# isiZulu FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

> Grade 12 isiZulu FAL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2023, 28 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2023/66c97a62-cb1d-4a14-8afa-720ee167d3fc
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Question paper
- Year: 2023
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 28

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-fal) › [isiZulu FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2023/66c97a62-cb1d-4a14-8afa-720ee167d3fc)

## About this document

Isizulu Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · isizulu. Question paper, 28 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu FAL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2023-mg/b1de68f2-933d-4609-a39f-8f8c2888dbde) — Memo · 2023 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                       GRAAD 12

             SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
         NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                ISIZULU ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA (FAL)

                                   IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                           2023

                                                                      AMAMAKI: 70

                                                         ISIKHATHI: Amahora ama-2½

                            Leli phepha linamakhasi angama-28.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      2                                DBE/2023
                                             SC/NSC

IMIYALELO KWABAHLOLWAYO

1.        Fundisisa kahle le miyalelo ngaphambi kokuba uphendule imibuzo.

2.        Ungayifundi yonke imibuzo ekuleli phepha. Bheka OKUQUKETHWE ekhasini
          elilandelayo bese umaka izinombolo zemibuzo yezincwadi ozifundile kulo
          nyaka. Ngemuva kwalokho funda le mibuzo bese ukhetha imibuzo
          ezincwadini EZIMBILI ozophendula ngazo.

3.        Leli phepha LINEZIQEPHU EZINE:

          ISIQEPHU A:       Inoveli                        (35)
          ISIQEPHU B:       Umdlalo                        (35)
          ISIQEPHU C:       Izindaba ezimfishane           (35)
          ISIQEPHU D:       Izinkondlo                     (35)

4.        Phendula imibuzo         EMIBILI   kuphela,   umbuzo    OWODWA      esiqeshini
          NGASINYE.

          ISIQEPHU A: INOVELI
          Phendula umbuzo ngenoveli EYODWA oyifundile.

          ISIQEPHU B: UMDLALO
          Phendula umbuzo ngomdlalo OWODWA owufundile.

          ISIQEPHU C: IZINDABA EZIMFISHANE
          Phendula imibuzo ngazo ZOMBILI izindaba ezimfishane ezihlolwayo.

          ISIQEPHU D: IZINKONDLO
          Phendula imibuzo ngezinkondlo EZIMBILI ezibuziwe.

5.        Sebenzisa uhlu lokubheka imibuzo ephenduliwe ('checklist') ukubheka ukuthi
          ukhethe ngendlela efanele yini.

6.        Landela imiyalelo esekuqaleni kwesiqephu NGASINYE.

7.        Bhala izinombolo kahle njengoba zibhaliwe kuleli phepha lemibuzo.

8.        Qala ISIQEPHU NGASINYE ekhasini ELISHA.

9.        Indlela yokuhlela isikhathi encomekayo:

          Sebenzisa isikhathi esicishe sibe imizuzu engama-75 esiqeshini ngasinye.

10.       Bhala ngobunono nangesandla esifundekayo.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      3                           DBE/2023
                                             SC/NSC

OKUQUKETHWE:

Leli khasi lizokusiza ukukhetha imibuzo ofisa ukuyiphendula ngaphandle kokufunda
yonke imibuzo.

ISIQEPHU A: INOVELI

Phendula noma yimuphi umbuzo OWODWA kulesi siqephu.
         IZINOMBOLO ZEMIBUZO               AMAMAKI                   IKHASI
1. Ithemba Lami                                35                       5

2.   Kusinda Kwehlela Endodeni                        35                8

3.   Umshado                                          35               11

ISIQEPHU B: UMDLALO

Phendula noma yimuphi umbuzo OWODWA kulesi siqephu
4.   Ababulali Benyathi                               35               14

5.   Icala Kaliboli                                   35               17

6.   Isiko Nelungelo                                  35               20

ISIQEPHU C: IZINDABA EZIMFISHANE

Phendula imibuzo kuzona ZOMBILI izindaba ezimfushane ezihloliwe.
7.1 'UNozimoto'                                       18               23

7.2 'Lapho Kukhona Uthando'                           17               24

ISIQEPHU D: IZINKONDLO

Phendula imibuzo YOMIBILI kulesi siqephu.
8.1 'Ngingoweliba'                                    18               26

8.2. 'Ngiyafisa ukuba qotho'                          17               27

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       4                           DBE/2023
                                              SC/NSC

Uhlu Lokubheka Imibuzo Ekhethiwe ('Checklist'):

       ISIQEPHU                IZINOMBOLO             IMIBUZO       THIKHA
                                ZEMIBUZO            EPHENDULIWE     UMBUZO
                                                                  OWUKHETHILE
A: INOVELI                             1–3               1
                                             NOMA
B: UMDLALO                             4–6               1
                                             NOMA
C: IZINDABA                            7                 1
   EZIMFISHANE
                                             NOMA
D: IZINKONDLO                          8                 1

QAPHELA: Qiniseka ukuthi uphendule imibuzo eziqeshini EZIMBILI kuphela.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      5                             DBE/2023
                                             SC/NSC

ISIQEPHU A: INOVELI

UMBUZO 1: ITHEMBA LAMI – LF Mathenjwa

Funda iziqeshana EZIMBILI ezingezansi (u-A no-B) bese uphendula imibuzo
ezolandela.

ISIQESHANA A

'Cha mama, nawe dadewethu, ngizoya laphaya kumthandazi njengoba nisho kodwa
mina ithemba lami elikhulu likuNonkamfela. Nokho-ke ukuze nigculiseke, okungcono
ngibona kungcono siqale laphaya kumthandazi, kwaHlazakazi sengiyovukela khona
ekuseni kusasa.'
'Cha fana, ngoba asikazilungisi kahle zonke izimfanelo zakhona, kungcono siye khona   5
kusasa uma usubuya kwaHlazakazi.'
'Hhayi kulungile mama, kungcono ngisale sengikwenza konke khona kusasa ngoba
nakhu sengathi selishonile kanti nale ndlela ikude. Sengiyovuka ekuseni ukuze
ngisheshe ngibuye ngithole nethuba lokuya esayonini.'
Nebala ukusa kwaziwa nguye amabombo wawabhekisa khona kwaHlazakazi. Esahlezi          10
ngasemthonjeni ecabanga ukuthi uzokwenzenjani, wezwa ngezwi lihayela phansi
okomuntu obulawa umzwangedwa. Uma ethi uphakamisa amehlo wazithela kuye
uNokulindela ecula iculo losizi ebhekise ikhanda phansi. Uhamba nje uNokulindela
akuhambi yena inhliziyo ibalisa ngesoka lakhe.
'Hawu ntombazana, wahaya elosizi kwenzenjani, ufelwe yizwe yini?'                     15
'Hawu nkosi yami! Kodwa Sandanezwe ubekwa yini lapha? Ungaze ungibuze ukuthi
ngifelwe yizwe nje uphumaphi? Wanyamalalisa okomphefumulo, awusabhali,
awusathini, kwenzenjani, wahlekisa ngami ezweni ngenzeni?' washo uNokulindela
sezigobhoza izinyembezi.
'Kahle nkosazana ngamatshe, sengizophendula muphi ngiyeke muphi njengoba              20
uyiletha iba yimvula njena? Lalela ntokazi ngikuchazele, ungathathi ngamawala ngoba
akusho ukuthi lokhu okwenzekayo nami ngakwenza ngamabomu,' kuchaza
uSandanezwe …

1.1       Uhlala kuphi uNokulindela ngokwalesi siqeshana?                                 (1)

1.2       Yini eyayenza ukuthi uSandanezwe aye kumthandazi?                               (1)

1.3       Shono OKUBILI okwakwenziwa nguNokulindela ngenkathi kuqhamuka
          uSandanezwe emthonjeni.                                                         (2)

1.4       Bhala imibuzo EMIBILI uNokulindela ayibuza uSandanezwe ngalolu suku.            (2)

1.5       Tomula amazwi asesiqeshini akhombisa ukuthi uSandanezwe wavuka
          ekuseni kakhulu.                                                                (2)

1.6       Fingqa kafishane isigameko esenzeka ngesikhathi uSandanezwe ehlangana
          noZabalaza ehamba nezinsizwa zangakubo. Bhala amaphuzu AMABILI.                 (2)

1.7       Yini eyabonwa isayoni ngesikhathi sihlolela uSandanezwe?                        (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       6                                DBE/2023
                                              SC/NSC

1.8       Hlaziya isizinda sale noveli: Ithemba lami, ubhekise kulezi zihlokwana
          ezilandelayo. Bhala amaphuzu AMABILI ngesihlokwana ngasinye.

