# isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2023 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2023, 17 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2023-mg/826b8311-041b-4887-a2d0-5e508a7a10e1
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 17

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2023-mg/826b8311-041b-4887-a2d0-5e508a7a10e1)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · isixhosa. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2023/80aeedab-965a-48a0-ac68-db4daec7fa72) — QP · 2023 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                SENIOR CERTIFICATE

                                         IBANGA 12

                     ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                             IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                        NOVEMBA 2023

                            ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU: 100

                   Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-17.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                               Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3                2                   DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Isikhokelo sokumakisha

IINKCUKACHA EZIYA KUBAMAKISHI

Ekuhloleni umsebenzi wabaviwa, le miba ilandelayo, eminye yayo icatshulwe
kwirubrikhi yokuhlola, mayithathelwe ingqalelo:

    Makubekho ubungqina bokucwangcisa, bokuhlaziya, bokuhlela nobokulungisa
     iziphene kumsebenzi aza kuwunikezela.

    Makayazi injongo, abantu ajolise kubo nomxholo – kwakunye nerejista, isimbo
     sokubhala nethoni.

    Ukusetyenziwa kolwimi, upelo neempawu zobhalo.

    Izakhi zolwimi zibandakanya ulwazi olunzulu ngolwimi.

    Ukhetho magama nokusetyenziswa kwezafobe.

    Ukubunjwa kwezivakalisi.

    Ukubhalwa kwemihlathi.

    Ukutolikwa kwesihloko esiza kuvezwa kumxholo ngokupheleleyo:
     Intshayelelo, ukukhuliswa kwezimvo nesiphelo.

    Nangona umviwa ekhuthazwa ukuba abhale inombolo nesihloko sombuzo
     kuyacetyiswa ukuba othe waphazama akasibhala isihloko enombole
     ngokuchanekileyo anganyityelwa manqaku.

    Xa umviwa edlulisile kwinani lamagama amiselweyo kwimpendulo yakhe
     makanganyityelwa manqaku kuba irubrikhi sele iziqingqile izohlwayo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3                3                    DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Isikhokelo sokumakisha

IINGCEBISO NGENDLELA YOKUMAKISHA

ICANDELO A: ISINCOKO

Jonga kwiCANDELO A: Irubrikhi yokuhlola isincoko ifumaneka kwiphepha le-15 ukuya
kwele-16 lesi sikhokelo sokumakisha.

          IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO
              IMIQATHANGO               AMANQAKU
 UMXHOLO NOCWANGCISO                        30
 ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA         15
 ISAKHIWO                                   5
 AMANQAKU EWONKE                            50

ICANDELO B: IMIHLATHI

Jonga kwiCANDELO B: Irubrikhi yokuhlola imihlathi efumaneka kwiphepha le-17 lesi
sikhokelo sokumakisha.

          IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO
              IMIQATHANGO               AMANQAKU
 UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI              15
 ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA         10
 AMANQAKU EWONKE                            25

1.       Funda umhlathi wonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO, UCWANGCISO
         neFOMATHI.

2.       Funda umhlathi kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI,
         ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA.

         QAPHELA:

             Iifomathi ezahlukileyo zemihlathi/ezifundisiweyo ziyasetyenziswa. Oku
              kufuneka kuthatyathelwe ingqalelo xa kuhlolwa ifomathi.

             Nika amanqaku ngefomathi echanekileyo.

             Jonga uthungelwano lwezimvo kuko konke okubhaliweyo.

         QAPHELA:

             Amanqaku anikwe ngezantsi kwisihloko ngasinye kwesi sikhokelo
              sokumakisha asetyenziswa kuphela njengesikhokelo kubamakishi.

             Makwamkelwe indlela umviwa ngamnye asitolike ngayo isihloko,
              nokuba iyohluka kumanqaku anikiweyo, okanye kwiimbono okanye
              iindlela asitolika ngayo ummakishi.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3                4                         DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO A: IZINCOKO

Kulindeleke ukuba umviwa abhale isincoko esiNYE esinomthamo wamagama
angama-340–390 ngesiNYE sezihloko ezinikiweyo. Umviwa angabhala naluphi na
udidi lwesincoko: esibalisayo, esichazayo, esixoxayo, esivelela amacala amabini,
esicamngcayo, okanye naziphi na ezidityanisiweyo kwezi ngesihloko asikhethileyo.
IIMPAWU ZESINCOKO
Isincoko esibalisayo:

-   Makasebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo.
-   Sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu
-   Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.
-   Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya      kwisiphelo
    mazibonakale.
-   Iziganeko     zichazwe/zibaliswe   ngokulandelelana    kwazo  okanye    zicace
    ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana nophuphelo
    okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/ sokugqibela.
-   Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha.
-   Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa.
-   Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo     kofunda
    isincoko, lungekrwada phofu.
Isincoko esichazayo:

-   Sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku.
-   Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo.
-   Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso.
-   Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi,             imifanekiso-ntelekelelo,
    izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi.
-   Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho.
-   Sivakalisa iimvakalelo zombhali.
Isincoko esicamngcayo:

-   Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe.
-   Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo.
-   Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu.
-   Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana
    nezichazi, imifanekiso – ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana
    nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.)
-   Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka.
Isincoko esixoxayo:

-   Umviwa uthatha icala ngomba othile.
-   Uthotho lweengxoxo – oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma
    ezithile.
-   Ukubethelela – isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile
    lokuvula.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3                5                   DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Isikhokelo sokumakisha

-     Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani okanye
      ukucaphula kumava anawo ayinyani.
-     Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo.
-     Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso.

