# isiZulu FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2018 Memo

> Grade 12 isiZulu FAL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2018, 26 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2018-final-memo/6cd61996-1d16-47cf-b7ad-865e794f369a
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 26

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-fal) › [isiZulu FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2018-final-memo/6cd61996-1d16-47cf-b7ad-865e794f369a)

## About this document

Isizulu Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · isizulu. Memorandum, 26 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu FAL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2018/68135d4a-de96-4366-b915-6cd7f60fe58b) — QP · 2018 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        NATIONAL
                                   SENIOR CERTIFICATE

                                       IBANGA LE-12

                ISIZULU ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA (FAL)

                                   IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                       NOVEMBA 2018

                           UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA

AMAMAKI: 70

                            Leli phepha linamakhasi angama-26.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                             Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2          2                     DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA:

•   Ohlolwayo akufanele aphendule imibuzo engaphezulu kowodwa ngohlobo
    olufanayo lombhalo.

•   Uma umfundi enikeze izimpendulo ezimbili, maka eyokuqala bese ungayinaki
    elandelayo.

•   Uma izinombolo          zezimpendulo     zingahleliwe    ngendlela   efanele,     maka
    ngokwememo.

•   Uma iphutha lesipelingi liphazamisa umqondo, ayingamukelwa leyo mpendulo.
    Uma      lingawuphazamisi         umqondo,     ayamukelwe       impendulo.

•   Uma ohlolwayo engabasebenzisi onokucaphuna lapho kuthiwe akacaphune
    khona, ungamjezisi ngalokho.

•   Emibuzweni    evulekile, akunganikwa  mamaki ngoYEBO/CHA    noma
    NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kanjalo futhi akukho mamaki okumele anikezwe
    ngoYIQINISO/AKULONA IQINISO noma UMBONO/IQINISO. Kumele kugxilwe
    kulokhu okwesekelwa ngakho impendulo.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2          3                 DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQEPHU A: INOVELI

UMBUZO 1: ITHEMBA LAMI – LF Mathenjwa

Funda iziqeshana EZIMBILI ezingezansi bese uphendula imibuzo ezolandela.

ISIQESHANA A

1.1       Wameluleka ngokuthi ake ayicabange nale nto ayitshelwa ngunina yokuthi
          aye kubathandazi.√                                                                (1)

1.2       UNonkamfela wakwaMbeje.√/uNonkamfela.√/uMbeje√                                    (1)

1.3       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Wayekhathazwa ukuthi hleze lesi sifo simqinise uSandanezwe.√/
          • Wayekhathazwa ukuthi amaphupho akhe okugona abazukulu angase
            angabe esafezeka ngoba uSandanezwe nguye yedwa umfana anaye.√/
          • Kuyisifiso sakhe ukuthi ambone esenomuzi othi yena.√                            (2)

1.4       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Simveza njengomuntu othembekile/oneqiniso/oqotho√ ngoba umeluleka
             ngento naye ayenzayo njengoba elokhu emlindile uKhumbulani okade
             wahamba.√/
          • Umuntu onothando lomngani wakhe√ ngoba utshela uNokulindela ukuthi
             akalinde uSandanezwe noma egula.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                           (2)

1.5       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • UZabalaza wayemnyundela kuNokulindela ethi uyagula.√√/
          • Wamedelela ngoba nakhu wayehamba nezinsizwa zangakubo. √√                       (2)

1.6       B√/Uyagula. √                                                                     (1)

1.7       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Uqonde ukuthi umuntu uma exakekile noma egula kakhulu wenza noma
             yini acabanga ukuthi izomsiza.√√/
          • Umuntu uma egula uzama ukuthola usizo kuzo zonke izindawo nalapho
             kungalindeleke lusizo khona.√√/
          • Usizo uluthola nasezindaweni ebezingacatshangwa ukuthi zingakusiza.√√           (2)