          1.8.1       Indawo                                                                  (2)

          1.8.2       Isimo senhlalo                                                          (2)

1.9       Yikuphi okungumehluko phakathi kukaSandanezwe noZondiwe mayelana
          nenkolelo yokwelashwa kwesifo esasimphethe?                                         (2)

1.10      Bhala indikimba yale noveli, sekela impendulo yakho ngephuzu ELILODWA.              (2)

                                             KANYE

ISIQESHANA B

Umfo kaMbeje ubhukulile ngapha ulwa nokuthola ikhambi lokwelapha uSandanezwe
angaze naye abalwe nalo mshungu okuthiwa unesifo esingelapheki njengoba abanye
odokotela besebesikaza. Usesabalale ngomcabango wagcina efikelwa umqondo
wokuthi athintane nomunye kulaba abasebenza kubangcwabi amxazululele le nkinga.
Into efike ibe yiqatha emphinjeni ukuthi kazi uyofike athinte bani kubona, yena onjani,   5
futhi ayobe embone ngani ubunjalo bakhe. Wayesamiwe nawukuthi kazi kwandaba
leyo uyoyingenisa kanjani kubantu angabejwayele. Wayesaba nokuthi kazi uma enza
lokho uyobe engaziqhwebeli yini ulaka lwabakwasidlodlo. Isigcino nokho waziduduza
ngokuthi imali ayibonaze ilutheze olumanzi.
Nebala wazidlisa satshanyana umfo kaMbeje efuna ukuthi kazi iyiphi insizwa angahle        10
axhumane nayo kulezi zinsizwa ezisebenza laphaya kubangcwabi edolobheni.
Ngenhlanhla washeshe watholana nensizwa yakwaNtshingila eyayihlala eMatshana
khona belu eMpangeni. Waxoxaxoxa nayo ezidlisa satshanyana efuna nokwazi ukuthi
ihlala kuphi isigcino yamtshela ingasole lutho.
Langa limbe kuliSonto wanikela khona kwaNtshingila.                                       15
'E! Sikhulekile baba Ntshingila! Isisu somhambi asingakanani baba, singangenso
yenyoni!'
'Hhawu! Yebo baba Mbeje, savakashelwa abakhulu singabafokazana nje
kwenzenjani?'
'Ayisakhali indaba yabukhulu lapha sishiswa yilanga, kanti amakhosi akunina               20
eningaphansi kwemithunzi nizicimela ukoma?'

1.11      Ngubani igama lensizwa uNonkamfela agcina ekwazile ukuxhumana nayo
          eyayisebenza kubangcwabi?                                                           (1)

1.12      Abantu abasebenza kubangcwabi babezomsiza ngani uNonkamfela kule
          mizamo yakhe yokulapha uSandanezwe?                                                 (1)

1.13      Bhala isaga esitholakala kule nkulumo kaNonkamfela elandelayo:

          'E! Sikhulekile baba Ntshingila! Isisu somhambi asingakanani baba,
          singangenso yenyoni!'                                                               (1)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      7                                DBE/2023
                                             SC/NSC

1.14      Bhala umlingiswa owumngani kaNokulindela owameluleka ngesikhathi
          enomzwangedwa wokukhumbula uSandanezwe. Chaza ukuthi wameluleka
          wathini? Bhala amaphuzu AMABILI.                                                  (3)

1.15      Uthini umbono wakho ngesenzo sikaNomgedla sokusebenzisa ubuqhikiza
          bakhe ukusiza uZabalaza ekudliseni uNokulindela umuthi wentando? Sekela
          umbono wakho ngephuzu ELILODWA.                                                   (2)

1.16      Kungumqondo omuhle yini ukuthi isiguli seqe esibhedlela siye ekhaya
          ngaphandle kwemvume yodokotela? Sekela impendulo yakho ngamaphuzu
          AMABILI.                                                                          (2)

1.17      Bhala izinto EZIMBILI abafundi bebanga le-12 abangazizuza ngokufunda le
          ncwadi Ithemba lami.                                                              (2)

1.18      Xoxa ngokuphumelela kombhali ekusebenziseni umlingiswa onguMaNgiba
          kule noveli ukuchaza ukuthi ingozi yebhasi nesitimela yenzeka kanjani. Bhala
          amaphuzu AMATHATHU.                                                               (3)
                                                                                            [35]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      8                                  DBE/2023
                                             SC/NSC

UMBUZO 2: KUSINDA KWEHLELA ENDODENI – SJ Mchunu

Funda iziqeshana EZIMBILI ezingezansi (u-C no-D) bese uphendula imibuzo
ezolandela.

ISIQESHANA C

Haa! Yayenza indaba le nsizwa, wayesebuzile uManyoba, 'Uthe kukhokhwa nini?
Kanjani?' Wambuka akabe esabheka eceleni. Phela lokhu sekuzomsiza akwazi
ukuzifundela ikakhulukazi ngoba emsebenzini bamthembisa ukumkhuphulela kwesinye
isikhundla uma esekwazi ukubhala nokufunda.
'Kukhokhwa ekupheleni kwenyanga. Akangitshelanga ukuthi kufundelwaphi kodwa                5
uthe uma ngithanda angicele abanye esizohamba nabo, indlela ithanda ukuba yihlane
uma usuka ngala kwelethu ihositela.' 'Mina ngiyathanda futhi ngizimisele ukuya. Thina
asilitholanga ithuba lokufunda. Uma ithuba lifika, kufanele silithathe ngezandla zombili
ukuze singahlupheki njengobaba bethu. Mtshele lowo muntu ukuba nami ngiyeza
nakanjani angesabi.' Kwayijabulisa kakhulu le nsizwa lokhu ekuzwayo ngoba                  10
yayesaba ukuthi akuzuvela muntu bese ingabe isakwazi ukufeza iphupho layo lokuba
ngelinye ilanga ibe isifundiswa ngoba yayisencane ngeminyaka.
Efemini ngesikhathi sokudla kuvamise ukuba kuhlale izinsizwa zangandawonye khona
zizozixoxela zikhululeke kungekho abazongena ukuba bezwe izindaba zabo. Injabulo
yokufunda yayibonakala ebusweni kulezi zinsizwa ezifuna imfundo.                           15
Ebusuku zabonisana ngokuthi kufanele zixoxisane nezinye izinsizwa zincenge ukuba
baphelezelane bayofunda ukuze nabo bazibhalele izincwadi. 'Bafowethu! Ebusuku
sixoxe noManyoba ukuthi sinicele ukuba sihambe siyofunda esikoleni sasebusuku.
Kukhona insizwa la engitshele ukuthi iyafunda njalo ebusuku nami ngathanda ngase
ngicabanga ukuthi ngicele nina bafowethu ukuba siyofunda.'                                 20

2.1       Wayehlala kuphi uManyoba ngesikhathi esebenza eGoli ?                                (1)

2.2       Yini eyayenza ukuthi uManyoba nezinsizwa zangakubo bakulangazelele
          ukuyofunda esikoleni sasebusuku?                                                     (1)

2.3       Shono OKUBILI okwakwenziwa yizinsizwa ngesikhathi sekhefu ngokwalesi
          siqeshana.                                                                           (2)

2.4       Bhala imibuzo EMIBILI eyabuzwa nguManyoba ensizweni eyayibaxoxela
          ngesikole sasebusuku ngalolu suku.                                                   (2)

2.5       Tomula amazwi asesiqeshini asikhombisa ukuthi insizwa eyayixoxa ngalolu
          daba lwesikole sasebusuku yayingathembi ukuthi ezinye izinsizwa
          zizobanothando lokufunda nazo.                                                       (2)

2.6       Fingqa kafishane isigameko esenzeka ngesikhathi ifemu ibiza wonke
          umndeni ukuze ihlukanise izimali njengoba kwakuyalele uNtombela
          engakadluli emhlabeni. Bhala amaphuzu AMABILI.                                       (2)

2.7       Wayeziphilisa kanjani uNtombi ngesikhathi engakalotsholwa nguManyoba?                (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       9                           DBE/2023
                                              SC/NSC

2.8       Hlaziya isizinda sale noveli: Kusinda Kwehlela Endodeni, ubhekise kulezi
          zihlokwana ezilandelayo. Bhala amaphuzu AMABILI ngesihlokwana ngasinye.

