# isiZulu FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2017 Memo

> Grade 12 isiZulu FAL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2017, 23 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2017-memo/b89873f6-251e-47a5-a84f-1ada128d8e8f
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 23

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-fal) › [isiZulu FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2017-memo/b89873f6-251e-47a5-a84f-1ada128d8e8f)

## About this document

Isizulu Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2017 · isizulu. Memorandum, 23 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu FAL P2 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2017/a5a63f61-b7f1-4277-9474-3c631f5b1749) — QP · 2017 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        NATIONAL
                                   SENIOR CERTIFICATE

                                       IBANGA LE-12

                ISIZULU ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA (FAL)

                                   IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                       NOVEMBA 2017

                                       IMEMORANDAMU

AMAMAKI: 70

                         Le memorandamu inamakhasi angama-23.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                            Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       2                  DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandamu

    UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA:

   •   Uma ngabe izinombolo zemibuzo zixovekile zingabhaliwe njengoba zinjalo ephepheni
       lemibuzo, omakayo kumele amake alandele imemo.

   •   Uma ohlolwayo ebhale igama ngopelomagama oluphambene, kuze kube kulahleka umqondo
       wokushiwoyo, omakayo kumele angayamukeli leyo mpendulo. Kodwa uma kungukuthi
       umqondo awulahleki kumele impendulo ayamukele.

   •   Uma ngabe ohlolwayo engabasebenzisi onokucaphuna empendulweni ebadingayo akumele
       ohlolwayo ajeziswe ngalokho.

   •   Emibuzweni enezimpendulo ezivulekile, uYEBO/CHA, NGIYAVUMA/ANGIVUMI abanikwa
       imaki. Kanjalo futhi nale mpendulo eqala ngokuthi YIQINISO/ AKULONA IQINISO noma
       UMBONO/IQINISO alifakwa imaki. Omakayo kumele agxile kulokhu asekele ngakho
       ohlolwayo. impendulo yakhe.

   •    Umfundi kumele aphendule izincwadi ezimbili kuphela. Ophendule izincwadi
       ezingaphezu kwezimbili kuyomakwa ezimbili zokuqala. …….

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       3                      DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandamu

ISIQEPHU A: INOVELI
UMBUZO 1: ITHEMBA LAMI – LF Mathenjwa
ISIQESHANA A
1.1       Yinye/unengane eyodwa.√                                                            (1)
1.2       UNomgedla.√                                                                        (1)
1.3       Base belinde isikhathi eside bengamtholi umntwana.√                                (1)
1.4       C√/Okusolisayo.√                                                                   (1)
1.5       USandanezwe.√
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Uvela ekuqaleni kwendaba kuze kuyofika ekugcineni.√/
          • Indaba ingaye.√/
          • Udweshu oluningi luthinta yena uqobo.√/
          • Uyena obhekene nenkinga yokugula.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                          (3)

1.6       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • UZabalaza noSandanezwe bagcina bengasezwani.√/
          • Le ngxabano yabo yangenwa nayizinsizwa zangakubo kaZabalaza
             ngoba zaziba namazwi aziswana uma zihlangana noSandanezwe.√/
          • USandanezwe wagcina ngokuthi ashaye uZabalaza.√/
          • Emva kokushaywa kwakhe uZabalaza wazama umuthi wokuthi athathele
             uSandanezwe ingoduso yakhe ukuze aziphindiselele.√                              (2)

1.7       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo embuzweni ngamunye.
          1.7.1 Yebo. Siyahambisana ngoba :
                • Umlingiswa oqavile uSandanezwe wayehlalele ethembeni lokuthi
                   uzosinda kulokhu kugula okwakumphethe.√/
                • Wayenethemba lokuthi ingoduso yakhe izomlinda aze adlule
                   ezinkingeni zakhe bese beyashada.√/
                • Ithemba lakhe ulibeka kakhulu ezinyangeni ukuthi zizomsiza
                   alulame. √/                                                               (2)
          1.7.2 Yebo. Ukwazile ngoba:
                • Umlingiswa osemqoka onguSandanezwe siyamthola
                   esingenisweni.√/
                • Siyayithola inkinga abhekene nayo khona esingenisweni
                   okungukugula kwakhe. √/
                • Umbhali usheshe wasivezela isizinda sendaba okuyindawo
                   yasemakhaya esikhathini sanamuhla.√                                       (2)

1.8       Isifaniso. √                                                                       (1)
1.9       Bangabandawonye.√√/ Bayazalana√√                                                   (2)
1.10      Bezihlalele nje exhibeni izimbiza zigxabha eziko√√/ Nebala kwathi bezihlalele
          nje exhibeni izimbiza zigxabha eziko√√ bekade bezitekulela, wezwakala
          uMaZikalala eseyiqala indaba.                                                      (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       4                DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandamu

1.11      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Wayebona       sengathi odokotela  bayehluleka  ukwelapha isifo
              esasimphethe.√√/
          • Wayebona ukuthi odokotela bayahlawumbisela ngoba babebika izifo
              eziningi.√√/
          • Wayengafuni ukwamukela ukuthi usenengculazi. √√                              (2)

ISIQESHANA B
1.12      Wayegula kakhulu usizo engalutholi. √                                          (1)
1.13      Okukodwa kwalokhu:
          • Wathi uzomlinda aze aphume kulobu bunzima ayebhekene nabo.√√/
          • Wathi uzomlinda aze alulame/ asinde kulokhu kugula kwakhe. √√                (2)

1.14      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Waba nemali ngoba wakwazi ukukhokhela izindleko zenyanga.√/
          • Wayeswenka.√/
          • Wayekwazi ukuthola amagugu avela kwamanye amazwe.√/
          • Lokhu kwamenza waba nezintombi eziningi.√/
          • Wangenwa isifo sengculazi.√                                                  (2)

1.15      Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          • Wayesehlulekile ukumelapha.√/
          • Wayesaba ukuthi uzoze afele emzini wakhe bese ephuphisa imithi
             yakhe.√/
          • Kwalahleka     isitho       somuntu wesifazane  ayezosisebenzisa
             ekumelapheni. √/
          • Wayengafuni ukuvuma ukuthi usehlulekile ukumelapha ngoba lokho
             kwakuzomehlisa isithunzi.√                                                  (3)