Kwisincoko esivelela amacala omabini:
- Inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo ephambili.
- Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo.
- Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo.
- Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
  luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa
  makalunike olwakhe uluvo xa evala.
- Unokuxoxela okuthile echasa/evuma nokunika ubungqina obuyinyani obuxhasayo.
- Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso.
- Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo.

UMBUZO 1

1.1       Ndabhaqa imfihlelo yekhaya, batshintsha ubomi bam

          Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
          elinye.
          Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
          Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
          lomxube weentsingiselo zempendulo.
          Imo mayifaneleke: intshayelelo, isiqu nesiphelo.

          Umxholo:
          - Umviwa angabhala ngesiganeko nokuba sihle okanye sibi nesenze
             kwavela le mfihlelo kwatshintsha ubomi bakhe.
          - Angabhala ngabantu abachaphazelekayo kule mfihlelo ayibhaqileyo.
          - Umviwa anganika impendulo eveza ubomi bakhe butshintsha ngendlela
             ebekukudala eyinqwenela okanye ebengayilindelanga.
          - Umviwa anganika impendulo eveza ubomi bakhe butshintsha bufana
             nencindi yobusi/yekhala emva kokubhaqa le mfihlelo.
          - Angabhala ngeemvakalelo zamanye amalungu osapho ngenxa yokuvela
             kwale mfihlelo.
          - Umviwa angabhala ngendima edlalwe yile mfihlo kusapho lonke.
          [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]

          Ulwimi:

          -   Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
              oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
              isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.            [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3                6                           DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Isikhokelo sokumakisha

1.2      Akalibaleki.    Isatsho    nangoku     ezindlebeni       eyokugqibela   kwezakhe
         iingoma

         Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
         elinye.
         Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
         Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
         iintsingiselo zempendulo.
         Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.

         Umxholo:
         - Angabhala ngeenkumbulo ngemvumi nengoma yayo yokugqibela.
         - Angabhala ngemvumi engasaphiliyo kodwa ibe iingoma yayo isaphila
           ngathi nemvumi isaphila.
         - Kungangemvumi engasaculiyo kodwa ingoma yayo yokugqibela isavutha.

         [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]

         Ulwimi:
         Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
         oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
         isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.                         [50]

1.3      Waphela nyakandini kaz' ba omtsha uphethe ntoni

         Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
         elinye.
         Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
         Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
         iintsingiselo zempendulo.
         Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.

         Umxholo:
         - Angabhala ngeziganeko zonyaka ophelayo nethemba/nkxalabo yonyaka
           olandelayo.
         - Kungangesiganeko esingalibalekiyo esehle kulo nyaka nakujongileyo
           ngolandelayo unyaka.
         - Angabhala ngokudlulisa konke okwenzeke kulo nyaka ngethemba lokuza
           konyaka olandelayo

         [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]

         Ulwimi:
         Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
         nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
         sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.                                  [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3                7                    DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Isikhokelo sokumakisha

1.4      Imbila yaswel' umsila ngokuyalezela

         Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
         elinye.
         Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
         Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
         iintsingiselo zempendulo.
         Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.

         Umxholo:
         - Ingalibali lemini enye/leemini eziliqela/isiganeko/iziganeko/imeko
            yokuphulukana nento ongowuyifumene ngenxa yokuthumela abantu ukuba
            bakwenzele/bakuphathele ze bangayenzi.
         - Angabhala ngeziphumo zokwenqena uthembele komnye umntu ngengxaki
            yakho ze ingaphumeleli.
         - Kungangemeko yokuthembela komnye umntu ngengxaki yakho ze
            uphoxeke.
         [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa]

         Ulwimi:
         Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
         nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
         sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.                          [50]

1.5      Ukuzityand' igila kumhlobo kuluncedo kodwa ...

         Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
         elinye.
         Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
         Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
         iintsingiselo zempendulo.
         Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.

         Umxholo:
         - Angabhala ngokuba ukuthetha ngeengxaki zakho kungakunceda kunako
           nokukongezela iingxaki
         - Angabhala ngokulungileyo okuza nokuthetha iingxaki yakho
           kwanokungalunganga.
         - Angabhala ngemingeni neengcebiso ngokwaziwa kwemeko yakho.
         - Uluvo/iingcebiso ngokukhupha imbilini.

         [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]

         Ulwimi:
         Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
         nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
         sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.                          [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3                8                   DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Isikhokelo sokumakisha

1.6      Ukupheliswa kweeholide zesikolo kungalunga

         Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
         elinye.
         Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
         Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
         azixube iintsingiselo zempendulo.
         Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.

