# isiZulu FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2019 Memo

> Grade 12 isiZulu FAL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2019, 28 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2019-memo/b799cbad-f636-435e-9c23-5e59d14b5d8b
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Memorandum
- Year: 2019
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 28

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-fal) › [isiZulu FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2019-memo/b799cbad-f636-435e-9c23-5e59d14b5d8b)

## About this document

Isizulu Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2019 · isizulu. Memorandum, 28 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu FAL P2 May June 2019](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2019/7d25278e-90ff-4620-bb3c-52de2136806b) — QP · 2019 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

              SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION/
         NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                ISIZULU ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA (FAL)

                                   IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                           2019

                           UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA

                                                                    AMAMAKI: 70

                  Lo mhlahlandlela wokumaka unamakhasi angama-28.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                  Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2            2                                DBE/2019
                                       SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA:

•     Ohlolwayo akufanele aphendule imibuzo engaphezulu kowodwa ngohlobo
      olufanayo lombhalo.

•     Uma umfundi enikeze izimpendulo ezimbili, maka eyokuqala bese ungayinaki
      elandelayo.

•     Uma izinombolo         zezimpendulo    zingahleliwe    ngendlela    efanele,     maka
      ngokwememo.

•     Uma iphutha lesipelingi liphazamisa umqondo, ayingamukelwa leyo mpendulo.
      Uma lingawuphazamisi umqondo, ayamukelwe impendulo.

•     Uma ohlolwayo engabasebenzisi onokucaphuna lapho kuthiwe akacaphune
      khona, ungamjezisi ngalokho.

•     Emibuzweni    evulekile, akunganikwa  mamaki ngoYEBO/CHA    noma
      NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kanjalo futhi akukho mamaki okumele anikezwe
      ngoYIQINISO/AKULONA IQINISO noma UMBONO/IQINISO. Kumele kugxilwe
      kulokhu okwesekelwa ngakho impendulo.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                 Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      3                           DBE/2019
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQEPHU A: INOVELI

UMBUZO 1: ITHEMBA LAMI – F Mathenjwa

ISIQESHANA A

1.1       UseMpangeni.√/ Usenyangeni√                                                    (1)

1.2       Wayesebenza eThekwini.√                                                        (1)

1.3       Uphethwe ingculazi.√                                                           (1)

1.4       Bahlawuliselwa icala lokuthakatha uNokulindela.√/ Ukufakela uNokulindela
          umuthi ekudleni.√                                                              (1)

1.5       B√/Nisifice siphila kahle.√                                                    (1)

1.6       'Ngikutshele-ke mina owami uSandanezwe usesibhedlela lapho elashwa
          khona ...'√                                                                    (1)

1.7       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • UZabalaza wayezitshela ukuthi uNokulindela uzophelelwa isineke
              sokulinda uSandanezwe. √/
          • Wayecabanga ukuthi uNokulindela uzomala uSandanezwe bese eqoma
              yena.√/
          • Wayefuna       ukuxova    ubudlelwane   phakathi kukaNokulindela
              noSandanezwe.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                      (2)

1.8       Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          • USandanezwe waya esibhedlela.√/
          • Waya enyangeni uNonkamfela.√/
          • Kwazanywa nomthandazi uNdebele.√/
          • Waya nasenyangeni uMbuyisa.√                                                 (3)

1.9       Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          • UZabalaza washela uNokulindela ngokugxibhela uSandanezwe kwase
              kusuka udweshu lapho babephikisana khona ngaye uSandanezwe.
          • Waphikelela nokulandela uNokulindela enethemba lokuthi angagcina
              eseqome yena ngoba uSandanezwe enezinkinga zempilo. √/
          • UZabalaza uyaluqhuba udweshu lapho echwensa uSandanezwe ngoba
              ethembe izinsizwa zangakubo ayehamba nazo.√/
          • UZabalaza wagcina esehlawulisiwe emva kokuba ezame ukuthakatha
              uNokulindela esebenzisa uNomgedla.√/
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.)                                       (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      4                             DBE/2019
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

1.10      1.10.1      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
                      • Isingeniso sale noveli siveza umlingiswa osemqoka
                         onguSandanezwe        kanye    nenkinga    abhekene    nayo
                         yokuhlaselwa yisifo esingalapheki.√/
                      • Sithola    nesizinda    esiphathelene    nendawo    njengoba
                         uSandanezwe eseMpangeni okuyindawo yasemakhaya.√/
                      • Siphinde sithole nesizinda esiphathelene nesikhathi ngoba
                         abantu sebeyakwazi ukuya ezibhedlela uma begula.
                         USandanezwe naye wayekade eqe esibhedlela.√/
                      • Udweshu luyasuka phakathi kukaSandanezwe nabazali bakhe
                         bephikisana ngokuthi ngubani okumele kuyiwe kuyena
                         mayelana nokugula kwakhe.√
                         (Nokunye       okunembayo         okuyoshiwo     ngumfundi)

                                               NOMA

                      Isingeniso asibhalekile kahle ngoba:
                       • Siyephuza ukuthola umlingiswa omkhulu onguSandanezwe
                           nenkinga abhekene nayo.√/
                      • Okunye okuyizidingo zesingeniso senoveli njengokucaca
                           kwesizinda nokusuka kodweshu kuyatholakala.√
                      (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                            (2)

          1.10.2      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
                      • Isiphetho senoveli kufanele ukuba siyiqoqe yonke indaba bese
                          kuba nesisombululo senkinga. Le noveli ayinaso isiphetho
                          esiqoqa indaba.√/
                      • Izigameko zokugula kukaSandanezwe zilokhu ziqhubekile.√/
                      • Isifo esimphethe aselapheki. Lokhu kwenza inkinga yakhe
                          ingaxazululeki esiphethweni sendaba.√/
                      • Isiphetho sale noveli sishiya umfundi nemibuzo eminingi
                          engaphendulekile.√ Isib.     Engabe kwagcina kwenzekeni
                          ngoSandanezwe?
                      (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                            (2)

1.11      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          UZondiwe ungumlingiswa onothando futhi omkhathalele uSandanezwe
          ngoba ...
          •   Nguye owamhambisa esibhedlela. √/
          •   Kwathi noma uZondiwe ethole izinsukwana zekhefu, waya kubo
              kaSandanezwe eyobheka ukuthi isimo sakhe sempilo sesinjani. √/
          •   Waya ukuyombheka emzini kaNonkamfela lapho ayelashwa khona. √/
          •   Ngesikhathi kugula uNokulindela, uZondiwe nguye owaphelezela
              uSandanezwe ukuyobona ingoduso yakhe. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                        (2)
                                                                                           [20]

                                           KANYE

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      5                          DBE/2019
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQESHANA B

