# isiZulu FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo

> Grade 12 isiZulu FAL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2023, 29 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2023-mg/b1de68f2-933d-4609-a39f-8f8c2888dbde
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiZulu FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 29

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-fal) › [isiZulu FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2023-mg/b1de68f2-933d-4609-a39f-8f8c2888dbde)

## About this document

Isizulu Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · isizulu. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2023/66c97a62-cb1d-4a14-8afa-720ee167d3fc) — QP · 2023 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                       GRAAD 12

             SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
         NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                ISIZULU ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA (FAL)

                                 IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                              2023

                          UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA

                                                                   AMAMAKI: 70

                 Lo mhlahlandlela wokumaka unamakhasi angama-29.

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                   Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      2                      DBE/2023
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA:

   Ohlolwayo akufanele aphendule imibuzo engaphezulu kowodwa ngohlobo
    olufanayo lombhalo.
   Uma umfundi enikeze izimpendulo ezimbili, maka eyokuqala bese ungayinaki
    elandelayo.
   Uma izinombolo zezimpendulo zingahleliwe ngendlela efanele, maka
    ngokwememo.
   Uma iphutha lesipelingi liphazamisa umqondo, ayingamukelwa leyo mpendulo.
    Uma lingawuphazamisi umqondo, ayamukelwe impendulo.
   Uma ohlolwayo engabasebenzisi onokucaphuna lapho kuthiwe akacaphune
    khona, ungamjezisi ngalokho.
   Emibuzweni     evulekile,   akunganikwa  mamaki     ngoYEBO/CHA    noma
    NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kanjalo futhi akukho mamaki okumele anikezwe
    ngoYIQINISO/AKULONA IQINISO noma UMBONO/IQINISO. Kumele kugxilwe
    kulokhu okwesekelwa ngakho impendulo.

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      3                             DBE/2023
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQEPHU A: INOVELI

UMBUZO 1: ITHEMBA LAMI – LF Mathenjwa

ISIQESHANA A

1.1      KwaHlazakazi√/Esigodini sakwaHlazakazi.√                                        (1)

1.2      Wayefuna ukugculisa/ukwenelisa umama wakhe.√                                    (1)

1.3      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Wayecula iculo losizi. √/
          Wayebhekise ikhanda phansi. √/
          Wayebalisa ngesoka lakhe.√                                                    (2)

1.4      OKUBILI kokulandelaye:
          Kodwa Sandanezwe ubekwa yini lapha? √/
          Ungaze ungibuze ukuthi ngifelwe yizwe nje uphumaphi? √/
          Wanyamalalisa okomphefumulo, awusabhali, awusathini, kwenzenjani,
            wahlekisa ngami ezweni ngenzeni? √                                           (2)

1.5      Nebala ukusa kwaziwa nguye … √√                                                 (2)

1.6      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Wahaya ingoma enamagama ahlabayo/ ayiziswana ewabhekise
            kuSandanezwe. √/
          UZabalaza wabingelela uSandanezwe, wambuza ukuthi wakhonkobala
            nje sengathi inkonyane ingancelile. √/
          Waphinda wamtshela ukuthi uyakufihla ukugula kwakhe. √/
          Wathukuthela uSandanezwe kodwa ingekho into ayengayenza ngoba
            uZabalaza wayehamba neviyo lezinsizwa zangakubo.√                            (2)

1.7      Sabona ukuthi wayesencishelwe yigazi yingakho ayesezacile nje. √√/
         Uhamba nendoda emfushane. √√/
         Kunedimoni elimkhwelele nabamphonsayo. √√                                       (2)

1.8      1.8.1       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
                     Yenzeka emakhaya.
                      Abantu basakha amanzi emfuleni.√/
                      Izinsizwa zicutha ngasemthonjeni uma zifuna ukweshela
                         izintombi. √/
                      Kusekhona amaqhikiza njengoNomgedla. √/
                      Izinsizwa zisashayana ngemishiza. √
                     (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                             (2)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      4                          DBE/2023
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

         1.8.2       Isimo senhlalo.
                     Abayothi sihle:
                       Omakhelwane bahlalisene kahle bayasizana uma kuvela
                         izinkinga njengoba uSiwela abahambisa ngemoto
                         oSandanezwe kwaCeza.√/
                       Abantu bayakwazi ukwethembela ezihlotsheni zabo uma
                         benenkinga njengoba uSandanezwe ayethembele kuZondiwe.
                         √/
                       Umnumzane uzijezisa kanzima izigilamkhuba ezidunga
                         ukuthula endaweni.√

                     Abayothi sibi:
                      Abantu sebephila ngokwesaba ngenxa yokuthi sekukhona izifo
                         ezingalapheki.√/
                      Sekukhona izinyanga ezingathembekile ezelapha ngezitho
                         zabantu. √/
                      Abanye abantu sebaphelelwa unembeza nobuntu ngoba
                         sebekwazi ukuhlekisa ngokugula komunye umuntu.√
                     (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                          (2)

1.9             USandanezwe wayekholelwa ukuthi odokotela siyabadida lesi sifo
                 esasimphethe, ngakho-ke ukuhlala esibhedlela kwakungeke kumsize
                 ngalutho.√
                UZondiwe wayekholelwa kodokotela, nokunguyena owameluleka ukuthi
                 aye esibhedlela.√                                                    (2)

1.10     Indikimba – Ingculazi.√/Izifo.√
         Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
              Incwadi ikhuluma ngesifo esingalapheki, ingculazi. √/
              USandanezwe wahamba odokotela, izinyanga nabathandazi ezama
               ukuthola usizo.√/
              Bonke abantu ayebahamba behluleka ukunqoba isifo esasimphethe.√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                      (2)

                                           KANYE

ISIQESHANA B

1.11     Insizwa yakwaNtshingila.√                                                    (1)

1.12     Babezomtholela isitho sangasese somuntu wesifazane.√                         (1)

1.13     Isisu somhambi asingakanani [baba], singangenso yenyoni!√                    (1)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      5                            DBE/2023
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

1.14     USebenzile.√
         Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
            Wamtshela ukuthi akalinde njengoba naye elinde isoka lakhe
             uKhumbulani.√/
            Wathi angayithembi kakhulu le ndaba ngoba wayizwa ngembangi
             kaSandanezwe. √/
             Wamtshela ukuthi uma eqoma uZabalaza uyobe uzehlise isithunzi
             endaweni yangakubo.√                                                       (3)

1.15     Abathi isenzo esibi bayothi ...
         Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
             Lesi senzo sikhombisa ukungathembeki ngoba uNomgedla kwakumele
              abe yisibonelo esihle kuwo wonke amantombazane ayengaphansi
              kwesandla sakhe. √√/
             Umuntu ongumholi akumele athathe uhlangothi oluthize, kodwa kumele
              asebenze ngeqiniso. √√