1.8       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Umlandi akathathanga isimo somuntu wokuqala kule noveli.√√/
          • Akasebenzisanga        esinye   sezivumelwano      zomuntu  wokuqala
             okungu(ngi-/si-) ezilandisweni zemisho noma izabizwana ezithi mina/
             thina.√√/
          • Inoveli ayikhulumi ngezigameko ezithinta umlandi/ umxoxi kepha
             usilandisa indaba ephathelene nabanye abalingiswa. √√/
          • Ungusazikonke kokwenzeka endabeni, usilandisa ngokwenzeka
             ezindaweni ezahlukene njengaseThekwini, eMpangeni, KwaCeza
             njalonjalo. √√/
          • Usilandisa indaba ngohlangothi lomuntu wesithathu. √√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.)                                          (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2          4                 DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

1.9       Wayefuna ukumcela ukuthi amsize ngokusika isicubu sesitho somuntu
          wesifazane ngoba wayesebenza lapho okugcinwa khona izidumbu. √√                    (2)
1.10      Ubukhona bukaZabalaza buyayikhulisa indaba ngoba:
          Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          • UZabalaza wayeyisesheli esikhulu sikaNokulindela.√/
          • Wayenyundela uSandanezwe entombini.√/
          • Wadelela uSandanezwe ehamba nezinsizwa zangakubo.√/
          • Bahlangana    ngelinye   ilanga    uZabalaza    noSandanezwe base
            beyaxabana.√/
          • Ngelanga abalwa ngalo, wehlulwa uZabalaza.√/
          • Emva kokuhlulwa kukaZabalaza, wabona ukuthi kufanele aziphindisele
            ngokufaka umuthi wentando kuNokulindela.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                            (3)
1.11      Indikimba ithi ingculazi√/ukukholelwa emithini yesintu/ezinyangeni ngoba:√/
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • USandanezwe uphethwe isifo esingelapheki okusolakala sengathi
             ingculazi.√
          • USandanezwe waphuma esibhedlela waya ezinyangeni, waya
             nakumthandazi kodwa wangaluthola usizo.√/                                       (2)
                                          KANYE
ISIQESHANA B
1.12      Iphuzu ELILODWA kwalandalyo:
          • USandanezwe      wazikhokha    zonke      izimfanelo zikaNonkamfela
             ngokwelapha/ ngokuhlenga uNokulindela. √√/
          • USandanezwe nomzala wakhe uZondiwe yibo abayisa uNokulindela
             enyangeni uNonkamfela.√√                                                        (2)

1.13      UJiyane nguyena inyanga eyanikeza uZabalaza umuthi wokuthakatha
          uNokulindela.√√                                                                    (2)
1.14      1.14.1    B√/Udadewabo kaSandanezwe.√
          1.14.2    D√/OwakwaMchunu.√
          1.14.3    A√/Umthandazi.√
          1.14.4    C√/Isesheli sikaNokulindela.√                                            (4)
1.15      Ngiyavumelana. Le ndaba yenzeka endaweni yasemakhaya ngoba:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Abantu bakule ndawo basakholelwa ezinyangeni njengoba uSandanezwe
            eqa esibhedlela ukuze ayolashwa yinyanga edumile.√/
          • Izinsizwa zazeshela izintombi emfuleni, zibuye ziqonywe ngendlela
            yakudala.√/
          • Amanzi ayekhiwa emfuleni.√/
          • Izinsizwa zisalwa ngezinduku uma zixabene.√/
          • Kukhona amakhosi abusa isizwe.√/
          • Kukhona namacala athethelwa esigcawini.√/
          • Kukhona amaqhikiza ezintombi njengoNomgedla.√/
          • Bahlawuliswa ngezinkomo. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                            (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2          5                 DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

1.16      Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          • UNonkamfela wayengaphumeli obala asho ukuthi isifo esasiphethe
            uSandanezwe siyamehlula.√/
          • Wayeqhubeka ethatha imali noma usizo lungabonakali.√/
          • Wathi kuSandanezwe akayokwenza umsebenzi wabantu abadala
            ngenhloso yokumxosha.√/
          • Wathi udinga izicubu zomuntu ukwelapha isifo sikaSandanezwe.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                           (3)

1.17      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: Ngangiyomeluleka ngokuthi ...
          • Akamukele ukuthi intombi ayimthandi. √√/
          • Akangasebenzisi umuthi ukuzama ukuthi intombi imthande. √√/
          • Akaqaphele angesheli intombi enesoka eligulayo ngoba ayaziwa impilo
             abaphilisana yona. √√/
          • Akaxolise inhliziyo ngoba uzoba yihlaya kwezinye izinsizwa ukuthi
             wehlulwa yintombi. √√/
          • Akaqaphele kuzomfaka engozini njengoba agcina eseshaywa
             nguSandanezwe. √√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                           (2)
                                                                                            [35]