         Umxholo:
         - Angabhala ngoncedo olunokuza nokupheliswa kweeholide zesikolo.
         - Angabhala ngeengxaki eziza nokupheliswa kweeholide nezisombululo.
         - Angabhala ngeziphumo zokupheliswa kweeholide zesikolo.

         [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]

         Ulwimi:
         Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
         nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
         sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.                          [50]

1.7      Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo.
         Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/ xoxela icala
         elinye.
         Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
         Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
         azixube iintsingiselo zempendulo.
         Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.

         Umxholo:
         -  Angabhala ngokubaluleka kokulima.
         -  Angabhala ngokonyuka koqoqosho oluza nokulima.
         -  Ungangamanqanaba okukhula komntu.
         -  Angabhala ngamathuba emisebenzi eza nolimo.
         -  Ungangokutshintshatshintsha kweemeko zobomi.

         [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]

         Ulwimi:
         Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
         nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
         sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.                          [50]

1.8      Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo.
         Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/ xoxela icala
         elinye.
         Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
         Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
         iintsingiselo zempendulo.
         Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3                9                      DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Isikhokelo sokumakisha

         Umxholo:
         - Angabhala ngexesha leKrisimesi.
         - Angabalisa ngamava akhe ngexesha leKrisimesi.
         - Angabhala ngezipho awazifumanayo/azipha abanye abantu ngexesha
            leKrisimesi
         - Kungangemvelaphi yeKrisimesi/kaTata weKrisimesi neenkolelo ngaye.
         - Angabhala ngethemba nokhanyo aza nalo uTata weKrisimesi.
         [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]

         Ulwimi:
         Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
         nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
         sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.                            [50]

                                                             AMANQAKU ECANDELO A:           50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3                10                   DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO B: IMIHLATHI

UMBUZO 2

Kulindeleke ukuba umviwa abhale imihlathi emiBINI kule ibuziweyo. Ubude
beempendulo mabube li-100-120 amagama umxholo kuphela. Ulwimi, irejista, isimbo
sokubhala nethoni mayifanelane nenjongo yobhalo.

2.1      ILETA YOBUHLOBO

         Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]

         -   Idilesi inye ibhalwa ngendlela eyamkelekileyo iqalwe kwisiqingatha
             sephepha, ime, ingaxwesi. Umhla, inyanga nonyaka ebhalwe ngawo
             mawubhalwe ngasezantsi kwedilesi (inyanga mayibhalwe ngokwamagama
             ingengawo amanani umz. 12 Matshi 2023)
         -   Kuvumelekile ukuboleka igama lesiNgesi xa ubhala inyanga kodwa
             ulibhale ngesiXhosa (umz. Matshi) okanye usebenzise amagama entsusa
             (umzekelo: Kwindla).
         -   Emva kwedilesi makulandele isibuliso (umz. Sisipho endimthandayo).
         -   Makushiywe umgca phakathi kwedilesi nesibuliso (isibuliso sibhalwa
             ngesiXhosa).
         -   Makungabhalwa ziphumlisi nezingxi kwidilesi, kwisibuliso nakwisiphelo.
         -   Mayahlulwe imihlathi yesiqu ngokweengcamango ezahlukileyo
         -   Umxholo mawubemalunga nokubulela umhlobo ngokutyala umoya
             wenkqubelaphambili kumntu abazimanye naye.
         -   Mayiqukunjelwe ileta ngeminqweno emihle.
         -   Kwisiphelo seleta yobuhlobo kubhalwe: “umhlobo wakho, kunye negama
             elingenafani. (Akuvumelekanga ukuba afake intsayinogama.)

         Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela:[10]
         Ulwimi.
         -   Kusetyenziswa ulwimi olungandilisekanga, irejista engekho sesikweni
             nefanele abahlobo.
         -   Isigama sibesesokubalisa.                                                    [25]

2.2      ILETA ESESIKWENI

         Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]

         -   Iidilesi zimbini enye ibhalwa kwicala lasekunene, eyombhali weleta
             ilandelwe yeyomntu obhalelwayo ekwicala langasekhohlo.
         -   Igama lesitalato, ilokishi nedolophu zibhalwa ngokupheleleyo.
             (azisetyenziswa izifinyezi).
         -   Mazingasetyenziswa izingxi kwidilesi, isibuliso nesiphelo.
         -   Kulandela umcimbi.
         -   Isibuliso – akunyanzelekanga ukuba abizwe ngegama ombhalelayo
             kwamkelekile ukusebenzisa uMhlekazi/Nkosazana/Nkosikazi.
         -   Isakhiwo siquka intshayelelo, isiqu nesiphelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3                11                   DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Isikhokelo sokumakisha

         -   Umxholo weleta mawubemalunga nokuncoma ikomiti yethala leencwadi
             ngamalinge ewenzileyo abenesiphumo sokuba ithala leencwadi
             liphuphume ngabafundi, kubuyiselwe iincwadi de kuncumise neziphumo
             zekota yokugqibela
         -   Umhlathi wokuqala mawunike intsusa nezizathu zokubhala.
         -   Umhlathi olandelayo ukhulisa umxholo.
         -   Umhlathi wokugqibela unamazwi okuqukumbela neengcebiso kwiingxaki.
         -   Isiphelo sibeseseleta esesikweni size silandelwe yifani noonobumba-
             magama ombhali.

         Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela:[10]
         - Ithoni nerejista isesikweni.
         - Ulwimi malube lolusesikweni, luvakale, lusulungeke.
         Ubhalo maluvakale, luyondelelane, lucace lubesemxholweni.                        [25]

2.3      I-OBHITSHUWARI

         Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]
         Mayibhalwe kumntu wesithathu hayi kumntu wokuqala (NDI-). Injongo yayo
         kukukhumbula lowo ungasekhoyo.

         Umhlathi woku-1
         - Mawube namagama omfi, umhla wokuzalwa indawo azalelwe kuyo,
           umnombo (abazali), umhla wokubhubha, indawo abhubhele kuyo,
           (unobangela wokubhubha angafakwa). (Isaziso ngobhubhileyo)

         Umhlathi wesi-2
         - Imfundo yakhe: kumabanga asezantsi kunye naphakamileyo.
         - Amava akhe ngokomsebenzi. (Ukuba nguSomashishini).
         - Igalelo lakhe ekuhlaleni; izinto ebekholelwa kuzo; ebezibalule ngazo
           nezinto aya kukhunjulwa ngazo.

         Umhlathi wesi-3
         - Amabalana ngaye. Iinkumbulo anazo amalungu osapho, izihlobo
           nezalamane zakhe ngaye, amazwi okukhapha lo ungasekhoyo (umfi).
         - Kufuneka konke oku kuzobe umfanekiso ocace gca ngaye, ukuba
           ebengumntu onjani. (IYULOJI)

         Umhlathi wesi-4
         - Amazwi ovelwano kusapho lomfi nezalamane.

         Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10]

         - Kusetyenziswa ulwimi olundilisekileyo kodwa lungantsonkothi.
         - Isigama singqamana nomxholo we-obhitshuwari.
         - Khetha isigama esichanayo nesikwazi ukuyithetha yonke into ofuna
           ukuyithetha.                                                                   [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3                12                DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Isikhokelo sokumakisha

2.4      UDLIWANONDLEBE

         Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]

         - Udliwanondlebe malubhalwe njengoko lusenzeka.
         - Kwintshayelelo     makunikwe       iinkcukacha    malunga   nenjongo
           yodliwanondlebe, indima yabadlali, nendawo oluqhubeka kuyo
           udliwanondlebe.
         - Amagama ezithethi makabhalwe kwicala lasekhohlo.
         - Makungabhalwa nto phantsi kwamagama ezithethi.
         - Makushiywe umgca phakathi kwezithethi.
         - Imibuzo mayicace ingqale kwaye ibuzelwe iinjongo ezisekelwe ekufezeni
           iinjongo zokuqhutywa kodliwanondlebe.
         - Umxholo mawube nenjongo yokufumana ulwazi kuSiya ngeeteki
           azithengisayo.
         - Ophendulayo makanike iimpendulo ezingqale kokubuzwayo angawanqi.
         - Imibuzo mayibe yengathathi cala, engacaluliyo.
         - Imibuzo mayibeluhlobo lwemibuzo evulelekileyo.
         - Iimpendulo mazibonise ulwazi oluphangaleleyo nolunzulu malunga
           nesihloko eso, kwaye zinike inkcaza nengcaciso kangangoko.
         - Makungasetyenziswa zimpawu zocaphulo.
         - Obuzayo nophendulayo banakho ukuthetha kumntu wokuqala
           (Basebenzise u-'ndi-').

         Ulwimi olusetyenziswayo kudliwanondlebe:

          Kusetyenziswa ulwimi olundilisekileyo kodwa lungantsonkothi.
          Isigama singqamana nomxholo wodliwanondlebe.
          Khetha isigama esichanayo nesikwazi ukuyithetha yonke into ofuna
           ukuyithetha ngamagama ambalwa/ngokufutshane, uzekelisa.                     [25]

2.5      INQAKU LEMAGAZINI

         Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]

         Isakhiwo
         -   Isakhiwo masahlulwe ngokwemihlathi:
         -   Amagama alowo ubhala inqaku makavele ezantsi kwesihloko, ixesha
             nendawo.
         -   Umhlathi otshayelelayo, isiqu nomhlathi ophethayo.
         -   Le mihlathi ingabhalwa ngemo yeekholamu.
         -   Isihloko masibe sifutshane sitsale umdla wabantu.
         -   Isihloko masiqulathe owona ndoqo wenqaku.
         -   Amagama alowo ubhale inqaku makavele ezantsi kwesihloko
         -   Makubhalwe okuyinyani hayi uluvo.
         -   Malahlulwe ngokweekholamu ukuze kubelula kofundayo ukulilandela
             ngokukhawuleza inqaku.
         -   Umxholo mawubengowokucebisa ngendlela yokukhetha abahlobo.
         -   Malikhankanywe igama lomthombo ekuzuzwe kulo ulwazi, ukuba ngumntu
             makakhankanywe.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3                13                   DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Isikhokelo sokumakisha

         -   Isihloko, ithoni kunye nesimbo sokubhala sixhomekeka kuhlobo lwenqaku,
             isimo sombhali wenqaku kunye nababhalelwa.

         Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10]
         -   Makusetyenziswe amagama achukumisayo.
         -   Inqaku malibhalwe kumntu wesithathu.
         -   Amagama abantu mawabandakanywe ukuze kubonakale ubunyani
             benqaku elo ibe lelikholelekayo.
         -   Makusetyenziswe intetho-ngqo efakwe kwiimpawu zocaphulo xa
             kucatshulwa iintetho zabantu, oku kunikisa umdla nogxininiso kumba
             ekuthethwa ngawo.
         -   Izenzi ezikwixesha langoku nexesha eladlulayo zakusoloko zifumaneka
             kweli nqaku.
         -   Linokusebenzisa umxube wolwimi olusesikweni nolungekho sesikweni
             ngakumbi oluquka iintetho zemihla ngemihla.
         -   Ulwimi olucengayo.
         -   Ukusebenzisa imifanekiso ngqondweni nenkcazelo.                              [25]

2.6      INGXELO ESESIKWENI

         Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]

         -   Imiba mayibhalwe ngokweengongoma.
         -   Isihloko sengxelo masibesifutshane, sibebanzi kwaye sisebenze
             njengesishwankathelo   sokuqulathwe   yingxelo. Ingxelo  inokuba
             yephandwayo okanye eboniweyo.
         -   Mayibenombhali wayo onegama aze ayisayine kunye nomhla ebhalwe
             ngawo.
         -   Isihloko sengxelo masingabhekiseli mntwini kodwa kufuneka igama
             lesikolo lixeliwe.

         Isakhiwo sengxelo
         Intshayelelo
         - Makusetyenziswe amazwi ambalwa nakhethekileyo.
         - Kwintshayelelo makuchazwe oku kulandelayo: Ngubani oyaleleyo ukuba
             kubhalwe ingxelo? (Makachaze igama nesikhundla sakhe).
         - Nini? (Umhla afumene ngawo imiyalelo kunye nomhla ekufuneka
             kugqitywe ngayo ingxelo).
         - Wenze ntoni? (Xela isimo sophando lwakhe).

         Isiqu
         - Mawucace gca umba ekuthethwa ngawo kwaphaya kwisihloko.
             Yahlulwahlulwe ngokwemihlathi, mihlathi leyo equlathe iingcamango
             ezahlukileyo.
         - Umxholo mawubemalunga nokubaluleka kolimo nemfuyo njengezixhobo
             kwiphulo lokukhulisa ezoqoqosho.
         - Okufunyanisweyo – kufuneka kuchazwe ngokungaqhutywa luluvo okanye
             kungathathwa izigqibo.
         - Makubekho uthungelwano, uyondelelwano nonxibelelwano lwezimvo
             okanye iziganeko.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3                14                     DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Isikhokelo sokumakisha

         Isiphelo
         - Umbhali uye aveze iziphakamiso, izivumelwano kunye neengcebiso.
             Makabhale igama lalowo uqulunqe le ngxelo.

         Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela[10]

         -   Ulwimi nethoni ngokodidi lwengxelo leyo yenziwayo.
         -   Kusetyenziswa ulwimi olusesikweni, izibizo gabalala, umntu wesithathu
         -   Amagama namabinza abhekise kwimeko (enjengobugcisa), izindululo,
             izalathisi nezihlomelelo.
         -   Qaphela ithoni, irejista, isimbo sokubhala, isigama esifanelene nenjongo
             okanye isimo sentlalo.
         -   Kusetyenziswa ingxelo-ntetho.
         -   Iingcebiso- kukho ulwalamano phakathi kwezigqibo neengcebiso.
         -   Ngoko iingcebiso zakho kufuneka zisekelwe kwizigqibo.                          [25]

                                                             AMANQAKU ECANDELO B:           50
                                                                AMANQAKU EWONKE:            100

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3                                                               15                                                                   DBE/Novemba 2023
                                                                                  NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO A: IZINCOKO – AMANQAKU
o    Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko (Zephepha lesi-3, Icandelo A)
o    Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlula-hlulwe ngokwamanqanaba amahlanu.
o    Imigangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlula-hlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko ezikwinqwanqwa
     eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye.
o    Isakhiwo asichatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi.

   Imiqathango                                      Egqwesileyo                  Esemagqabini                 Eyanelisayo             Eyinxalenye          Engaphumelelanga
                                                                                 neqaqambileyo               nefanelekileyo
UMXHOLO                                                 28–30                        22–24                       16–18                    10–12                    4–6
NOCWANGCISO                                   -Impendulo igqwesile/          -Impendulo ixongxwe          -Impendulo iyanelisa.    -Impendulo             -Impendulo ayihambelani
                                              inomtsalane, ngaphezu          ngobugcisa.                  -Izimvo ziyathungelana   ayinaluthungelwano     nomxholo kwaphela.