1.16      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Kumele abantu boMnyango wezeMpilo bavakashele ezikoleni kanye
              nasezindaweni zokusebenza bafundise abantu ngaso isifo. √√/
          • Kumele kube nemikhankaso yokuqwashisa imiphakathi ngobungozi
              balesi sifo. √√/
          • Uma befundisa ngalesi sifo kumele bakhulume ngezidakamizwa kanye
              notshwala okuyizinto ezinomthelela omkhulu ekubhebhethekiseni lesi
              sifo. √√/
          • Kumele bakugcizelele kubantu ukuthi nakuba lesi sifo singelapheki
              kodwa kuyaphileka isikhathi eside naso ngokudla imishanguzo. √√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi)                                     (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       5                 DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandamu

1.17      Imibono iyokwehluka :
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo ngohlangothi ngalunye.
          Ngiyazwelana, ngoba:
          • UNokulindela wayenothando lweqiniso ngoSandanezwe.√/
          • Wayengenalo ulwazi ngohlobo lwesifo esasiphethe uSandanezwe.√/
          • Wayengenalo ulwazi lokuthi uSandanezwe wayeziphethe kanjani lapho
              ayesebenza khona.√
                                              NOMA
          Angizwelani, ngoba:
          • Kwakumele athole ulwazi olugcwele mayelana nokugula komuntu
              athandana naye.√/
          • Sasikhona isesheli esasingaguli ayengakhalela kusona.√/
          • Babengakashadi noSandanezwe kwakungamele athwale izinkinga
              zomuntu ogula engasindi.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                   (2)
1.18      Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          Njengomuntu owayenezintombi eziningi, ngangizomtshela ukuthi:
          • Akayohlolela isifo sengculazi ukuze aqinisekise okwakuhlawumbiselwa
              ngodokotela.√/
          • Akahlale esibhedlela angayi ezinyangeni. √/
          • Akakhulume iqiniso kuyena uqobo lwakhe.√/
          • Akemukele ukuthi unesifo sengculazi ukuze ahlelelwe imishanguzo
              efanele.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                   (3)
                                                                                        [35]
UMBUZO 2: KUSINDA KWEHLELA ENDODENI – SJ MCHUNU
ISIQESHANA C
2.1       iTheku√/eThekwini√                                                            (1)
2.2       Ngumakhelwane√/Insizwa yakwamakhelwane √/Omunye umuntu ohlala
          ngalapho ayesehlala khona√/Umakhelwane kaMjwayeli.√                           (1)
2.3       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Wayegqoka izingubo ezishwabene/ezingcolile kodwa ebe ehlala
              nabantu abagwilikile futhi abahlale bebahle ngaso sonke isikhathi√/
          • Indlela ayengcola ngayo.√/
          • Wayebukeka sengathi ugugiswa ukungadli.√                                    (1)

2.4       A√/kahle. √                                                                   (1)
2.5       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • UThusheleni wabamba imenenja ihamba nezimpahla ngaphandle
              kwemvume yomlungu omkhulu.√√/
          • Umlungu omkhulu wayefuna ukubamba izisebenzi ezingamasela. √√               (2)

2.6       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Kwadala izinkinga emndenini ngoba abaphathekanga kahle oManyoba
             nomkakhe ngesikhathi behlala nezingane zabo ngokwehlukana.√/
          • Bazithola sebeduka edolobheni eMnambithi.√/
          • Kwaholela ekutheni uManyoba angazinikezi izingane zakhe ifa emva
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       6                    DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandamu
              kokuwina ilotho.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                     (2)
2.7      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo ngempendulo ngayinye:
         2.7.1 Siyahambisana.
               • UManyoba uzithola ebhekene nobunzima iqala inoveli kuze kuyofika
                 ekugcineni.√/
               • UManyoba ukhula kanzima emapulazini, lapho abantu begqilazwa
                 khona, lingekho nethuba lokuba afunde.√/
               • Nalapho eseyosebenza eGoli uhlangabezana nezinkinga eziningi.√/
               • Ngisho esegugile uhlukunyezwa yizingane zakhe.√                          (2)

          2.7.2 Yebo ukwazile. Ngoba:
                • Umlingiswa osemqoka okunguManyoba siyamthola
                  esingenisweni.√/
                • Siyayithola inkinga abhekene nayo khona esingenisweni,
                  yokuhlukunyezwa. √/
                • Umbhali usheshe wasivezela isizinda sendaba, okusemakhaya
                  ngesikhathi sanamuhla.√                                                 (2)

2.8.      Amadodana             kaManyoba         noMaNdlovu.√√/Bangabandawonye.√√/
          Bayazalana√√                                                                    (2)

2.9       Abagwilike kangaka, abahlale bebahle ngaso sonke isikhathi√√/ Uma
          ephumela ngaphandle abantu bayamangala ukubona uyise wabantu
          abagwilike kangaka, abahlale bebahle ngaso sonke isikhathi√√, engcole
          ngalolu hlobo.                                                                  (2)

2.10.     Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Wayenzela ukuthola abantu ayezohamba nabo ebusuku ukuze aphephe
             ezigebengwini.√/
          • Wayenesifiso sokuthi nezinsizwa zangakubo zithuthuke zikwazi ukufunda
             nokubhala.√/
          • Uma befunda bebaningi kwakuzoba lula ukuthi basizane ngomsebenzi
             wesikole.√/
          • Wayefuna ukuba bagcine sebekwazi ukuzibhalela nokuzifundela
             izincwadi zabo.√                                                             (2)

2.11.     Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • UMirriam wayeseganile.√√/
          • Wayengafundile okungenzeka ukuthi wayengeke abe nawo amandla/
              imali yokubasiza.√√                                                         (2)

                                         KANYE

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       7                       DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandamu

ISIQESHANA D

2.12      Upondo neshumi.√                                                                    (1)

2.13      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • UManyoba wadlala ilotho wawina imali eningi.√/
          • Bahamba noMaNdlovu baya eThekwini beyolanda isheke labo.√/
          • Bahalaliselwa bathathwa nezithombe yizintatheli.√/
          • Bahanjiswa ngonyanyavu lwemoto bebuyiselwa ekhaya.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                         (2)

2.14      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Wayefuna ukuba nesikhathi sokukhulisa kanye nokunakekela kahle
              izingane zakhe.√√/
          • Wayefuna ukugada imfuyo aphinde alime namasimu.√√                                 (2)

2.15      UManyoba: √
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Izigameko eziningi zithinta yena.√/
          • Simthola ekuqaleni kwendaba kuze kuyofika esiphethweni. √/
          • Uyena otholakala enezinkinga eziningi endabeni.√                                  (3)