         Abathi isenzo esihle bayothi ...
         Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
             Lesi senzo sihle ngoba uNomgedla wayebazisa ubuhlobo njengoba
              uZabalaza kwabe kungukanina wakhe. √√/
             UNomgedla      wayekholelwa    wukuthi  uZabalaza  wayemthanda
              ngokweqiniso uNokulindela. √√/
             Kungenzeka ukuthi naye uNomgedla wayemthanda uNokulindela
              emthandela uZabalaza. √√/
             Kungenzeka ukuthi ukudlisa intombi kwabe kungumkhuba ojwayelekile
              endaweni. √√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                        (2)

1.16     Kungumqondo omubi.
         Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
            Kungaba nzima ukuthi isiguli sibuye siphindele esibhedlela uma
             sesixinwe ukugula. √/
            Ukufa kuyabhebhetheka ngesikhathi isiguli sisahambile. √/
            Kungenzeka ukuthi isiguli siphethwe isifo esingadanjiswa yimithi
             yodokotela kuphela.√/
            Kungenzeka ukuthi isiguli siphethwe ukufa okuthathelanayo, bese
             sibhebhetheka isifo. √/
            Isiguli singangena ezindlekweni sikhokhela izinyanga nabathandazi
             ekubeni esevele ekhokhile esibhedlela.√

         Kungumqondo omuhle.
         Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
             Isiguli sinelungelo lokuzikhethela ukuthi sifuna ukwelashwa kuphi. √/
             Kungenzeka ukuthi uma isiguli singagculisekile ngendlela esilashwa
              ngayo bese siyaphuma esibhedlela. √/
             Singahamba isiguli uma sithola ukuhlukumezeka esibhedlela. √/
             Kungenzeka isiguli seqe esibhedlela uma singabuboni ubungcono. √
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.)                                       (2)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      6                          DBE/2023
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

1.17     Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
             Bangafunda ukuthi kubalulekile ukuthi umuntu aziphathe kahle
              angahambi elala nje, njengoba kwenza uSandanezwe.√/
             Bangathola nangobungozi bokweqa esibhedlela.√/
             Bangathola nokwazi ukuthi ziningi izinyanga nabathandazi bamanga.√/
             Kuyingozi ukusebenzisa umuthi wentando.√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                      (2)

1.18     Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
            UMaNgiba wayengaphandle ngesikhathi kwenzeka le ngozi ngakho-ke
             wakwazi ukubona konke okwakwenzeka. √/
            UMaNgiba nguye owayebaxoxela ukusuka nokuhlala ukuthi ingozi
             yenzeke kanjani. √/
            Wabaxoxela ukuthi ibhasi elalivela edolobheni lafike lama lagamanxa
             kulayini wesitimela. √/
            Wachaza ukuthi isitimela sakhala sawuqanduqandu sizama ukuxwayisa
             umshayeli webhasi, ukuthi ayisuse kulayini kodwa lutho ukusuka
             ibhasi. √/
            Wathi isitimela safike salishaya salinqamula kabili ibhasi.√             (3)
                                                                                      [35]

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      7                          DBE/2023
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

UMBUZO 2: KUSINDA KWEHLELA ENDODENI – SJ Mchunu

ISIQESHANA C

2.1      Ehositela√                                                                   (1)

2.2      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
             Babefuna ukukwazi ukufunda nokubhala. √/
             Babefuna ukungahlupheki njengobaba babo.√/
             Abanye babefuna ukuqhubeka nemfundo baze bathole amajazi
              aseNyuvesi. √/
             Ukufunda kwakuzokwenza ukuthi kube lula ukuxhumana nabelungu
              abaphethe. √/
             Abanye babefuna ukuzibeka ethubeni lokukhushulelwa ezikhundleni
              eziphezulu.√                                                            (1)

2.3      Izinsizwa zazidla√
         Zixoxe nezinsizwa zangakubo√                                                 (2)

2.4      Uthe kukhokhwa nini? √
         Kukhokhwa kanjani? √                                                         (2)

2.5      Kwayijabulisa le nsizwa lokhu ekuzwayo ngoba yayesaba ukuthi akuzuvela
         muntu bese ingabe isakwazi ukufeza iphupho layo lokuba ngelinye Ilanga …
         √√                                                                           (2)

2.6      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
             UNdabazabantu wabuza ukuthi bangobani bonke laba bantu
              ababegcwele ehhovisi lakhe. Bazisho bonke ukuthi bangobani. √/
             UNdabazabantu wafunda uhlu lwabantu ababhalwe nguNtombela.
              Akuvelanga igama lenkosikazi yasedolobheni, yonke imali yanikwa
              unkosikazi wasemakhaya. √/
             Unkosikazi wasedolobheni wakhala ngokuthi nguye owangcwaba
              indoda, uNdabazabantu wathi yinto okumele bayixoxe bewumndeni
              leyo. √/
             Kwathi kuphunywa nje efemini, umama lo wasedolobheni, wacela
              kunkosikazi omdala ukuba abuyise imali angcwaba ngayo uNtombela.
              √/
             Ekugcineni unkosikazi wasemakhaya wathi uzoyibuyisa imali uma
              unkosikazi wasedolobheni engaletha isidumbu sendoda yakhe
              ayoyingcwaba ekhaya le eXobho. √
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                      (2)

2.7.     Wayesebenza emajalidini abeLungu. √√                                         (2)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      8                             DBE/2023
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

2.8      2.8.1       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
                         Le ndaba yenzeka ezindaweni eziningi ezahlukahlukene,
                          ezinye izigameko zenzeka eMsinga kanye naseMdlovana
                          okuyizindawo zasemakhaya. √/
                         Zikhona futhi nezigameko ezenzeka ehositela lapho
                          kwakuhlala khona uManyoba ngesikhathi esebenza eGoli. √/
                         UManyoba noMaNdlovu bagcina sebehlala emadolobheni
                          amakhulu     ngokwehlukana     ngesikhathi    bethathwe
                          amadodana abo. √
                     (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                             (2)

         2.8.2       Isimo senhlalo.
                     Abayothi sihle:
                     Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
                         Abantu babesizana ngoba uManyoba wasizwa yizinsizwa
                          zangakubo ngesikhathi esuka eMsinga eyofuna umsebenzi
                          eGoli. √/
                         Omakhelwane bathembekile ngoba umuzi kaManyoba
                          wawugadwe ngomakhelwane bakhe ngesikhathi yena
                          nonkosikazi wakhe bethathwe amadodana abo. √/
                         Ngesikhathi uManyoba eseGoli kwakukhona amathuba
                          okuthi umuntu azithuthukise ngokwemfundo yize esekhulile.
                          √
                     (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)