UMBUZO 2: KUSINDA KWEHLELA ENDODENI – SJ Mchunu

ISIQESHANA C

2.1       Wawasiza ngokuwalobolela.√                                                        (1)

2.2       NgoKhisimuzi√/ngoDisemba√/ ngoZibandlela√                                         (1)

2.3       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • UManyoba wayefuyile.√/
          • UMaNdlovu wayetshalile futhi elima.√/
          • UManyoba wayeyithumela imali ekhaya yokondla umndeni.√/
          • UMaNdlovu wayedayisa izidwaba emholweni.√/
          • Wayeyisihlahla esithela izithelo ezimnandi ngaso sonke          isikhathi
            esasebenza.√                                                                    (2)

2.4       Simveza njengomuntu oneqiniso√/ongenawo umona√ ngoba umeluleka
          ngokuthi awuthathe lo msebenzi yize uManyoba wayesezoba sesikhundleni
          esingcono kunesakhe.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                           (2)

2.5       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Abantu balapho kubhaliswa khona impesheni kwaMavundla babengenaso
             isineke sabantu abadala nabahluphekayo.√√/
          • Kwakufanele lowo ofuna ukusheshiselwa impesheni yakhe agwaze ukuze
             izinto zimlungele.√√/
          • UManyoba wayengenayo imali yokukhokhela/ yokugwazela lezi zisebenzi
             zikahulumeni.√√                                                                (2)

2.6       C√/Kwaqala indlala.√                                                              (1)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2          6                 DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

2.7       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Ibandla lalithanda ukuphuza kwakhe, limhlonipha, limthanda ngoba
             wayenamancoko nezeluleko ezakhayo.√√/
          • Kusho ukuthi wayecishe abe nakho konke akudingayo, kudliwa ekhaya
             kufudumele.√√/
          • Izingane zakhe zaziphumelela empilweni. √√                                      (2)

2.8       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Umlandi akathathanga isimo somuntu wokuqala kule noveli.
          • Akasebenzisanga        esinye   sezivumelwano      zomuntu   wokuqala
             okungu(ngi-/si-) ezilandisweni zemisho noma izabizwana ezithi mina/
             thina.
          • Inoveli ayikhulumi ngezigameko ezithinta umlandi/ umxoxi kepha
             usilandisa indaba ephathelene nabanye abalingiswa. √√/
          • Ungusazikonke       kokwenzeka    endabeni    usilandisa  ngokwenzeka
             ezindaweni ezahlukene njengaseMsinga, eMdlovane, eGoli, eMnambithi
             njalonjalo. √√/
          • Usilandisa indaba ngohlangothi lomuntu wesithathu. √√
          Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.                                            (2)

2.9       OKUKODWA kwalokhu:
          • Wayefuna ukubazisa ukuthi njengoba esethathe umhlalaphansi
            wayengeke esaba nemali eyanele yokuzondla nomkakhe.√√/
          • Wayefuna ukuthi amadodana akhe aqhamuke necebo lokuthi azobondla
            kanjani.√√                                                                      (2)

2.10      Ubukhona bukaMaNdlovu buyayikhulisa indaba ngoba:
          Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          • UMaNdlovu nguyena ntombi eyayithandwa uManyoba kakhulu endaweni
            yangakubo okwenza ukuba aze ayosebenza ukuze amlobole.√/
          • UMaNdlovu wavuma ukushada noManyoba ngakho-ke zafezeka izifiso
            zikaManyoba zokwakha umndeni.√/
          • UMaNdlovu nguyena owayegade umuzi kanye nezingane ngesikhathi
            uManyoba eseGoli.√/
          • UMaNdlovu akazange amshiye uManyoba ngesikhathi esasinzima
            empilweni yakhe.√/
          • Udweshu phakathi kukaMaNdlovu noMaNene, inkosikazi kaFanyana
            kuyayikhulisa indaba. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                           (3)