2.16      Imibono iyokwehluka.
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo ngohlangothi ngalunye:
          Abathi yisenzo esihle.
          • Abantu uma sebefundile kumele bathole imisebenzi ezobaholela kahle.√/
          • Olunye         uhlobo      lwemisebenzi      alutholakali     emadolobheni
              amancane/emakhaya, ngakho-ke bayaphoqeka abantu abafundile ukuthi
              baye emadolobheni amakhulu ukuze bathole imisebenzi esezingeni
              labo.√/
          • Intuthuko ihamba kancane emakhaya ngakho-ke abantu abafundile
              bathanda ukuhlala endaweni enengqalasizinda esezingeni eliphezulu.√/
          • Esinye isizathu ukuthi abantu basuke befuna ukufundisa izingane zabo
              ezikoleni ezixube izinhlanga/ezisezingeni eliphezulu, lolu hlobo lwezikole
              luyivela kancane ezindaweni zasemakhaya.√/
          • Abantu abafundile bathanda ukuhlala ezindaweni zomntakabani
              ezitholakala emadolobheni amakhulu.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)
          Abathi yisenzo esibi.
          • Senza ukuthi izindawo zasemakhaya zibukeleke phansi ngoba
              kunenkolelo yokuthi abantu abahlala khona abafundile. √/
          • Kwenza ukuthi izingane ezihlala ezindaweni zasemakhaya zingabi
              nabantu abafundile abayisibonelo esihle kuzo.√/
          • Lesi simo senza ukuthi abazali basale bengenabani ozobanakekela
              nozobondla.√/
          • Emakhaya kusala kungenamuntu, imizi ivaliwe. √
          • Idolobha kuyenzeka lishintshe isimilo somuntu aze alahle namasiko
              akhe.
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                         (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       8                  DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandamu

2.17      Yebo, ngiyazwelana ngoba:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Kubuhlungu ukungakwazi ukufunda nokubhala.√/
          • Wayebandlululeka ngokobulili.√/
          • Wayengeke akwazi ukuzimela uma esemdala.√/
          • Izingane zakhe zazingeke zikwazi ukuthuthuka njengezabafowabo.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                    (2)

2.18      Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          Ngangizothi:
          • Akaxoxisane nabeluleki bezokuphathwa kwezimali.√/
          • Akalungise umuzi wakhe ube yile nto ayifunayo.√/
          • Akathathe enye imali ayilondoloze ngendlela ezomakhela inzuzo.√/
          • Akangaphisani ngemali kubantu abayizihlobo zakhe.√/
          • Akadle noma yini ayithandayo.√/
          • Akavakashele amazwe awathandayo.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                    (3)
                                                                                         [35]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       9                         DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandamu

UMBUZO 3: UMSHADO – N Zulu

ISIQESHANA E

3.1       Okukodwa kwalokhu:
          • Wathi yena seweshelwa, waqoma, wagana wafelwa.√/
          • Wathi akamlinde aze akhumule inzilo. √/
          • Wathi ukweshelwa kwakhe nguBhekani kungase kumdalele ingozi ngoba
             uyamfuna uBhatomu. √                                                               (1)

3.2       Wayethuswa/wayemangaliswa yizindaba azitshelwa nguTholakele ngempilo
          yakhe yakudala/yokuzila kwakhe.√√                                                     (2)

3.3       Wamtshela ukuthi uBhatomu wayefuna                 ukumngena   ngenkani.   Yena
          wabaleka ngoba wayengafuni.√√                                                         (2)

3.4       A√/Ukubaleka.√                                                                        (1)

3.5       UBhekani.√
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Nguye esimthola ekuqaleni kwendaba.√/
          • Umbhali umveze enenkinga yamaphupho kayise.√/
          • Izigameko eziningi zithinta yena.√                                                  (2)

3.6       •   UBhatomu wayehlupha uTholakele efuna ukumngena ngenkani.√
          •   UBhekani wayezithola esehlukumezeka elwa noBhatomu bebanga
              uTholakele. √
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                           (2)

3.7       3.7.1 Siyahambisana.
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Indaba ikhuluma ngomshado.√/
          • Udweshu luqala ngephupho likaBhekani ethi uyise akashade.√/
          • Izinkinga zikaBhekani zenzeka ngoba efuna ukufeza isifiso sakhe
              sokushada.√/
          • Uvuthondaba luvela ngosuku lomshado.√                                               (2)

          3.7.2 Yebo ukwazile. Ngoba:
          • Umlingiswa osemqoka, okunguBhekani siyamthola esingenisweni.√/
          • Siyayithola inkinga abhekene nayo , okuyiphupho likayise khona
              esingenisweni√/
          • Umbhali     usheshe     wasivezela   isizinda  sendaba,     okuyindawo
              yasedolobheni ngesikhathi sanamuhla.√                                             (2)

3.8       Okukodwa kwalokhu.
          • UTholakele uqashe kwaZenze.√√/
          • Bahlangene ngobugebengu.√√/                                                         (2)
          • Bangabangani oTholakele noZenze. √√

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                             Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      10                DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandamu
3.9       Okukodwa kwalokhu.
          • Bengithi ubonile ngifake izingubo ezimnyama.√√/
          • Uma kukhona ofuna sikukhulume Bheki okuqondene nokuthandana,
             linda ngize ngikhumule inzilo. √√                                          (2)

3.10      Wayefuna ukuzotshela uBhekani ukuthi ukhulelwe.√√                             (2)

                                         KANYE

ISIQESHANA F

3.11      Bathi udle izidakamizwa ngokweqile.√                                          (1)

3.12      OKUBILI kwalokhu okulandelayo:
          • Wathi akazidli izidakamizwa.√/
          • Wathi uma kufika amaphoyisa wayesuke evakashelwe ngumzala wakhe
             oyiphoyisa ehamba nabangani bakhe.√/
          • Wathi uZenze uyena owahambisa imali yabakhongi kuyise. √/                   (2)

3.13      Baboshelwa imali yomgunyathi nokushushumbisa izidakamizwa.√√                  (2)

3.14      Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
            • UTholakele akaziwa imvelaphi yakhe.√/
            • Ungumfelokazi. √/
            • Akafundile.√/
            • Unobugebengu.√/
            • Mdala kunoBhekani.√/
            • Nokuthi wenza msebezi muni/ usebenzaphi.
              •   Ubevela emaphusheni kanina emxwayisa ngaye.
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                   (3)

3.15      OKUKODWA kwalokhu:
          • Kumele abantu boMnyango wezeMpilo bavakashele ezikoleni kanye
              nasezindaweni zokusebenza bafundise abantu ngezidakamizwa.√√/
          • Kumele kube nemikhankaso yokuqwashisa imiphakathi ngobungozi
              bazo.√√/
          • Uma befundisa ngezidakamizwa kumele bakhulume nangotshwala
              okuyinto  enomthelela    omkhulu    ekubhebhethekiseni   umkhuba
              wokusebenzisa izidakamizwa.√√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                   (2)

