# isiZulu FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Memo

> Grade 12 isiZulu FAL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2018, 22 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2018-memo/9337634d-a6a9-46ab-83f1-7c1720a0fcbc
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 22

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-fal) › [isiZulu FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2018-memo/9337634d-a6a9-46ab-83f1-7c1720a0fcbc)

## About this document

Isizulu Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2018 · isizulu. Memorandum, 22 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu FAL P2 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2018/e4b39684-5ce9-4435-9b58-42019ef655c9) — QP · 2018 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        GRAAD 12

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION

                ISIZULU ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA (FAL)

                                   IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                           2018

                                       IMEMORANDAMU

                                                                AMAMAKI: 70

                         Le memorandamu inamakhasi angama-22.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                              Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2            2                      DBE/2018
                                             SCE – Imemorandamu

ISIQEPHU A: INOVELI

UMBUZO 1: ITHEMBA LAMI – LF Mathenjwa

ISIQESHANA A

1.1       UNonkamfela.√                                                                    (1)

1.2       Wathi odokotela abasiboni isifo esimphethe, bayahlawumbisela.√√                  (2)

1.3       IPutukezi√/eMampondweni√                                                         (1)

1.4       Ukubhema√                                                                        (1)

1.5       A√/Ngibakhombise amandla emithi yami.√                                           (1)

1.6       Wayenziwa amazwi kaNonkamfela okuthi lesi sifo esimphethe siwubala
          kuyena ngoba imithi yakhe uyilanda ePutukezi bese eyithaka
          neyaseMampondweni.√√                                                             (2)

1.7       1.7.1       Isikhathi samanje ngoba: AMAPHUZU AMABILI kwalandelayo:
                      • Sekukhona izifo ezingalapheki/isandulela-ngculazi (HIV).√/
                      • Ukuba khona kwamakhaza okugcina izidumbu lapho
                         kwakusebenza khona uNtshingila.√/
                      • Ubugebengu osebukhona njengokwebiwa kwezicubu zabantu
                         emakhazeni.√/
                      • Ukuba khona kwezibhedlela lapho kwakulele khona
                         uSandanezwe.√/
                      • Izithuthi esezikhona manje, uSandanezwe wayehamba
                         ngamatekisi uma eya ezinyangeni.√
                      (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                          (2)

          1.7.2       Uvuthondaba: Le ndaba ifike esicongweni kuvuthondaba
                      ngesikhathi uSandanezwe esenyangeni uMbuyisa ethola ukuthi
                      ukufa kunokuthi kuphele kuyadlanga ngoba wayeseqalwe
                      nayiphika. √√                                                        (2)

1.8       Usilandisa emi eceleni. Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:

          •    Akasiyona ingxenye yabalingiswa.√√/
          •    Umlandi usixoxela le ndaba njengomuntu wesithathu.√√/
          •    Umlandi ungusazikonke, iso lakhe libona konke okwenzeka endabeni
               ngoba phela umi eceleni.√√/
          •    Endabeni usebenzisa isivumelwano somuntu wesithathu u-u no-ba.√√/
          •    Usebenzise izabizwana zomuntu wesithathu njengokuthi yena/bona.√√           (2)

1.9       Lokho akuzange kube yinkinga ngoba noma ukufa kwase kumphundlile
          kodwa yona imadlana yayisekhona kwazise nemfuyo yayimchuma umfo lo.√√            (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       3                           DBE/2018
                                        SCE – Imemorandamu

1.10      Izimpendulo ziyokwehluka. Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Ngingazitshela ukuthi sekumele zazi ukuthi sekukhona izifo ezazingaziwa
             kudala elingakatholakali ikhambi lokuzelapha, elisafunwa ngodokotela
             nezinyanga ngokunjalo.√√/
          • Ngangingazeluleka ukuthi zikhululeke zimtshele umuntu uma zehluleka
             ukwelapha isifo sakhe, zingamchitheli isikhathi. √√
          • (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                   (2)
1.11      OKUKODWA kwalokhu okulandelayo:
          • Asifezekanga isifiso sakhe sokushada noNokulindela.√√/
          • Kwaholela ekuthini kudaleke ubutha phakathi kwakhe noZabalaza ngoba
            esethole ithuba lokumgxibhela engodusweni yakhe.√√/
          • Kwamsiza ngokuba akwazi ukuthola umuntu owagcina esemelaphela
            ingoduso yakhe.√√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                     (2)
                                              KANYE
ISIQESHANA B
1.12      Kwenzeka ingozi yokushayisana kwebhasi nesitimela.√√                            (2)
1.13      •  Waphuthuma lapho kwenzeke khona ingozi, wasika isitho sangasese
             sezinye zezidumbu, wabaleka naso.√/
          • Amjaha amaphoyisa, ambamba, kwatholakala ukuthi usesilahlile isitho
             sangasese. √
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                     (2)

1.14      Yingoba abazali bakhe bamlindela isikhathi eside ngaphambi kokuba
          azalwe. √√                                                                      (2)
1.15      Izenzo EZIMBILI kwezilandelayo:
           • Wahlangana noNokulindela wakhuluma amazwi ayiziswana ngesoka
              lakhe, into ayengeke ayisho kuSandanezwe uma bebhekene.√/
           • Kwathi ehamba nezinsizwa zangakubo wakhuluma ukwedelela
              kuSandanezwe ngoba embona ehamba yedwa.√/
           • Ngelinye ilanga ehamba yedwa zingekho izinsizwa zangakubo
              wahlangana noSandanezwe, uSandanezwe wamshaya, wathi umshaya
              ngoba nakhu ehamba yedwa.√                                                  (2)

1.16      Abanye bangathi: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          Abubanga buhle ngoba:
          • Baphoxeka nemindeni yabo emphakathini.√√/
          • Bahlawuliswa ngesenzo sabo.√√/
          • UNomgedla wacasuka ngoba wazithola esebizwa ngomthakathi ngenxa
             yakhe uZabalaza.√√/
          • Kufanele ukuthi uZabalaza kwamcasula ukuthi uNomgedla agcine
             ezikhiphile izimfihlo.√√
          Baqhubeka nobuhle ngoba:
          • Babeyizihlobo/ Babengokanina.√√/
          • Kufanele ukuthi bayixoxa indaba baxolelana ngoba babeyizihlobo
             zegazi.√√                                                                    (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       4                      DBE/2018
                                        SCE – Imemorandamu