                       Inqwanqwa
(Impendulo                                    koko bekulindelekile.          -Izimvo zihambelana          noko ziyaqinisekisa      Lungqinelanayo.        -Izimvo ziyabhidisa
nezimvo)                                      -Izimvo eziqiqisisiweyo,       gingci nomxholo kwaye        ngokusemxholweni.        -Izimvo azicacanga      kwaye azingqamananga
Uyondelelwaniso                               ezixhokonxa iingcinga          zinomdla zinobungqina        -Ilungelelanisiwe noko   kwaye ayizizo           kwaphela nomxholo.
                                              nezivuthiweyo.                 bokuvuthwa.                  kwaye iyathungelana      ezomfundi.             -Azicacanga kwaye
lwezimvo
                     eliphakamileyo
                                              -Impendulo elungelelaniswe     -Ilungelelaniswe kakuhle     kuquka intshayelelo,     -Buncinci ubungqina    ziphindaphindiwe.
ngokucwangcisa                                kakuhle ngokugqwesileyo        kakhulu kwaye                isiqu ukuqukumbela/      bolungelelwaniso       -Azilungelelaniswanga
Ukuqonda injongo,                             enothungelwano                 iyathungelana                nesiphelo.               nothungelwano          kwaye azithungelani.
abantu ekujoliswe                             (enonamathelwano)              (inonamathelwano)                                     lweengcamango.
kubo kunye nesimo                             ukuquka intshayelelo, isiqu,   kuquka intshayelelo, isiqu
sentlalo                                      ukuqukumbela/nesiphelo.        ukuqukumbela/nesiphelo.
                                                        25–27                          19–21                      13–15                    7–9                     0–3
 30 AMANQAKU                                  -Impendulo egqwesileyo         -Impendulo ixongxwe          -Impendulo eyanelisayo   -Ubukhulu becala       -Akukho linge

                     Inqwanqwa elingezantsi
                                              kodwa ineendawana esilela      kakuhle.                     nangona kumana           impendulo              lokuphendula isihloko.
                                              kuzo ukuba neempawu            -Izimvo ziyahambelana        kubakho izikhewu         ayihambelani           -Ayihambelani kwaphela
                                              ezinomtsalane ogqwesileyo      zinomdla.                    kwingcaciso.             nomxholo.              nomxholo kwaye
                                              wesincoko esinkqenkqeza        -Ilungelelaniswe kakuhle     -Izimvo                  -Izimvo zibonakalisa   ayifanelekanga.
                                              phambili.                      iyathungelana                ziyanamathelana          ukungahlangani         -Ayingqamananga
                                              -Izimvo ezivuthiweyo           (inonamathelwano)            ngokwanelisayo kwaye     nokubhidisa.           nomxholo kwaphela
                                              neziqiqisisiweyo.              kuquka intshayelelo, isiqu   ziyaqinisekisa.          -Phantse bungabikho    kwaye
                                              -Izimvo zilungelelaniswe       nesiphelo.                   -Kukho ulungelelwaniso   ubungqina              inobubhutyubhutyu.
                                              ngobugcisa.                                                 olufumanekayo            bolungelelwaniso
                                              zinothungelwano                                             nothungelwano            nothungelwano.
                                              (zinonamathelwano)                                          kwintshayelelo, isiqu
                                              kuquka intshayelelo, isiqu                                  nesiphelo.
                                              kunye nesiphelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                     Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3                                                                  16                                                                          DBE/Novemba 2023
                                                                                     NSC – Isikhokelo sokumakisha

   ULWIMI, ISIMBO                                               14–15                        11–12                         8–9                        5–6                         0–3
   SOKUBHALA                                          -Ithoni, irejista, isimbo     -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo   -Ulwimi alunantsingiselo.
   NOKUHLELA                                          sokubhala, isigama            sokubhala kunye             sokubhala nesigama          sokubhala nesigama          -Ithoni, irejista, isimbo
   Ithoni, irejista,                                  zifaneleke kakhulu            nesigama ziqaqambe          zifanelekile kwinjongo,     azihambelani                sokubhala nesigama

