mayibhale     ixesha    evalwe    ngalo   intlanganiso,  ibe
            nentsayinogama       kaSihlalo     kwakunye      nomhla     wokubanjwa
            kwentlanganiso.
         -  Ithoni, irejista, isimbo sokubhala nesigama mazibe sesikweni
            lwentlanganiso.
            (Nayiphi na ifomathi yalo mhlathi echanekileyo yamkelekile)                       [25]

2.5      INTETHO ESESIKWENI

         -   Intetho mayibe nesihloko itsale umdla.
         -   Ifomathi: Makuvele ixesha, indawo, injongo, abaphulaphuli noko aza
             kuthetha ngako.
         -   Umxholo mawunike imiba emalunga nokumazi kwakhe, izinto azibalule
             ngazo, neenkcukacha ngokukhula kwabo, isimo sakhe neminqweno
             emihle.
         -   Mayisebenzise izivakalisi ezifutshane esebenzisa imizekelo eqhelekileyo.
         -   Mayisebenzise ulwimi olunondileko, oluncomayo, olukhuthazayo
             nolulumkisayo.
         -   Mayisebenzise ithoni yokuvuyisana/etyala umoya wokuvuyisana, irejista,
             isimbo sokubhala nesigama esibonisa ukuba bayazana.
         -   Isiphelo masibe sisiphelo hayi isishwankathelo sokubhaliweyo.
         (Nayiphi na ifomathi yalo mhlathi echanekileyo yamkelekile)                          [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3                9                      DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Isikhokelo sokumakisha

2.6      I-OBHITSHUWARI

         -   Ngokwefomathi ibhalwa ngokohlobo lwemihlathi/prozi.
         -   Umhlathi wokuqala mawunike iinkcukacha ngokuzalwa,imfundo, izinto
             azithandayo, usebenzisa ixesha elidlulileyo/eladlulayo.
         -   Umhlathi wesibini mawunike iinkcukacha ngeemeko azibalule kuzo
             ebomini usebenzisa ulwimi oluchukumisayo noluhloniphayo kunye
             nentetho ngqo apho kufuneka kucatshulwe kumazwi akhe.
         -   Mawubhalwe ngethoni emncomayo umfi nengagxekiyo.
         -   Umhlathi ungasebenzisa izihlokwana ezifanelekileyo ezimalunga nobomi
             bongasekhoyo.
         -   Kulindeleke ukuba umhlathi ubhalwe ngejelo lomntu wesithathu.
         -   Ungavala kakuhle ngomyalezo wovelwano okanye amazwi okumkhapha
             nathuthuzelayo akwimo yexesha langoku kwisiphelo.
         (Nayiphi na ifomathi yalo mhlathi echanekileyo yamkelekile)                        [25]

                                                             AMANQAKU ECANDELO B:           50
                                                                AMANQAKU EWONKE:            100

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 10

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3
                                                     Downloaded from hlayiso.com               10                                                           DBE/Novemba 2019
                                                                                  NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO A: IZINCOKO – AMANQAKU
o      Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko (Zephepha lesi-3, Icandelo A)
o      Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlula-hlulwe ngokwamanqanaba amahlanu.
o      Imigangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlula-hlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo
       banezincoko ezikwinqwanqwa eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye.
o      Isakhiwo asichatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi.
     Imiqathango                                      Egqwesileyo                   Esemagqabini               Eyanelisayo           Eyinxalenye         Engaphumelelanga
                                                                                   neqaqambileyo              nefanelekileyo
UMXHOLO                                                   28–30                         22–24                     16–18                  10–12                     4–6
NOCWANGCISO                                    -Impendulo igqwesile/          -Impendulo ixongxwe        -Impendulo iyanelisa.    -Impendulo           -Impendulo ayihambelani