1.17      Cha kuyinto engamukelekile . Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Inyanga ayibulali njengomthakathi kepha iyelapha.√√/
          • Kuphambene nomthetho wezempilo, akumele abantu badle noma bafake
              egazini izinsalela zezicubu zabantu.√√/
          • Kuphambene nomthetho weBhayibheli.√√/
          • Kukhombisa ukungabacabangeli abantu ababulawayo nemindeni
              yabo.√√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                (2)

1.18      Imibono     iyokwehluka   abanye     bayothi:  Amaphuzu    AMATHATHU
          kwalandelayo:
          Ngangizokhetha ukwelashwa ngodokotela ngoba:
          • Banolwazi olunzulu lwezifo eziningi.√/
          • Imithi yabo isihloliwe ngongoti bezempilo.√/
          • Imithi yabo ihlanganiswa ngaphansi kwezimo ezihlanzekile.√/
          • Bayavuma baphumele obala uma isifo singakabi nalo ikhambi
              elisiqedayo.√

                                               NOMA

          Ngangizokhetha ukwelashwa yizinyanga ngoba:
          • Ezinye zikufundele ukwelapha ngempela.√/
          • Eziningi zelapha ngamakhambi emvelo.√/
          • Nangezikhathi zakudala kwakuvele kwethenjelwe kuzona uma
              kwelashwa abagulayo.√/
          • Iningi lazo liyabhula, lihlole ukuthi umsuka wesifo ukuphi bese
              ziyakwelapha.√/
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                (3)
                                                                                     [35]

                                               NOMA

UMBUZO 2: KUSINDA KWEHLELA ENDODENI – SJ MCHUNU

ISIQESHANA C

2.1       Esokuba yinduna.√                                                          (1)

2.2       • UFanyana.√
          • UMjwayeli.√                                                              (2)

2.3       A√/Wakhipha inkomo wayiyisa emzini.√                                       (1)

2.4       Kwase kufanele angene kuqala kunabanye abasebenzi ukuze abone zonke
          izinto ukuthi zikulungele ukuba kuqale umsebenzi. √√                       (2)

2.5       Bazisola ngoba baxolisa kubazali babo ngesenzo sabo.√√                     (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                  Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       5                            DBE/2018
                                        SCE – Imemorandamu

2.6       2.6.1       Isikhathi samanje ngoba:
                      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo embuzweni ngamunye
                      • Sekukhona izithuthi ezinjengamatekisi.√/
                      • Izingane zikaManyoba zifundile zisebenza kahle.√/
                      • Izingane zikaManyoba sezihlala emadolobheni.√/
                      • Sekukhona umdlalo weLotto.√
                      (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                          (2)

          2.6.2       Uvuthondaba:

                      Ingase yehlukane imibono ngokuthi lukuphi uvuthondaba kule
                      noveli.
                      • Omunye angase athi lulapho uManyoba esethatha isinqumo
                         sokubuya ePitoli azosebenza ngasekhaya. √√/
                      • Omunye angathi lulapho uManyoba esewina iLotto. √√
                      (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi)                           (2)

2.7       Usilandisa emi eceleni. Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Akasiyona ingxenye yabalingiswa.√√/
          • Umlandi usixoxela le ndaba njengomuntu wesithathu.√√/
          • Umlandi ungusazikonke, iso lakhe libona konke okwenzeka endabeni
              ngoba phela umi eceleni.√√/
          • Endabeni usebenzisa isivumelwano somuntu wesithathu u-u no-ba.√√/
          • Uphinde asebenzise izabizwana zomuntu wesithathu njengokuthi
              yena/bona.√√                                                                 (2)

2.8       Inkinga eyayisematheni ngalesi sikhathi engena ebuduneni, ukuqashwa
          kwezingane eziphase ibanga leshumi zingabhaliswa, ziholelwe imali yetoho
          isikhathi eside, kube kudilizwe abantu abadala.√√                                (2)

2.9       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: Ngangingazitshela ukuthi:
          • Aziziphathe kahle zigade izimpilo zazo.√√/
          • Azingaphangi umdaka, zilinde zize zikhule ngokwanele.√√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi)                                       (2)

2.10      Baphepha engozini yokuduka bangatholakali kanye nasezigebengwini ngoba
          uMfundisi Zakwe wabasiza ngendawo yokulala.√√                                    (2)

                                         KANYE

ISIQESHANA D

2.11      • Wangena efemini ekuseni, wahlaba udobolwane maqede wasephuma
            wayoziphuzela utshwala ngoba phela utshwala abuvunyelwe efemini.√/
          • Ukuphuza adakwe esemsebenzini.√                                                (2)

2.12      Zathi zizombamba uManyoba uma esephumile emsebenzini zimenzakalise.√√            (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       6                           DBE/2018
                                        SCE – Imemorandamu

2.13      OKUKODWA kwalokhu.
          • Kungenzeka ukuthi abazali bakhe babenethemba elikhulu ngaye. √√/
          • Abazali bakhe babenethemba lokuthi uzokhula abe yingane eziphethe
              kahle. √√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                         (2)

2.14      Izenzo EZIMBILI kwezilandelayo:
          • UManyoba wasebenza wabeka imali yokulobola ingoduso yakhe.√/
          • Wasebenza ngobuqotho efemini waze wakhushulelwa esikhundleni
              sokuba yinduna.√/
          • Wasebenza eGoli wangathola umasihlalisane.√/
          • Wafundisa izingane zakhe ngempumelelo.√                                       (2)

2.15      Imibono iyokwehluka abanye bayothi: OKUKODWA kwalokhu:
          Baba buhle ngoba:
          • Baxolisa kubazali babo, okukhombisa ukuthi balibona iphutha labo. √√/
          • Ungeke wamzonda umzali wakho ngephutha lakho. √√/

                                            NOMA
          Baba bubi ngoba:
          • Imali iyabaxabanisa abantu, kungenzeka ukuthi abazange besabukana
              ngehlo elihle.√√/
          • Kwaqubuka inzondo emva kwalokhu.√√/
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                     (2)

2.16      Imibono iyokwehluka:
          Ayamukelekile: Ngoba ngokwesimanje:
          • Kumele indoda ithole imvume kunkosikazi omdala ukuthi uyavuma yini.√√
          Yamukelekile: Ngoba:
           • Indoda inelungelo lokwenza ekuthandayo emzini wayo.√√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                     (2)

2.17      OKUTHATHU kwalokhu:
          • Ngangiyocela oyedwa kubafowethu ukuthi abathathe.√/
          • Ngangiyokhuluma noMaNdlovu sibonisane ukuthi sibasiza kanjani.√/
          • Ngangingakhuluma nomyeni wami ukuba angivumele ngibathathe
              bahlale nathi.√/
          • Ngangiyoxhumana nabezenhlalakahle ngicele bangifunele indawo
              yokuhlalisa abazali bami.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                     (3)
                                                                                          [35]