          2.8.1       Indawo                                                             (2)

          2.8.2       Isimo senhlalo                                                     (2)

2.9       Yikuphi okungumehluko phakathi kukaManyoba noNtombela mayelana
          nendlela ababeziphethe ngayo ngesikhathi besebenza kude nasemizini
          yabo?                                                                          (2)

2.10      Bhala indikimba yale noveli, sekela impendulo yakho ngephuzu ELILODWA.         (2)

                                             KANYE

ISIQESHANA D

Kwaba ukwehlukana nje maqede umama wawa ngedolo ecelela izingane zakhe
intethelelo kuMdali ngoba bengakwazi abakwenzayo. Kanti umama akabuzanga
elangeni ngakusasa ekuseni, akenzelwanga ukudla futhi kungekho angakwazi
ukuzilungiselela kona ngoba umalokazana wathi lokhu okusele sebokulungiselela
intambama. Lokho-ke kusho ukuthi umama wayengenakudla ayezokudla ngalelo langa 5
kuze kube ntambama bebuya emsebenzini. Wawa ngedolo umama. Kwashaya ubaba
wakwakhe emini ebuza impilo, wamthela ngesililo wazibonela naye engesilima ukuthi
kwenzekani kumkakhe. Naye lapho ehlala khona, ulale engadlanga lutho ngoba ubuye
kwamngane wakhe sebehambe beyodla ehhotela, besho nokusho ukuthi uyodla lapho
ekhona. Ubengeke ahlale kuze kube yilesi sikhathi engadli lapho ekhona. Ubaba 10
wazama ukumisa umkakhe isibindi ngokuthi: 'UNkulunkulu akehlulwa yilutho, uzolidala
isu kungekude, ungakhali.'
Akekho phakathi kwabo bobabili owayenelisekile ngale nhlalo. Umama wakhala kwaze
kwasa ethandaza. Okwakumhlupha kakhulu umama ukuthi noma kwakunendlala emzini
wakhe, babekwazi ukukha imifino ezaleni badle ukudla okumnandi kwesiZulu balale 15
benelisekile. Namuhla indoda yakhe ilala ingadlile kodwa yasebenza yafundisa idla
isithukuthuku sayo. Kukubi le ndoda iwa ivuka, yehla yenyuka isebenzela lezi zingane
zabo bethi babenza abantu.

2.11      Ngubani owashayela uMaNdlovu ucingo ngalolu suku?                              (1)

2.12      UMaNene wamhlukumeza kanjani umamezala wakhe ngalolu suku?                     (1)

2.13      Bhala isisho esitholakala kuleli binzana lamagama alandelayo:

          Kanti umama akabuzanga elangeni ngakusasa ekuseni …                            (1)

2.14      Bhala umlingiswa owasiza uManyoba noMaNdlovu ngesikhathi benenkinga
          edolobheni eMnambithi. Chaza ukuthi wabasiza kanjani? Bhala amaphuzu
          AMABILI.                                                                       (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     10                           DBE/2023
                                             SC/NSC

2.15      Uthini umbono wakho ngesenzo sikaFanyana sokuvumela unkosikazi wakhe
          ahlukumeze umama wakhe? Sekela umbono wakho ngephuzu ELILODWA.                (2)

2.16      Kungumqondo omuhle yini ukuthi abazali abashadile futhi sebebadala
          bahlaliswe ngokwehlukana? Sekela impendulo yakho ngamaphuzu AMABILI.          (2)

2.17      Bhala izinto EZIMBILI abafundi bebanga le-12 abangazizuza ngokufunda le
          ncwadi Kusinda Kwehlela Endodeni.                                             (2)

2.18      Xoxa ngokuphumelela kombhali ekusebenziseni umlingiswa onguThembalihle
          kule noveli ukuveza ukuthi abanye abazali abanayo imfundiso enhle
          ezinganeni zabo. Bhala amaphuzu AMATHATHU.                                    (3)
                                                                                        [35]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      11                                   DBE/2023
                                              SC/NSC

UMBUZO 3: UMSHADO – N Zulu

Funda iziqeshana EZIMBILI ezingezansi (u-E no-F) bese uphendula imibuzo
ezolandela.

ISIQESHANA E

Waphaphama ekuseni uBheki. Wesaba ukubonana noTholi ngakusasa.
Wahola izinyawo wafica uTholi esehambile.
'Ngizwa kuthiwa intokazi ibikuvalele izolo?'
'Kanti Sifiso uhlala kuphi wena? Yonke into engiyenzayo uyayazi?'
'Ungazihluphi ngokuthi ngihlalaphi, phendula lo mbuzo wami wena.'                            5
'Ngakutshela ngathi ngiyamthanda uTholakele. Ngimthanda ngenhliziyo yami yonke.'
'Awusophinde uganwe mngani wami. Ngiye ngizwe bethi uma insizwa ike yaqonywa
umfelokazi, ayibe isaphunyuka.'
'Anginandaba mina nokuthi uTholi umfelokazi; okusemqoka ukuthi ngiyamthanda.'
'Isinyama lesi azosishiya kuwe?'                                                             10
'Sengedlula kulezo zinto Sifiso.'
'Umama wakho uyayazi kodwa le ndaba?'
'Uyayazi ndoda. Angiyazi uyizwe kanjani, ngobani. Okubi-ke nje akafuni nakuyizwa.'
'Uzokwenzenjani-ke wena?'
'Ngingenzenjani Sifiso. Sesithandene phela noTholakele.'                                     15
'Kahle wena bo! Kanti akusikho nokuthi useshela?'
'Angeshelanga. Sabonisana. Sathola ukuthi siyathandana. Izimo zethu zazifana.
Ushonelwe yindoda; ngifuna umakoti.'
Behlukaniswa ukukhala kwensimbi uBheki noSifiso. UBheki wabona ukuthi kubi uma
nomngani wakhe emlahla. Nokho-ke wazitshela ukuthi umona nje obusa uSifiso.                  20
Umuntu owayeyinkinga kakhulu unina. Wayengazi ukuthi ekhaya uzofike athini. Wake
wacabanga nokungayi ekhaya.
'Angingayi kumama ngoba okwamanje anginayo impendulo. Angiyozihlalela esitolo
kuyoze kufike uTholi.'