3.16      Imibono iyokwehluka.
          OKUBILI kokulandelayo ngohlangothi ngalunye.
          Ngiyazwelana. Ngoba:
          • UBhekani wayenengcindezi yephupho likayise.√/
          • UBhekani wayemthanda ngenhliziyo yakhe yonke uTholakele.√/
          • Wayenesifiso sokumehlukanisa nemikhuba yakhe uma sebeshadile√/
          • Wayethi uzomehlukanisa noPamella.√
          • UTholi wayemehlula uBhekani ngomqondo.
          Angizwelani: Ngoba:
          • Akazinikanga isikhathi esanele sokumazi uTholakele.√/
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      11                   DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandamu
          • Wayengalaleli lapho eboniswa uSfiso, umalume nonina.√/
          • Wayengalaleli ngisho amaphupho kayise ayekhombisa ulaka.√/
          • Wayevumela ukulawulwa uthando/yinkanuko.√                                    (2)
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)

3.17      Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          Ngangingathi:
          • Isikhathi esiphila kuso sekungesamalungelo. Akamyeke uTholakele uma
              engathandi.√/
          • Ukuzihlanganisa kwakhe noTholakele kungamfaka engozini ngoba
              uTholakele uhlangene nezigebengu.√/
          • Akamyeke uTholakele ngoba unesimilo esixegayo.√/
          • Kukhombisa ukushima nokungabi yinsizwa ukulandela umka mfowenu
              ebe engakufuni nalapho uhambe khona.√/
          • Akangajahi izinto eziza kalula kepha akazifunele okwakhe.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                    (3)
                                                                                         [35]

                                                             AMAMAKI ESIQEPHU A:         35

ISIQEPHU B: UMDLALO

UMBUZO 4: ABABULALI BANYATHI – RM Mngadi

ISIQESHANA G
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      12                  DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandamu

4.1       Basesikhumulweni samaphoyisa.√                                                 (1)

4.2       Wayesaba ukuthi abantu bazombulala.√                                           (1)

4.3       Akamsoli ngoba wayehlukunyezwa ukubona uDuma ethela inkosi yakhe
          ngothuli/ eyiphoxa.√√                                                          (2)

4.4       Kuyashiwo ukuthi kwake kwaliwa kwachitheka igazi ngesikhathi uDuma ehola
          iqeqebana elaligqugquzela umzabalazo endaweni yenkosi.√                        (1)

4.5       B√/Kuyakhula.√                                                                 (1)

4.6       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Amaphoyisa kahulumeni enza yonke imizamo yokuthi kube nokuthula
             kule ndawo.√/
          • Uhulumeni wathumela iziphathimandla ngosuku lomhlangano ukuthi
             zizofaka isandla ekudaleni uxolo.√/
          • Izinhlangano zezepolitiki zathumela abaholi bazo ukuzosiza endaweni.√/
          • Inhlangano kaDuma yezepolitiki yameluleka ukuthi akahloniphe inkosi
             ukuze kube nokuthula endaweni yenkosi.√                                     (2)

4.7       Okukodwa kwalokhu:
          • Babevikela inkosi nomndeni wayo njengoba kwakunesimo sodlame.√√/
          • Inkosi yakwazi ukuqhubeka isebenze ngokukhululeka ngoba yayazi
             ukuthi iphephile. √√                                                        (2)

4.8       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Sihambisana       ngokuthi ukuxhawula kuwuphawu   lokuxolelana
              nokuthelelana amanzi.√√/
          • Isiphetho salo mdlalo siqukethe ukuxolelana kwabantu benkosi
              uShandu.√√                                                                 (2)

4.9       Esikhumulweni samaphoyisa, uDuma uyathuthumela ukhuluma nosayitsheni
          lo ayembikele ngokuhlaselwa kwakhe endleleni.√√
          (Nokunye okukubakaki okutholakala esiqeshini.)                                 (2)

4.10      Sibi ngoba:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Kunokungaboni ngaso linye phakathi kwenkosi nekhansela.√/
          • Endaweni yenkosi akukho ukuthula.√/
          • Abantu bendawo abasethembani ngoba sebehlukene phakathi.√/
          • Imindeni iyaxoveka.√/
          • Abantu bayafa kushiswe imizi.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                    (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      13               DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandamu

4.11      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Kwaba nodlame.√√/
          • Kwafa uNobhala wekhansela uMbandlwa nenduna uDlamini. √√                    (2)

4.12      OKUKODWA kwalokhu okulandelayo:
          • USayitsheni uthi uDuma wenqaba ukuthathisa enkosini. √√/
          • Wadaza inkani nangesikhathi inhlangano yakhe imeluleka ukuthi
             akasebenzisane nenkosi.√ √/
          • Uthi baqala izinto bese begabisa ngokuyeka uma sekonakele. √√/
          • Uthi akamsoli uDlamini ngokushaya uMbandlwa ngoba ubehlukunyezwa
             ukubona uDuma ethela inkosi yakhe ngothuli. √√                             (2)

                                         KANYE
ISIQESHANA H
4.13      NguMfundisi uMazongolo.√                                                      (1)
4.14      Yinkosi uShandu.√                                                             (1)

4.15      4.15.1      D√/Inkosikazi kaDlamini√
          4.15.2      A√/Wayefunda oHlange√
          4.15.3      B√/Ummeli wenkosi√
          4.15.4      C√/Isithakazelo sakwaDlamini√                                     (4)
4.16      Imbangalusizi√ ngoba unosizi phakathi ngoba kuchitheka igazi kusha
          nemizi.√                                                                      (2)
4.17      Yebo kuyakholakala.
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Empilweni yangempela abantu abasuke bexabene kuyenzeka
              baxolelane, bathelelane amanzi.√√/
          • Isikhathi esiningi uma kunemihlangano yokudala uxolo amaphoyisa
              ayesuke ekhona ukugada isimo sokuphepha.√√/
          • Ngaphambi kokubiza umphakathi abaholi kumele baqale bahlangane,
              baxoxisane bathi beya emphakathini bese bekhuluma ngazwi linye.√√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                   (2)

4.18      Yebo uphumelele. Indikimba yalo mdlalo ezombusazwe nokubekezelelana.
          Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          • Ukungabekezelelani phakathi kwenkosi uShandu noDuma kwadala
             izinkinga emphakathini.√
          • Abantu abaningi bahlukumezeka abanye bafa ngenxa yempi.√
          • Emva kwesivumelwano soxolo phakathi kwenkosi noDuma, isimo
             sabuyela kuleso esifanele emphakathini.√
          • UDuma nenkosi uShandu base bezosebenzisana.√                                (3)