1.12      Bangabangani√                                                                 (1)

1.13      Wayebhekise kuZabalaza √/kubantu bendawo.√                                    (1)

1.14      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Ukhathazwa ukuthi uSandanezwe angase afe ngenxa yesifo
             sengculaza.√/
          • USandanezwe weqa esibhedlela waya enyangeni ngaphandle kokwazisa
             uNokulindela oyingoduso yakhe.√/
          • UNokulindela usezizwa ngosizwile izindaba eziphathelene nokugula
             kwesoka lakhe uSandanezwe.√/
          • USandanezwe akambhaleli amazise ukuthi ukuphi.√                             (2)

1.15      Umqondo wokuthi wayekhala/wokukhala kakhulu.√√                                (2)

1.16      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Abafundi bangazuza lokhu okulandelayo ngokufunda le noveli:
          • Bangaqonda ukubaluleka kokuziphatha kahle kakhulukazi kubantu
              besilisa noma ngabe basebenza kude nasekhaya.√/
          • Bangaqonda ukubaluleka kokuzivikela uma umuntu eya ocansini.√/
          • Bangaqonda kangcono ngesifo sengculazi nokubaluleka kokuba uma
              umuntu enaso athole imishanguzo ngokushesha.√/
          • Kubalulekile ukuba umuntu ogulayo aqaphele angadlali izinyanga
              mbumbulu eziqamba amanga ngokuthi zelapha zonke izifo.√/
          • Kubalulekile ukuthemba odokotela uma abantu bezisola ukuthi
              baphethwe yisifo sengculazi.√/
          • Kubalulekile ukuthi insizwa uma yeshela intombi ingasebenzisi imithi
              ngoba kungaphambana izinkomishi bese izithola isihlawuliselwa icala
              lokuthakatha.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                     (2)

1.17      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Cha akuhambisani nosikompilo lwesizwe esimnyama ukuthi izinyanga
          zisebenzise izitho zabantu uma zelapha abagulayo ngoba:
          • Abantu abamnyama bayasihlonipha kakhulu isidalwa esingumuntu.√/
          • Impilo yomuntu bayazisa kakhulu, abahambisani nokubulawa komuntu
              ukuze kufezeke izinhloso ezithize. √/
          • Abantu abamnyama bayasihlonipha isidumbu somuntu osedlulile
              emhlabeni ngakho-ke bakubona kuyihlazo ukusika izicubu zomuntu
              osedlulile emhlabeni. √/
          • Abantu abamnyama bavamise ukuzwelana nomndeni osuke uhanjelwe
              yisihlobo ngakho-ke ukucwiya izitho zomzimba walowo osuke
              esehambile emhlabeni kuyawuhlukumeza kakhulu umndeni osuke
              ushonelwe. √
          • Abantu banenkolelo yokuthi isidumbu siyawuphuphisa umuthi. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                     (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      6                               DBE/2019
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

1.18      Imibono iyokwehluka.
          Cha kwakungamele akukholwe ngoba:
          • Babemtshela izinto ezehlukene.√√/
          • Ukuba babekhuluma iqiniso bonke, babezosho into eyodwa futhi eqondile
              mayelana nesifo esasimphethe.√√

                                               NOMA

          Yebo kwakumele akukholwe ngoba:
          • Uma usenkingeni usuke ungazi ukuthi ubani ongagcina ekuyalela lokho
              okungaba usizo kuwena uma unenkinga. √√/
          • Njengomuntu       owayesegula    kakhulu     kwakungenzeka     ukuthi
              wayesedidekile naye emqondweni, sekulula ukukholwa nanoma yini. √√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                          (2)

1.19      Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          Ngangizomeluleka ngokuthi:
          • Kumele anikeze odokotela/isibhedlela ithuba elanele lokuthi bamhlolisise
              kahle ukuthi uphethwe yini.√/
          • Uma sebehlolile bathola ukuthi unesifo sengculaza ngangizomkhuthaza
              ukuba adle imishanguzo ezothiba lesi sifo.√/
          • Ngangizomtshela ukuthi kumele atshele/azise ingoduso yakhe ngalokhu
              kugula okumphethe.√/
          • Ngangizomtshela ukuthi kumele amukele isimo njengoba sinjalo.√/
          • Aye kubeluleki bezengqondo ukuze bamsize akwazi ukumelana nalesi
              sifo.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                          (3)
                                                                                             [35]

UMBUZO 2: KUSINDA KWEHLELA ENDODENI – SJ Mchunu

ISIQESHANA C

2.1       UMaNdlovu√/Umama kaFanyana√/Ugogo               kaThembalihle√/ Ngunkosikazi
          kaManyoba√                                                                         (1)

2.2       OKUKODWA kwalokhu okulandelayo:
          • Wayemthethisa phambi kwengane naphambi kwakhe√/.
          • Ekhuluma umathanda kuyena √/
          • Emkhomba ngomunwe.√/
          • Engamupgi ukudla.√/
          • Engamwasheli.√                                                                   (1)

2.3       KwakunguMgqibelo√                                                                  (1)

2.4       OKUKODWA kwalokhu okulandelayo:
          • Waya esikoleni sasebusuku ukuze akwazi ukufunda nokubhala.√/
          • Wafundela ukushayela imoto.√                                                     (1)

2.5       B√/Ngiyaxolisa kakhulu. √                                                          (1)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      7                               DBE/2019
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

2.6       'Ngakhuluma nale ngane.√/Ngakhuluma nayo kabanzi ngokubuya ebusuku
          kakhulu ...' √/ Yangithembisa ukuthi isizobuya lingakashayi ihora leshumi.√        (1)

2.7       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Amadodana akhe akazange akhombise ukuzwelana nabo kulesi simo
              senhlupheko ababebhekene naso. √/
          • Izingane zakhe zamehlukanisa nonkosikazi wakhe. √/
          • Ngesikhathi behleli ngokwehlukana babehlukumezeka baze bancishwe
              ngisho ukudla.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                          (2)
2.8       OKUTHATHU kwalokhu okulandelayo:
          • Ukubanjwa inkunzi ngesikhathi eshiywe yitekisi.√/
          • Ukuphila     kanzima   ngesikhathi    esehleli          ekhaya   esethathe
              umhlalaphansi.√/
          • Ukuhlukunyezwa yinkosikazi yendodana yakhe.√/
          • Ukuduka aze atholwe nguMfundisi eMnambithi.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                          (3)
2.9       Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          • UMaNene wayengamphethe kahle umama kaFanyana√/.
          • Inhlalo emzini kaFanyana yayingaseyinhle ngenxa yesihluku uMaNene
              ayephethe ngaso umamezala wakhe√/.
          • UMaNene wayengafuni ukuthi uMaNdlovu athandaze emzini wakhe√/
          • Wayengafuni umamezala wakhe abe nobudlelwane obuhle nomzukulu√.
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                          (3)
2.10      2.10.1      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
                      • Isingeniso sale noveli siveza umlingiswa osemqoka
                          onguManyoba kanye nenkinga abhekene nayo yokusebenza
                          epulazini ahlale khona kepha engayitholi/engayiholi imali
                          eyanele.√/
                      • Umbhali usichazela kabanzi ngendawo lapho kwakhulela
                          khona uManyoba.√/
                      • Siphinde sithole nesizinda esiphathelene nesikhathi ngoba
                          izinsizwa zangakubo kaManyoba zazibaleka epulazini ziye
                          kosebenza emadolobheni amakhulu.√
                      (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                              (2)
          2.10.2      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
                      • Isiphetho sale noveli siyiqoqa yonke indaba ephathelene
                         nempilo kaManyoba njengomlingiswa omkhulu.√/
                      • Kule noveli inkinga yokuhlupheka kukaManyoba iyaxazululeka
                         uma esewina iLotto. √/
                      • UManyoba nonkosikazi wakhe babuyela emzini wabo bese
                         behlala kamnandi.√/
                      • UManyoba ujezisa amadodana akhe ngokuthi angaphinde
                         ambize ngoyise futhi akawabalanga efeni lakhe, wafaka
                         abazukulu kuphela√/
                      • Isiphetho sale noveli sishiya umfundi nemibuzo eminingi
                         engaphendulekile. Isib. Kazi baqhubeka kanjani ubudlelwane
                         nempilo phakathi kukaManyoba namadodana akhe emva
                         kwesigameko sokwabiwa kwefa.√/
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      8                             DBE/2019
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