                                          NOMA

UMBUZO 3: UMSHADO – N Zulu

ISIQESHANA E

3.1       Wayethathwe yimoto ebomvu.√                                                     (1)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       7                              DBE/2018
                                        SCE – Imemorandamu
3.2       UZenze noPamella√√                                                               (2)

3.3       B√/Ukuhlangana nomuntu okade ungamlindele.√                                      (1)

3.4       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Ayikho into ayifundisayo ngalelo langa√/
          • Umqondo wakhe wawugcwele izinkinga.√/
          • Wafika esikoleni emva kwesikhathi.√/
          • Wayocela ukuhamba singakashayi isikhathi sokuphuma kwesikole. √                (2)

3.5       Yebo wazisola ngenkathi eseboshiwe uTholakele ngosuku lomshado ngoba
          akazange anqabe uma uLindiwe ecela ukumsiza.√√                                   (2)

3.6       3.6.1        Isikhathi samanje ngoba:
                       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo embuzweni ngamunye
                       • Sekukhona izithuthi ezinjengamatekisi.√/
                       • Sekukhona izidakamizwa ezidliwa budedengu.√/
                       • Abamhlophe        sebengena     ngenkululeko ezindaweni
                           zabansundu.√/
                       • Ubugebengu yinto yemihla ngemihla.√
                       (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                         (2)

          3.6.2        Uvuthondaba:
                       Kule noveli lutholakala ngosuku lomshado lapho ubaba
                       kaTholakele esefuna imali yelobolo naye uTholi eseboshwa
                       engasashadanga noBhekani.√√                                         (2)

3.7       Ngiyaphika. Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Umlandi usixoxela le ndaba njengomuntu wesithathu.√/
          • Umlandi ungusazikonke, iso lakhe libona konke okwenzeka endabeni
              ngoba phela umi eceleni.√/
          • Akasiyona ingxenye yabalingiswa.√/
          • Endabeni usebenzisa isivumelwano somuntu wesithathu u-u no-ba.√/
          • Uphinde asebenzise izabizwana zomuntu wesithathu njengokuthi
              yena/bona.√                                                                  (2)

3.8       'Uma bembulele uLindiwe kusobala ukuthi sengiyoshadela ejele noTholi
          noTholi'√√                                                                       (2)

3.9       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Ngingabatshela     ukuthi    abaziphathe    kahle      bahloniphe    isiko
              njengokugqoka ngendlela efanelekile uma uzilile. √√/
          • Abantu uma besazilile bazibambe bangaqomi. √√/
          • Bangangeni ebugebengwini. √√/
          • Bangadli izidakamizwa.√√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                      (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       8                          DBE/2018
                                        SCE – Imemorandamu

3.10      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Walahla uLindiwe owayemthanda ngokweqiniso.√/
          • Waba nesitha endaweni okunguBhatomu.√/
          • Wazithola engasezwani kahle nomndeni wakhe.√
          Nokunye okunembayo okungashiwo umfundi.                                        (2)
                                         KANYE
ISIQESHANA F
3.11      OKUBILI kwalokhu:
          • Ukukhula kwakhe. √/
          • Ubuhle bukamakoti.√/
          •  Ukuqina kwakhe.√                                                            (2)

3.12      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • UBhekani wafica uTholakele endlini yakhe ehlezi noBhatomu.√/
          • Wabacela uxolo wathi ufuna ukukhuluma noTholakele.√/
          • Wenqaba uBhatomu, uTholakele wathi uyasukuma uBhatomu wamshaya
             ngempama. √/
          • UBhekani naye washaya kuBhatomu, balwa.√                                     (2)

3.13      •    Yingoba kwathi uBhekani kade ephuphe uyise ethi akathole unkosikazi
               ngakusasa ekuseni wahlangana noTholakele wamthanda wafisa ukuthi
               amgane.√/
          •    UTholakele kule noveli washesha ukuthandana noBhekani okukhomba
               ukuthi uyashesha ukutholakala.√                                           (2)

3.14      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Wathi kuBhekani makashise impepho ashweleze kwabaphansi uma
             efuna ukushada nomfelokazi.√/
          • Wathi uma ezimisele ngokushada noTholakele kuyomele kuhlatshwe
             imbuzi kushwelezwe kwabaphansi ekhona naye uTholi.√/
          • Wayembonisa ukuthi makaye kwababonayo ngokwesintu.√                          (2)

3.15      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:

          Baba buhle ngoba:
          • UTholakele wayengasekho njengoba kwakunguyena owayebangela
             ukungezwani phakathi kwabo.√√/
          • UBhekani wakwazi ukuphinde ahloniphe unina, alalele izeluleko zakhe
             njengakuqala.√√

                                               NOMA

          Baba bubi ngoba:
          • Kungenzeka ukuthi unina wamsola ngesenzo sakhe sokungamlaleli
              ngesikhathi embonisa njengomzali wakhe. √√/
          • Kungenzeka ukuthi unina wayehlale emkhumbuza njalo ngephutha
              lakhe.√√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                    (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       9                         DBE/2018
                                        SCE – Imemorandamu

3.16      Imibono iyokwahluka. Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          Akwamukelekile ngoba:
          • Kukhombisa ukungayihloniphi indoda yakho eyashona.√√/
          • Akuhambelani nesiko lesintu.√√/
          • Kukhombisa ukungaziphathi kahle ungumuntu wesifazane.√√/
          • Ungathelela lelo soka lakho ngamabhadi ngoba usenesinyama,
              ungakagezwa.√√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)

                                               NOMA

          Kwamukelekile ngoba:
          • Usuke esekhululekile ngoba owayeshade naye akasekho. √√
          • Kubalulekile phela ukuthi naye aqhubeke nempilo. √√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo umfundi.)                                     (2)
3.17      Imibono iyokwehluka:
          OKUTHATHU kokulandelayo:
          Abanye bayothi:
           • Ngangiyoxoxisana naye ngimncenge ukuthi sibuyelane. √/
           • Ngangiyomncenga ukuthi amale lowo muntu asethandana naye.√/
           • Ngangingahlala kubo ngingahambi. √/
           • Ngangiyocela umama wakhe angikhulumele noBhekani ngoba umama
              wakhe uyangithanda. √
          Abanye bathi:
           • Ngangiyohamba ngiphindele ekhaya.√/
           • Ngangiyokwamukela isimo.√/
           • Ngangiyofuna incazelo ezwakalayo namazwi aphuma kuyena okuthi
              akasangithandi ngempela.√/
           • Ngangingazama ukuhlangana noTholakele ngimtshele ukuthi akehlukane
              noBhekani.√/
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                   (3)
                                                                                        [35]