4.19      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Ngangingamtshela ukuthi:
          • Emhlabeni kuyahlonishwana, kuyaboniswana.√/
          • Akafunde ukulalela.√/
          • Akafunde ukusebenzisana nabo bonke abaholi emphakathini.√/
          • Akukuhle ukubamba igqubu, kuhle ukuxola uqhubeke nempilo.√                  (2)
                                                                                        [35]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      14                   DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandamu
UMBUZO 5: ICALA ALIBOLI – VM Mbhele

ISIQESHANA I

5.1       BakwaMaNsibande.√                                                               (1)

5.2       Wayezophenya icala lokudutshulwa koMfundisi√/ ukuhlaselwa komfundisi.√          (1)

5.3       Bambulalela imali yomnikelo.√                                                   (1)

5.4       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • USonto wathenga izigebengu ukuthi zibulale uMaNtuli.√√/
          • USonto wadubula umfundisi wantshontsha imali yomnikelo. √√
          • Wathumela abantu ukuthi babulale uMbhele.√√/
          • Umakhelwane weba imali eyafihlwa uSonto. √√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                     (2)

5.5       B√/Ekhala√                                                                      (1)

5.6       •    USonto wabamba umfundisi inkunzi kodwa yabuye yalahleka leyo mali.√/
          •    Wabulalisa umyeni wakhe ngezigebengu ukuze athole lonke ifa lakhe.√        (2)

5.7       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Wazithola esentshontsha/ eseba imali yebandla.√/
          • Wazithola esezama ukubulala uMfundisi.√/
          • Waphelelwa yisithunzi komakhelwane.√/
          • Waphelelwa yikho konke ayenakho.√/
          • Waboshwa wehlukana nengane yakhe.√/
          • Kwavela obala ukukhohlakala kwakhe kokubulala unkosikazi kaMbhele
              wokuqala.√
          • Wabulala umyeni wakhe ngoba efuna ifa ukuze akhokhele uMthofi.
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                     (2)

5.8       Wahlaselwa yizigebengu ezazithengwe nguSonto zambulala.√√                       (2)

5.9       Okukodwa kwalokhu: Lesi sithombe sihambisana kahle ngoba:
          •  USonto okunguyena ongumlingiswa oqavile/omkhulu ugcina eboshiwe
             ngenxa yokuthanda imali.√√/
          •  UMbhele wayivikela imali yakhe kwaze kwaba sekugcineni ngosizo
             lommeli.√√/
          •  UMthofi oyisigebengu naye ugcina eboshiwe ngenxa yokuthanda
             imali.√√                                                                     (2)

5.10      Okubili kwalokhu:
          • Isimo senhlalo sibonakala sisibi nje kusukela ekuqaleni kuze kuyofika
             ekugcineni ngoba kufa abantu.√/
          • Kuyahlukunyezwana njalo. USonto uhlukumeza uMbhele, umfundisi
             kanye nomndeni wakhe. Kanti nezigebengu ziyamhlukumeza uSonto.√/
          • UMthofi uhlukumeza uSonto. √
          • Kukhona abantu abangahambisani nobugebengu.                                   (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      15                DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandamu
5.11      KukwaMaNsibande. Kusanda kungena uSonto noNhleko. √√/
          (Nokunye okukubakaki okutholakala esiqeshini)                                (2)
5.12      Okukodwa kwalokhu:
          • UDlamini waluma uMbhele indlebe ngezinto ezazenzeka emzini wakhe
             uma yena esemsebenzini, wabe esemkhokhisa imali ngalokho.√√/
          • Weba imali eyayifihlwe uSonto. √√                                          (2)

                                         KANYE
ISIQESHANA J
5.13      Umfundisi wayezokhuluma lonke iqiniso ngalokho okwenzeka, asho umuntu
          owamdubula.√√                                                                (2)
5.14      Imbangalusizi√ ngoba kunosizi phakathi ngoba kuchitheka igazi, kukhona
          nabashonayo.√                                                                (2)
5.15      5.15.1      C√/Umseshi wecala lomfundisi√
          5.15.2      D√Ummeli kaMbhele omsizayo. √
          5.15.3      B√/Umama kaSonto.√
          5.15.4      A√/Isigebengu esingumngani kaMthofi.√                            (4)
5.16      Ngiyavumelana.
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Wayezolinyazwa yizigebengu uma sezizohlasela zifuna imali yazo
              kumama wakhe.√/
          • UMthofi wayesefuna ukuthumba uZinhle uma uSonto engasakhokhi.√/
          • Kwakungenzeka adubuleke uma uSonto esehlaselwa ngamaphoyisa.√
              (Nokunye okunembayo okungashiwo umfundi)                                 (2)

5.17      Yebo uphumelele. Indikimba yalo mdlalo ubugebengu nomona.
          Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          • USonto akakutholanga ukuphumula nakuba esebulele inkosikazi
             kaMbhele ngoba efuna ukushada naye bese edla imali.√/
          • Isigebengu esinguMthofi samhlupha uSonto waze wagcina esemjikele
             ukuze agcine eboshiwe.√/
          • Kwagcina kutholakele ukuthi ubani owaqola umfundisi wabuye
             wamdubula.√/
          • USonto ugcina eboshiwe bese kuhlukana umndeni.√                            (3)

5.18      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Ngangingamtshela ukuthi:
          • Ubugebengu abubuyiseli ngakho-ke angalinge ahambe ezinyathelweni
              zikanina .√/
          • Akaqaphele ukuthanda imali kakhulu ngoba umuntu uze angene
              esilingweni sokubulala nokuntshontsha.√/
          • Angalilahli ithemba, impilo iyaqhubeka.√/
          • Akethembe ukuthi ngikhona ngizomenzela konke okusemandleni,
              ngimuphe lonke uthando.√/
          • Uzoqhubeka nokufunda ngeke asiyeke isikole.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                  (2)
                                                                                       [35]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      16                 DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandamu

UMBUZO 6:        ISIKO NELUNGELO – N Zulu

ISIQESHANA K

6.1       Basekhishini kwaZungu.√                                                         (1)

6.2       Abantu basuke bamkhumbuze indaba endala yokushona kukaSkhumbuzo.√               (1)

6.3       Wayezomzonda ukuba watshela uThenjiwe ukuthi akaphindele kubo.√                 (1)

6.4       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • UMaNzuza watshela uThenjiwe ukuthi unolwazi ngaleli siko.√√/
          • Lalilandelwa emizini eminingi endaweni.√√/
          • Abantu abaningi endaweni babelazi leli siko njengoMondise.√√                  (2)