                          Inqwanqwa eliphakamileyo
   isimbo sokubhala                                   kwinjongo, abantu             kakhulu kwinjongo, abantu   abantu ekujoliswe kubo      nenjongo, abantu            azihambelani mpela
                                                      ekujoliswe kubo nakwisimo     ekujoliswe kubo nesimo      nesimo sentlalo.            ekujoliswe kubo             nenjongo, abantu
   nesigama
                                                      sentlalo.                     sentlalo.                   -Ulwimi lusetyenziswe       nesimo sentlalo.            ekujoliswe kubo nesimo
   esifanelene                                        -Ulwimi lusetyenziswe         -Ulwimi luchanekile kwaye   ngokufanelekileyo           -Ulwimi lusetyenziswa       sentlalo.
   nenjongo/nesimo                                    ngokuzithemba,                ithoni isetyenzisiwe        ukudlulisa umyalezo.        ngendlela                   -Ukusetyenziswa
   sentlalo.                                          luyachukumisa                 ngokufanelekileyo           -Ithoni ifanelekile.        ebuthathaka.                kwesigama
   Uchongo magama,                                    ngokugqwesileyo.              nangokuzinzileyo            -Izixhobo zolwimi           -Ithoni nochongo            kunqongophele
   ukusetyenziswa                                     -Ithoni edlwengula umxhelo    kwisincoko siphela.         zisetyenzisiwe              magama                      ngokubaxekileyo de
   kolwimi nemigaqo,                                  nenobuciko.                   -Ubukhulu becala akukho     ukuphuhlisa                 azifanelekanga.             ungakwazi ukuqonda
   Iimpawu                                            -Phantse kungabikho           ziphene kwigrama nopelo.    nokuphucula umxholo.        -Isigama                    okubhaliweyo.
   zokubhala, igrama,                                 nasinye isiphene segrama      -Sixongxwe kakuhle                                      sinqongophele
                                                      nopelo.                       kakhulu.                                                kakhulu.
   nopelo.
                                                      -Sixongxwe ngobugcisa
                                                      obukhulu.
   15 AMANQAKU
                                                                  13                           10                            7                          4
                                                      -Ulwimi lugqwesile kwaye      -Ulwimi luyakuthimba        -Ukusetyenziswa             -Ukusetyenziswa
                                                      kusetyenziswe izixhobo        kwaye ubukhulu becala       kolwimi ngokwanelisayo      kolwimi
                         Inqwanqwa
                                                      zolwimi ezibonakalisa         luchanekile.                kodwa kusekho               ngokungafanelekanga.
                                                      ubuciko ngokufanelekileyo.    -Ithoni iqaqambile kwaye    ukungangqinelani apha       -Kuncinci okanye
                                                                                                                                            akukho ukohluka –
                         elingezantsi
                                                      -Phantse kungabikho           ichanekile.                 naphaya.
                                                      nasinye isiphene segrama      -Zimbalwa iziphene          -Ubukhulu becala ithoni     hlukana kwezivakalisi.
                                                      nopelo.                       zegrama nopelo.             ifanelekile kodwa           -Isigama
                                                      -Sixongxwe ngobugcisa.        -Sixongxwe kakuhle.         usetyenziso zixhobo         sinqongophele
                                                                                                                zolwimi lunqongophele.      ngokugqithisileyo.
   ISAKHIWO                                                       5                             4                            3                          2                         0–1
   Iimpawu zodidi                                     -Isihloko sikhuliswe          -Iinkcukacha zakhiwe        -Ukuphuhliswa               -Kukho amanqaku             -Amanqaku
   lwesincoko,                                        ngokugqwesileyo.              ngokulandelelana            kweenkcukacha               asemxholweni.               asemxholweni awakho.
   ukuphuhliswa                                       -Iinkcukacha ezigqwesileyo.   nangokuqiqisisiweyo.        ngokusemxholweni.           -Izivakalisi nemihlathi     -Ulwakhiwo lwezivakalisi
   kwemihlathi                                        -Izivakalisi, imihlathi       -Ziyathungelana.            -Izivakalisi, imihlathi     zineemposiso.               nemihlathi
   nokubunjwa                                         zakhiwe ngokugqwesileyo.      -Ukwakhiwa kwezivakalisi    zakhiwe kakuhle.            -Isincoko                   lunobubhutyubhutyu.
                                                                                    nemihlathi                  -Isincoko                   sisesemxholweni             -Isincoko siphume
   kwezivakalisi.
                                                                                    kuyahambelana,              sisesemxholweni.            nangona zisekhona           kwaphela emxholweni.
   5 AMANQAKU                                                                       kwahluka-hlukene.                                       iziphene.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                                Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3                                               17                                                                      DBE/Novemba 2023
                                                                  NSC – Isikhokelo sokumakisha

ISIHLOMELELO B: IRUBRIKHI YOKUHLOLA IMIHLATHI ULWIMI LWASEKHAYA [25 AMANQAKU]