                     Abayothi sibi:
                         Abantu        ababesebenza         behlala     emapulazini
                          babehlukunyezwa      ngabanikazi    bamapulazi    njengoba
                          babengavunyelwa ukufuya nokufunda futhi behola nemali
                          encane. √/
                         Kwakunezimpi zemibango          ezazenza ukuthi abantu
                          balahlekelwe izimpilo zabo njengoba kwakulwa aBathembu
                          naMachunu. √/
                         Kwakunobugebengu obuningi ezindaweni zasemadolobheni
                          amakhulu afana naseGoli njengoba uManyoba wake
                          wahlaselwa yizigebengu. √/
                         Izingane zazingenayo impatho kubazali bazo, sithola
                          izingane    zikaManyoba      zibahlukumeza    benomkakhe
                          ngesikhathi sebekhulile bengasakwazi ukuzondla. √
                     (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                             (2)

2.9             UManyoba wayethembekile ngoba akazange abe nomakhwapheni
                 ngesikhathi ehlala eGoli.√
                UNtombela wayengathembekile ngoba wafike washada nomunye
                 unkosikazi eGoli ngaphandle kokwazisa unkosikazi wakhe
                 wasemakhaya eXobho, kanti nenkosikazi yakhe yasedolobheni
                 yayingenalo ulwazi lokuthi ushadile.√                                   (2)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      9                       DBE/2023
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

2.10     Ukubekezela.√/ ukungalilahli ithemba.√
         Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
              UManyoba wasebenza kanzima ukuze afeze wonke amaphupho
               akhe. √/
              Ngenxa yokubekezela wakwazi ukulobola, ukushada, ukwakha umuzi
               kanye nokufundisa amadodana akhe. √/
              Kwathi noma esebhekene nobunzima ngesikhathi ehlala kwandodana
               yakhe, wangalilahla ithemba wagcina ekwazile ukushintsha isimo
               ayebhekene naso. √
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                   (2)

                                                KANYE

ISIQESHANA D

2.11     Ubaba wakwakhe. √/ uManyoba. √                                            (1)

2.12     Wamncisha ukudla.√                                                        (1)

2.13     … akabuzanga elangeni √                                                   (1)

2.14     UMfundisi uZakwe√
         Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
              Wabeluleka ngokuthi bangaduki nezwe, yena wayebona ukuthi
               mabaye kwaSizabantu kwaMaphumulo ngoba khona akucwaswa
               muntu, kuthathwa noma yimuphi umuntu ohluphekile. √/
              Wabathatha wayobalalisa emzini wakhe, wabanika nokudla
               komphefumulo. √/
              Ngakusasa uManyoba nonkosikazi wakhe bazizwa sebeqine idolo
               ngenxa yomkhuleko kanye nezeluleko zikaMfundisi Zakwe, lokhu
               kwabenza ukuba babe nesibindi sokubuyela emzini wabo
               bayobhekana nezinkinga zabo. √
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                   (3)

2.15     Abathi isenzo esibi bayothi ...
         Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
              Sikhombisa ukuthi uFanyana wayeyisiyoyoyo sendoda elawulwa
               ngumfazi. √√/
              Wayekhombisa ukuthi akanabo ubuntu, akekho umuntu okufanele
               aphathwe kabi ngale ndlela bona ababephethe ngayo uMaNdlovu. √√

         Abathi isenzo esihle bayothi ...
         Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
              Sikhombisa ukuthi uFanyana wayemthanda kakhulu unkosikazi
               kunomama wakhe. √√/
              Wayezama ukusekela unkosikazi ukuze bangasali bexabana uma
               umama wakhe esehambile. √√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                   (2)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     10                             DBE/2023
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

2.16     Kungumqondo ongemuhle.
         Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
             Umshado      usuke     uhlanganiswe     nguNkulunkulu      ngakho-ke
              akubusisekile ukuthi abantu abashadile bahlukaniswe umuntu. √/
             Kuyabahlukumeza       abantu   abadala    ukuqala    impilo   entsha
              abangayijwayele. √/
             Uma abantu sebebadala basuke sebefana nezingane benezinto
              abajwayele ukuzenza ndawonye, ngakho-ke ukubahlukanisa
              kungabafakela ingcindezi. √

         Kungumqondo omuhle.
         Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
              Kungenzeka ukuthi babebuka iphuzu lokuthi uma bebabili abazali
               bangaba yizindleko kulabo abazobathatha. √/
              Kungenzeka ukuthi indlu yincane, yayingeke ikwazi ukubathatha
               bobabili. √/
              Kungenzeka ukuthi babezosuke bafune ukushaya umthetho emzini
               wendodana. √
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                         (2)

2.17     Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
              Abafundi bangafunda ngokubaluleka kokubekezela kanye
               nokusebenza kanzima njengoba uManyoba waya eGoli ukuyosebenza
               wafike wafunda. √/
              Impumelelo kaManyoba ingabafundisa ukuthi noma yimuphi umuntu
               angaphumelela inqobo nje uma ezosebenza kanzima angalilahli
               ithemba. √/
              Bangafunda ukuthi kubalulekile ukuthi umuntu noma angaphumelela
               kanjani angakhohlwa imuva lakhe kanye nalabo abamsizile. √/
              Le noveli yenza ukuthi abafundi babone ukuthi imfundo ayikhulelwa. √/
              Kubalulekile ukuthi indoda yethembeke kumkayo, kungenzeki inkinga
               eyenzeka sekushone uNtombela. √
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                         (2)

2.18     Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
              UMaNene wayevumela indodakazi yakhe ukuthi ihambe ebusuku. √/
              UThembalihle wayebuye ahambe ekhaya aze abuye entathakusa
               engaziwa ukuthi uhleli kuphi nobani. √/
              Kwathi lapho uFanyana ethethisa umkakhe ngokuvumela ingane yabo
               ukuthi ihambe ebusuku, uMaNene waphendula ngokuthi ingane
               yentombazane ngeke ihlale ingahambi nontanga, uma ihlala ekhaya
               ngeke imthole umaqondana. √/
              UThembalihle waze wavinjezelwa yisoka lakhe ngesikhathi
               selimhambisa ekhaya ebusuku. √/
              UThembalihle wagcina ebonile ukuthi umama wakhe akanayo
               imfundiso. √
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                         (3)
                                                                                         [35]

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     11                               DBE/2023
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

UMBUZO 3: UMSHADO – N Zulu

ISIQESHANA E

3.1      Insizwa uma ike yaqonywa umfelokazi, ayibe isaphunyula.√                          (1)

3.2      Yingoba base bevele bethandana √/ uBhekani wayemthanda kakhulu
         uTholakele.√                                                                      (1)

3.3      UTholakele ushonelwe yindoda kanti uBhekani ufuna umakoti. √√                     (2)

3.4             Kanti Sifiso uhlala kuphi wena? √/
                Yonke into engiyenzayo uyayazi? √/                                        (2)