                    Inqwanqwa eliphakamileyo
                                               inomtsalane, ngaphezu          ngobugcisa.                -Izimvo ziyathungelana   ayinaluthungelwano   nomxholo kwaphela.
(Impendulo                                     koko bekulindelekile.          -Izimvo zihambelana        noko ziyaqinisekisa      Lungqinelanayo.      -Izimvo ziyabhidisa
nezimvo)                                       -Izimvo eziqiqisisiweyo,       gingci nomxholo kwaye      ngokusemxholweni.        -Izimvo azicacanga   kwaye azingqamananga
Uyondelelwaniso                                ezixhokonxa iingcinga          zinomdla zinobungqina      -Ilungelelanisiwe noko   kwaye ayizizo        kwaphela nomxholo.
lwezimvo                                       nezivuthiweyo.                 bokuvuthwa.                kwaye iyathungelana      ezomfundi.           -Azicacanga kwaye
ngokucwangcisa                                 -Impendulo elungelelaniswe     -Ilungelelaniswe kakuhle   kuquka intshayelelo,     -Buncinci            ziphindaphindiwe.
Ukuqonda injongo,                              kakuhle ngokugqwesileyo        kakhulu kwaye              isiqu ukuqukumbela/      ubungqina            -Azilungelelaniswanga
abantu ekujoliswe                              enothungelwano                 iyathungelana              nesiphelo.               bolungelelwaniso     kwaye azithungelani.
kubo kunye nesimo                              (enonamathelwano)              (inonamathelwano)                                   nothungelwano
sentlalo                                       ukuquka intshayelelo, isiqu,   kuquka intshayelelo,                                lweengcamango.
                                               ukuqukumbela/nesiphelo.        isiqu
    30 AMANQAKU                                                               ukuqukumbela/nesiphelo.
                                                           25–27                        19–21                     13–15                   7–9                     0–3
                                               -Impendulo egqwesileyo         -Impendulo ixongxwe        -Impendulo eyanelisayo   -Ubukhulu becala     -Akukho linge
                                               kodwa ineendawana esilela      kakuhle.                   nangona kumana           impendulo            lokuphendula isihloko.

                    Inqwanqwa elingezantsi
                                               kuzo ukuba neempawu            -Izimvo ziyahambelana      kubakho izikhewu         ayihambelani         -Ayihambelani kwaphela
                                               ezinomtsalane ogqwesileyo      zinomdla.                  kwingcaciso.             nomxholo.            nomxholo kwaye
                                               wesincoko esinkqenkqeza        -Ilungelelaniswe kakuhle   -Izimvo                  -Izimvo              ayifanelekanga.
                                               phambili.                      iyathungelana              ziyanamathelana          zibonakalisa         -Ayingqamananga
                                               -Izimvo ezivuthiweyo           (inonamathelwano)          ngokwanelisayo kwaye     ukungahlangani       nomxholo kwaphela
                                               neziqiqisisiweyo.              kuquka intshayelelo,       ziyaqinisekisa.          nokubhidisa.         kwaye inobubhutyu-
                                               -Izimvo zilungelelaniswe       isiqu nesiphelo.           -Kukho ulungelelwaniso   -Phantse             bhutyu.
                                               ngobugcisa.                                               olufumanekayo            bungabikho
                                               zinothungelwano                                           nothungelwano            ubungqina
                                               (zinonamathelwano) kuquka                                 kwintshayelelo, isiqu    bolungelelwaniso
                                               intshayelelo, isiqu kunye                                 nesiphelo.               nothungelwano.
                                               nesiphelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                             Tyhila iphepha

### Page 11

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3
                                                  Downloaded from hlayiso.com               11                                                                     DBE/Novemba 2019
                                                                               NSC – Isikhokelo sokumakisha

ULWIMI, ISIMBO                                               14–15                      11–12                        8–9                         5–6                         0–3
SOKUBHALA                                       -Ithoni, irejista, isimbo    -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo   -Ulwimi
NOKUHLELA                                       sokubhala, isigama           sokubhala kunye             sokubhala nesigama          sokubhala nesigama          alunantsingiselo.
Ithoni, irejista,                               zifaneleke kakhulu           nesigama ziqaqambe          zifanelekile kwinjongo,     azihambelani                -Ithoni, irejista, isimbo

                     Inqwanqwa eliphakamileyo
isimbo sokubhala                                kwinjongo, abantu            kakhulu kwinjongo,          abantu ekujoliswe kubo      nenjongo, abantu            sokubhala nesigama
nesigama                                        ekujoliswe kubo nakwisimo    abantu ekujoliswe kubo      nesimo sentlalo.            ekujoliswe kubo             azihambelani mpela
esifanelene                                     sentlalo.                    nesimo sentlalo.            -Ulwimi lusetyenziswe       nesimo sentlalo.            nenjongo, abantu
nenjongo/nesimo                                 -Ulwimi lusetyenziswe        -Ulwimi luchanekile         ngokufanelekileyo           -Ulwimi lusetyenziswa       ekujoliswe kubo nesimo
sentlalo.                                       ngokuzithemba,               kwaye ithoni                ukudlulisa umyalezo.        ngendlela                   sentlalo.
Uchongo magama,                                 luyachukumisa                isetyenzisiwe               -Ithoni ifanelekile.        ebuthathaka.                -Ukusetyenziswa
ukusetyenziswa                                  ngokugqwesileyo.             ngokufanelekileyo           -Izixhobo zolwimi           -Ithoni nochongo            kwesigama
kolwimi nemigaqo,                               -Ithoni idlwengula umxhelo   nangokuzinzileyo            zisetyenzisiwe              magama                      kunqongophele
Iimpawu                                         inobuciko.                   kwisincoko siphela.         ukuphuhlisa                 azifanelekanga.             ngokubaxekileyo de
zokubhala, igrama,                              -Phantse kungabikho          -Ubukhulu becala            nokuphucula umxholo.        -Isigama                    ungakwazi ukuqonda
nopelo.                                         nasinye isiphene segrama     akukho ziphene                                          sinqongophele               okubhaliweyo.
                                                nopelo.                      kwigrama nopelo.                                        kakhulu.
15 AMANQAKU                                     -Sixongxwe ngobugcisa        -Sixongxwe kakuhle
                                                obukhulu.                    kakhulu.
                                                               13                          10                         7                         4
                                                -Ulwimi lugqwesile kwaye     -Ulwimi luyakuthimba        -Ulwimi lusetyenziswa       -Ulwimi lusetyenziswa
                                                kusetyenziswe izixhobo       kwaye ubukhulu becala       ngokwanelisayo kodwa        ngokungafanelekanga.
                     Inqwanqwa
                                                zolwimi ezibonakalisa        luchanekile.                kusekho                     -Kuncinci okanye
                                                ubuciko ngokufanelekileyo.   -Ithoni iqaqambile          ukungangqinelani apha       akukho ukohluka –