      Imiqathango                  Egqwesileyo                  Esemagqabini                Eyanelisayo                    Eyinxalenye              Engaphumelelanga
                                                                neqaqambileyo              nefanelekileyo
 UMXHOLO,                              13–15                        10–12                       7–9                             4–6                           0–3
 UCWANGCISO                 -Impendulo igqwesile            -Impendulo esemagqabini     -Impendulo eyanelisayo      -Kubonakala ubunzima           -Impendulo ibonakalisa
 NEFOMATHI                  ngaphezu koko                    ebonisa ulwazi olululo      ebonisa ulwazi              malunga nolwazi               ukunqongophala kolwazi
                            bekulindelekile.                 ngeempawu zodidi            ngeempawu zodidi            lweempawu zolu didi           ngeempawu zodidi
 -Impendulo nezimvo.        -Izimvo eziqiqisisiweyo         lomhlathi.                   lomhlathi.                  lwetekisi.                    lomhlathi.
 -Ulungelelwaniso           nezivuthiweyo.                  -Ubhalo lusemxholweni.      -Ayikho mxholweni           -Kukho ukungqamana             -Intsingiselo ilahlekile
                            -Ulwazi olunzulu ngeempawu      -Ukuthungelana komxholo      Ngokupheleleyo.            okungephi okusemxholweni       kwaye akakho mxholweni
 lwezimvo.
                            zohlobo lomhlathi obhaliweyo.    nezimvo, kucaciswe         -Kukho ukuphambuka          kodwa kukho ukuphambuka        kwaphela.
 nokucwangcisa              -Ubhalo lusemxholweni           kakuhle                      okungephi emxholweni.      kubhalo.                       -Ayithungelani kumxholo
 -Injongo, abantu           ncakasana.                       kakhulu kwaye              -Ubukhulu becala            -Akusoloko kukho               nezimvo.
 ekujoliswe kubo,           -Ukuthungelana komxholo         neenkcukacha                 uyathungelana              uthungelwano phakathi          -Zimbalwa kakhulu
 iimpawu/imigaqo            nezimvo.                         zixhasa isihloko.           umxholo nezimvo.           komxholo nezimvo.              iinkcukacha ezixhasa
 nesimo sentlalo.           -Icaciswe nzulu kwaye zonke     -Ifomathi efanelekileyo     -Ezinye iinkcukacha         -Zimbalwa iinkcukacha          isihloko.
                            iinkcukacha ziyasixhasa          eneziphene ezingephi.       ziyasixhasa isihloko.       ezixhasa isihloko.            -Ayisetyenziswanga
                            isihloko.                                                   -Ubukhulu becala            -Imigaqo eyimfuneko            imigaqo eyimfuneko
                            -Ifomathi yamkelekile kwaye                                  ifomathi ifanelekile        yefomathi isetyenziswe        yefomathi.
                            ichanekile.                                                  kodwa kukho iziphene        ngokungacacanga.
                                                                                         ezingephi.                 -Imigaqo engundoqo
                                                                                                                     yefomathi yetekisi
 15 AMANQAKU                                                                                                         ityeshelwe.
 ULWIMI, ISIMBO                         9–10                          7–8                         5–6                           3–4                           0–2
 SOKUBHALA                  -Ithoni, irejista, isimbo       -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo      -Ithoni, irejista, isimbo
 NOKUHLELA                  sokubhala, isigama zifaneleke   sokubhala, isigama          sokubhala, isigama          sokubhala, isigama             sokubhala, isigama
 Ithoni, irejista, isimbo   ngokukodwa kwinjongo,           zifaneleke kakhulu          zifanelekile kwinjongo,     asifanelekanga                 asihambelani nenjongo,
 sokubhala, injongo/        abantu ekujoliswe kubo          kwinjongo, abantu           abantu ekujoliswe kubo      ngokupheleleyo kwinjongo,      abantu ekujoliswe kubo
 imeko, abantu              nakwisimo sentlalo.             ekujoliswe kubo kunye       kunye nesimo sentlalo.      abantu ekujoliswe kubo kunye   nesimo sentlalo.
 ekujoliswe kubo nesimo     -Ulwimi lusetyenziswe           nakwisimo sentlalo.         -Kukho iziphene             nesimo sentlalo.               -Izele ziziphene yaye
                            ngokuchanekileyo kwaye          -Ubukhulu becala ulwimi     ezimbalwa zolwimi.          -Ukusetyenziswa kolwimi        iyabhidisa.
 sentlalo.
                            lwakhiwe ngokukuko.             lusetyenziswe ngokukuko     -kukho isigama              ngokungachanekanga             -Isigama asihambelani
 Ukusetyenziswa             -Phantse kungabikho nasinye     nangokuchanekileyo          esaneleyo.                  kubangela iziphene             nenjongo.
 kolwimi nemigaqo yalo.     isiphene segrama nopelo.        -Isigama sichaneke          -Iziphene                   ezibaxekileyo.                 -Intsingiselo
 Uchongo magama.                                            kakuhle.                    aziyichaphazeli             -Intsingiselo ilahlekile.      ichaphazeleke
 Iimpawu zokubhala                                          -Ubukhulu becala akukho     intsingiselo.                                              ngokukodwa.
 nopelo.                                                    ziphene.

 10 AMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2023/7f234418-5dc1-4178-8d1b-132a23612119) — isiXhosa HL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2023/382700d4-87ac-49de-9716-7754b76e7cfb) — isiXhosa HL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2023/aa611c2a-3d04-4aad-bb12-6fcd7d622d24) — isiXhosa HL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — isiXhosa HL · QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2020/84b435a6-4c08-4660-937a-8946a7b606f4) — isiXhosa HL · QP · 2020 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2019-memo/eeda53e2-d0f9-41b1-9724-3eb966bbd98a) — isiXhosa HL · Memo · 2019 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1/febe0a8c-f958-41d4-a87c-589d34cf4f1a) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