                      •   Ingwijikhwebu iyatholakala. Besilindele ukubona uManyoba
                          eqhubeka nokuhlupheka kodwa uphendula isicebi/ isigwili. √
                      (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                            (2)

2.11      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Umfundisi uZakwe ungumlingiswa onothando futhi obakhathalele abantu
          ngoba ...
          •   Nguye owathatha uManyoba nonkosikazi wakhe wayobalalisa emzini
              wakhe emva kokuficana nabo edolobheni laseMnambithi.√/
          •   UZakwe wabapha ukudla kwenyama nokomphefumulo.√/
          •    Wathandaza nabo ukuze babe nesibindi sokuba banqobe izinkinga
              ababebhekene nazo.√/
          •   Wabeluleka ngokuthi bangaduki nezwe kodwa baye kwaSizabantu,
              kwaMaphumulo lapho kugcinwa khona abantu abangenabani
              ozobanakekela.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                        (2)

                                           KANYE

ISIQESHANA D

2.12      Bangabashadikazi√/Bashadile√/Indoda nenkosikazi√                                 (1)

2.13      Wayebhekise kuMduduzi kanye nabafowabo.√/amadodana kaManyoba.√                   (1)

2.14      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Ababatholanga abazali babo lapho obekufanele bahlangane nabo
             khona.√/
          • Uphatheke kabi ngoba unkosikazi wakhe ukhombisa ukungabi nazwelo
             ngale nkinga ebavelele yokuduka kwabazali babo.√/
          • Wayesola sengathi abazali bakhe baduke nezwe.√                                 (2)

2.15      Singalindela ukuthi uzoba yisicebi noma isigwili.√√                              (2)

2.16      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Abafundi bangazuza lokhu okulandelayo ngokufunda le noveli:
          • Bangaqonda ukubaluleka kokunakekela abazali ikakhulukazi uma
              sebephelelwe amandla okuzondla.√/
          • Bangaqonda ukubaluleka kokuzibekela imali yomhlalaphansi uma
              usasebenza ukuze ungahlupheki njengoManyoba.√/
          • Bangaqonda ukubaluleka kokufundisa izingane zamantombazane ukuze
              nazo zikwazi ukuba namandla okubasiza uma amadodana engakwazi
              ukwenza njalo.√/
          • Kubalulekile ukuba amadoda axoxisane namakhosikazi awo ngaphambi
              kokuthatha izinqumo ezibalulekile ezithinta ukubhekwa kwabazali noma
              umndeni.√/
          • Kubalulekile ukungalilahli ithemba uma izinto zingakuhambeli kahle
              njengoba kwenza uManyoba.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                        (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      9                          DBE/2019
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

2.17      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Cha akuhambisani nosikompilo lwesizwe esimnyama ukuthi abazali
          bahlaliswe ngokwehlukana uma sebekhulile ngoba:
          • Abantu abamnyama bayabahlonipha kakhulu abazali babo.√/
          • Umndeni wonke usuke udinga ukubambisana ukuze kunakekelwe lowo
              ongasenamandla okuzisiza.√/
          • Izingane zabantu abamnyama zilindeleke ukuthi zizwe uvo lwabazali
              bazo noma amanye amalunga omndeni amadala ngaphambi kokuthatha
              izinqumo ngempilo yabazali.√/
          • Abantu abamnyama bakholelwa kakhulu kubuntu, isenzo sokuhlukanisa
              abazali beshadile asinabo ubuntu.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                     (2)

2.18      Imibono iyokwehluka.
          Kwakungamele abaphe ngoba:
          • Kukhulu ayesebenzele khona ngokubafundisa esikoleni aphinde
              abalobolele. √/
          • Wayebanike impilo engcono endaweni ababehlala kuyona kuneminye
              imindeni. √/
          • Wazincisha injabulo, wonga imali ukuze ajabulise noma anelise umndeni
              wakhe kodwa amadodana akhe ahluleka ukumbonga ngokuzinikela
              kwakhe. √/
          • Nawo amadodana awakwazanga ukubanakekela abazali ngesikhathi
              sebehlupheka.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)

                                               NOMA

          Kwakumele abaphe ngoba:
          • Njengezingane zakhe, kwakumele abaxolele ngamaphutha abawenzile
              okungamnakekeli.√/
          • Njengomuntu oyikholwa, kwakumele angaphindiseli okubi ngokubi.√/
          • Kwesinye isikhathi kwakungaba indlela yokukhombisa amadodana akhe
              ukuthi umuntu uphathwa kanjani.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                     (2)

2.19      Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          Ngangizobeluleka ngokuthi:
          • Kumele banikeze abazali ukudla/babondle njengoba kufanele. √/
          • Uma sebeholile mabathumele imali ukuze abazali bazithengele izidingo
              zabo.√/
          • Ngangizobatshela ukuthi kumele basize abazali ukuze bathole imali
              yempesheni kaHulumeni.√/
          • Ngangizobatshela ukuthi kumele baqashe umuntu ozosiza ekhaya. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                     (3)
                                                                                        [35]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     10                           DBE/2019
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

UMBUZO 3: UMSHADO – N Zulu
ISIQESHANA E
3.1       Umngani kaTholi√/Indoda eyayehla yenyuka nezindaba zelobolo likaTholi.√/
          Yindoda eyayihlala lapho kwakuqashe khona uTholakele.√/ Indoda
          eyayihlangene noTholi ekwenzeni ubugebengu.√                                   (1)
3.2       Yingoba wayengahambisani nokuthi uBhekani ashade noTholi.√/
          Wayengazange avume kuBhekani ukuthi uzoza emshadweni.√                         (1)
3.3       Ngumakoti nezimpelesi zakhe.√                                                  (1)