3.5      Sengedlula kulezo zinto Sifiso.√√                                                 (2)

3.6      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
             UTholakele wafika kubokaBhekani ehamba ngemoto eyayishayelwa
              nguPamella. √/
             Wangqongqoza emnyango wendlu kaBhekani, uBhekani waphuma
              endlini wavala ngokushesha ngoba wayengafuni ukuthi uTholakele
              abone ukuthi kwakukhona uLindiwe endlini. √/
             UTholakele wayefuna ukuthi bangene endlini ukuze baxoxe kahle
              benoBhekani. √/
             UTholakele noBhekani bagcina sebephululana badudulana kwaze
              kwavuleka isicabha. √/
             Ngesikhathi kuvuleka isicabha uTholakele noLindiwe babonana,
              uTholakele wangena ngaphakathi endlini. √/
             UTholakele watshela uLindiwe ukuthi uzolanda uBhekani, uzomthatha
              aze abuye ngakusasa. √/
             UBhekani wahamba noTholakele washiya uLindiwe yedwa endlini. √
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                         (2)

3.7             Wafika kaningi kuBhekani ngephupho exosha/evimba owesifazane
                 wezingubo ezimnyama ukuba angangeni esangweni lomuzi wakhe. √√/
                Wayefika ngephupho ebambe uLindiwe ngesandla. √√/
                Waphupha exosha intokazi egqoke izingubo ezimnyama ngomkhonto.
                 √√/
                Waphupha engenisa abantu esangweni kanti sekungena intokazi
                 egqoke izingubo ezimnyama wavala isango. √√/                              (2)

3.8      3.8.1       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
                         Indawo yasedolobheni ngoba kutholakala nemijondolo
                          yaseNyawushane. √/
                         Izithuthi zomphakathi zitholakala kalula. √/
                         Izidakamizwa ziningi futhi baningi nabantu abazisebenzisayo.
                          √/
                     (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                             (2)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     12                         DBE/2023
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

         3.8.2       Isimo senhlalo.
                     Abayothi sihle
                          Abanye abantu baseNyawushane babebubona ububi
                           bokusebenzisa izidakamizwa bese bemtshela umama
                           kaBhekani ngentombazane eyayizoba ngumakoti wakwakhe
                           eyayizidla. √/
                          Omakhelwane babesiza uma bebona ukuthi umakhelwane
                           wabo usenkingeni njengoba balamula ngesikhathi
                           uBhatomu elwa noBhekani. √/
                          Abanye abantu kule ndawo babelazisa isiko kanye
                           nosikompilo lwabantu abamnyama njengoba umalume
                           kaBhekani wakubona kungumqondo ongaphusile ukuthi
                           uBhekani aganwe ngumfelokazi. √
                     (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)

                     Abayothi sibi:
                          Kwakunobugebengu kule ndawo lokhu kwakwenza ukuthi
                           abantu bangakhululeki uma behamba ebusuku. √/
                          Kunabantu ababeziphilisa ngokudayisa izidakamizwa
                           okwakungenzeka ukuthi lezi zidakamizwa babezidayisela
                           nezingane ezisencane. √/
                          Abantu babezithanda izindaba zabantu. √
                     (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                       (2)

3.9             UZenze wayeziphilisa ngobugebengu bokudayisa izidakamizwa,
                 ukusebenza ngemali yomgunyathi kanye nokuqola abantu. √
                USifiso wayeziphilisa ngokusebenza umsebenzi ohloniphekile
                 wobuthisha.√                                                        (2)

3.10     Izimpendulo ziyokwehluka:
         Abanye bayothi ubugebengu √ ngoba
         Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
              UPamella, uZenze kanye noTholakele babehlangene ngobugebengu
               bokudayisa izidakamizwa, ukuba nemali yomgunyathi kanye nokuqola
               uBhekani. √/
              UTholakele wayenza sengathi uyamthanda uBhekani kanti uhlose
               ukumqola imali yakhe. √

         Abanye bayothi uthando/inkanuko√ ngoba
              UBhekani waxwayiswa abantu abaningi ngoTholakele futhi naye
               wazibonela ubuthakathaka bakhe. √/
              Waqhubeka nokumlobola ezeseka ngokuthi umthanda kakhulu
               uTholakele. √
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                     (2)

                                           KANYE

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     13                        DBE/2023
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQESHANA F

3.11     UZenze.√                                                                   (1)

3.12     Wayehamba ngemoto ebomvu.√                                                 (1)

3.13     Usephunyukile emlonyeni wengwenya.√/Ukuhleka yedwa.√                       (1)

3.14     Umama wakhe√
         Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Wamxwayisa ngokuthi uTholakele udla izidakamizwa, uphuza
            utshwala.√/
          UTholakele ubuye azidayise izidakamizwa. √/
          Wabuye wamtshela ukuthi umphethe ngomanda ngaphakathi. √

         Umalume wakhe√
         Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Wamxwayisa ngokuthi akakwazi ukushada umuntu angamazi ukuthi
            owakuphi, uzalwa abazali abanjani. √/
          Wayefuna ukwazi ukuthi ufunde kangakanani njengoba yena uBhekani
            enguthisha ngoba kwakungafanele athathe umuntu ongafundile. √/
          Akakwazi ukuthi angathandana nomuntu ongumfelokazi osazilile. √

         USifiso √
         Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
               Wamxwayisa ngokuthi uzoba nesinyama uma ethandana nomfelokazi
                osazilile. √/
               Wathi ngeke aphinde aganwe ngoba insizwa ayibe isaphunyula uma
                ike yathandana nomfelokazi. √/
               Wamxwayisa ngokuthi abafowabo bendoda kaTholakele eseyashona
                babemfuna phansi phezulu uTholakele ngakho-ke ukuzisondeza kuye
                kwakuyomfaka enkingeni. √/
               Waphinde wamxwayisa ngendaba kaBhatomu owayefuna ukungena
                uTholakele ngenkani. √/
               Wathi amhlolisise kahle ngaphambi kokuthi amshelele umshado. √
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                    (3)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     14                         DBE/2023
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

3.15     Abathi isenzo esingamukelekile bayothi ...
         Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
              Leli siko lokungenwa lisebenza uma kunokuvumelana nhlangothi
               zombili kodwa kuze kube manje basaphoqwa abesifazane ukuba
               balamukele. √√/
              Alisoze lasebenza uma umuntu wesifazane ephoqwa ngento
               angayithandi bese egcina elizonda. √√/
              Kubi kakhulu uma lokhu sekuzokwenzeka esikhathini samanje lapho
               bonke abantu sebenamalungelo alinganayo. √√

         Abathi isenzo esamukelekile bayothi ...
         Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
              Kwakuyisiko elihle lakudala elalaziwa ngabantu bonke. √√/
              Lalisiza ukuthi izingane zomufi zingabi izintandane. √√/
              Lalenza unkosikazi abe nesithunzi ngenxa yokuba khona kukababa
               ozobheka izindaba zasekhaya. √√/
              Owesifazane wayengalambi, naye wayethola ukondliwa. √√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                     (2)