6.5       B√/kakhulu.√                                                                    (1)

6.6       Okukodwa kwalokhu:
          •  Nami-ke ngibona ukuthi ilungelo lami ukuba ngibuyele ekhaya uma
             engasekho engangize ngaye lapha .√√/
          •  Okwesibili nami angikwazi ukuwezela uthando lomunye umuntu
             komunye. √√                                                                  (2)

6.7       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • UMaMbatha wamtshela ukuthi ngeke akwazi ukuhamba ngoba
              walotsholwa lapha kwaZungu.√/
          • UMaMbatha wafakela uDumisani ingcindezi yokuthi akavume ukungena
              uThenjiwe.√/
          • Wathi uma uThenjiwe ebuyela kubo kuyomele kubuye izinkomo
              zelobolo.√/
          • Emva kokuba uSipho elimaze uDumisani bathi ngeke aphume ejele uma
              uThenjiwe engavumi ukungenwa nguDumisani.√/
          • Bamesabisa ngokumbophisa.√/
          • Bamesabisa ngamadlozi akwaZungu. √
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                     (2)

6.8       Okukodwa kwalokhu:
          • UNondumiso waxabana noyise wamxosha ekhaya.√√/
          • UNondumiso waba yisitha kuMaMbatha. √√                                        (2)

6.9       UThenjiwe    noThabi     basekhishini    bayasebenza,   bayaxoxa.      √√
          (Nokunye okutholakala kubakaki esiqeshini.)                                     (2)

6.10      UThenjiwe wagcina evumile ukugana uDumisani njengeseluleko sikaSipho,
          bagcina sebehleli kahle emndenini wabo.√√                                       (2)

6.11      •    UThabi akazange asihloniphe isinqumo sikaThenjiwe sokuphindela
               ekhaya kubo.√
          •    Ugcizelela ukuthi uThenjiwe kumele angenwe nguDumisani nakuba
               eseshilo uThenjiwe ukuthi akahambisani nakho.√                             (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      17                  DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandamu

6.12      Cha. Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Amalungelo abantu besifazane aseyalingana nawabantu besilisa.√/
          • Umthethosisekelo wezwe uyaliqinisekisa ilungelo lokuzikhethela.√/
          • Sekukhona izinhlangano ezilwisana nokucindezelwa kwamalungelo
             abantu besifazane.√/
          • Umuntu ongazithola esenkingeni efana nekaThenjiwe angavele aye
             emaphoyiseni ayobika, abike nasezinhlanganweni ezilwela amalungelo
             abantu besifazane.√
                                            NOMA

          Yebo. Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Zisekhona izindawo lapho isiko lokungenwa lisasebenza khona.√/
          • Umphakathi ayephila kuwo ubonakala ungaqondi nhlobo ngamalungelo
             anamuhla.√/
          • Abazali bakhe banhlangothi zombili balixhumanisa nolaka lwabaphansi
             leli siko uma lephulwa. √                                                   (2)
                                         KANYE
ISIQESHANA L
6.13      Ukuthunga ngomshini.√√                                                         (2)
6.14      Imbangalusizi. √
          Umdlalo unosizi phakathi ngoba kuchitheka igazi, kwashona uSikhumbuzo
          noSipho. Kwalimala uDumisani.√                                                 (2)
6.15      6.15.1      C√/Indodana kaZungu√
          6.15.2      A√Umakhelwane.√
          6.15.3      D√/Udadewabo kaThenjiwe.√
          6.15.4      B√/Umngani kaThenjiwe.√                                            (4)
6.16      Sibi ngoba:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Akukho ukuthula selokhu kwaqala indaba yokungenwa kukaThenjiwe.√/
          • UThenjiwe akasahloniphi, usexabana noMaMbatha.√/
          • UMaMbatha akasamphathi kahle uNondumiso ngoba ethi ungena
               izindaba zomuzi wakhe.√/
          • Akukho ukuthula emzini kaMondise ngoba uMondise akamesekeli
               uThenjiwe ezifisweni zakhe.√/
          • KwaMondise ubaba wakhona usexoshe uNondumiso ngoba ethi wonisa
               ingane/udadewabo√                                                         (2)
6.17      Yebo uphumelele. Indikimba isiko nelungelo.
          Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          • UThenjiwe akahambisani nesiko lokungenwa ngoba uyawazi amalungelo
             akhe.√/
          • Isiko libuye lishayisane namalungelo abantu besifazane.√/
          • Kukhona abantu abangawahloniphi amalungelo abanye abantu.√/
          • Kuyavela ukuqhathanisa okwenzeka kweminye imindeni mayelana
             nesiko.                                                                     (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      18                    DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandamu

6.18      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Ngangingamtshela ukuthi:
          • Akesekele ingane yakhe angazicabangeli yena.√/
          • Akazame imali abuyisele izinkomo zakwaZungu emuva.√/
          • Akabafake emthethweni abakwaZungu uma bephoqelela ukucindezela
              uThenjiwe.√/
          • Akahloniphe ilungelo likaThenjiwe lokuzikhethela.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                      (2)
                                                                                           [35]

ISIQEPHU C: IZINDABA EZIMFISHANE

IZINYEMBEZI ZOTHANDO – DBZ Ntuli (Umhleli)

UMBUZO 7

7.1       'Ingoduso' – S Bhengu

ISIQESHANA I

          7.1.1       USanele.√                                                            (1)

          7.1.2       UNokwazi wathi abalale phandle ngoba kwase kusebusuku
                      kakhulu, futhi kunesivuvu. √√                                        (2)

          7.1.3       Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
                      • USipho waba nenkinga yezithuthi zomphakathi ngoba
                          amatekisi ayesephelile, wahamba ibanga elide ngezinyawo.√/
                      • Wabhekana            nenkinga        yokukhuluma     nomuntu
                          ongasaphili/isipoki sikaNolwazi.√/
                      • Akakwazanga ukubona indodana yakhe ngalolo suku ngoba
                          walala phandle. √/
                      • Walala phezu kwezindunduma zamathuna.√/
                      • Waze wakuthola ngakusasa ekuseni ukuthi uNokwazi
                          sewadlula emhlabeni. √
                      (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                          (3)

          7.1.4       C√Akukho okuzosivimba ukuba sishade √                                (1)

          7.1.5       Ukuhlangana kukaNokwazi nesoka lakhe uSipho selibuya ejele
                      emva kokuboshelwa ukweba imali emsebenzini. √√
                      (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                          (2)