3.4       OKUKODWA kwalokhu okulandelayo:
          • OTholakele baphuza ukufika esontweni.√/
          • Wayesenomcabango wokuthi kukhona okubi okubavelele.√/
          • Ubaba kaTholakele wasukuma wabuza imali yelobolo esontweni.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                      (1)
3.5       A√/Ukuhamba ngokwenqena.√                                                      (1)
3.6       'Cha, ngibona umalume. Bengithi ngeke eze lapha emshadweni wami.'√/
          Athi esaqalaza abone umalume wakhe.√                                           (1)
3.7       •   Wayeke waya kwababonayo bamhlolela ukuthi umakoti wakwakhe
              uzolala esibhedlela ngenxa yokudla izidakamizwa ngokweqile.√/
          • Wayenalo ulwazi lokuthi uTholakele udla izidakamizwa ngakho-ke
              wayesola sengathi lokhu kugula kwakhe kubangelwe yizidakamizwa. √/
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                      (2)

3.8       Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          • UBheki akakuthandanga ukuthi ngeke yena akwazi ukulala endlini
              kaTholakele ngenxa yokuthi kuzolala uPamella bese yena ephoqeka
              ukuba ahambe. √/
          • Emva kokuxwayiswa ngunina ukuba angayi kuTholakele, waqonda ngqo
              kodwa zaphazamiseka izinhlelo zakhe lapho embona futhi eyongena
              endlini yakhe ehamba noPamella, lokhu kwamenza wanemibuzo
              engaphenduleki.√/
          • Ukugezana kwabo ndawonye bethintana nemizimba ngesikhathi
              besemanzini nakho akumphathanga kahle.√/
          • Ukubhema kwabo ugwayi nokujovana ngomjovo ngesikhathi ebabuka
              ngefasitela akumphathanga kahle nakho uBhekani. √/
          • Ukusebenzisa izidakamizwa ngenye futhi yezinto ezazingehli kahle
              kuBhekani ngoTholakele.√/
          • Imali ebalelwa endlini kaTholi.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                      (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     11                              DBE/2019
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

3.9       Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          • UBhatomu uba isiphazamiso ebudlelwaneni bukaBhekani noTholakele
             njengoba kwaba lukhuni ukuba baxoxe ngesikhathi emthola esendlini
             yakhe uTholakele.√/
          • Ukulwa kukaBheki noBhatomu endlini kaTholakele ngoba uBhatomu
             efuna ukuxoxa noTholakele ngenkani nakho kuyalukhulisa udweshu kule
             ndaba. √/
          • UBheki waqala wafuna isibhamu ukuze akwazi ukubhekana noBhatomu
             ekubeni    kanti    kwakungeyona     into    ayezikhathaza   ngayo
             ngaphambilini. √/
          • Ukuhlaselwa kukaBheki ngabantu abathathu ngesikhathi ehamba
             ephethe untshumetshu kaZenze kade esendlini kaTholakele.√/
          • Ukuhlaselwa kukaBheki nguBhatomu, belwa ngesikhathi ephuma kobona
             uTholakele esibhedlela.√
          • (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                       (3)

3.10      3.10.1      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
                      • Isingeniso sale noveli siveza umlingiswa osemqoka
                          onguBhekani kanye nenkinga abhekene nayo yokuhlushwa
                          yiphupho likayise.√/
                      • Umbhali usitshela ngendawo lapho kwenzeka khona indaba
                          okuyiseNyawushane indawo yasedolobheni.√/
                      • Siphinde sithole nesizinda esiphathelene nesikhathi samanje
                          ngoba    uTholakele     noBhekani  bahlangana    esitobhini
                          sokugibela amatekisi.√/
                      • Udweshu luyasuka esingenisweni, uBhekani ucabanga
                          ngephupho likayise.√
                      (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                             (2)

          3.10.2      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
                      • Isiphetho sale noveli siyiqoqa yonke indaba ephathelene
                          nomshado kaBhekani njengomlingiswa omkhulu.√/
                      • Kule noveli inkinga yobugebengu bukaTholakele iyaxazululeka
                          ngokuboshwa kwakhe.√/
                      • Ukuboshwa kukaTholakele ngosuku lomshado kwamsiza
                          uBhekani ukuthi agweme ukushada nesigebengu.√/
                      • UBhekani uthola ithuba lokubuyisana noLindiwe ongunina
                          wengane yakhe.√/
                      • UBhekani wafunda isifundo sokuthi kubalulekile ukulalela
                          abadala uma bekuxwayisa ngezinto ezithize. √/
                      • Isiphetho sale noveli siyayishiya imibuzo eminingi
                          engaphendulekile kubafundi. Badinga ukwazi ngempilo
                          kaBhekani emveni kwalesi sigameko.√/
                      • Ikhona ingwijikhwebu, besilindele ukubona uBhekani
                          noTholakele    beshada     kodwa     gwiqiqi  bayaboshwa
                          oTholakele.√
                      (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                             (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     12                           DBE/2019
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

3.11      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          ULindiwe ungumlingiswa onothando futhi omkhathalele uBhekani ngoba ...
          •   Nguye owasondela eduze kukaBhekani emva kokuphoxeka ngosuku
              lomshado.√/
          •   Yize kunguye uBhekani owaba sephutheni ngesikhathi behlukana
              okokuqala naye kodwa wabuya wazozehlisa waxolisa kuBhekani.√/
          •   ULindiwe akazange alwisane noTholakele mhla efika kubo kaBhekani
              ezomlanda.√/
          •   Weza emshadweni yize uBhekani ayeshada nembangi yakhe.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                      (2)

                                           KANYE

ISIQESHANA F

3.12      Bangomakoti nomkhwenyana√/Bayizithandani.√                                     (1)

3.13      NguZenze nomzala wakhe.√/ Ngabangani bakaTholi ayedayisa nabo
          izidakamizwa.√                                                                 (1)

3.14      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • UTholakele uxabana noyise ngendaba yelobolo.√/
          • Uphoxekile ngoba umshado awubange usaba khona ngoba
              waphazanyiswa yisixakaxaka esasuka esontweni. √/
          • Abomthetho bangena esontweni babopha umakoti kwase kusuka
              omkhulu umsindo.√/
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                      (2)

3.15      OKUKODWA kwalokhu: Ukuveza ukuthi:
          • Kusethulela ukuthi wayethukile.√√/
          • Wayengakhululekile.√√/
          • Wayebambe umoya. √√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                      (2)