2.11      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Ukungalilahli ithemba.√ Le noveli ikhuluma ngokungalilahli ithemba
             nanxa izimo zinzima njengoba kwenza uManyoba emveni kokuyeka
             umsebenzi.√/
          • Ukubekezela.√      Ukubekezela    kukaManyoba      nanxa     ebhekene
             nezinhlupheko ezinhlobonhlobo kusenza sibone ukuthi umuntu angakwazi
             ukunqoba nanxa kunzima. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                           (2)

                                          KANYE

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2          7                 DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQESHANA D

2.12      Wayebonga ngoba wayethole inhlanhla yokuwina ilotho.√√                            (2)

2.13      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo
          • Babona sengathi kuzoba ukudlala ngesikhathi nemali ngoba yayizothola
             umendo bese yondliwa umkhwenyana wayo.√√/
          • Ngaleso sikhathi ezindaweni zasemakhaya abazali abaningi babekholelwa
             ukuthi asikho isidingo sokufundisa intombazane ngoba vele izothola
             umendo bese iba wusizo lapho iganele khona.√√                                  (2)

2.14      2.14.1      D√/Wafundela ukuba nguthisha.√
          2.14.2      C√/Wafundela ukuba ngummeli.√
          2.14.3      A√/Wayecwaninga amabhuku.√
          2.14.4      B√/Wayeshayela izimoto ezinkulu.√                                     (4)

2.15      Ngiyavumelana nokuthi le ndaba yenzeka ezindaweni ezehlukene ngoba:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Isizinda sendawo kule ndaba siyagcogcoma ngoba naye uManyoba
            wahlala ezindaweni eziningi eMsinga naseGoli. √/
          • Le noveli iqala emakhaya eMsinga lapho umlingiswa omkhulu
            ezalelwe khona.√/
          • Inhlalo yasepulazini iyamphoqa ukuthi aye eGoli. √/
          • Washintsha indawo esehlukaniswe nomkakhe wagcina ehlala nendodana
            yakhe uMjwayeli, eThekwini.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                         (2)

2.16      Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          Umbhali uphumelele ukusivezela ukuthi izingane zibahlukemeza kanjani
          abazali bazo ngenxa yalokhu:
          • Isinqumo samadodana kaManyoba sokumhlalisa ngokwehlukana
            nomkakhe sabahlukumeza abazali bawo.√/
          • UMaNdlovu        akaphathekanga     kahle  ngesikhathi ehlala emzini
            wendodana yakhe uFanyana.√/
          • Umakoti kaFanyana wamtshela ukuthi angathandazi emzini wabo, uma
            efuna ukwenza intando yakhe akaphindele eMdlovane.√/
          • UMaNene wayemncisha nokudla umamezala wakhe futhi engamvumeli
            ukuthi athinte isitofu kanye nomshini wokuwasha.√/
          • UMaNdlovu wayengavunyelwe futhi ukuthi axoxe nomzukulu wakhe
            uThembalihle ngoba kwakuthiwa nguye owona ingane.√/
          • UManyoba wayeke alale engadlile ngesikhathi ehleli kwandodana
            yakhe uMjwayeli.√/
          • Unkosikazi kaMjwayeli wayengamwasheli futhi engamu-ayineli. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                         (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2          8                 DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

2.17      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Ngangizomeluleka ngokuthi:
          • Osekwenzekile kufana nokwakudaliwe ngakho-ke akakwedlulise,
            awaxolele ngokuphelele amadodana akhe.√/
          • Angabahluleli ngoba ukwahlulela okukaNkulunkulu kuphela.
          • Yena kumele aqhubeke abaphe uthando.√/
          • Angaphindiseli okubi ngokubi, akabafundise isifundo ngokubakhombisa
            ukuthi uthando lweqiniso luyinto enjani. √/
          • Awukwazi ukuzihlukanisa negazi lakho. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                           (2)
                                                                                            [35]

UMBUZO 3: UMSHADO – N Zulu

ISIQESHANA E

3.1       Wayezocela uxolo kuBhekani.√/Wayezoxolisa.√                                       (1)

3.2       Wayemphathele izimpahla.√                                                         (1)

3.3       OKUKODWA kokulandelayo:
          • Wasondela kuLindiwe bahlala bancikana.√√/
          • Bagaxana.√√/
          • Ukumbiza ngegama elithi mntakwethu. √√                                          (2)