3.16     Kungumqondo ongemuhle.
         Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
             Yonke ingane inelungelo lokuhlala nabazali bayo bobabili. √/
             Kuyisibopho sabazali ukunakekela ingane bendawonye ngoba isuke
              ingazicelelanga ukuza emhlabeni. √/
             Umuntu ongumzali kusuke kulindeleke ukuba enze noma yini ukuvikela
              kanye nokunakekela ingane yakhe, lo msebenzi wenzeka kahle uma
              umzali ezohlale eseduzane nengane yakhe ngaso sonke isikhathi. √

         Kungumqondo omuhle.
         Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
              Kungenzeka ukuthi lo anengane naye babengenazo izinhloso
               zokushada. √/
              Kungenzeka ukuthi kukhona omunye umuntu amthanda kakhulu afisa
               ukushada naye. √/
              Kungenzeka ukuthi abasathandani. √/
              Kungenzeka ukuthi wayebona ukuthi umama wengane akanayo
               impatho. √
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                  (2)

3.17     Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
              Abafundi bangafunda ngokubaluleka kokuthi umuntu umazi kahle
               ngaphambi kokuba umlobole. √/
              Ngokufunda le noveli abafundi bazokwazi ukuhlukanisa phakathi
               kothando kanye nenkanuko. √/
              Emva kokufunda le noveli bazobona ukuthi kubalulekile ukulalela
               imibono yabazali kanye nabangani uma uzothatha isinqumo
               esibalulekile empilweni. √/
              Abafundi bazobona ukuthi ubugebengu abubuyiseli. √
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                  (2)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     15                             DBE/2023
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

3.18         Ingane yomfana ivamise ukufundiswa nguyise izinto eziphathelene
              namasiko kanye nosikompilo. UBhekani wayengazi lutho ngendaba
              yesiko ngenxa yokuthi wayekhuliswa ngumama wakhe yedwa.
              Ezinye izinkinga zasekhaya zidinga umuntu omdala wesilisa.
              Izinkinga ezifana nokuhlelela ukuyolobola, ukushisa impepho
              kushwelezwe kwabaphansi kanye nokwenza imicimbi yesintu. √/
             Umama kaBhekani waze wacela usizo lukamalume kaBhekani ngoba
              ebona ukuthi kuyamsinda ukukhuluma izinkinga ababebhekene nazo
              ekhaya eyedwa. √/
             Umama kaBhekani noma wayenaso isibindi sokukhuluma nendodana
              yakhe kodwa yayikhombisa ukungamlaleli ngoba ezinye izingane
              zabafana zikuthola kunzima ukulalela abesifazane uma sezikhulile. √

         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                      (3)
                                                                                         [35]

                                                                AMAMAKI ESIQEPHU A:      35

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     16                          DBE/2023
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQEPHU B: UMDLALO

UMBUZO 4: ABABULALI BENYATHI – RM Mngadi

ISIQESHANA G

4.1      Ikhansela lasendaweni.√                                                      (1)

4.2      Kukhona abantu abasebemkhulekela uDuma sebebona inkosi njengento
         engathi shu.√√                                                               (2)

4.3      Abanye bazonda uDuma egameni lokuthi usethathe isikhundla sami
         engasinikwa uMvelinqangi kanye nobabamkhulu.√√                               (2)

4.4      Ngesikhathi uMaNgema embonisa ngendaba yokuthi enze uxolo noDuma
         wenza lokho okwakushiwo uMaNgema. √√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                      (2)

4.5      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
             UShandu kanye nobaba wakhe banquma ukuba abe yinkosikazi
              yenkosi egcwele. √/
             Babengafuni    ukuthi uMaNgema aphathwe   nguthishanhloko
              ongumfokazana. √/
             Babengafuni ukuthi uMaNgema adelelwe yizingane ezizalwa
              ngabafokazana. √                                                        (2)

4.6      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
              Wayelwisa uDuma noMbandlwa uma bezama izinhlelo zokuhlanganisa
               abantu. √√/
              UDlamini wayegqugquzela ukungezwani phakathi kwenkosi noDuma.
               √√/
              Washaya uMbandlwa emhlanganweni owawusesikoleni kukhona
               abantu. √√/
              Wayengafuni ukuthi kube nesixazululo endabeni yokuhlukana phakathi
               kwesizwe senkosi. √√/
              Wayehlohla inkosi ukuba ingayenzi imizamo yokubuyisana noDuma.
               √√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                      (2)

4.7      Unogada wafika emzini kaDuma ezomtshela ukuthi inkosi icela ukudlana
         indlebe noDuma. UDuma wala waphetha ukubonana nenkosi uShandu,
         kwaba nokuphikisana okukhulu phakathi kukaMbandlwa, uDuma kanye
         noMaShezi. UMaShezi waze wayalela uMbandlwa ukuba aphume aphele
         emzini wakhe. Lokhu kwamthukuthelisa uDuma. Emva kokuhamba
         kukanogada uMaShezi wathatha isinqumo sokuphindela kubo. √√                  (2)

4.8      B √/Ukudinwa. √                                                              (1)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     17                             DBE/2023
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

4.9      4.9.1       D √/Umfundisi wendawo √

         4.9.2       C √/Unobhala wekhansela √

         4.9.3       B √/Unkosikazi kaDuma √

         4.9.4       A √/Wakhoselisa uDuma. √                                            (4)

4.10     Uvuthondaba lulapho kunomhlangano wokuthelelana amanzi. Umfundisi
         uMazongolo wayephethe lowo mhlangano. Inkosi isesibhedlela. Osopolitiki
         nabo babevumelana ngokuthi kube khona uxolo. Inkosi yathumela umyalezo
         eyayiwubhale phansi.√√                                                          (2)

                                                KANYE

ISIQESHANA H

4.11     Ucacisela usayitsheni ukuthi isimo sibi endaweni yenkosi abantu bafa ngapha
         nangapha, ukukhuluma kakhulu ngeke kusasiza ngalutho. Into okwase
         kumele yenzeke ukuthi amaphoyisa aye kule ndawo ayogcina uxolo.√√               (2)

4.12     Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
              Kwakumele babeke izimpilo zabantu phambili basebenzisane
               ekuhlanganiseni umphakathi. √√/
              Kwakumele baqale bachazele inkosi ngakho konke abazokwenza/
               okuzokwenzeka endaweni yayo. √√/
              Kwakumele bachazele abantu bendawo ukuthi behlise imimoya
               basebenzisane ngokuthula. √√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                         (2)

4.13     UDuma. √
         Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
              Esingenisweni sendaba sethulelwa yena uDuma. √/
              Nguyena obhekene nenkinga kulo mdlalo. √/
              Indaba ingaye futhi ibingeke iqhubeke ngaphandle kwakhe. √/
              Izigameko eziningi kanye nodweshu oluningi luthinta yena. √
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                         (2)