                                                             AMAMAKI ESIQEPHU A:        35

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      10                            DBE/2018
                                        SCE – Imemorandamu

ISIQEPHU B

UMBUZO 4: ABABULALI BANYATHI – RM Mngadi

4.1       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Useyinkosikazi yekhansela.√/
          • Amakhosikazi endawo asembingelela ngenhlonipho.√/
          • UDuma usezohola imali enkulu. √                                                (2)

4.2       UShandu√                                                                         (1)

4.3       •    UDuma uthi uyena owakhethwa abantu.√
          •    UDuma uthi uyena olawula intuthuko endaweni.√                               (2)

4.4       Intando yeningi.√                                                                (1)

4.5       OKUBILI kwalokhu:
          • Uyahleka, ushaya izandla sakubabaza. √/
          • Aphinde ashaye izandla.√/
          • Amamatheke. .√/
          (Nokunye okufakwe kubakaki esiqeshini sendaba.)                                  (2)

4.6       Yiphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Isikhathi sesishintshile, akusiwona wodwa amakhosi            anamandla
              okuphatha ezindaweni zasemakhaya.√√/
          • Sekukhona amakhansela akhethwe ngentando yeningi.√√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                      (2)

4.7       •    Phela udlame lwake lwabheduka endaweni ngaphambi kokuba kuvotwe,
               kwafa abantu abaningi.√/
          •    Lolu dlame lwaluphakathi kwabantu abazwelana nenkosi nalabo
               ababehambisana noDuma, yingakho-ke uDuma nenkosi babengezwani
               kahle ngoba babebambelene amagqubu. √                                       (2)

4.8       •    Wayemsola ngokuthi akayihloniphi inkosi.√/
          •    UDuma wayengathathisi enkosini uma              ezoba   nemihlangano
               endaweni.√                                                                  (2)

4.9       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           • Laba     bantu bahlala     endaweni yasemakhaya,         banenkoleloze
              yokuthi wonke umuntu wesifazane ozalelwe elokishini akanaso isimilo.√√/
           • Njengoba uMaShezi wayezalelwe KwaMashu babembona njengomuntu
              ongenaso isimilo. √√                                                         (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      11                        DBE/2018
                                        SCE – Imemorandamu

4.10      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Izenzo zikaMaShezi ziyaguquguquka zihambisana nesimo azithola
             ekuso.√/
          • Ngasekuqaleni lapho izinto zibukeka zihamba kahle ugqugquzela
             umyeni wakhe ukuthi angaceli enkosini uma ezoba nemihlangano. √/
          • Uma isimo sesisibi uncenga umyeni wakhe ukuthi akazehlise
             axolise enkosini.√/
          • Waze        wahamba     wayobonisana        noMaNgema      ngenhloso
             yokuthi babambe iqhaza ekuletheni uxolo kule ndawo. √
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                  (2)
4.11      Isiphetho salo mdlalo siyayixazulula inkinga ngoba:
          OKUKODWA kokulandelayo:
          •    Inkinga eyethulwe esingenisweni iyaxazululeka uma inkosi uShandu
               esevuma ukusebenzisana nekhansela uDuma. √√/
          • Udlame obelukhona endaweni luyaphela. √√/
          •    Ubutha obebukhona kubalingiswa buyaphela.√√                             (2)

                                              KANYE
ISIQESHANA H
4.12      4.12.1      D√/Izwe liyadunguzela.√
          4.12.2      A√/Ahola imali eningi.√
          4.12.3      B√/UMbandlwa.√
          4.12.4      C√/Unogada wenkosi.√                                             (4)
4.13      Ungumqhathi ngoba:
          • UDlamini uyishoshozela lodlame.√/
          • Unamagqubu njalo uma ekhuluma nenkosi ngodaba olufaka uDuma
              usheshe akhumbuze inkosi ngobubi obabenziwa nguDuma kanye
              noMbandlwa ngesikhathi sodlame. √/
          • Kulo mdlalo uDlamini kusuka ekuqaleni usebenza ngolaka nenzondo
              noma izinto ziqhubeka zonakala yena akaguquki. √/
          • Nguyena ogqugquzela inkosi ukuthi ingayingeni eyokwakha uxolo
              noDuma.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                  (2)
4.14      Isifaniso. √√                                                                (2)
4.15      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Yamukelekile
          • UMazongolo ungumfundisi owenza imizamo yokwenza uxolo kule
             ndawo. √/
          • Akahluleli muntu kulaba bantu ababehamba phambili kule ngxabano.√/
          • Nguyena owayengusihlalo womhlangano wokudala uxolo. √                      (2)

4.16      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • UMbandlwa wayengamnikezi uDuma izeluleko ezakhayo. √/
          • Wayemgqugquzela ukuba angayilaleli inkosi. √/
          • Kwathi noma isimo sesisibi yena waphikelela nokuthi          uDuma
             angazihlanganisi nemizamo yokwakha uxolo. √/

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      12                          DBE/2018
                                        SCE – Imemorandamu

          •    Lesi simo senza ukuthi kube khona udlame endaweni kufe abantu
               abaningi. √/
          •    UMaShezi waze waphindela kubo KwaMashu ngoba ebona ukuthi
               uDuma ulalela uMbandlwa kakhulu futhi wayesezibona engaphephile. √        (2)
4.17      Imibono iyokwehluka.
          Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          Abazwelana nomphakathi wakule ndawo bayothi:
          • Abantu bakule ndawo babengayiqondi kahle intando yeningi,
              ngakho-ke ngesikhathi kubekwa uDuma ukuthi abe yikhansela iningi
              labantu lambona njengomuntu ozobangisa inkosi. √/
          • Babezimisele ngokulwa ngoba bebona inkosi yabo ingahlonishwa. √/
          • Le ntando yeningi yafakwa kulezi zindawo zasemakhaya ngaphandle
              kokuthi abantu bachazelwe kabanzi ngamandla amakhosi ngaphansi
              kwentando yeningi. √/
          • Baphatheka kabi ukuthi abantu bahlukana phakathi, baqala
              ukungathembani. √
                                            NOMA
          Abangazwelani nomphakathi wakule ndawo bayothi:
          • Laba bantu kwakumele bacabangisise ngaphambi kokuthi bathathe
             izikhali. √/
          • Uma bengayiqondi intando yeningi kwakumele bathole ulwazi ngayo
             kunokuthi balwe. √/
          • Abanumzane bendawo kwakumele bahlangane bacele umhlangano
             ozohlanganisa uDuma nenkosi ukuze kudaleke uxolo endaweni.√/
          • Yibona qobo lwabo abazifaka kule mpi bebhekile, babesengayigwema
             kalula.√                                                                    (3)
                                               NOMA
UMBUZO 5: ICALA ALIBOLI – VM Mbhele