3.16     Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
         Abafundi bangazuza lokhu okulandelayo ngokufunda le noveli.
         •   Bangaqonda ukubaluleka kokulalela abazali uma bekuxwayisa ngomuntu
             othandana naye.√/
         •   Bangaqonda ukubaluleka kokulalela izeluleko zabangani bakho ukuze
             ugweme izinkinga, uBhekani wangena ezinkingeni ngoba akazithathanga
             izeluleko zikaSifiso.√/
         •   Bangaqonda ukuthi ubugebengu abubuyiseli ngalutho. OTholakele benza
             ubugebengu baphelela ejele. √/
         •   Kubalulekile ukuba umuntu umazi kangcono ngaphambi kokuthi ushade
             naye. UBhekani wayefuna ukushada noTholakele engalazi imuva lakhe,
             lokho kwamfaka kwezinkulu izinkinga. √
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                       (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     13                         DBE/2019
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

3.17      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Cha akuhambisani nosikompilo lwesizwe esimnyama ukulobola umfelokazi
          esazilile ngoba:
          • Abantu abamnyama bayabahlonipha kakhulu abafelokazi.√/
          • Ukushela umfelokazi kungaba wuphawu lokudelela umufi kanye
              nomndeni wakhe.√/
          • Kuyihlazo ukuthi insizwa idumele umfelokazi zibe ziziningi izintombi
              endaweni.√/
          • Abantu abamnyama bakholelwa kakhulu kubuntu, isenzo sokushela
              umfelokazi asinabo ubuntu ngoba insizwa eyenza lokho isuke
              ingakhombisi ukuzwelana naye kulesi simo asuke ebhekene naso√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                    (2)

3.18      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Imibono iyokwehluka.
          Yebo, kwakumele awakholwe ngoba:
          • Kwakusobala ukuthi anomkhuba phakathi ngoba nomama kaBhekani
              wayephupha amaphupho afanayo.√/
          • La maphupho ayefika ephindelela nomyalezo owodwa.√/
          • Amaphupho ayekubeka kucace bha lokho okwakufunwa ngubaba
              kaBhekani.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)

                                               NOMA

          Cha, kwakungamele awakholwe ngoba:
          • Wayengakholelwa emadlozini.√/
          • Wayengakholwa ukuthi abaphansi banamandla okulawula abantu
              abasadla anhlamvana.√/
          • Kwesinye isikhathi kwakungaba indlela yokukhombisa ukuthi yena
              usemdala useyakwazi ukuzithathela izinqumo.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                    (2)

3.19      Imibono iyokwehluka.
          Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          Abangahambisani nokubuyela kuBhekani bayothi:
          • Kumele akhohlwe uBhekani agxile enganeni yakhe ngoba baningi
              abasifazane abazikhulisela izingane bebodwa.√/
          • Kumele angabuyeli kuye ngoba usekhombisile ukuthi akathembekile
              kwezothando,    ngesikhathi     uLindiwe  ebuyela  kuye ezoxolisa
              akamtshelanga ukuthi usenenye intombi enguTholakele. √/
          • Lokhu kungathembeki kukaBhekani kwakungamfaka uLindiwe engozini
              yokulinyazwa uTholakele nabangani bakhe.√/
          • Ukuthandana nomuntu ongathembekile njengoBhekani kwakungamfaka
              enkingeni yokutheleleka ngegciwane lengculazi.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)

                                               NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     14                             DBE/2019
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

          Abahambisana nokubuyela kuBhekani bayothi:
          Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          • Kumele amxolele ngoba akekho umuntu ongenalo iphutha. √/
          • ULindiwe naye wake walenza iphutha lokungethembeki kuBhekani. √/
          • Kumele amxolele ngoba unguyise wengane yakhe. √/
          • Kumele acabangele ingane yakhe ukuze ikhule ihleli nabazali bayo
              bobabili. √/
          • Unina kaBhekani wayemkhonzile, wayezomphatha kahle. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                        (3)

                                                                AMAMAKI ESIQEPHU A:        35

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     15                           DBE/2019
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQEPHU B: UMDLALO
UMBUZO 4: ABABULALI BENYATHI – RM Mngadi
ISIQESHANA G
4.1       Uhlelo lokudonsa ngamapayipi amanzi umuzi nomuzi.√/ Uhlelo lwentuthuko
          emphakathini.√                                                                 (1)
4.2       UDlamini uyinduna yenkosi.√                                                    (1)
4.3       Wayepheka/Wayebheke izimbiza zakhe. √                                          (1)
4.4       Babungebuhle ngoba√:
          OKUKODWA kwalokhu okulandelayo:
          • UDlamini wayebona ukuthi uDuma akayihloniphi inkosi.√/
          • UDlamini ubona ukuthi uDuma usefuna ukuzenza inkosi.√/
          • UDlamini wayesola uDuma ngokungathathisi enkosini uma ebiza
              imihlangano.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                     (2)
4.5       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Wayengathathisi enkosini uma ezoba nemihlangano.√√/
          • Wayezibona engcono kunenkosi ngoba yena wayekhethwe ngabantu
             ukuba abe yikhansela. √√/
          • Wayengayibikeli inkosi ngezinhlelo zentuthuko ayefuna ukuziletha
             emphakathini. √√/
          • Wayeyibukela phansi inkosi ngoba wayeyibiza ngenkosana. √√                   (2)
4.6       'Hhayi khohlwa yilowo. Naye uzoyibona intuthuko maqede abone ngokunye' √       (1)
4.7       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           • UDuma yikhansela elingayihloniphi inkosi kanti usayitsheni yiphoyisa
              eliyihloniphayo inkosi √√/
           • Usayitsheni yiphoyisa elalizama ngawo wonke amandla ukudambisa
              udlame endaweni kanti uDuma waqala engumuntu olugqugquzelayo
              udlame endaweni. √√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                     (2)
4.8       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Ubukhona bukaMazongolo kwaletha uxolo/ukuthula endaweni√ ngoba:
          • Wakwazi ukuhlanganisa abantu ukuze kube nomhlangano woxolo.√/
          • Wahlanganisa uDuma nenkosi.√/
          • Wayengusihlalo kulo mhlangano woxolo ngoba abantu bonke
             babemhlonipha.√/
          • Wafunda incwadi eyayibhalwe yinkosi inxusa abantu ukuba babuyisane√          (3)
4.9       B√/Umuntu ongawushintshi umqondo.√                                             (1)
4.10      Uvuthondaba lulapho kunomhlangano wokuthelelana amanzi. Umphakathi
          wavumelana ngokuqeda udlame bese kuba khona uxolo.√√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                     (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     16                            DBE/2019
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

4.11      Inkosi yangalapho kwakhe khona umalume kaMbandlwa yayisebenzisana
          kahle nekhansela ngokuliyeka lizenzele umsebenzi ngaphandle kokubekelwa
          imibandela.√√                                                                   (2)
4.12      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • UDuma wayeselalela uMbandlwa kuyo yonke into engasazimisele
             ngokuthatha izeluleko zikaMaShezi unkosikazi wakhe.√/
          • UMaShezi wakhetha ukuphindela kubo ngenxa yokwesabela impilo
             yakhe futhi ezibona engasenazwi emzini wakhe.√/
          • UMaShezi wayesezenzela izinto/azithathele izinqumo ngaphandle
             kokukhulumisana nomyeni wakhe njengoba aya kokhuluma noMaNgema
             engamtshelanga uDuma. √                                                      (2)