4.14     Izenzo zikaMaShezi ziyaguquguquka kulo mdlalo, ngasekuqaleni komdlalo
         ugqugquzela umyeni wakhe ukuthi angayihloniphi inkosi. Ngokuhamba
         kwesikhathi ushintsha umqondo usebenzisana noMaNgema ekuletheni uxolo
         esizweni senkosi. √√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                         (2)

4.15     Yebo kuyakholeka futhi kungenzeka empilweni yangempela, kuvamisile
         ukuthi osopolitiki bacele usizo oluphuthumayo lwamaphoyisa uma impilo yabo
         isengcupheni. √√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                         (2)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     18                            DBE/2023
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

4.16     Kule khava yale ncwadi kunesithombe sabantu abaxhawulanayo.
         Ukuxhawulana kubantu kuwuphawu loxolo, njengoba kulo mdlalo indaba
         iqalisa ngodweshu kunengxabano phakathi kwenkosi uShandu kanye
         nekhansela uDuma. Lolu thuthuva luqhubeka njalo kuze kuphume
         imiphefumulo yabantu abaningi. Ekugcineni kuyaboniswana; kuba khona
         uxolo. Yingakho-ke ikhava yale ncwadi ihambisana nokwenzeka kulo
         mdlalo.√√                                                                      (2)

4.17     Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
         Umbhali uyilandelile imigomo yokubhala isingeniso encwadini engumdlalo.
              Isingeniso kulo mdlalo sisethulela ummeleli / uDuma. √/
              Isingeniso sisethulela isizinda somdlalo. √/
              Sethula inkinga umlingiswa omkhulu abhekene nayo. √/
              Siveza isisusa sodweshu.√/
              Sinenkulumo eyisandulela eyethula amagama abalingiswa. √
         (Nokunye okunembayo okungashiwo umfundi)                                       (3)
                                                                                        [35]

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     19                          DBE/2023
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

UMBUZO 5: ICALA KALIBOLI – VM Mbhele

ISIQESHANA I

5.1      Umama kaSonto√/ugogo kaZinhle.√                                              (1)

5.2      Wathola ukuthi sekunesikhathi uSonto agcina ukuvakashela umama wakhe
         kanye nokuthi uMaMkhize kade agcina ukugula.√√                               (2)

5.3      Kodwa ngiyafunga, ngeke kugcine yena! √√                                     (2)

5.4      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:

         Bamnikeza isikhundla sokuba sekomidini lezimali ebandleni.√√/
         Imali yebandla yabalelwa kwakhe. √√                                          (2)

5.5      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Wayesekhathele ukuhlukunyezwa nguMthofi ngenxa yale               mali
             ayemkweleta yona. √/
          Indaba yale mali yayisibeka impilo yengane yakhe engozini.√/
          Wayefuna ukukhokhela uMthofi imali yakhe. √
         (Nokunye okunembayo okungashiwo umfundi)                                     (2)

5.6      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
              UMthofi uyathengwa ukuthi abulale abantu lokhu kwakwenza ukuthi
               umphakathi uzizwe ungaphephile. √√/
             Ukuhamba ehlome ngesibhamu kwenza umphakathi ungaphephi. √√/
             UMthofi wabulala abantu abaningi endaweni lokhu kwenza ukuthi isimo
               senhlalo endaweni singabi sihle. √√
         (Nokunye okunembayo okungashiwo umfundi)                                     (2)
5.7      UMaNsibande samdina kakhulu isenzo sikaSonto sokuletha abantu
         bomthetho emzini wakhe ukuba bazombuza imibuzo wathetha wathi
         abaphume emzini wakhe./Wabaxosha.√√                                          (2)

5.8      B.√/Ukutatazela. √                                                           (1)

5.9      5.9.1       B√/Isigebengu esingumngane kaMthofi. √

         5.9.2       C√/Unkosikazi wokuqala kaMbhele. √

         5.9.3       D√/Umfundisi owadutshulwa uSonto. √

         5.9.4       A √/Usebenza ebhange.√                                           (4)

5.10     Yilapho kuvela khona amaqiniso, uMthofi noToronto baficwa uNhleko emzini
         kaMbhele bezofuna uSonto oseshaye wachitha ngoba imali yamafa
         abethembe ukuthi uzoyithola abakhokhele ngayo kodwa wagcina
         engayitholanga. UMthofi ulikhipha lonke iqiniso ngokuthunywa nguSonto
         ukuthi abulale uMaNtuli noMbhele.√ √                                         (2)
                                            KANYE

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     20                            DBE/2023
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQESHANA J

5.11     OMthofi balikhuluma lonke iqiniso ngakho-ke sabe singasekho isidingo
         sokuthi abaseshi basebenze kanzima bezama ukuthola ubufakazi./UNhleko
         wayesezobabopha ngoba sebekhulume lonke iqiniso.√√                             (2)

5.12     Kwakumele ayobikela amaphoyisa ngoba uMthofi wayethole ushwele
         wehliselwa isigwebo ngenxa yokuziphatha kahle ejele. Ushwele uvamise
         ukuhambisana nemibandela ethize ngakho-ke ukungena emzini womuntu
         elengise isibhamu kwakungenzeka kube yisizathu sokuthi amaphoyisa
         amphindisele endlini emnyama. √√
         (Nokunye okunembayo okungashiwo umfundi)                                       (2)

5.13     USonto. √
         Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
              Esingenisweni sendaba sethulelwa yena uSonto. √/
              Nguyena obhekene nenkinga kulo mdlalo. √/
              Indaba ingaye futhi ibingeke iqhubeke ngaphandle kwakhe. √/
              Izigameko eziningi kanye nodweshu oluningi luthinta yena. √
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                        (2)

5.14     Izenzo zikaDlamini ziyaguquguquka kulo mdlalo, ngasekuqaleni komdlalo
         simthola engumuntu othanda imali, ehlebela uMbhele ngezinto ezenzeka
         kwakhe uma engekho. Lokhu ukwenza ngenhloso yokuthi azitholele imali
         yokuphuza. UDlamini ugcina ewusizo emaphoyiseni lapho esengufakazi
         wenkantolo ecaleni likaSonto. √√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                        (2)

5.15     Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
              Kungenzeka empilweni yangempela ngoba amaphoyisa ayazigada
               iziguli esibhedlela. Kungaba ubulima obukhulu ukuthi amaphoyisa
               avumele umsolwa ukuba azobona isiguli esibhedlela ngoba lokho
               kungenza ukuthi sibe nokwesaba sigcine sinqikaza ukwethula
               ubufakazi enkantolo. √√/
              Amaphoyisa awabavumeli abazobona iziguli eziqashwe ngamaphoyisa
               uma sekukhishwe loyo mthetho. √√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                        (2)