ISIQESHANA I

5.1       Babelinde ukubona ukuthi kwenzekani emzini kaMbhele uma engekho.√              (1)

5.2       UNtshangase.√                                                                  (1)

5.3       Icala lokubulala uNkosikazi Mbhele. √√/Ukubulala uMaNtuli. √√                  (2)
5.4       • Wababaza wase ehlahla amehlo. √/
          • Wahlahla amehlo ethi uyaphupha yini. √                                       (2)

5.5       OKUBILI kwalokhu:
          • Ngakusasa uSonto ubize uMthofi ekuseni ecabanga ukuthi uMbhele
            uyovula ezitolo kanti ukwaDlamini noNtshangase bacashile bangabonwa
            muntu ukuze bakwazi ukubona ukuthi bangobani laba bantu abazenzela
            umathanda bafika noma nini emzini kaMbhele uma uMbhele engekho.√√/
          • Kwaphazamisa uDlamini engena ephefumulela phezulu.√√/
          • Balunguza      oMbhele    noNtshangase      ngefasitela  njengokusho
            kukaDlamini.√√
          (Nokunye okufakwe kubakaki esiqeshini sendaba.)                                (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      13                          DBE/2018
                                        SCE – Imemorandamu

5.6       Ekhombisa ukwethuka. √√                                                        (2)

5.7       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Bobabili bayizigebengu ezingenanembeza.√/
          • Bobabili babulala inkosikazi kaMbhele uMaNtuli.√/
          • Bayizigebengu ezithengwayo ukuthi zibulale abantu.√/
          • Babesabisa uSonto sebefuna imali yabo. √                                     (2)

5.8       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • UNtshangase ubona ukuthi kungase kwenzeke ukuthi uMbhele udidekile
              noma akaboni kahle.√√/
          • UNtshangase akakholwa ukuthi uSonto angajwayelana nezigebengu
              ekubeni uyayazi indlela lo mndeni ophila ngayo.√√                          (2)

5.9       Ngoba benza izinto angaziqondi noma izinto ezixakile njengokufika emzini
          wendoda ingekho bephethe izibhamu. √√                                          (2)

5.10      •   Izenzo zikaDlamini ziyaguquguquka zihambisana nesimo azithola
              ekuso. √/
          • Siyamthola ewusizo kuMbhele emtshela ngokwakwenzeka emzini wakhe
              uma engekho./Uma ethola ithuba lokuzenzela imali esheshayo
              uyalisebenzisa, simthola esentshontsha imali eyayifihlwe nguSonto
              egcekeni kwakhe.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.                                     (2)

5.11      Isiphetho salo mdlalo asiyixazululi inkinga ngoba:
          • Inkinga yommeleli onguSonto eyethulwe esingenisweni ayixazululeki
               ngoba ugcina ngokuboshwa.√√/
          • Izimfihlo zommeleli onguSonto ziyembuleka , agcine ngokuboshwa.
          • USonto ugcina etshele umama wakhe lonke iqiniso mayelana
               nokuthinteka kwakhe ekubulaweni kukaMfundisi kanye nokuthenga
               izigebengu ezabulala uMaNtuli.√√                                          (2)

                                              KANYE

          ISIQESHANA J

5.12      5.12.1      D UMthofi noToronto.
          5.12.2      C Waboshelwa icala angalenzanga
          5.12.3      B Isisusa sodweshu kulo mdlalo
          5.12.4      A Indawo yasedolobheni                                             (4)

5.13      UMthofi ungumqhathi...
          • Ngoba nguye obangela ukuba uSonto axabane noMbhele.√/Nguye odala
            ingxabano phakathi kukaSonto noMbhele. √/
          • Ngoba nguye obangela ukuba uSonto abulale umfundisi.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                    (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      14                        DBE/2018
                                        SCE – Imemorandamu

5.14      Isihlonipho/Ukuhlonipha√√                                                    (2)

5.15      Imibono iyokwahluka. Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Yamukelekile ngoba:
          • Kwathi noma ebona ukuthi indodakazi yakhe yonile kodwa wayixolela.√/
          • Akagcinanga nje ngokuyixolela kodwa waphinde wayinikeza ithemba
              lokuthi isimo ebhekene naso sizodlula.√/
          • Akazange angabaze nakancane ukuthatha umzukulu wakhe ngesikhathi
              uSonto eseboshiwe.√/
          • Uyayithembisa indodakazi yakhe ukuthi uyohlale eyithanda ngaso sonke
              isikhathi.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)

                                               NOMA

          Ayamukelekile ngoba:
          • Indodakazi yakhe yayibulele abantu ngakho-ke kwakumele ayiyekele
             ivune izithelo zezenzo zayo ukuze ithole isifundo. √/
          • Kwakungase kuyone indodakazi yakhe bese iphinda futhi yenze ezinye
             izigemegeme ngoba yazi ukuthi unina uzoyivuna. √/
          • Kwakunganikeza isithombe sokuthi akakhombisi ukuzwelana nabantu
             abagilwe yindodakazi yakhe bese kudaleka ubutha phakathi kwakhe
             nabo.√
             (Nokunye okunembayo okungashiwo umfundi.)                                 (2)

5.16      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Kwenza ukuthi azi izinto eziyimfihlo mayelana nokuqoqwa kwemali.√/
          • Lokhu kwambeka ethubeni lokuthi abe nolwazi lwenani lemali esuke
             iqoqiwe ngalelo sonto noma ngalolo suku.√/
          • Ukufika kwakhe emzini womfundisi sekuhlwile kwenza ukuba umfundisi
             angaxwayi futhi angasoli lutho ngoba wayemethemba.√/
          • Ukuba kuleli komidi kwenza ukuthi namanye amakholwa amethembe,
             okwamnikeza ithuba lokwenza ubugebengu enganakekile.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                  (2)