                                           KANYE

ISIQESHANA H

4.13      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Indoda yesithathu ibona ukuthi kubalulekile ukuthi bonke abantu
             bayihloniphe inkosi.√/
          • Le ndoda isola noHulumeni ngokukhweza abafokazana phezu
             kwamakhosi.√/
          • Iveza ukukhathazeka kwayo ngokuboshwa kwenduna ehloniphekile
             ngenxa yezigcwaneki.√/
          • Iphakamisa ukuthi kubizwe uDuma komkhulu.√                                    (2)

4.14      Ubona ukuthi kuzofana nokuthi uzomphoqa noma uzomfunza okufanele
          akwenze.√√                                                                      (2)

4.15      Cha, awahambisani ngoba uDuma waphinde wawubiza umhlangano
          ngaphandle kokuthathisa enkosini waphinde wacela namaphoyisa ukuba abe
          khona ukugada abazosusa uthuthuva kulo mhlangano.√√                             (2)

4.16      OKUKODWA kwalokhu okulandelayo:
          • Ukweluleka inkosi ukuba ikwamukele ukuthi izinto azisafani nakuqala.√√/
          • Ukuxoxisana nabo ngamunye bezwe izinhlangothi zombili. √√/
          • Ukubahlanganisa baxoxisane ngenkinga yabo.√√/
          • Ukweluleka uDuma ukuba ahloniphe inkosi uShandu.√√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                      (2)

4.17      Yebo ukwazile - usebenzise amagama afana nalawa: OKUKODWA
          kwalokhu: (Isukume)√√, (aqondise enduneni, aze abheke ngakuyo)√√,
          (abuye abhekise enkosini)√√ ukuchaza izenzo zendoda yesithathu,
          (ambheke)√√ echaza isenzo sikaShandu, (asukume)√√ ukuchaza isenzo
          sikaDlamini, (akhombe ophakamisile)√√ ukuchaza isenzo sikaShandu,
          (Indoda ebikhulume kuqala iphakamise isandla.) ukuchaza futhi isenzo
          sendoda yesithathu.√√                                                           (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     17                         DBE/2019
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

4.18      Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo
          • Umfundi angakuqonda ukuthi intando yeningi ikhuthaza ukusebenzisana
              ngaso sonke isikhathi.√/
          • Ukwehlukana ngemibono akusho ukuthi kumele abantu balwe kepha
              kuyinto eyamukelekile okumele ikhuthazwe.√/
          • Kubalulekile ukuhlonipha amalungelo abo bonke abantu abanezikhundla
              emphakathini.√/
          • Umthethosisekelo wezwe usiyalela ukuba silihloniphe ilungelo lomuntu
              ngomuntu lokuphila ngokukhululeka ngaphandle kokuhlukunyezwa.√/
          • Izingxabano zixazululwa ngokuxoxisana.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                   (3)
4.19      Imibono iyokwehluka.
          Yebo ngiyagculiseka ngoba: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Kwakubalukile ukunqanda ukuchitheka kwegazi.√/
          • Ukubuyisana kwabaholi kwakhombisa ukuthi bawuthanda ngeqiniso
              umphakathi abawuholayo.√/
          • UDuma wayesezokwazi ukuletha intuthuko ngokukhululeka futhi
              bezosebenzisana kahle nenkosi.√/
          • UDuma wathembisa ukuthi usezoyihlonipha inkosi kanti naye uShandu
              wathi uDuma usekhululekile ukusebenza ngaphandle kwemibandela.√
                                               NOMA
          Cha angigculiseki ngoba: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Kwakufanele ukuba inkosi noDuma bangagcini ngokuxolelana bona nje
              kuphela kepha ngaphezu kwalokho kwakumele bahlele izindlela
              zokweluleka    nokukhalisa  abahlukunyezwe   udlame      emoyeni
              nangokwengqondo abasemphakathini.√/
          • Kwakumele uDuma aqale ahlawuliswe ngokungayihloniphi inkosi. √/
          • Kwakumele umphakathi waziswe ngeqhaza lamakhosikazi ekuletheni
              ukuthula okunguMaShezi noMaNgema. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                   (2)
                                                                                       [35]
UMBUZO 5: ICALI KALIBOLI – VM Mbhele
ISIQESHANA I
5.1       Mphemba. √                                                                   (1)
5.2       UZinhle indodakazi kaMbhele noSonto.√                                        (1)
5.3       USonto wathi uMthofi uthe kunabafana abajahayo, manje ubebheka ukuthi
          abangenanga yini kwaMbhele. √                                                (1)
5.4       Babungebuhle:
          OKUKODWA kwalokhu okulandelayo:
          • USonto akamnikanga uMthofi imali ayebathembise yona emva
              kokubulala kwabo unkosikazi kaMbhele uMaNtuli.√√/
          • USonto akazange amvakashele uMthofi ejele.√√/
          • UMthofi wayehlala emsabisa ngokumbulala uSonto uma eqhubeka
              nokungabakhokheli imali yabo.√√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                   (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     18                                DBE/2019
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

5.5       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Wayesenolwazi ngezigebengu ezazifika njalo emzini wakhe uma
             engekho.√/
          • Wayenolwazi        lokuthi uToronto noMthofi   ababulala uMaNtuli
             banobudlelwano obungaqondakali noSonto.√/
          • Wayesesabela impilo yakhe ebona sengathi uSonto uhlangene
             nezigebengu ukuze benze icebo lokumsoconga.√/
          • Ummeli uNtshangase wameluleka ngokuthi kube khona akwenzayo
             ukuvikela ifa lakhe.√                                                            (2)

5.6       'Ukuze ilunge le nto ake ngithinte abomthetho bazoyilungisa yonke le nto.'√         (1)
5.7       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           • UMaNsibande uyinkosikazi eyilunga lebandla elethembekile kanti uSonto
              uyisigebengu esembethe isikhumba semvu.√√/
           • UMaNsibande waboshelwa icala angalenzanga kanti uSonto waboshwa
              ngenxa yamacala amaningi awenza ehlangene nezigebengu
              ayesebenzisana nazo.√√/
           • Ngesikhathi umfundisi esesibhedlela uMaNsibande wayefisa ukuthi
              aphile ukuze akhiphe iqiniso elizomkhulula ejele kanti uSonto wayefisa
              ukuthi umfundisi ashone ukuze kungaveli ukuthi uyathinteka ekulimaleni
              kwakhe.√√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                          (2)
5.8       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Ubukhona bukaDlamini kwaba nomthelela omuhle √ ngoba:
          • UDlamini nguye owatshela uMbhele ukuthi kunezigebengu ezivakashela
             uSonto uma yena engekho emzini wakhe.√/
          • UMbhele waze wacasha emzini kaDlamini ukuze azibonele
             okwakwenzeka emzini wakhe uma yena engekho. √/
          • UMbhele waqala ukungamethembi uSonto waze washintsha nencwadi
             yakhe yefa.√                                                                     (3)