3.1       Kungani uSifiso ethi uBhekani akasophinde aganwe?                                      (1)

3.2       Yini eyayenza       ukuthi   kube   nzima    kuBhekani   ukuyikhohlwa    indaba
          kaTholakele?                                                                           (1)

3.3       Shono OKUBILI okwakwenza ukuthi uBhekani abone ukuthi izimo zabo
          ziyefana benoTholakele.                                                                (2)

3.4       Bhala imibuzo EMIBILI eyabuzwa nguBhekani kuSifiso ngalolu suku.                       (2)

3.5       Tomula amazwi asesiqeshini akhombisa ukuthi uBhekani akakholelwa
          ezintweni zamasiko.                                                                    (2)

3.6       Fingqa kafishane isigameko esenzeka ngesikhathi uTholakele ezolanda
          uBhekani kubo. Bhala amaphuzu AMABILI.                                                 (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                              Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      12                           DBE/2023
                                              SC/NSC

3.7       Ubaba kaBhekani wakukhombisa kanjani ukuthi akamfuni uTholakele?               (2)

3.8       Hlaziya isizinda sale noveli: Umshado, ubhekise kulezi zihlokwana
          ezilandelayo. Bhala amaphuzu AMABILI ngesihlokwana ngasinye.

          3.8.1       Indawo                                                             (2)

          3.8.2       Isimo senhlalo                                                     (2)

3.9       Yikuphi okungumehluko phakathi kukaZenze noSifiso mayelana nendlela
          ababeziphilisa ngayo?                                                          (2)

3.10      Bhala indikimba yale noveli, sekela impendulo yakho ngephuzu ELILODWA.         (2)

                                             KANYE
ISIQESHANA F

Wachaza kwaze koma amathe uBheki. Wancenga. Wayengazimisele nhlobo ukungafiki
ekhaya baxoxe nonina. Unina futhi wayesanda kumthethisela yena uTholi lo. Wagcina
esevumile uTholakele ukuba ahambe uBheki. Nokho kwakubonakala ukuthi inhliziyo
yakhe ibuhlungu kakhulu. Ababange besahlala isikhathi eside. Kuthe uma kushaya
isikhathi sokuba ahambe uBheki, wahamba.                                             5
Ahleke yedwa uBheki ebona ukuthi usephunyukile emlonyeni wengwenya. Naye
yayibuhlungu kodwa inhliziyo yakhe. Kwakumnandi ukuhlala noTholi.
Uthe efika ekhaya waxoxaxoxa nonina wayolala. Ngenhlanhla iphupho elihluphayo
alibuyanga. Avuke aqonde emsebenzini. Babonane noTholakele ekuseni. Agcizelele
indaba yemali kaZenze uTholi. Imxake le ndaba uBhekani. UTholi phela ugcine 10
engamtshelanga ukuthi uZenze ubeboshelweni. Afikelwe umqondo wokungabaniki
imali, akhumbule ukuthi useze wavuma.
'Kazi le mali yami iyobuyiswa ubani, nini?' Azibuze lo mbuzo uBheki angayitholi
impendulo. Akahlalanga kakhulu esikoleni uBheki. Waphuthuma ukuyokhipha imali.
Wabuya wazolinda uPamella. 'Uma le mali ingabuyi isiyongena elobolweni,' uBheki lowo 15
ezikhulumela yedwa. Uhleli nje uqalaza lo mlungu amlindile. Emva kwesikhashana nje
atheleke uPamella. Ufika ngemoto ebomvu. Athi ukwethuka uBheki. Akhumbule ukuthi
uLindiwe naye wathathwa imoto ebomvu. Abone uSifiso ephakamisa isandla ebingelela
uPamella.

3.11      Ngubani owayeboshiwe ngokwalesi siqeshana?                                     (1)

3.12      UPamella wayehamba ngemoto enjani ngalolu suku?                                (1)

3.13      Bhala isisho esitholakala kuleli binzana lamagama alandelayo:

          Ahleke yedwa uBheki ebona ukuthi usephunyukile emlonyeni wengwenya.            (1)

3.14      Ubani umlingiswa owaxwayisa uBhekani ngokuganwa kwakhe ngumfelokazi.
          Chaza ukuthi wamxwayisa wathini? Bhala amaphuzu AMABILI.                       (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     13                           DBE/2023
                                             SC/NSC

3.15      Uthini umbono wakho ngesenzo sikaBhatomu          sokufuna ukungena
          uTholakele ngenkani? Sekela umbono wakho ngephuzu ELILODWA.                   (2)

3.16      Kungumqondo omuhle yini ukuthi umuntu wesilisa alahle umuntu wesifazane
          onengane yakhe ayoshada nomunye umuntu? Sekela impendulo yakho
          ngamaphuzu AMABILI.                                                           (2)

3.17      Bhala izinto EZIMBILI abafundi bebanga le-12 abangazizuza ngokufunda le
          ncwadi Umshado.                                                               (2)

3.18      Xoxa ngokuphumelela kombhali ekusebenziseni umlingiswa ongumama
          kaBhekani kule noveli ukuveza ubunzima bokukhulisa ingane yomfana
          engasekho ubaba wayo. Bhala amaphuzu AMATHATHU.                               (3)
                                                                                        [35]

                                                         AMAMAKI ESIQEPHU A:            35

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     14                              DBE/2023
                                             SC/NSC

ISIQEPHU B: UMDLALO

UMBUZO 4: ABABULALI BENYATHI – RM Mngadi

Funda iziqeshana EZIMBILI (u-G no-H) ezingezansi bese uphendula imibuzo
ezolandela.

ISIQESHANA G

(Emzini wenkosi, uShandu. Inkosi izixoxela nomkayo uMaNgema. Bahleli endlini
yokuphumula.)

SHANDU:          Waze wasiyala uHulumeni ngale mithetho yakhe esikhweza
                 abafokazana emakhanda amakhosi.
MANGEMA:         Uqinisile baba. ODuma abasazikhohliwe bengamakhosi. Ngempela              5
                 uDuma ungekhohlwe sekunguye inkosi kule ndawo. Kukhona nabantu
                 asebemkhulekela. Eqinisweni nje, lo Hulumeni wayecabangeni nje aze
                 ashaye umthetho onje?
SHANDU:          (Ubuso     buhwaqabala)      Kwakunani    nje    ukuthi   bavotise
                 abasemadolobheni kuphela? Thina makhosi basivikele ngokushaya             10
                 umthetho othi masifundiswe ngokusebenzisana nabantu ekuletheni
                 intuthuko. Buka nje manje, abantu sebenezimpawana zokuhlukana
                 phakathi. Kukhona asebengibuka njengento engathi shu. Abanye
                 bazonda uDuma egameni lokuthi usethathe isikhundla sami
                 engasinikwa uMvelinqangi kanye nobabamkhulu.                              15
MANGEMA:         (Ahebeze ngezandla sakuphika) Cha! Cha! Noma ngabe lo mthetho
                 ushaywe ePitoli noma eKapa inkosi iyohlale iyinkosi. Angifundile
                 okuyaphi kepha ngiyazi ukuthi ngaphambi kokushaya umthetho,
                 kudingeka kube nocwaningo. Phela kumele bacwaninge ngosikompilo
                 lwama-Afrika kuqala ze bakwazi ukushaya umthetho ongachithi               20
                 okukhona ngoba bakwethu, kuse-Afrika lapha.
SHANDU:          (Aneke izandla sakuzivula, okukaMfundisi eshumayela) Ngivumelana
                 nawe MaNgema. Uyazi kuyasho ukuthi walunguza esikoleni. Futhi-ke
                 nje akukhona ukulunguza ukufunda uze ube nguthisha. Phela uhleli nje
                 ungafundisi ngoba yimi kanye nobaba esanquma ukuba ube yinkosikazi        25
                 yenkosi egcwele.