5.17      Ngiyazwelana nomphakathi ngoba:
          Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          • Umphakathi wase uphila ngokwesaba emva kokushona kukaMaNtuli.√/
          • Ukuba khona kwezigebengu ezithengwayo kwakwenza ukuthi wonke
              umuntu azizwe engaphephile. √/
          • Ukushona komfundisi kwabahlukumeza kakhulu abantu emphakathini
              ngoba wayeyithemba labo.√/
          • Lobu bugebengu babungahlukumezi abantu abadala kuphela kepha
              nezingane ezingenacala zazizithola zisesimweni esibucayi ngenxa
              yobugebengu babazali. UZinhle uzithola engaphephile ngenxa
              yobugebengu bukaSonto. √
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                  (3)

                                               NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      15                        DBE/2018
                                        SCE – Imemorandamu

UMBUZO 6: ISIKO NELUNGELO – N Zulu

ISIQESHANA K

6.1       UDumisani usebenza kude nasekhaya.√/ Ngenxa yomsebenzi.√                     (1)

6.2       UMondise.√/ uSithole. √                                                      (1)

6.3       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Kwase kushone umyeni wakhe. √/
          • Ukuhlala kwaZungu kwakumthunuka amanxeba. √/
          • Ukufuna ukukhohlwa ngokushintsha indawo. √                                 (2)

6.4       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • UThenjiwe wayekhuthele ngoba wayenza imisebenzi eminingi yasekhaya
             njengokupheka nokuwasha izitsha.√/
          • UThenjiwe wayehlonipha ngoba wayekwazi ukunikeza uZungu indawo
             yakhe.√/
          • UThenjiwe wayenothando nobungane kakhulukazi uma exoxa noThabi.√/
          • Wayenesimilo esihle ngoba wayethembekile kumyeni wakhe ngesikhathi
             esaphila noma eseshonile.√
             (Nokunye okunembayo okungashiwo umfundi.)                                 (2)

6.5       OKUBILI kwalokhu:
          • Kusemini ekhaya kwaZungu. UThenjiwe ugeza izitsha phandle. Kufika
              uDumisani. √/
          • Athi ukukhophoza. √/
          • Abuke izitsha. √/
          • Abuke uDumisani. √
          (Nokunye okufakwe kubakaki esiqeshini sendaba.)                              (2)

6.6       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Ukukhumbuza umuntu usizi asedlulile kulo.√√/
          •   Ukubuye ukhulume nomuntu ngesigameko esibi ekade simehlele.√√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                  (2)

6.7       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          •   Bobabili abathathi ngolaka uma kunenkinga okumele kukhulunywe
              ngayo. √√/
          • Bayakwazi ukuzwelana nomuntu uma ebhekene nenkinga ethile
              njengoba babezwelana noThenjiwe. √√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                  (2)

6.8       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          •   Wayekholelwa ukuthi nguyena owenza ukuthi uThenjiwe abe luhlaza/
              abe nenkani emzini.√√/
          • Wayenenkolelo yokuthi nguNondumiso owafaka uThenjiwe umqondo wokuthi
               angavumi ukungenwa. √√                                                  (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      16                          DBE/2018
                                        SCE – Imemorandamu

6.9       •   UThabi uyena oyingane ekhaya kulindeleke ukuthi asize ngokwenza
              imisebenzi yasendlini.√/
          •   Wayemzwela ebona sengathi ukwenza kwakhe imisebenzi yasendlini
              engasizwa muntu kuzomandisela ingcindezi.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo umfundi.)                                      (2)

6.10      •   Izenzo zikaSipho ziyaguquguquka zihambisana nesimo azithola
              ekuso.√/
          • Ngesikhathi izinto zisahamba kahle wayegqugquzela uThenjiwe ukuthi
              angalivumi leli siko lokungenwa waze wagwaza noDumisani evikela
              uThenjiwe. Kuthe lapho isimo sesisibi evalelwe ejele, washintsha
              umqondo waxolisa kuDumisani waphinde wacela noThenjiwe ukuthi
              akalivume isiko lokungenwa.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi)                                     (2)

6.11      Isiphetho salo mdlalo siyayixazulula inkinga yommeleli uThenjiwe ngoba:
          •    Inkinga eyethulwe esingenisweni iyaxazululeka uma uThenjiwe esevuma
               isiko.√√/
          • UThenjiwe ugcina esekuthokozela ukuba semshadweni noDumisani.√√/
          •    Impikiswano ebeyikhona phakathi kwabalingiswa iyaphela√√.
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.)                                       (2)
                                              KANYE
          ISIQESHANA L

6.12      6.12.1      D√/Abopha uSipho.√
          6.12.2      C√/Weluleka uThenjiwe.√
          6.12.3      B√/Isisusa sodweshu kulo mdlalo.√
          6.12.4      A√Indawo yasemakhaya/.√                                            (4)

6.13      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Ungumlamuli ngoba:
          • Wamtshela ukuthi ayixazulule ngokuthula inkinga yakhe ayebhekene
            nayo.√/
          • Ungumngane weqiniso kuThenjiwe ongamdukisi kwesinye isikhathi.√/
          • Wayemeluleka aphinde amsole uma ephambuka.√                                  (2)
6.14      Ihaba.√√                                                                       (2)
6.15      Izimpendulo ziyokwehluka.

          Yamukelekile ngoba:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Wayengunkosikazi ohloniphayo okwaziyo ukunika umyeni wakhe indawo
             yakhe.√/
          • Akayivuni ingane yakhe kodwa uyayisola uma kufanele.√/
          • Uyazama ukumbonisa umyeni wakhe uma embona sengathi
             uyaphambuka.√

                                                 NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      17                         DBE/2018
                                        SCE – Imemorandamu

          Ayamukelekile ngoba:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Akenzanga okwanele ukuvikela izingane zakhe.√/
          • Kwakumele alwele ilungelo likaThenjiwe lokuzikhethela ngempilo yakhe
             emva kokushonelwa ngumyeni wakhe.√/
          • Wayengakulweli ngokwanele lokho akholelwa kukho.√/
          • Izinto wayeziyekela kumyeni wakhe kakhulu ukuthi kube nguye othatha
             izinqumo ezithinta wonke umndeni.√                                         (2)

6.16      Kwaba nomthelela omuhle ngoba:
          • UThabi nguyena owabona uThenjiwe efaka ushevu etiyeni likaDumisani.
             Lokhu kwasindisa impilo kaDumisani.√√                                      (2)