                     elingezantsi
                                                -Phantse kungabikho          kwaye ichanekile.           naphaya.                    hlukana kwezivakalisi.
                                                nasinye isiphene segrama     -Zimbalwa iziphene          -Ubukhulu becala ithoni     -Isigama
                                                nopelo.                      zegrama nopelo.             ifanelekile kodwa           sinqongophele
                                                -Sixongxwe ngobugcisa.       -Sixongxwe kakuhle.         usetyenziso zixhobo         ngokugqithisileyo.
                                                                                                         zolwimi lunqongophele.
ISAKHIWO                                                       5                        4                             3                           2                        0–1
Iimpawu zodidi                                  -Isihloko sikhuliswe         -Iinkcukacha zakhiwe        -Iinkcukacha                -Kukho amanqaku             -Amanqaku
lwesincoko,                                     ngokugqwesileyo.             ngokulandelelana            ziphuhliswe                 asemxholweni.               asemxholweni awakho.
ukuphuhliswa                                    -Iinkcukacha zakhiwe         nangokuqiqisisiweyo.        ngokusemxholweni.           -Izivakalisi nemihlathi     -Ulwakhiwo
kwemihlathi                                     ngokugqwesileyo.             -Ziyathungelana.            -Izivakalisi, imihlathi     zineemposiso.               lwezivakalisi nemihlathi
nokubunjwa                                      -Izivakalisi, imihlathi      -Ukwakhiwa                  zakhiwe kakuhle.            -Isincoko                   lunobubhutyu-bhutyu.
kwezivakalisi.                                  zakhiwe ngokugqwesileyo.     kwezivakalisi nemihlathi    -Isincoko                   sisesemxholweni             -Isincoko siphume
                                                                             kuyahambelana,              sisesemxholweni.            nangona zisekhona           kwaphela emxholweni.
5 AMANQAKU                                                                   kwahlukahlukene.                                        iziphene.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                     Tyhila iphepha

### Page 12

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3
                                   Downloaded from hlayiso.com               12                                                            DBE/Novemba 2019
                                                                NSC – Isikhokelo sokumakisha

IRUBRIKHI YOKUHLOLA IMIHLATHI: ULWIMI LWASEKHAYA [25 AMANQAKU]