4.1       Ngubani uDuma ngokwalesi siqeshana osifundile?                                       (1)

4.2       Yibuphi ubufakazi obukhombisa ukuthi abanye abantu kule ndawo base
          behlonipha kakhulu uDuma ukudlula inkosi?                                            (2)

4.3       Tomula ibinzana lamagama akhombisa ukuthi uShandu wayekholelwa ukuthi
          isikhundla sobukhosi wasiphiwa nguNkulunkulu kanye namadlozi akubo.                  (2)

4.4       Yini ekhombisa ukuthi uShandu wayeyithemba imibono kaMaNgema?                        (2)

4.5       Nikeza izizathu ezenza ukuthi uShandu ayekise uMaNgema ukusebenza.
          Bhala amaphuzu AMABILI.                                                              (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      15                             DBE/2023
                                              SC/NSC

4.6       Chaza ukuthi ubukhona bomlingiswa onguDlamini kwawuhlukumeza kanjani
          umphakathi wakule ndawo. Bhala iphuzu ELILODWA.                                 (2)

4.7       Phawula ngodweshu lwangaphandle olwaba khona phakathi kukaMaShezi
          noDuma ngesikhathi kufike unogada wenkosi emzini kaDuma.                        (2)

4.8       Khetha impendulo efanele kwezilandelayo:

         Ibinzana elithi: 'Ubuso buhwaqabala' lisho …

          A      ukuhleka.
          B      ukudinwa.
          C      ukukhuluma.
          D      ukuvuma.                                                                 (1)

4.9       Qondanisa IKHOLOMU A neKHOLOMU B.

                   IKHOLOMU A                                IKHOLOMU B
         4.9.1 Umazongolo                       A wakhoselisa uDuma

         4.9.2 UMbandlwa                        B unkosikazi kaDuma

         4.9.3 UMaShezi                         C unobhala wekhansela

         4.9.4 Usayitsheni                      D umfundisi wendawo
                                                                               (4 x 1)    (4)

4.10      Lutholakala kuphi uvuthondaba kulo mdlalo? Sekela impendulo yakho.              (2)

                                             KANYE

ISIQESHANA H

DUMA:       Usho ukuthini sayitsheni? Yimi yini ovimba intuthuko lapha kule
            ndawo?
SAYITSHENI: Uyakhumbula ngikubuza ukuthi uyathathisa na enkosini uma
            uzokwenza utho endaweni yayo? Wathini wena? Angithi wadaza
            inkani? Nenhlangano yakho yaphinda yakuyala ngokuhlonipha inkosi, 5
            wenza wena okuthandwa nguwe. Bafile-ke manje abantu. UMbandlwa
            siyezwa ukuthi ubengungqa phambili ekutheni wenze lokho
            obukwenza. Naye uDlamini kuyavela ukuthi ubethukuthela aze enze
            izinto ezingalungile njengakho ukushaya uMbandlwa. Angimsoli-ke
            yena kakhulu ngoba ubehlukunyezwa ngukubona wena uthela inkosi 10
            yakhe ngothuli.
DUMA:       (Ukuzithoba kuyadlondlobala. Useze watshekisa ngisho nekhanda.
            Izandla zakhe ulokhu ezihlanganisa njengomuntu okhuluma nomuntu
            amhlonipha ngendlela exakile) Ngiyezwa sayitsheni (Athule kancane).
            Sekwenzekile-ke okubuhlungu sayitsheni. Ngiyaphinda ngithi vele 15
            sekonakele. Manje, ngizocela nigcine ukuthula endaweni, mina
            sengizowuyeka-ke lo msebenzi wobukhansela.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     16                               DBE/2023
                                             SC/NSC

SAYITSHENI: (Enyuse izwi ngenxa yentukuthelo) Uthini? Uyeke? Niqala izinto bese
            nigabisa ngokuyeka uma sekonakele? Lutho! Wena yelekelela
            ekucisheni lomlilo wothathe osuwokhele.                              20
DUMA:       Kahle sayitsheni. Ngizowucisha kanjani lo mlilo? Bazongibulala phela
            abantu.
SAYITSHENI: (Amkhombe ebunzini) Hawu! Wena kanti uyakusaba ukubulawa?
            Manje ukhetha ukuthi kubulalane abantu benkosi? Musa ukudlala
            lapha. Amakhansela afana nawe vele ayahluleka ukwenza umsebenzi 25
            wawo ...

4.11      Kungani uDuma asho la mazwi alandelayo?

          'Ngiyaphinda ngithi vele sokonakele.'                                            (2)

4.12      Yini okwakumele yenziwe uDlamini noMbandlwa ukugwema impi kanye
          nokubulalana kwabantu endaweni?                                                  (2)

4.13      Ngubani umlingiswa ongummeleli kulo mdlalo? Sekela impendulo yakho
          ngephuzu ELILODWA.                                                               (2)

4.14      UMaShezi ungumlingiswa oyindilinga kulo mdlalo. Sekela lesi sitatimende
          ngephuzu ELILODWA.                                                               (2)

4.15      Lokhu okwenziwa nguDuma ngesikhathi abantu befuna ukumbulala kuyinto
          ekholekayo nengenzeka empilweni yangempela. Sekela lesi sitatimende
          ngephuzu ELILODWA.                                                               (2)

4.16      Ngabe ikhava yale ncwadi ihambisana kanjani nesiphetho salo mdlalo?              (2)

4.17      Umbhali uyilandelile imigomo yokubhala isingeniso kulo mdlalo. Sekela lesi
          sitatimende ngamaphuzu AMATHATHU.                                                (3)
                                                                                           [35]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     17                                 DBE/2023
                                             SC/NSC

UMBUZO 5: ICALA KALIBOLI – VM Mbhele

Funda iziqeshana EZIMBILI (u-I no-J) ezingezansi bese uphendula imibuzo
ezolandela.

ISIQESHANA I

NHLEKO:            Uqinisekile Ntombi endala? Usho ukuthi akakaze azokubona ugula
                   khona muva nje?
MAMKHIZE:          (ehleka) Mina ngigula, hhayi, angisiyo nje leyonhlobo. Ngagcina mina
                   ukugula ngiye emngcwabeni womfowethu ngingenwe ngamakhaza
                   ngonyaka ophelile. Angigulaguli mina.                                     5
NHLEKO:            Ukukhuluma naye ugcine nini mama?
MAMKHIZE:          Cha, ucingo yinto avamisile ukuyishaya noma sekuyisikhathi agcina,
                   kepha yena uvamisile. Hhayi bo! Wase ungibuza imibuzo engaka
                   kanti nimfunelani umntanami emaphoyiseni?
NHLEKO:            Cha, mama, njengoba bengishilo sifuna ulwazana nje akukho lutho.          10
MAMKHIZE:          Hhayi bo! Ningambophi umntanami.
NHLEKO:            Cha mama, ngeke simbophe. Akenze lutho. Impela ngeke simbophe.
MAMKHIZE:          Kanti imibuzo yani leyo?
NHLEKO:            Imibuzo nje yomthetho.
MAMKHIZE:          Kulungile, ngiyezwa-ke mntanami.                                          15
NHLEKO:            (Esukuma) Sengibongile mama, sengicela ukuhamba.
MAMKHIZE:          Uma nimthola nimtshele eze azongibona bo.
NHLEKO:            Ngizokwenze njalo mama. Ngizokukhonzela.
MAMKHIZE:          Ungikhonzele kakhulu mntanami.
NHLEKO:            (Avalelise uNhleko aphume. Endleleni uhamba ekhuluma yedwa.)              20
                   Kungenzeka yini ukuthi nguye uSonto owadubula uMfundisi? Impela
                   sekusobala manje. Manje           ngizobenzenjani lobu       bufakazi
                   engibutholile? Kodwa akufanele ngitatazele. Kuyofanele siqoqe bonke
                   ubufakazi esingabuthola bese siyambamba lo nkosikazi. Impela
                   akufuneki ukuxhamazela uma sekunje. Kuzofanele siyobheka                  25
                   nalapha okwadutshulelwa khona uMfundisi sibone ukuthi singethole
                   lutho yini. He, akakhohliwe nje ehlakaniphile lo nkosikazi. Kodwa
                   ngiyafunga, ngeke kugcine yena! (Aqhubeke nohambo esephikelele
                   esiteshini samaphoyisa.)