5.16     Inesithombe sesandla esibambe imali. Lokhu kuyahambisana nokwenzeka
         kulo mdlalo ngoba into esusa udweshu kule ndaba imali. Kunabantu abenza
         noma yini kulo mdlalo ukuze bathole imali. √√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                        (2)

5.17     Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
         Umbhali uyilandelile imigomo yokubhala isingeniso encwadini engumdlalo.
              Isingeniso kulo mdlalo sisethulela ummeleli / uSonto. √/
              Isingeniso sisethulela isizinda somdlalo. √/
              Sethula inkinga umlingiswa omkhulu abhekene nayo. √/
              Siveza isisusa sodweshu.√/
              Sinenkulumo eyisandulela eyethula amagama abalingiswa.√
         (Nokunye okunembayo okungashiwo umfundi)                                       (3)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     21                         DBE/2023
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

UMBUZO 6: ISIKO NELUNGELO – N Zulu

ISIQESHANA K

6.1      UMkhwenyana kaThenjiwe osewadlula emhlabeni. √/Umfowabo kaDumisani.
         √/Indodana kaZungu noMaMbatha. √                                            (1)

6.2      Wayefuna ukuthi uDumisani axoxisane noThenjiwe ngendaba yokuthi
         amngene. √√/Wayefuna ukuthi uDumisani angene uThenjiwe.√√                   (2)

6.3      Kusobala ukuthi ibimkitaza le nto obuyisho ngize ngambona ehleka
         kakhulu.√√                                                                  (2)

6.4      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
              Wayesekela uThenjiwe ngesikhathi enenkinga nabakwaZungu
               kubangwa indaba yaleli siko. √/
              Waphelezela uThenjiwe bayoxoxisana nabakwaZungu egcizelela
               indaba yokuthi uThenjiwe unamalungelo okumele ahlonishwe. √/
              UNondumiso waze waxabana noMaMbatha ngoba emsola ukuthi
               ungena izindaba zakwaZungu ezingahlangene naye. √
         (Nokunye okunembayo okungashiwo umfundi)                                    (2)

6.5      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
              Emva kokushona kukaSikhumbuzo wayengasenalo               uthando
               lokuthanda omunye umuntu. √/
              UDumisani wayemncane kunaye ngeminyaka. √/
              Wayefuna ukubuyela kubo aqale impilo kabusha. √/
              Wayefuna ukusebenzisa ilungelo lakhe lokuzikhethela      okumele
               akwenze emva kokushona komyeni wakhe. √/
              Wayebona sengathi bayamcindezela ngesiko lokungena. √
         (Nokunye okunembayo okungashiwo umfundi)                                    (2)

6.6      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
              UMaMbatha nguye owakhulisa umqondo kaThabi wokuthi uThenjiwe
               angenwe nguDumisani lokhu kwamphatha kabi impela uThenjiwe. √√/
              Wanqabela uThenjiwe ukuba avakashele kubo emva kokushonelwa
               umyeni wakhe. √√/
              Ngesikhathi uDumisani elinyazwe nguSipho uMaMbatha waqamba
               amanga wathi ulinyazwe amasoka kaThenjiwe. √√/
              Emva kokuba uThenjiwe ebanjiwe ezama ukubulala uDumisani
               ngoshevu, uMaMbatha waqhamuka neqhinga lokuthi uThenjiwe
               akavume ukungenwa nguDumisani uma engafuni ukuboshwa
               iminyakanyaka ejele. √√
         (Nokunye okunembayo okungashiwo umfundi)                                    (2)

6.7      UThenjiwe wayehamba noSipho ngasezitolo, kwaqhamuka uDumisani
         wafuna ukukhuluma noThenjiwe ngenkani. Wenqaba uThenjiwe ukuxoxa
         noDumisani kwagcina sekukhona ukunqakisana ngamazwi phakathi
         kukaDumisani, uThenjiwe noSipho. Kwagcina sekuliwa. USipho wakhipha
         ummese wagwaza uDumisani.√√                                                 (2)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     22                             DBE/2023
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

6.8      C √/Ukujabula.√                                                                 (1)

6.9      6.9.1       B √/Owesifazane ongumngane kaThenjiwe. √

         6.9.2       A√/Washonela ejele. √

         6.9.3       D√/Umakhelwane kaMaMbatha. √

         6.9.4       C √/Indodakazi yakwaZungu. √                                        (4)

6.10     Ngesikhathi uThenjiwe ebanjwa ezama ukubulala uDumisani ngokumfakela
         ushevu etiyeni. √√                                                              (2)

                                            KANYE

ISIQESHANA L

6.11     Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
              Leli siko lokungenwa lidala futhi liyaziwa, abantu abaningi bayalenza
               noma basalilandela. √√/
              Imizi eminingi esike yavelelwa umshophi ofana nokaThenjiwe
               iyalilandela leli siko. √√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                       (2)

6.12     Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
              Kwakumele acele usizo ezinhlanganweni ezilwela amalungelo abantu/
               abesifazane. √√/
              Akhulumisane nabameli abalwela amalungelo esintu ukuthi baluyise
               enkantolo udaba lwakhe. √√/
              Athole umsebenzi bese ezifunela indawo yokuhlala. √√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                       (2)

6.13     UThenjiwe. √
         Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
              Esingenisweni sendaba sethulelwa yena uThenjiwe. √/
              Nguyena obhekene nenkinga kulo mdlalo. √/
              Indaba ingaye futhi ibingeke iqhubeke ngaphandle kwakhe. √/
              Izigameko eziningi kanye nodweshu oluningi luthinta yena. √
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                         (2)

6.14     Izenzo zikaZungu ziyaguquguquka. Ngasekuqaleni kwendaba uZungu
         uvumelana noMaMbatha mayelana nokuphoqelela uThenjiwe ngaleli siko
         lokungena. Ngesikhathi indaba iqhubeka ukhombisa ukuzwelana noThenjiwe.
         Uyabona futhi ukuthi leli siko lokungena kungenzeka ukuthi seliphelelwe
         isikhathi. Ekugcineni uyaguquka futhi, avumelane noMaMbatha baphoqelele
         uThenjiwe ukuba avume ukungenwa nguDumisani. Kungenjalo, uzobhekana
         necala lokuzama ukubulala uDumisani. √√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                       (2)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     23                             DBE/2023
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

6.15     Yebo yinto ekholekayo futhi engenzeka empilweni yangempela ngoba,
         esikhathini samanje sekukhulunywa indaba yamalungelo kanye nokulingana
         ngakho-ke kulula nje ukuthi umuntu wesifazane aphindele kubo uma
         sekushone umyeni wakhe futhi akuyona into ebukeka njengehlazo esikhathini
         samanje. √√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                       (2)