5.9       B√/Wakhala kakhulu.√                                                                (1)
5.10      Uvuthondaba lulapho uMthofi noToronto beficwa ngumseshi uNhleko emzini
          kaMbhele bezofuna uSonto oseshaye wachitha engasabakhokhelanga imali
          yabo. UMthofi ulikhipha lonke iqiniso ngokuthunywa nguSonto ukuba abulale
          uMaNtuli noMbhele.√√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                          (2)

5.11      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Inkulumo phakathi kukaZinhle nabazali bakhe ikhombisa ukuthi uyakwazi
              ukukhuluma noma yini nabazali bakhe ngaphandle kokwesaba.√√/
          • Uma ekhuluma ubuye afake amagama esiNgisi.√√/
          • Imizwa kanye nemibono yakhe akesabi ukuyiveza futhi unemibuzo
              eminingi.√√/
          • Uyabuza nangezinto ezithinta amafa emva kokushona kukayise.√√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                          (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     19                        DBE/2019
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

5.12      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • UToronto, uMthofi kanye noSonto babehlangene ngobugebengu, lokhu
              kwakwenza ukuthi ukuhlalisana phakathi kukaSonto noMbhele kungabi
              kuhle.√/
          • UToronto noMthofi babehlala ngokwesabisa umndeni kaMbhele.√/
          • UToronto noMthofi babulala uMbhele lokho kwawuhlakaza kwawuqeda
              umuzi kaMbhele.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                  (2)

                                           KANYE

ISIQESHANA J

5.13      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • UMbhele wazisa uSonto ukuthi kunemoto elokhu imlandelile njalo
              emgwaqeni angayiqondi.√/
          • Lokhu kwakumenza azizwe engaphephile.√/
          • Watshela uSonto ukuthi le moto emlandelayo iyammisa kanti yena
              wesabela ukuthi uma ema impilo yakhe ingase ibe sengozini.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                  (2)

5.14      Wayefuna ukuthi uMthofi noToronto bathole ithuba elihle lokumbulala
          njengokuhlela kwabo. √√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                  (2)

5.15      Yebo, ayahambisana ngoba kukhombisa ukuthi uMbhele sebembulele futhi
          wadutshulwa nguye uMthofi.√√                                                (2)

5.16      OKUKODWA kwalokhu okulandelayo:
          • Ukwakha uhlelo lokunikela kwabazalwane ebhange. √√/
          • Ukuba kube nesisefo esikhiywayo lapho kuzogcinwa khona imali
              esontweni. √√/
          • Ukuba kungavezwa ukuthi imali ihlala kubani. √√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                  (2)

5.17      Yebo ukwazile - Usebenzise la magama: (UMbhele usanda kuphuma
          elibangise edolobheni. USonto uhleli elawunji, ulokhu ejeqeza iwashi.
          Kukhale iselula yakhe. Ayiphendule.)√√ ukuchaza izenzo zikaSonto
          noMbhele, (Ephefumulela phezulu) ukuchaza indlela ayethuke ngayo
          uMbhele, (Ezithukisa) ukuchaza isimo nobuqili bukaSonto, (Ethukile)
          ukuchaza isimo sikaMbhele, (Avale ucingo amise imoto) ukuchaza isenzo
          sikaMbhele, (Emva kwesikhashana lukhale futhi ucingo lukaSonto
          aluphendule.)√√ ukuchaza okwenziwa nguSonto. (Ehleka) √√ ukuchaza
          isenzo sikaMthofi. √√                                                       (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                   Pheqa ikhasi

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     20                          DBE/2019
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

5.18      Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          • Ukuthanda kakhulu imali kungafaka umuntu enkingeni kuze
              kuphazamiseke nenhlalakahle yomndeni.√/
          • Umuntu othanda kakhulu imali akaneliswa futhi angabulala ngisho
              izihlobo zakhe ukuze azuze umnotho.√/
          • Abafundi bangathola ulwazi lokuthi ubugebengu abubuyiseli, umvuzo
              wobugebengu yijele.√/
          • Abafundi bangathola ulwazi ngokubaluleka kokuzakhela incwadi
              yokuvikela ifa ukuze abantu abathanda imali bengeke bayithole imali
              yakho.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                    (3)

5.19      Imibono iyokwehluka.
          Yebo ngiyagculiseka ngoba: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Kwakubalulekile ukuthi abenzi bobubi batholwe bese beyajeziswa.√/
          • Kwakumele uZinhle avikeleke ebungozini unina ayesemfake kubona.√/
          • Ubulungiswa benzeka esiphethweni sale ndaba.√/
          • Umfundi akasali nemibuzo eminingi engaphendulekanga.√/
          • Izigebengu ziyabanjwa, ziboshwe, okufakazela ukuthi ingalo yomthetho
              yinde.

                                               NOMA
          Cha angigculiseki ngoba: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Kwakufanele kuboshwe uMthofi noToronto kuphela ngoba uSonto
              akazange abulale muntu ngezandla zakhe.√/
          • Kwakubalulekile ukuthi indaba imveze uSonto ethola ukwelulekwa
              ngokwengqondo njengomuntu owayeselahlekelwe yikho konke
              ayenakho.√/
          • Ifa likaMbhele alimvezi ngokwenele uZinhle ehlomula okuthile kuyena
              okuzokwenza akwazi ukuqhubeka nempilo emva kokuboshwa kukanina.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                    (2)
                                                                                        [35]

UMBUZO 6: ISIKO NELUNGELO – N Zulu
ISIQESHANA K
6.1       Inkinga yokuthi uzoshada naye kanjani ngoba abathandani.√                     (1)
6.2       Umamezala kaThenjiwe√/umama kaDumisani√/inkosikazi kaZungu.√                  (1)
6.3       Usejele.√                                                                     (1)
6.4       Ubudlelwane phakathi kukaThenjiwe noDumisani babubuhle ekuqaleni
          komdlalo. UDumisani wayemesekela futhi ezwelana naye kulesi simo
          ayekusona sokushonelwa umyeni wakhe.√√                                        (2)
6.5       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • UThenjiwe naye wayelazi leli siko kodwa engalithandi ngoba ebona
             lizophambana nelungelo lakhe lokuzikhethela.√/
          • Abalixwayi isiko lokungenwa ngoba lisenziwa emizini endaweni.√/
          • Abantu abaningi kule ndawo abanjengoThabi nje bayalazi.√                    (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     21                        DBE/2019
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