      Imiqathango                 Egqwesileyo                 Esemagqabini                 Eyanelisayo                  Eyinxalenye             Engaphumelelanga
                                                             neqaqambileyo               nefanelekileyo
 UMXHOLO,                             13–15                        10–12                        7–9                              4–6                      0–3
 UCWANGCISO                 -Impendulo igqwesile        -Impendulo isemagqabini     -Impendulo iyanelisa        -Kubonakala ubunzima           -Impendulo
 NEFOMATHI                  ngaphezu koko               ibonisa ulwazi olululo      ibonisa ulwazi              malunga nolwazi                ibonakalisa
                            bekulindelekile.            ngeempawu zodidi            ngeempawu zodidi            lweempawu zolu didi            ukunqongophala
 -Impendulo nezimvo.        -Izimvo ziqiqisisiwe zaye   lomhlathi.                  lomhlathi.                  lwetekisi.                     kolwazi ngeempawu
 -Ulungelelwaniso           zivuthiwe.                  -Ubhalo lusemxholweni.      -Ayikho mxholweni           -Kukho ukungqamana             zodidi lomhlathi.
 lwezimvo.                  -Ulwazi lunzulu             -Ukuthungelana              ngokupheleleyo.             okungephi okusemxholweni       -Intsingiselo ilahlekile
 nokucwangcisa              ngeempawu zohlobo           komxholo                    -Kukho ukuphambuka          kodwa kukho ukuphambuka        kwaye akakho
 -Injongo, abantu           lomhlathi obhaliweyo.       nezimvo, kucaciswe          okungephi emxholweni.       kubhalo.                       mxholweni kwaphela.
 ekujoliswe kubo,           -Ubhalo lusemxholweni       kakuhle kakhulu kwaye       -Ubukhulu becala            -Akusoloko kukho               -Awuthungelani
 iimpawu/imigaqo            ncakasana.                  neenkcukacha                umxholo nezimvo             uthungelwano phakathi          umxholo nezimvo.
 nesimo sentlalo.           -Umxholo uyathungelana      zixhasa isihloko.           uyathungelana               komxholo nezimvo.              -Zimbalwa kakhulu
                            nezimvo.                    -Ifomathi ifanelekile       -Ezinye iinkcukacha         -Zimbalwa iinkcukacha          iinkcukacha ezixhasa
                            -Icaciswe nzulu kwaye       nangona ineziphene          ziyasixhasa isihloko.       ezixhasa isihloko.             isihloko.
                            zonke iinkcukacha           ezingephi.                  -Ubukhulu becala            -Imigaqo eyimfuneko            -Ayisetyenziswanga
                            ziyasixhasa isihloko.                                   ifomathi ifanelekile        yefomathi isetyenziswe         imigaqo eyimfuneko
                            -Ifomathi yamkelekile                                   kodwa kukho iziphene        ngokungacacanga.               yefomathi.
                            kwaye ichanekile.                                       ezingephi.                  -Imigaqo engundoqo
                                                                                                                yefomathi yetekisi
 15 AMANQAKU                                                                                                    ityeshelwe.
 ULWIMI, ISIMBO                          9–10                         7–8                         5–6                            3–4                       0–2
 SOKUBHALA                  -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo      -Ithoni, irejista, isimbo
 NOKUHLELA                  sokubhala, isigama          sokubhala, isigama          sokubhala, isigama          sokubhala, isigama             sokubhala, isigama
 Ithoni, irejista, isimbo   sifaneleke ngokukodwa       sifaneleke kakhulu          sifanelekile kwinjongo,     asifanelekanga                 asihambelani
 sokubhala, injongo/        kwinjongo, abantu           kwinjongo, abantu           abantu ekujoliswe kubo      ngokupheleleyo kwinjongo,      nenjongo, abantu
 imeko, abantu              ekujoliswe kubo             ekujoliswe kubo kunye       kunye nesimo sentlalo.      abantu ekujoliswe kubo kunye   ekujoliswe kubo
 ekujoliswe kubo nesimo     nakwisimo sentlalo.         nakwisimo sentlalo.         -Kukho iziphene             nesimo sentlalo.               nesimo sentlalo.
 sentlalo.                  -Ulwimi lusetyenziswe       -Ubukhulu becala ulwimi     ezimbalwa zolwimi.          -Ulwimi lusetyenziswe          -Izele ziziphene yaye
 Ukusetyenziswa             ngokuchanekileyo kwaye      lusetyenziswe ngokukuko     -kukho isigama              ngokungachanekanga             iyabhidisa.
 kolwimi nemigaqo yalo.     lwakhiwe ngokukuko.         nangokuchanekileyo          esaneleyo.                  kubangela iziphene             -Isigama asihambelani
 Uchongo magama.            -Phantse kungabikho         -Isigama sichaneke          -Iziphene aziyichaphazeli   ezibaxekileyo.                 nenjongo.
 Iimpawu zokubhala          nasinye isiphene            kakuhle.                    intsingiselo.               -Intsingiselo ilahlekile.      -Intsingiselo
 nopelo.                    segrama nopelo.             -Ubukhulu becala akukho                                                                ichaphazeleke
                                                        ziphene.                                                                               ngokukodwa.
 10 AMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                             Tyhila iphepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2019-memo/11ce1754-257a-46aa-b26b-638f40b4a356) — isiXhosa HL · Memo · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2019-memo/eeda53e2-d0f9-41b1-9724-3eb966bbd98a) — isiXhosa HL · Memo · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2014-memo/2bc53392-4705-4def-953a-039e20ef488c) — isiXhosa HL · Memo · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2019/3bd6700c-024d-4baf-ad56-5a18c7c1a8f0) — isiXhosa HL · QP · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2018/4b9740ec-e54d-4067-b88f-93342631de6a) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2017/2f742bf8-46cd-401e-9f1f-725c984f9e19) — isiXhosa HL · QP · 2017 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