3.4       Simveza njengomuntu ongalithandi ihlazo √/owuthandayo umndeni wakhe.√
          ngoba umeluleka ngokuthi akaqinisekise ukuthi unolwazi oluphelele
          ngoTholakele bengakashadi ukuze angazitheli ngehlazo ngosuku lomshado.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                           (2)

3.5       Wayefuna ukuyotshela uTholakele ukuthi angabe esamvakashela ngalolo
          suku.√√                                                                           (2)

3.6       C/Ukungayi kuTholakele.√                                                          (1)

3.7       OKUKODWA kokulandelayo:
          • Waqunga isibindi wabhekana noLindiwe.√√/
          • Wakhuluma noLindiwe nakuba wayenovalo.√√/
          • Waziqinisa wakhuluma noLindiwe.√√                                               (2)

3.8       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Umlandi akathathanga isimo somuntu wokuqala kule noveli.√√/
          • Akasebenzisanga        esinye    sezivumelwano      zomuntu    wokuqala
             okungu(ngi-/si-) ezilandisweni zemisho noma izabizwana ezithi mina/
             thina.√√/
          • Inoveli ayikhulumi ngezigameko ezithinta umlandi/ umxoxi kepha
             usilandisa indaba ephathelene nabanye abalingiswa. √√/
          • Ungusazikonke       kokwenzeka     endabeni    usilandisa   ngokwenzeka
             ezindaweni ezahlukene njengaseNyawushane, esikoleni, esibhedlela,
             endlini kaTholakele, ekhaya kubo kaBhekani njalonjalo. √√/
          • Usilandisa indaba ngohlangothi lomuntu wesithathu. √√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.)                                          (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2          9                 DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

3.9       Wayefuna ukuyobheka uTholakele owayehambe emzini ebalekela yena
          ngoba engafuni ukuba amngene.√√                                                   (2)

3.10      Ubukhona bukaZenze buyayikhulisa indaba ngoba:
          Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          • UZenze wayedudene noTholakele ayeqashe kwakhe ukwenza
            ubugebengu obunhlobonhlobo. √/
          • UBhekani wayengabuqondi ubungani phakathi kukaZenze noTholakele
            ngakho-ke udweshu lwangaphakathi olwalukuye lwaluyikhulisa indaba.√/
          • UZenze nguyena owaqola uBhekani imali yelobolo.
          • UTholakele waboleka imali eyizinkulungwane ezintathu kuBhekani ngoba
            ethi ufuna ukukhipha uZenze ejele.
          • Kwafika amaphoyisa acaphuna umakoti amfaka evenini eyayinoZenze
            noPamella.√/
          • Ukubonakala kukaZenze ehamba noTholakele ngosuku uBhekani
            ayemlindele ngalo okokuqala akumdikibalisanga ekuthini aqhubeke
            nokumeshela.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                         (3)

3.11      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo :
          • Uthando√ UBhekani wenza amaphutha amaningi ngoba wayemthanda
             kakhulu uTholakele. √/
          • Ubugebengu√ UTholakele, uPamela noZenze babephila ngobugebengu
             bokudayisa izidakamizwa kanye nemali yomgunyathi. √
             (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                      (2)

                                          KANYE

3.12      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Abantu babevele baxolise bathi ngeke baphumelele ukuza emshadweni
            uma bezwa ukuthi uBhekani uzoshada noTholakele.√/
          • Kwakunzima ukuthola umfundisi ozobashadisa. √/
          • Umfundisi wayefuna abazali bakaTholi.√/
          • Umalume wayengakwemukeli ukuganwa kukaBhekani nguTholakele.√
          • UTholakele wagula walaliswa esibhedlela.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                         (2)

3.13      Wathi wayengakaze ambone uTholakele esontweni.√√                                  (2)

3.14      3.14.1    C√/Ungumngani kaTholakele.√
          3.14.2    D√/Udayisa izibhamu zokuzakhela.√
          3.14.3    B√/Unguthisha.√
          3.14.4.   A√/Avakashela uTholakele esibhedlela.√                                  (4)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2         10                   DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