5.1       Ngubani uMaMkhize ngokwalesi siqeshana osifundile?                                     (1)

5.2       Yibuphi ubufakazi obatholwa nguNhleko ngesikhathi exoxa noMaMkhize?                    (2)

5.3       Tomula umusho ophelele okhombisa ukuthi uNhleko wayenesiqiniseko
          sokuthi uzogcina embophile uSonto.                                                     (2)

5.4       Yini ekhombisa ukuthi uSonto babemethemba esontweni ayekhonza kulo?                    (2)

5.5       Nikeza izizathu ezenza ukuthi uSonto athenge oMthofi ukuba babulale
          uMbhele. Bhala amaphuzu AMABILI.                                                       (2)

5.6       Chaza ukuthi ubukhona bomlingiswa onguMthofi kwawuhlukumeza kanjani
          umphakathi wakule ndawo. Bhala iphuzu ELILODWA.                                        (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      18                                     DBE/2023
                                              SC/NSC

5.7       Phawula ngodweshu lwangaphandle olwenzeka ngesikhathi uNhleko efika
          noSonto kwaMaNsibande ezobuza ngecala lokudutshulwa kukaMfundisi.                       (2)

5.8       Khetha impendulo efanele kwezilandelayo:

         Igama elithi: 'ukuxhamazela', lisho …

          A      ukubopha.
          B      ukutatazela.
          C      ukuxwayisa.
          D      ukukhala.                                                                        (1)

5.9       Qondanisa IKHOLOMU A neKHOLOMU B.

                     IKHOLOMU A                                  IKHOLOMU B
          5.9.1 UToronto                        A      usebenza ebhange

          5.9.2 UMaNtuli                        B      isigebengu esingumngane kaMthofi

          5.9.3 UZondo                          C      unkosikazi wokuqala kaMbhele

          5.9.4 UNtanzi                         D      umfundisi owadutshulwa uSonto
                                                                                       (4 x 1)    (4)

5.10      Lutholakala kuphi uvuthondaba kulo mdlalo? Sekela impendulo yakho.                      (2)

                                             KANYE

ISIQESHANA J

MTHOFI:  Ngiqinisile, ngadonsa fifteen years wonke, kodwa lo doti ujika uyangi …
NHLEKO:  (Ekhuluma uMthofi engakaqedi ukukhuluma.)
         Usenikhokhele ngokubulala umyeni wakhe?
MTHOFI:  (Enxapha) Lutho, kangithi yikho nje silapha? Sizofuna imali ye …
NHLEKO:  Kulungile-ke madoda         senisebenzile   nasinciphisela umsebenzi. 5
         Sengiyanithatha-ke ngihamba nani.
TORONTO: Uhamba nathi uyaphi?
NHLEKO:  Ngiyanibopha. Seniyochaza phambili.
MTHOFI:  Hawu madoda, kalula kangaka pho! Waze wangenza lo doti wesigangi
         madoda! (Abafake izinsimbi uNhleko abavalele evenini. Angqongqoze 10
         endlini kungavuli muntu, aphenduke angene evenini, ayidumise ihambe.)
NHLEKO:  (Ekhuluma yedwa eshayela.) Kodwa kade ngangisola ukuthi lo Sonto
         unesandla ekufeni kukankosikazi kaMbhele. Sesinabo nobufakazi,
         okusele ukuthi simbophe. Usezobhekana namacala amabili okubulala.
         Nginamanga, mathathu amacala okubulala azobhekana nawo ngoba 15
         nampa oMthofi bavumile ukuthi babulala uMbhele ngoba bethunywe yiso
         lesi sikhohlakali. Sekumphelele ngempela manje. Ingabe useyephi
         ebusuku kangaka ngoba ngabe uyaboshwa kwamanje? Kodwa kufanele
         singamtatazeleli. Ngizobuya kusasa sengihamba namanye amaphoyisa

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                             Pheqa ikhasi

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     19                                    DBE/2023
                                             SC/NSC

                sizomhlasela kahle ntambama ngale nkathi ezitshela ukuthi uphumule.             20
                Okufanele ngikwenze nje manje ngukulungiselela icala likaMaNsibande
                elikusasa. Emva kwalo, hhawu, kuyasuka lokho, uyaboshwa uSonto.
                (Aqhubeke nokushayela aze ayofika esiteshini samaphoyisa.)

5.11      Kungani uNhleko esho la mazwi alandelayo?

          'Kulungile-ke madoda kangithi senisebenzile nasinciphisela umsebenzi.'                (2)

5.12      Yini okwakumele yenziwe uMbhele emva kokubona uMthofi engena emzini
          wakhe?                                                                                (2)

5.13      Ngubani umlingiswa ongummeleli kulo mdlalo? Sekela impendulo yakho
          ngephuzu ELILODWA.                                                                    (2)

5.14      UDlamini ungumlingiswa oyindilinga kulo mdlalo. Sekela lesi sitatimende.              (2)

5.15      Lokhu okwenziwa nguNhleko ngesikhathi uSonto efuna ukubona uMfundisi
          esibhedlela kuyinto ekholekayo nengenzeka empilweni yangempela. Sekela
          lesi sitatimende ngephuzu ELILODWA.                                                   (2)

5.16      Ngabe ikhava yale ncwadi ihambisana kanjani nokwenzeka kulo mdlalo?                   (2)

5.17      Umbhali uyilandelile imigomo yokubhala isingeniso kulo mdlalo. Sekela lesi
          sitatimende ngamaphuzu AMATHATHU.                                                     (3)
                                                                                                [35]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2        20                                  DBE/2023
                                                SC/NSC

UMBUZO 6: ISIKO NELUNGELO – N Zulu

Funda iziqeshana EZIMBILI (u-K no-L) ezingezansi bese uphendula imibuzo
ezolandela.

ISIQESHANA K

(UDumisani ungena endlini ufica unina noyise behlezi)

MAMBATHA: (Ngokwesasa) Wangena silwane sakwamhlola! Bengingazi ukuthi
          uhlakaniphe kangaka. Kwenziwa njalo mfana wami umakoti akabe
          esadedelwa uma eseke wangena ekhaya.
DUMISANI: (Ebukisisa unina) Hhayi bo ukhuluma ngani mama?                                       5
MAMBATHA: Musa ukuzenza isilima wena. Phela ngikubone kahle nje uxoxa
          nomakoti. Kusobala ukuthi ibimkitaza le nto obuyisho ngize ngambona
          ehleka kakhulu.
ZUNGU:    Chazela umfana kahle MaMbatha. Yini indaba enkulu kangaka uvele
          uyigubhuze nje wena.                                                                  10
DUMISANI: Iyiphi leyo ndaba baba?
MAMBATHA: Wena Manzini usakhuluma sengathi indaba entsha lena? Useqalile
          phela umfana. Kanti awumbonanga yini exoxa nentokazi laphaya
          (akhombe).
DUMISANI: Kanti usho umakoti kaSikhumbuzo, umfowethu? Cha bengifuna ukwazi                      15
          ukuthi uhlezi kanjani lapha ekhaya.
MAMBATHA: (Ecasuka) Kanti lo muzi sekungowakho yini? Uma ehlezi kabi
          uzomenza ahlale kahle? Uyeka into okufanele ngabe uyayenza,
          uzobangisa uyihlo. OkaManzini lo muzi. Uyena kuphela ongakhuluma
          ngenhlalo yabantu.                                                                    20
DUMISANI: (Exakekile) Ngiyaxolisa mama uma ngonile. Iyiphi le nto othi kufanele
          ngabe ngiyayenza?
ZUNGU:    Musa ukuthatha ngamawala nkosikazi. Mfana lalela kahle. Umakoti
          ufuna ukubuyela ekhaya manje. Uma kungenzeka into enjalo abaphansi
          bangahlala phezu kwethu. Kufuneka sizame ukulwa nalesi simo.                          25