6.6       'Ngigane phela, bazophuma bonke abantu osizini.'√                           (1)
6.7       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • UMaMbatha wenyukelwa umoya futhi uyaziphoqelela izinto ukuthi
              zenzeke ngendlela yakhe kanti uMaMkhize unomoya ophansi, uyakwazi
              ukwamukela imibono yabanye abantu ngaphambi kokuthi abeke
              owakhe.√√/
          • UMaMbatha akanalo uzwelo kanti uMaMkhize uyayizwela indodakazi
              yakhe kulolu sizi eyayibhekene nalo.√√/
          • UMaMbatha akamhloniphi umyeni wakhe, ungundlovukayiphikiswa kanti
              uMaMkhize umnika indawo yakhe uMondise njengenhloko yomuzi.√√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                  (2)
6.8       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Ubukhona bukaNondumiso kwaba nomthelela omubi√ ngoba:
          • Ubukhona bakhe bubhebhethekisa udweshu ngoba imibono yakhe ivuna
              udadewabo uThenjiwe.√/
          • Ukwenza kwakhe wayekubona uMaMbatha njengokugxambukela
              ezindabeni zakwaZungu.√/
          • Isenzo sakhe sokuvumela udadewabo ahlale kwakhe sasikhombisa
              ukuthi akalihloniphi isiko nabakwaZungu.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                  (3)
6.9       C√/Ngizobaleka√                                                             (1)

6.10      Uvuthondaba lutholakala lapho sekuphela khona ukushayisana phakathi
          kwemindeni, owakwaZungu nowakwaMondise. Ukuvuma kukaThenjiwe
          ukuthi uzoshada noDumisani kuqeda yonke ingxabano/ukushayisana
          kwemibono.√√                                                                (2)

6.11      OKUKODWA kwalokhu:
          • Ngesikhathi uThenjiwe ebalekile kwaZungu, waphindela kwaMondise,
              uMondise wambuyisela emzini base bephinda bexoxisana noZungu.√√/
          • Ngesikhathi uThenjiwe ezame ukubulala uDumisani, uMondise weluleka
              uThenjiwe ukuthi akavume isiko ukuze kungaveli amahlazo akhe.√√/
          • UZungu wanikeza umndeni kaThenjiwe isiqiniseko sokuthi angeke
              ahlupheke, uzohlala kahle.√√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                  (2)

6.12      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo
          • UGugu waba ngumuntu wokuqala ukweluleka uThenjiwe ukuthi
              angalivumi leli siko eliyinsambatheka.√/
          • Watshela uThenjiwe ukuthi uma evuma ukungenwa nguDumisani abantu
              bayothi nguye obulele uSikhumbuzo ngoba efuna ukungena umkakhe.√/
          • Izeluleko zikaGugu zenza ukuthi uThenjiwe abe nesibindi sokutshela
              abakwaZungu ukuthi akahambisani naleli siko ngoba wayazi ukuthi
              kunabantu abafana noGugu abamesekayo.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                  (2)

                                           KANYE

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                   Pheqa ikhasi

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     22                             DBE/2019
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQESHANA L

6.13      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • UZungu ubona sengathi amanye amasiko kumele abhekisiswe kahle.√/
          • Unombono wokuthi leli siko lokungenwa kumele lichazwe kahle ukuze
              bonke abantu balazi.√/
          • Uthi umsindo owenzeka emzini wakhe yiwona obaxabanisa namadlozi.√/
          • Ubona sengathi nabo banecala lokudala le ngxabano ekhona emzini
              wakhe.√/
          • Uyazisola uZungu. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                      (2)

6.14      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • UZungu wayebona sengathi amanye amasiko asedlulelwe isikhathi.√√/
          • UZungu wayefuna ukuhlala phansi noThenjiwe amchazele kahle ngaleli
              siko ukuze abone ubuhle balo.√√                                             (2)

6.15      Cha, awahambisani ngoba akuyona indlela eyamukelekile le yokukhuluma
          nomuntu oshade naye noma ngabe anivumelani ngemibono.√√                         (2)

6.16      OKUKODWA kwalokhu okulandelayo:
          • Ukumfundisa ngaleli siko ukuze kuthi uma kufika isikhathi esinjengalesi
              angadideki. √√/
          • Ukwejwayela ukuxoxa izindaba ezifana nalezi ukuze azejwayele, azi
              ngazo engakagani. √√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                      (2)

6.17      Izimpendulo ziyokwehluka.
          Abaphikayo bayothi:
          Cha akakwazanga – Kunye kuphela lapho esikhombise khona isenzo
          somlingiswa onguMaMbatha.( Athi ukuhleka) √√

                                               NOMA

          Abavumayo bayothi:
          Yebo-Ukwazile isethulo sisivezela okwenzekayo okungukuthi uZungu
          noMaMbatha bayaxoxa. Aphinde futhi asivezele ukuhleka kukaMaMbatha.             (2)

6.18      Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          • Angakuqonda ukuthi bonke abantu banamalungelo alinganayo ngaphansi
              kwentando yeningi.√/
          • Intando yeningi ayikuvumi ukuphoqwa kwabantu ukuthi benze izinto
              abangazithandi noma abangahambisani nazo. √/
          • Abafundi bangathola ulwazi lokuthi kubalulekile ukuthi abantu besifazane
              bawalwele la malungelo abo abawanikwa umthethosisekelo wezwe.√/
          • Abafundi bangathola ulwazi ngokubaluleka kokuxoxisana ukuze
              kuvunyelwane ngento eyodwa ezokwanelisa bonke abathintekayo kuleyo
              nkinga esuke ikhona.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.)                                        (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiZulu FAL P1 May June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p1-may-june-2019-memo/8ee90e0f-99b5-47bf-a2e1-5dfb5a4cc3aa) — isiZulu FAL · Memo · 2019 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 May June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-may-june-2019-memo/0ceaa1a9-d7cf-4969-99a7-041dca94215f) — isiZulu FAL · Memo · 2019 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2019-memo/6adb8848-a917-4842-b4a9-a038a50df61f) — isiZulu FAL · Memo · 2019 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isizulu/b82d1606-93a0-4a9a-b443-3b83d1fafdcd) — isiZulu FAL · Memo · 2024 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2023-mg/b1de68f2-933d-4609-a39f-8f8c2888dbde) — isiZulu FAL · Memo · 2023 · isiZulu
- [Isizulu FAL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2018-memo/9337634d-a6a9-46ab-83f1-7c1720a0fcbc) — isiZulu FAL · Memo · 2018 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu FAL

- [Gr 12 IsiZulu FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-fal-atp-2023-24/2e221b22-767a-49bf-870c-b3cf4e8bcddd) — ATP
- [IsiZulu FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p1-may-june-2025/6598b8ea-2286-41e6-bda0-ba108f48a7c8) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2025/e74bf407-208d-4b38-936f-6df41038a405) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-may-june-2025/f453b3ee-13b1-4e17-b5f2-d9bbf9854dd7) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isizulu/5a92e0e0-1710-47ec-8ad7-1decba33c7dd) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-isizulu/9810adca-cef4-427d-bbf6-c6f4b97785b8) — QP · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