6.16     Inesithombe sabantu abagqoke imvunulo yesintu abasadla ngoludala, bese
         kuba nowesifazane owenze izinwele ngendlela yesimanjemanje futhi
         wagqoka ngendlela yesimanjemanje okukhombisa ukuthi umuntu wesifazane
         osephila ezweni elikhululekile, ongalawulwa isiko kanye nemikhuba
         esiphelelwe yisikhathi. √√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                       (2)

6.17     Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
         Umbhali uyilandelile imigomo yokubhala isingeniso encwadini engumdlalo.
              Isingeniso kulo mdlalo sisethulela ummeleli / uThenjiwe. √/
              Isingeniso sisethulela isizinda somdlalo. √/
              Sethula inkinga umlingiswa omkhulu abhekene nayo. √/
              Siveza isisusa sodweshu.√/
              Sinenkulumo eyisandulela eyethula amagama abalingiswa.√
         (Nokunye okunembayo okungashiwo umfundi)                                        (3)
                                                                                         [35]

                                                                AMAMAKI ESIQEPHU B:      35

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     24                             DBE/2023
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQEPHU C: IZINDABA EZIMFISHANE

IZINYEMBEZI ZOTHANDO – DBZ Ntuli (Umhleli)

UMBUZO 7

7.1      'UNOZIMOTO' – Sicelo Zimema

         ISIQESHANA M

         7.1.1       Ibhasi laligcwele kakhulu, livale ngomuntu emnyango. √              (1)

         7.1.2       Ithuphisi √/Ingubo√                                                 (1)

         7.1.3       Wayethi ibhasi lizomngcolisa ngoba uma lihamba libutha uthuli
                     lugcwale ngaphakathi abantu bangabe besabonana nokubonana. √        (1)

         7.1.4       'Mina angisaboni nje ukuthi ngisengabekezelela indoda. Ndawo!'
                     √√/
                     'Ukuhlangana kwabantu sebemazinyo qinile bobabili nje yinto         (2)
                     engasebenzi leyo,' √√

         7.1.5       Umuntu ozithandayo ohlale ehlanzekile.√√                            (2)

         7.1.6       Yebo lo mgomo ufezekile ngoba umbhali akathemelezanga
                     esingenisweni, usheshile ukungena emzimbeni wendaba
                     wasethulela izigameko ezibalulekile.√√
                     (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                           (2)

         7.1.7       Le ndaba iqoqekile ngokwesikhathi ngoba izigameko zayo zenzeka
                     ngezinsuku ezimbili okungesona isikhathi eside. √√
                     (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                           (2)

         7.1.8       Yayimdaka inamawindi amnyama. √√                                    (2)

         7.1.9       Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
                          Esikhathini     samanje       sekukhona       ubugebengu
                           bokuntshontshwa kwabantu ngakho-ke ukugibela izimoto
                           angazazi kungambeka engozini enkulu. √/
                          Izinga lokudlwengulwa kwabesifazane kuleli zwe liphezulu
                           kakhulu ngakho-ke kubalulekile ukuthi wonke umuntu
                           wesifazane azigcine ephephile kubenzi bobubi. √/
                          Kwakungenzeka ashaywe yizigebengu zimlimaze. √/
                          Izigebengu zazingamphuca imali yakhe. √
                     (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                           (3)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     25                               DBE/2023
                                 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka

         7.1.10      Izimpendulo ziyokwehluka
                     Abathi kwakuyisenzo esihle bayothi:
                     Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
                          Wayengahloniphanga uKaMaseko imiyalelo yomyeni
                           wakhe.√√/
                          Babezama ukugcina ubudlelwane babo nomkhwenyana
                           bubuhle.√√/
                          Kwakufanele uKaMaseko abone ukuthi wenze iphutha.√√
                     (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)

                     Abathi kwakuyisenzo esingesihle bayothi:
                     Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:

                          UKaMaseko wayengazibizelanga umshophi wokuthi
                           anukubezwe. √√/
                          UKaMaseko waphuma kwakhe enziwa isizungu,
                           engasebenzi wayengahlosile okubi. √√
                     (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                             (2)

                                           KANYE

7.2      'LAPHO KUKHONA UTHANDO' – NE Mbesa

         ISIQESHANA N

         7.2.1       Uthando lwesoka lakhe abazobe bebonana okokuqala ngqa nalo.√          (1)

         7.2.2       OKUBILI kwalokhu:

                     AmaZulu√/AmaShona √/namaNdebele √                                     (2)

         7.2.3       OKUKODWA kwalokhu:
                     'Sesiyobonana     khona-ke      ehhotela     Sithandwa     sami.
                     √√/Sengilungise yonke into. √√/Angisakwazi ukulinda.' √√              (2)

         7.2.4       Wayefunda incwadi aphinde abuke izithombe zesoka lakhe. √√            (2)

         7.2.5       Sichaza ukuthi kwakushisa kakhulu. √                                  (1)

         7.2.6       Insizwa ebukekayo, ezithandayo, elishiyile igabade/ende futhi
                     eqatha ngomzimba. √√                                                  (2)

         7.2.7       Ezinkundleni zokuxhumana lukhona uhlelo lokuthi abantu
                     abangenabo omaqondana babo batholane nabanye abantu
                     abasuke besesimweni esifanayo. Uhlelo lwamapen pals nalo
                     lwalwakhelwe inhloso yokuxhumanisa omaqondana. √√                     (2)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiZulu FAL P2 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2023-mg/a95ad35b-1eaa-4a70-bae0-73f57f9ad100) — isiZulu FAL · Memo · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isizulu/b82d1606-93a0-4a9a-b443-3b83d1fafdcd) — isiZulu FAL · Memo · 2024 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2019-memo/b799cbad-f636-435e-9c23-5e59d14b5d8b) — isiZulu FAL · Memo · 2019 · isiZulu
- [Isizulu FAL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2018-memo/9337634d-a6a9-46ab-83f1-7c1720a0fcbc) — isiZulu FAL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2017-memo/c2b19a99-3833-4ded-bd4c-1dc53e040f6f) — isiZulu FAL · Memo · 2017 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2016-memo/ef7c7ccf-3c84-4829-9bd8-bfdf06ec8ddb) — isiZulu FAL · Memo · 2016 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu FAL

- [Gr 12 IsiZulu FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-fal-atp-2023-24/2e221b22-767a-49bf-870c-b3cf4e8bcddd) — ATP
- [IsiZulu FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p1-may-june-2025/6598b8ea-2286-41e6-bda0-ba108f48a7c8) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2025/e74bf407-208d-4b38-936f-6df41038a405) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-may-june-2025/f453b3ee-13b1-4e17-b5f2-d9bbf9854dd7) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isizulu/5a92e0e0-1710-47ec-8ad7-1decba33c7dd) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-isizulu/9810adca-cef4-427d-bbf6-c6f4b97785b8) — QP · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