6.1       Ngubani uSikhumbuzo ngokwalesi siqeshana osifundile?                                      (1)

6.2       Yini le uMaMbatha ayefuna yenziwe nguDumisani?                                            (2)

6.3       Tomula amazwi kaMaMbatha asho ukuthi uThenjiwe wayejabulile ngesikhathi
          exoxa noDumisani.                                                                         (2)

6.4       Yini ekhombisa        ukuthi       uNondumiso   wayengahambisani   naleli   siko
          lokungena?                                                                                (2)

6.5       Nikeza izizathu ezenza ukuthi uThenjiwe angahambisani nesinqumo
          sabakwaZungu sokuthi angenwe nguDumisani. Bhala amaphuzu AMABILI.                         (2)

6.6       Chaza ukuthi ubukhona bomlingiswa onguMaMbatha kwamhlukumeza
          kanjani uThenjiwe. Bhala iphuzu ELILODWA.                                                 (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                             Pheqa ikhasi

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      21                                 DBE/2023
                                              SC/NSC

6.7       Phawula ngodweshu lwangaphandle olwenzeka ngesikhathi uSipho elamulela
          uThenjiwe kuDumisani ebusuku.                                                        (2)

6.8       Khetha impendulo efanele kwezilandelayo:

         Igama elithi: 'ngokwesasa,' lisho …

          A      ukukhala.
          B      ukulala.
          C      ukujabula.
          D      ukukhuluma.                                                                   (1)

6.9       Qondanisa IKHOLOMU A neKHOLOMU B.

                    IKHOLOMU A                                 IKHOLOMU B
          6.9.1 UGugu                           A      washonela ejele

          6.9.2 USipho                          B      owesifazane ongumngane
                                                       kaThenjiwe
          6.9.3 UMaNzuza
                                                C      indodakazi YakwaZungu
          6.9.4 UThabi
                                                D      umakhelwane kaMaMbatha
                                                                                   (4 x 1)     (4)

6.10      Lutholakala kuphi uvuthondaba kulo mdlalo? Sekela impendulo yakho.                   (2)

                                             KANYE

ISIQESHANA L

(Kusekhaya kwaMondise. Kufike uNondumiso noThenjiwe.)
THENJIWE:  (Ukhuluma yedwa) Sengathi ngifike ekugcineni-ke manje. Kokunye
           nobaba angijikele nje. Sengathi ugogo angeze ayizwa le ndaba
           yokubuya kwami. Angiyikhohlwa indlela ajabula ngayo ngishada.
           Wayelokhu esho ethi umendo ungicelele emadlozini. Ngiyamethemba 5
           ubaba. Kodwa naye kwakungumuntu wamasiko. Asikaze kodwa
           sixabane naye. Angiboni kodwa ukuthi angavuma ngiganiselwa
           umuntu ngenkani. Ungcono umama. Angiphathi-ke njengoba kukhona
           igugu lakhe uNondumiso. Kwangiyala ukufa madoda. (Athi ukuthula)
           Omunye umuntu engisafuna ukumthatha ngodlame uDumisani. Ukuthi 10
           ushintshe nini angiqondi. Ngizomtshela kube kuncane indawo.
           (Athikaziswe abangenayo)
NONDUMISO: Noma usulapha ekhaya kanti awukhululeki? Phela akusekhona emzini
           lapha.
MONDISE:   Sawubona ndodakazi.                                              15
THENJIWE:  (Ngeliphansi) Yebo baba.
MONDISE:   Udadewenu useke wangithi fahla ngodaba lwakho. Nokho-ke ngithe
           nawe ake uzibekele ngawakho ukuze nami ngizwe kahle.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     22                                  DBE/2023
                                             SC/NSC

THENJIWE:          Kunjengoba eshilo baba. Emva kokushona kukamkhwenyana wami
                   ngizithole sengisenkingeni enkulu. Emzini kuthiwa angigane 20
                   umfowabo wendoda engasekho.
MONDISE:           Kwakuvele kwenziwa njalo mntanami. Uyabona lapha kwaDubazane
                   nje, yiso leso. KwaMnqayi yiso leso.
NONDUMISO:         Kodwa-ke baba labo bantu kusho ukuthi babe nothando lokwenza
                   nokugcina lelo siko.                                         25
THENJIWE:          Ake ngichaze kahle baba. Ngendlela engaphatheka kabuhlungu
                   ngayo kushone umyeni wami, ngavele ngaphelelwa uthando
                   lokuthanda umuntu wesilisa. Angifuni lutho nje.

6.11      Kungani uMondise asho la mazwi alandelayo?

          'Kwakuvele kwenziwa njalo mntanami.'                                                (2)

6.12      Yini okwakumele yenziwe uThenjiwe ukugwema/ukuvimba ukuphoqelelwa
          kwakhe ngaleli siko lokungena?                                                      (2)

6.13      Ngubani umlingiswa ongummeleli kulo mdlalo?       Sekela impendulo yakho
          ngephuzu ELILODWA.                                                                  (2)

6.14      UZungu ungumlingiswa oyindilinga kulo mdlalo. Sekela lesi sitatimende.              (2)

6.15      Lokhu okwenziwa nguThenjiwe kokuthi afune ukubuyela ekhaya emva
          kokushonelwa ngumyeni wakhe kuyinto ekholekayo nengenzeka empilweni
          yangempela. Sekela lesi sitatimende ngephuzu ELILODWA.                              (2)

6.16      Ngabe ikhava yale ncwadi ihambisana kanjani nokwenzeka kulo mdlalo?                 (2)

6.17      Umbhali uyilandelile imigomo yokubhala isingeniso kulo mdlalo. Sekela lesi
          sitatimende ngamaphuzu AMATHATHU.                                                   (3)
                                                                                              [35]

                                                            AMAMAKI ESIQEPHU B:               35

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     23                                      DBE/2023
                                             SC/NSC

ISIQEPHU C: IZINDABA EZIMFUSHANE

IZINYEMBEZI ZOTHANDO – DBZ Ntuli (Umhleli)

Kulesi siqephu phendula YOMIBILI imibuzo; UMBUZO 7.1 NOMBUZO 7.2

UMBUZO 7

7.1       'UNOZIMOTO' – Sicelo Zimema

          Funda lesi siqeshana esingezansi bese uphendula imibuzo ezolandela:

          ISIQESHANA M

          'Mina angisaboni nje ukuthi ngisengabekezelela indoda. Ndawo!
          Ukuhlangana kwabantu sebemazinyo qinile bobabili nje yinto engasebenzi
          leyo,' kusho uDombi enwaya isihlathi.

          Abantu bafikafika baze baba baningana esitobhini. Kwakuthi uma kuqhamuka
          imoto, uKaMaseko avayize eyimisa. Nokho angabi nanhlanhla, yedlule imoto 5
          ingemi, athole zona izintuli zayo kuphela. Dukuduku kwaqhamuka ibhasi
          ithwele ihlihlima, ivale ngomuntu emnyango. Yedlula ngehubo, nayo yasho
          yabafumba ngezintuli. Abiphe njalo uKaMaseko ephimisa izintuli, ezithintitha
          nasengutsheni yakhe. Kuze kubone noma ubani osesitobhini ukuthi yaze
          yayikholisa ibhasi le ncwasimende.                                           10

          'Ewu, ungaze uthintithe, yinhle nale thuphisi yakho. Wakuthengela
          wakwehlula uJiyane,' Kusho uDombi ehleka eze ekhiphela ulimi ngaphandle,
          luba ngaka.

          'Yebo phela, wathenga. Kodwa isikhwele sale thuphisi! Uma engangifica
          ngiyigqokile nje eqhamuka emsebenzini, ngabe ngivelelwe. Angabuza esefile 15
          ukuthukuthela ukuthi ngiyifakele ukubukwa ngubani engekho? Awazi wena
          ukuthi uyikhwelezela kanjani le ngubo yami.'
          'Nale bhasi seyigcina ngakho nje ukusithela ngezintuli, ayisasithathi. Konje
          wena awuyigibeli ibhasi?'
          'We-a! Ubani? Ngingcoliswe yila mabhasi alapha emakhaya athi uma ehamba 20
          abuthe uthuli lugcwale ngaphakathi abantu bangabe besabonana
          nokubonana? ...'