6.17      Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo ohlangothini ngalunye:
          Abazwelana nabafelokazi bayothi:
          Ngiyazwelana ngoba:
          • Abanye abantu besifazane basuke bengakuthandi ukungenwa.√/
          • Lokhu kuphoqwa kwabo ngaleli siko kubandisela ingcindezi.√/
          • Umthethosisekelo awukuvumi ukuthi umuntu athathelwe abanye
              izinqumo ezimcindezelayo.√/
          • Umthetho awubavikeli ngokwenele abesifazane kulesi simo.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi)

                                                  NOMA

          Abangazwelani nabafelokazi bayothi:
          Angizwelani ngoba:
          • Kubonakala sengathi babeshada belazi kahle ngoba kuyisiko
              elalilandelwa kule ndawo.√/
          • Ukugcina isiko kuqeda umsindo emndenini.√/
          • Leli siko livikela izingane uma sezikhona ukuthi zingakhuleli emizini
              okungeyona eyakubo.√
          • Leli siko lalibekelwe ukusiza abafelokazi ukuze bangabi nesizungu.
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi)                                    (3)

                                                             AMAMAKI ESIQEPHU B:        35

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      18                                  DBE/2018
                                        SCE – Imemorandamu

ISIQEPHU C: IZINDABA EZIMFISHANE

IZINYEMBEZI ZOTHANDO – DBZ Ntuli (Umhleli)

UMBUZO 7

7.1       Imfihlo Kamakoti – MT Mkhize

          ISIQESHANA M

          7.1.1       Imoto eyikhumbi.√                                                          (1)

          7.1.2       Yingoba wayesazi ukuthi uyisipoki/akasaphili emhlabeni. √                  (1)

          7.1.3       Yingoba uRebecca wayeshone enemfihlo yemali ayefuna
                      ukuyedlulisela komunye umuntu ukuze alale ngokuthula.√√                    (2)

          7.1.4       Memfu.√                                                                    (1)

          7.1.5       D√/UMaSikhosana.√                                                          (1)

          7.1.6       Ukwazile ngoba sithola abalingiswa abane kule ndaba okunguRoy,
                      uRebecca, uMaMkhwani noMaKhulu. √√                                         (2)

          7.1.7       Cha, akazitholanga zonke ngoba:
                      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
                      • Wathola imali kuphela. √√/
                      • Akamtholanga unkosikazi ayemfunela ukuthi azowashela
                          umama wakhe owayesemdala ngoba phela uRebecca
                          wayengasaphili kulo mhlaba.√√                                          (2)

          7.1.8       Kwaba nomthelela omuhle ngoba uRebecca wakwazi ukukhululeka
                      emoyeni wakhe emva kokunikeza uRoy imali.√/                                (2)

          7.1.9       •    URebecca wayebuya emsebenzini.√
                      •    URebecca wagwazwa ngamanye amantombazane bebanga
                           abashayeli bamakhumbi.√                                               (2)

          7.1.10      Yebo, uwulandelile, ngoba izigameko ezibalulekile zale ndaba
                      zenzeka elokishini elilodwa, esiteshini nasemathuneni aseMlazi.√√          (2)

          7.1.11      Imibono iyokwehluka :
                      Abanye bayothi ngangingalithatha ngoba:
                      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
                      • Elami/ngalithenga ngemali yami.√√/
                      • Lalizontshontshwa ngabantu.√√

                                                    NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                              Pheqa ikhasi

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      19                                DBE/2018
                                        SCE – Imemorandamu

                      Abanye bayothi ngangingeke ngilithathe ngoba:
                      • Ngangingesaba ukuthi uzongilandela uRebecca.√√/
                      • Uma selilale emathuneni lingangidalela izinkinga.√√
                      (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                              (2)

                                                    KANYE

7.2       Mhla Liduma Laduma – MJ Mngadi

          ISIQESHANA N

          7.2.1       Ikhompathimenti ayehleli kuyo/indlu yasesitimeleni. √                    (1)

          7.2.2       NguPhakathi.√                                                            (1)

          7.2.3       Yingoba   babengamaphoyisa             ngakho-ke   base    befuna
                      ukumbopha.√√                                                             (2)

          7.2.4       Yiphuzu ELILODWA kwalandelayo:
                      • Wayefihle amadayimane          ebhakedeni elalinamanabukeni/
                          elalinemikhwintsho yengane.√√/
                      • Kwakuthi uma isitimela sifika esiteshini, ibhakede abe
                          eselifihle endlini encane.√√                                         (2)

          7.2.5       Yiphuzu ELILODWA kwalandelayo:
                      • UPhakathi wathi kuMaDuma akashade noLaduma ukuze
                          bazale uMhlaladuma, kanti uMhlaladuma igama lomyeni
                          kaMaDuma, kwamphatha kabi lokhu uMaDuma ukuthi
                          uPhakathi ubiza igama lomyeni wakhe.√√/
                      • UPhakathi wayebelesele ngokuthi uMaDuma akantshontshele
                          ingane ekhalayo incence, wathi uMaDuma kuyiphutha lokhu
                          okushiwo nguPhakathi, ngoba sekwaba nezifo eziningi.√√/
                      • UMaNyandeni wayeqale engakufuni lokho ngoba wayethi
                          incence yakhe akusiyo eyasezitimeleni.√√                             (2)
          7.2.6       NguLaduma√, ngoba :
                      Yiphuzu ELILODWA kwalandelayo:
                      • Siyashesha ukumthola esingenisweni sendaba.√/
                      • Nguyena       ovela  enenkinga      yokwaliwa    ngumkakhe
                          esingenisweni.√/
                      • Indaba ingaye kusukela ekuqaleni ize iyophela. √                       (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      20                         DBE/2018
                                        SCE – Imemorandamu

          7.2.7       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
                      • Besilindele ukuthi uLaduma uxoxa ngendaba eyenzekayo
                         kanti wayexoxa ngendaba eyenzeka kudala.√/
                      • Besazi ukuthi UMaNyambose noNyandeni babengabagibeli
                         nje kanti babengamaphoyisa.√/
                      • UPhakathi wayengesiye unogada wayengumphathi wala
                         maphoyisa ayesesitimeleni.√/
                      • Kwavela ukuthi uLaduma Mafu, uLaphazima noMaDuma
                         kwakungesiwona amagama abo angempela.√/
                      • Ingane kwakungeyakhe uMaDumakude owayezibiza
                         ngoMaDuma.√                                                    (2)
          7.2.8       Imibono iyokwehluka.
                      Ayibanga yinhle ngoba: Yiphuzu ELILODWA kwalandelayo.
                      • Unina wengane wayeyisigebengu, kungenzeka ukuthi
                          waqhubeka wenza ubugebengu obabungafaka ingane
                          enkingeni/engozini.√/
                      • Wagcina esekhula engamazi uyise owadonsa iminyaka
                          eyishumi ejele.√/
                      • Kungenzeka ukuthi impilo ayibanga mnandi ngoba unina
                          wagcina esegane kwenye indawo, wangakuthola ukuphatheka
                          kahle.√