          7.1.6       Ungayibeki ezandleni zami√√/ Okungenani yibeke lapha eduze. √√       (2)

          7.1.7       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
                      • Yayizosizakala ngokuthola ikhaya okuhlala kulo abazali bayo
                          bobabili hhayi ukukhulela komalume.√√/
                      • Yayizothola ukondleka kahle ngoba uyise wayesenemali
                          eningi. √√                                                       (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      19                      DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandamu

          7.1.8       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
                      • Kuyingozi ukuhamba ebusuku.√ USipho waze wazithola elala
                          emathuneni nje ngenxa yakho ukuhamba ebusuku.√/
                      • Kubalulekile ukuziphatha kahle ungenzi ubugebengu ngoba
                          ufuna izindlela ezilula zokwenza imali.√ USipho akasitholanga
                          isikhathi sokuhlala nengoduso yakhe kanye nengane yakhe
                          ngenxa yobugebengu obaholela ekuthini aboshwe.√/
                      • Abantu        besilisa    kumele      bazifundise  ukubekezela
                          nokwamukela isimo sempilo njengoba sinjalo.√ Ukuba
                          wabekezela uSipho ngabe walithola ithuba lokubona ingane
                          yakhe nonina esaphila. √/
                      • Umuntu        oshone      enenhliziyo    ebuhlungu   akakutholi
                          ukuphumula. UNokwazi uzithola epoka ngenxa yokuphathwa
                          kabuhlungu isenzo sikaSipho sokuhamba angabe esabuya
                          ukuzobabheka.√
                      (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                            (2)

          7.1.9       Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
                      • Ngangiyofuna enye intombi engizoshada nayo ukuze ngivuse
                          umuzi wakithi.√/
                      • Ngangiyozakhela umuzi omkhulu.√/
                      • Ngangiyocela uGodide ukuthi anginikeze indodana yami ukuze
                          ngizikhulisele yona.√/
                      • Ngangiyoqala ibhizinisi ukuze ngikwazi ukuziphilisa impilo
                          yami yonke.√/
                      • Ngangiyothola inyanga/ isayoni/ umfundisi ozovala uNokwazi
                          ukuthi angaqhubeki nokupoka.√
                      (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                            (3)

                                                    KANYE
7.2       'Ilobolo' – S Zimema
ISIQESHANA J
          7.2.1       Lwaluvela kumukhwe wakhe.√                                             (1)
          7.2.2       Ezine√/4√/Ezi-4.√                                                      (1)
          7.2.3       Yebo. Okukodwa kwalokhu:
                      • Bakhona obaba abadla izimali zelobolo bese beyahluleka
                         ukwelekelela lapho intombazane sekufanele ishadiswe. √√/
                      • Abanye abantu baba ngondlovukayiphikiswa uma izinto
                         zisahamba kahle bese kuthi uma sekonakele badinge usizo. √√         (2)

          7.2.4       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
                      • Yingoba umukhwe wakhe akazange abambisane naye.√/
                      • Wayenqaba          ukukhipha    usuku   lomshado   nakuba
                          ayeselobolile.√/
                      • Wayengafuni ukuthi uMandlenkosi ahlangane nengoduso
                          yakhe bengakashadi.√/
                      • UMandlenkosi          wayekhala     ngokuthi   akamthathisi
                          okomkhwenyana wakwakhe.√
                      (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                            (1)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      20                    DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandamu

          7.2.5       Okukodwa kwalokhu:
                      • Wayesecabanga ukuyintshontsha ingoduso yakhe baye kude
                         lapho ayesebenza khona.√/                                         (1)
                      • Wayesecabanga ukuvele ayeke ukuba imvu yasesontweni,
                         avele abe yindlavini uqobo, avele athathe umfazi wakhe
                         ayomfaka endlini. √
          7.2.6       •    Wayebalisa ngokuthi uyahlupheka.√/
                      •    Wayethi   akanayo     imali  eyanele   ngoba    wadilizwa
                           emsebenzini.√/
                      •    Wayethi wethembele kuMandlenkosi       njengomkhwenyana
                           wakwakhe.√/                                                     (3)

          7.2.7       Yalimala engozini yemoto.√√                                          (2)
          7.2.8       Yebo uwufezile.
                      Abalingiswa bale ndaba emfushane bane (4)/ bambalwa, abeqile
                      kwabayisihlanu okungeminye yemigomo yendaba emfushane.√√             (2)
          7.2.9       Yiphuzu ELILODWA kwalandelayo:
                      • Ngangiyomtshela ukuthi akasebenzise imali yelobolo
                          ukungcwaba indodakazi yakhe.√√/
                      • Ngangiyomtshela ukuthi akathathe emalini aphuma nayo
                          emsebenzini uma imali yelobolo ingasekho.√√/
                      • Ngangiyomtshela ukuthi kumele aboleke ezihlotsheni zakhe
                          uma ingasekho eyempesheni ngoba yena wayehlulekile
                          ukwakha ubuhlobo noMandlenkosi.√√
                      (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                           (2)

          7.2.10      Imibono iyokwehluka. Amaphuzu AMABILI kwalandelayo
                      ngombono ngamunye:
                      Kwakufanele ngoba:
                      • Umuntu oshonile kwakuyingoduso yakhe ayeyithanda.√/
                      • Ingoduso yayingenacala.√/
                      • Kwakungafanele ehlisele izono zikayise kuyo.√/
                      • Abantu babengakhuluma kabi ngaye ukuthi akayenzelanga
                          umshado wayo wokugcina.√
                      (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)
                                                    NOMA
                      Kwakungafanele ngoba:
                      • Kwakufanele umukhwe afundiswe isifundo ukuthi umuntu
                          uyahlonishwa.√/
                      • Kwakuyizindleko ayengazihlelele, imali wayeyiqede ekhipha
                          ilobolo.√/
                      • Ubudlelwane phakathi kwakhe nomukhwe babungebuhle.√
                      (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                          (2)

                                                             AMAMAKI ESIQEPHU B:           35

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      21                   DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandamu

ISIQEPHU D: IZINKONDLO

AMAHLOKOHLOKO/IZINKWAZI ZOTHUKELA – EJ Mhlanga no JJ Thwala

UMBUZO 8

8.1       'KUYOSALA IZIBONGO' – T Qwabe

          8.1.1       Amathafa.√                                                         (1)

          8.1.2       Yinkosi yoHlanga√/Yinkosi yaMaZulu.√                               (1)

          8.1.3       Izinyoka√ Izingwenya√ Amabhubesi√ Nezingwe.√                       (4)

          8.1.4       Ezazigijima mzila munye nezinyoka ezibulalayo,
                      Zibhukuda mfula munye nezingwenya ezibulalayo,√
                      Ukuxhumana sigcino/ okusekugcineni.√
                                         NOMA
                      Zibanga amaqele namabhubesi abulalayo,
                      Zidwanguza amahlathi nezingwe ezibulalayo.√
                      Ukuxhumana sigcino/ okusekugcineni.√
                                         NOMA
                      Ezazigijima mzila munye nezinyoka ezibulalayo,
                      Zibhukuda mfula munye nezingwenya ezibulalayo,√
                      Ukuxhumana maphakathi / okuphakathi. .√                            (2)

          8.1.5       Ichaza indlela abantu ababecasuke ngayo ngokusukelwa/
                      ngokuchukuluzwa.√√/ Ichaza ukuthi babecasuke kakhulu ngenxa
                      yokusukelwa.√√                                                     (2)

          8.1.6       B√/Ukuhamba ungazi lapho uya khona.√                               (1)

          8.1.7       Ungomdala emantombazaneni.√/ Ungowokuqala kubo
                      emantombazaneni.√
                      Ngoba imbongi ithi ifunga yena. √                                  (2)

          8.1.8       Ngiyavumelana
                      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
                      • Inkondlo ibeka ngokusobala ukucasuka kwamasotsha afela
                          empini.√/
                      • Icacisile ngezigameko ezenzeka ngesikhathi amasotsha
                          esempini.√/
                      • Icacise bha nesithombe sendawo okwakulwelwa kuyo.√/
                      • Icacise kahle nalokho ebalisa ngakho ukungagezwa
                          nokubuyiswa kwamasotsha/ kwamasosha afela empini.√
                      (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                        (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      22                        DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandamu

          8.1.9       Imibono iyokwehluka.
                      Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo ngohlangothi ngalunye:
                      Kungumqondo omuhle:
                      • Kukhombisa ukuziqhenya ngobuzwe nangezwe lakho.√/
                      • Kukhombisa ukuba nesibindi sokulwela lokho okholelwa
                          kukho.√/
                      • Kukhombisa ukuthi uyayikhathalela inhlalakahle yomphakathi
                          neyezwe lonke.√
                      (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)
                                                  NOMA
                      Kungumqondo ongemuhle:
                      • Izinkinga ezingadala izimpi kumele zixazululwe ngomlomo.√/
                      • Ngeke kube kuhle ukubeka impilo yami engcupheni
                          ngezinkinga ezingadalwanga yimina.√/
                      • Ngeke ngikujabulele ukufa ngishiye umndeni wami, nakuba
                          uzosala uhole imali yempesheni.√
                      (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                 (3)

                                              KANYE
8.2       'Kwamfaz'ongemama' – F F Mbatha
          8.2.1       UMveli √/ uMenzi√/ uBaba                                                    (1)
          8.2.2       •    Ikhaya likayise√
                      •    Izihlobo nabangani√
                      •    Izinkalo zangakubo√                                                    (3)

          8.2.3       •    Namuhla iya kwamfaz' ongemama.√
                      •    Lapho kuyothi ngisho igula kuthiwe iyatetema/iyatefa.√                 (2)

          8.2.4       B√/Ukumethuka ngenhlamba√                                                   (1)
          8.2.5       Kwamfaz'ongemama√.    Umqondo     wokuthi          ayilula     impilo
                      emendweni.√
                      (Nokunye okunembayo okungashiwo umfundi.)                                   (2)
          8.2.6       •    Uthando luyithumbil' inhliziyo yembongi.√
                      •    Uthando luyishay' indali emajukujukwini imbongi.√                      (2)

          8.2.7       Okukodwa kwalokhu:
                      • Umoya wokukhathazeka ngoba imbongi ikhathazekile
                         ngendawo eya kuyo nangendlela ezofike iphatheke ngayo
                         emendweni.√√/
                      • Umoya oxubile. Sithola imbongi ikhombisa intshisekelo yokuya
                         emendweni ngoba iqhutshwa uthando oluyishisa ngaphakathi.
                         Ngakolunye uhlangothi, imbongi inovalo mayelana nempilo
                         engemnandi yasemendweni.√√                                               (2)

          8.2.8       Yebo iphumelele. Indikimba yale nkondlo umendo. Imbongi ibalisa
                      ngezinkinga ezohlangabezana nazo emendweni. √√                              (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                               Pheqa ikhasi

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      23                   DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandamu

          8.2.9       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo
                      Akusiyona into enhle ukuphatha kabi umakoti ngoba:
                      • Umakoti usuke eseyingxenye yomndeni. √/
                      • Usuke eseshiye umndeni wakhe nekubo ezokwakha
                          ubuhlobo.√/
                      • Usuke edinga ukufundiswa lokho angakwazi okwenziwa
                          umndeni wakhe omusha uma enze amaphutha. √
                      (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                       (2)

                                                             AMAMAKI ESIQEPHU D:        35
                                                             AMAMAKI ESEWONKE:          70

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha

## Related documents

- [IsiZulu FAL P3 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-nov-2017-memo/1ac7afad-6bda-492b-847f-ed5c308280c8) — isiZulu FAL · Memo · 2017 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2017-memo/c2b19a99-3833-4ded-bd4c-1dc53e040f6f) — isiZulu FAL · Memo · 2017 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-feb-march-2017-memo/8be6a12a-14c0-4d39-85d8-c72bb0bb83c2) — isiZulu FAL · Memo · 2017 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2023-mg/a95ad35b-1eaa-4a70-bae0-73f57f9ad100) — isiZulu FAL · Memo · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2019-memo/6adb8848-a917-4842-b4a9-a038a50df61f) — isiZulu FAL · Memo · 2019 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2018-final-memo/6cd61996-1d16-47cf-b7ad-865e794f369a) — isiZulu FAL · Memo · 2018 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu FAL

- [Gr 12 IsiZulu FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-fal-atp-2023-24/2e221b22-767a-49bf-870c-b3cf4e8bcddd) — ATP
- [IsiZulu FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p1-may-june-2025/6598b8ea-2286-41e6-bda0-ba108f48a7c8) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2025/e74bf407-208d-4b38-936f-6df41038a405) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-may-june-2025/f453b3ee-13b1-4e17-b5f2-d9bbf9854dd7) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isizulu/5a92e0e0-1710-47ec-8ad7-1decba33c7dd) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-isizulu/9810adca-cef4-427d-bbf6-c6f4b97785b8) — QP · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