          7.1.1       Yini eyenza ukuthi ibhasi lidlule ngehubo lingabagibelisi abantu
                      ababesesitobhini?                                                            (1)

          7.1.2       Ngokwalesi siqeshana      osifundile   yini   le   okuthiwa   uJiyane
                      uyayikhwelezela?                                                             (1)

          7.1.3       Yisiphi isizathu esasenza uKaMaseko angakuthandi ukugibela
                      ibhasi?                                                                      (1)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                Pheqa ikhasi

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      24                                DBE/2023
                                              SC/NSC

          7.1.4       Tomula inkulumo kaDombi ekulesi siqeshana esitshela ukuthi
                      wayengasazimisele ngokuphinde agane.                                   (2)

          7.1.5       Chaza leli gama elibhalwe ngokugqamile njengoba lisetshenzisiwe
                      kulesi siqeshana esingenhla.

                      Kuze kubone noma ubani osesitobhini ukuthi yaze yayikholisa
                      ibhasi le ncwasimende.                                                 (2)

          7.1.6       Indaba emfushane kuyancomeka ukuba ibe nesingeniso
                      esifushane/esiqoqekile. Chaza ukuthi ufezekile yini lo mgomo kule
                      ndaba.                                                                 (2)

          7.1.7       Uphumelele yini umbhali ukulandela umgomo wendaba emfushane
                      omayelana nokuqoqeka kwesikhathi? Sekela impendulo yakho.              (2)

          7.1.8       Chaza kafushane ukuthi yayinjani imoto eyagibelisa uKaMaseko.          (2)

          7.1.9       Ukuba wena wawungumngani kaKaMaseko wawuyomeluleka
                      uthini mayelana nobungozi bokugibela izimoto angazazi? Bhala
                      amaphuzu AMATHATHU.                                                    (3)

          7.1.10      Kwakuyisenzo esihle yini ukuthi abazali bakaKaMaseko bahlawule
                      kuJiyane?                                                              (2)

                                             KANYE

7.2       'LAPHO KUKHONA UTHANDO' – NE Mbesa

          Funda lesi siqeshana esingezansi bese uphendula imibuzo ezolandela.

          ISIQESHANA N

          USebenzile yena akalalanga wuthando lwesoka lakhe abazobe bebonana
          okukuqala ngqa nalo. Pho ezithombeni akunsizwa inyakanyaka! Nalelo lizwi
          layo mhla elizwa ocingweni okukuqala ungafunga uthi uyalizwa namanje.
          Sengathi uyayizwa mhla bexoxa okokugcina isithi, 'Sesiyobonana khona-ke
          ehhotela Sithandwa sami. Sengilungise yonke into. Angisakwazi ukulinda.' 5

          Ekuseni baphinde bahlale njengoba bebehlezi izolo. Lapho ebuyekeza
          inkulumo    yesoka     lakhe     uSebenzile    amane    amoyizele  yedwa,
          ephenduphendula izandla zakhe. Le nsizwa eyazi isiZulu imane imuthi
          jejemuzi. Phela uthi angakhathala ukufunda akhiphe izithombe zesoka lakhe.
          AmaShona namaNdebele awanasizungu wona ngoba ayazixoxela. Nayo le 10
          nsizwa ayimshiyi isikhathi eside. Akukubi neze.

          Imini yonke badamane bekhwelela imiphako uma sebelambile. Babuye
          baphume balunguze ngamafasitela lapho sishosholoza sishiya izihlahla
          nemfuyo ngemuva.

          Uthe ebona uSebenzile base beqala ukunyakaza. Kukhona okuke kwashiwo 15
          ngugadi. Habe! Kusho ukuthi sebeyasondela lapho kuphela khona isitimela.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     25                                 DBE/2023
                                             SC/NSC

          'Sisi, sesiyangena esiteshini lapho sizoxhuma khona ibhasi elizosedlulisela
          kwaBulawayo. Ithi ngikusize ukuqoqa impahla yakho.'

          Bathe bangehla baphuthuma ebhasini. Le nsizwa ezibiza ngoWanda idamane
          imchazela konke amele akwenze. Kazi ubeyoba yini ngaphandle kwakhe!    20
          Banele bangene bonke ebhasini libe lihosha njalo linqamula izinkalo.
          Nokushisa manje sekuthe bhe. Kuthi noma kufika ubuthongo uthole ukuthi
          akekho okunakile.

          7.2.1       Yini le eyenza ukuthi uSebenzile angalali ngalobu busuku
                      okukhulunywa ngabo kulesi siqeshana?                                   (1)

          7.2.2       Yiziphi izizwe ezazikulesi sitimela okukhulunywa ngaso kulesi
                      siqeshana? Bhala EZIMBILI.                                             (2)

          7.2.3       Bhala amazwi okugcina ashiwo yisoka likaSebenzile ngesikhathi
                      bexoxa ocingweni.                                                      (2)

          7.2.4       Chaza ukuthi uSebenzile wayesichitha kanjani isizungu ngesikhathi
                      esesitimeleni esasiphikelele kwaBulawayo.                              (2)

          7.2.5       Bhala umqondo onikezwa isenzukuthi esisemshweni olandelayo
                      esichaza isimo esasisebhasini elaligcwele.

                      Nokushisa manje sekuthe bhe.                                           (1)

          7.2.6       Chaza lesi simo sokukhuluma esibhalwe ngokugqamile njengoba
                      sisetshenzisiwe kulesi siqeshana.

                      Pho ezithombeni akunsizwa inyakanyaka!                                 (2)

          7.2.7       Yikuphi okufanayo phakathi         kwezinkundla zokuxhumana
                      ngomakhalekhukhwini     kanye      nohlelo   lwama-pen  pals
                      okukhulunywa ngalo kule ndaba?                                         (2)

          7.2.8       Chaza ukuthi kungani isenzo somlingiswa onguBen/Wanda
                      sokuthola intombi esebenzisa uhlelo lwamapen pals singaphephile
                      esikhathini samanje.                                                   (2)

          7.2.9       Umbhali usethulele kahle indikimba yale ndaba emfushane. Sekela
                      ngokubhala indikimba bese uyichaza ngephuzu ELILODWA.                  (3)

                                                             AMAMAKI ESIQEPHU C:             35

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiZulu FAL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p1-may-june-2023/134eb7e6-168d-4ffe-8ec1-467eeffe7462) — isiZulu FAL · QP · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-may-june-2023/1e880740-f899-447e-8270-43671a5bb394) — isiZulu FAL · QP · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2023/efb7fd1a-88b6-409d-ba28-e55e8fce69ef) — isiZulu FAL · QP · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isizulu/4b2dfbc0-bd4b-4e1f-8f73-97dba9ad15b5) — isiZulu FAL · QP · 2024 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May June 2019](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2019/7d25278e-90ff-4620-bb3c-52de2136806b) — isiZulu FAL · QP · 2019 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2018/e4b39684-5ce9-4435-9b58-42019ef655c9) — isiZulu FAL · QP · 2018 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu FAL

- [Gr 12 IsiZulu FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-fal-atp-2023-24/2e221b22-767a-49bf-870c-b3cf4e8bcddd) — ATP
- [IsiZulu FAL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p1-may-june-2025-mg/c987c299-55ce-451b-9c9c-d9f577f9aec6) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2025-mg/fc0b2153-7afc-4c51-9210-38edf5f25888) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-may-june-2025-mg/cec2350a-6309-437b-a49e-a04527a0ca1c) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-isizulu/d890b2cf-f80e-4a5f-aa33-e13bde37273e) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isizulu/8210b3fd-54a1-4a7b-a22f-fe44c32fcc1a) — Memo · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