                                                      NOMA

                      Yaba yinhle ngoba:
                      • Uyise owayenza ubugebengu wayeseboshiwe.√/
                      • Wayengase amfundise ubugebengu njengoba
                          wayengumntwana womfana.√/
                      • Uyise omusha mhlawumbe wayengesona isigebengu.√
                      (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                       (2)

          7.2.9       Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
                      Ngiyavumelana:
                      • ULaduma wayephila impilo elukhuni yokuhlala evika
                          amaphoyisa la ayehamba khona.√/
                      • ULaduma waceba kodwa wagcina ngokuboshwa.√/
                      • Yaphela yonke ingcebo yakhe.√/
                      • Walahlekelwa umndeni wakhe, unkosikazi wahamba nengane
                          wayogana engxenye.√/
                      • Umuzi wakhe wadayiswa.√
                      (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                       (3)

                                                             AMAMAKI ESIQEPHU C:        35

                                               NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      21                              DBE/2018
                                        SCE – Imemorandamu

ISIQEPHU D: IZINKONDLO

AMAHLOKOHLOKO/IZINKWAZI ZOTHUKELA – EJ Mhlanga no JJ Thwala

UMBUZO 8

8.1       Ngiyafisa Ukuba Qotho – SB Mlambo

          8.1.1       Ngiyafisa ukuba qotho√
                      Ngibe qotho ezindleleni zami√                                          (2)

          8.1.2       Amaphuzu amabili kwalandelayo:
                      Umuntu okhuluma iqiniso.√/izinto ezakhayo√/,ezinika ithemba.√
                      (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                             (2)

          8.1.3       •    Imbongi      ithi  ifisa   ukuba    qotho   kukho konke
                           ekwenzayo/emisebenzini yayo noma ngabe iyakhandleka
                           kodwa yethembeke.√
                      •    Imbongi ifisa ukuthi konke ukona kwayo kwesulwe.√                 (2)

          8.1.4       Ngihloniphe omdala nomncane.√√                                         (2)

          8.1.5       Ukuze ngitshal’ imbewu√√                                               (2)

          8.1.6       •    Ukwethembeka. √/
                      •    Ukujabulisa abanye abantu.√                                       (2)

          8.1.7       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
                      • Isebenzise isivumelwano senhloko u(ngi-).√√/
                      • Isebenzise isiqu sobumnini u(-mi). √√                                (2)

          8.1.8       Imbongi ithi iyafisa/Imbongi isebenzisa igama ngiyafisa kuzo
                      zonke izitanza zayo, okukhomba ukuthi iyalangazelela.√√                (2)

          8.1.9       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
                      Akekho ngoba:
                      • Wonke umuntu uyawenza amaphutha.√√/
                      • Uma umuntu esahamba emhlabeni owonakele ayikho indlela
                          yokungalenzi iphutha. √√/
                      • IBhayibheli liyasho ukuthi uma sithi asinasono siyazidukisa.√√
                      (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)

                                               NOMA

          8.1.9       Ukhona ngoba:
                      • Abazali bami benza konke okuhle. √√/
                      • Nami anginacala kubantu. √√
                      (Nokuye okunembayo)                                                    (2)

                                              KANYE
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2           22                         DBE/2018
                                             SCE – Imemorandamu

8.2       Lobu Bungani Ngiyabuhlonipha – PB Dlamini

          8.2.1       Imbongi yabona izimpawu ezayenza yahlonipha ubungani.√               (1)

          8.2.2       OKUKODWA kwalokhu:
                      Isisekelo sakho siqine siyitshe.√√/
                      Ngisinge ngahlonga ngathola iqiniso.√√                               (2)

          8.2.3       • uQiniso√
                      • uThembeka√
                      • uNoluthando√                                                       (3)

          8.2.4       • Ukuxhumana siqalo √/ukuxhumana okusekuqaleni√                      (1)

          8.2.5       Abanye babubuke lobu bungani babuhalela banomona
                      Badideka bagcina bekhuluma izinyoni zabo.                            (2)

          8.2.6       Kufike wena kugula lutho, kwafika wena zinsizi lutho.√               (1)

          8.2.7       Isingathekiso√√                                                      (2)

          8.2.8       Imbongi ikhuluma ngobungani obuqotho obungenazo izinto ezimbi
                      ezinjengamanga, inkohliso nokunye.√√
                      (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                          (2)

          8.2.9       Yebo iphumelele ngoba ikhulume :
                      Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo.
                      • Ngezimpawu zobungani obuqotho.√/
                      • Isisekelo sobungani.√/
                      • Izithelo zobungani beqiniso.√/
                      • Ukuphathana kwabantu abangabangani.√
                      (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                          (3)

                                                                  AMAMAKI ESIQEPHU D:      35
                                                                  AMAMAKI ESEWONKE:        70

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha

## Related documents

- [IsiZulu FAL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p1-may-june-2018-memo/f24c2777-2596-467c-b928-8978bfe0fb44) — isiZulu FAL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-may-june-2018-memo/1c62a8df-dad5-4831-bedd-895cc84b0b6c) — isiZulu FAL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2018-final-memo/6cd61996-1d16-47cf-b7ad-865e794f369a) — isiZulu FAL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-feb-march-2018-memo/160a379c-9ec5-4088-93e8-ca1bf32e4495) — isiZulu FAL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isizulu/b82d1606-93a0-4a9a-b443-3b83d1fafdcd) — isiZulu FAL · Memo · 2024 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2023-mg/b1de68f2-933d-4609-a39f-8f8c2888dbde) — isiZulu FAL · Memo · 2023 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu FAL

- [Gr 12 IsiZulu FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-fal-atp-2023-24/2e221b22-767a-49bf-870c-b3cf4e8bcddd) — ATP
- [IsiZulu FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p1-may-june-2025/6598b8ea-2286-41e6-bda0-ba108f48a7c8) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2025/e74bf407-208d-4b38-936f-6df41038a405) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-may-june-2025/f453b3ee-13b1-4e17-b5f2-d9bbf9854dd7) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isizulu/5a92e0e0-1710-47ec-8ad7-1decba33c7dd) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-isizulu/9810adca-cef4-427d-bbf6-c6f4b97785b8) — QP · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