3.15      Izimpendulo ziyokwehluka:
          Ngiyavumelana ukuthi le ndaba yenzeka endaweni yasedolobheni ngoba:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Izithuthi zomphakathi zitholakala kalula.√/
          • Abantu bakule ndawo kubonakala sengathi abazinaki izindaba zabanye
             abantu ngakho-ke kuba lula ukuthi uTholakele aqhube umshikashika
             wakhe wokudayisa izidakamizwa.√/
          • Kule mijondolo yaseNyawushane baningi abantu abadla izidakamizwa
             lokhu kwenza ukuthi ibhizinisi lezidakamizwa likaTholi libe yimpumelelo.√/
          • Ngakolunye uhlangothi uTholakele uqoma uBhekani esazilile ngoba azi
             kahle ukuthi abantu bakule ndawo abanandaba nehlazo eliphathelene
             nesiko.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)

                                               NOMA

          Angivumelani ukuthi le ndaba yenzeka endaweni yasedolobheni ngoba:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Imijondolo iyatholakala nasezindaweni zasemakhaya okungenzeka ukuthi
            eNyawushane lapho kwakuhlala khona uTholakele kwakusemakhaya.√/
          • Izithuthi zomphakathi seziyatholakala kalula ezindaweni zasemakhaya
            njengamatekisi nezinye.√/
          • Abantu basemakhaya sebenalo kakhulu ulwazi lwezidakamizwa njengoba
            sezithe chithi saka.√/
          • UTholakele uqoma uBhekani ezilile, lokhu kuyabaxaka abantu abafundisa
            noBhekani, unina noSifiso ngoba emakhaya iyahlonishwa kakhulu
            inkosikazi ezilile ngokwesiko.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                           (2)

3.16      Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          Umbhali uphumelele ukusivezela ukuthi uBhekani wayehluleka ukulawula
          imizwa yakhe ngoba:
          • Ngesikhathi uBhekani ehlangana okokuqala noTholakele into eyaheha
             uBhekani ubuhle kanye nesakhiwo sale ntokazi.√/
          • Ngesikhathi kuvela ithanga likaTholakele umqondo kaBhekani wavele
             wasakha wasiqeda isingezansi sale ntokazi. √/
          • Emva kokubona umzimba kaTholi kuthiwa wavele wathatheka.√/
          • Ngesikhathi uBhekani evakashele uTholi ngosuku lwesibili babambana
             ngezandla uBhekani waze wazizwa efudumala kancane.√/
          • Bathi uma bebonana ngosuku lwesithathu uBhekani wathinta
             uTholi amabele.√/
          • Akuphelanga sikhathi esingakanani besanda kuqala ukuthandana base
             belala ndawonye.√/
          • Wayethandana noLindiwe kanye noTholakele ngesikhathi esisodwa. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                           (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2         11                    DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

3.17      Imibono iyokwehluka: Amaphuzu AMABILI ngohlangothi olukhethiwe.
          Ngangiyovuma ukumshadisa ngoba:
          • Ngihlonipha uBhekani.√/
          • Umama kaBhekani uyasonta.√/
          • Akuwona umsebenzi wami njengomfundisi ukwahlulela abantu abayizoni.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)

                                               NOMA

          Ngangingeke ngivume ngoba:
          • UTholakele akaziphethe kahle endaweni ngokudayisa izidakamizwa.√/
          • Ngangiyozwelana noLindiwe ngokwazi ukuthandana kwakhe noBhekani.√/
          • Ngangizobe ngingenalwazi ngabazali bakhe. √
          • UTholakele wayengelona ilungu eligcwele lebandla.
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                            (2)
                                                                                               [35]

                                                                 AMAMAKI ESIQEPHU A:           35

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2         12                 DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQEPHU B: UMDLALO
UMBUZO 4 : ABABULALI BENYATHI – RM Mngadi
ISIQESHANA G
4.1       Ibekwa ngoba ihlakaniphile √/ingumnumzane onemfuyo.√                              (1)
4.2       Uhlelo lokuletha intuthuko endaweni.√                                             (1)
4.3       Inkosi uShandu ayifunanga ukusheshe imchithe uDuma ngoba lokho
          kwakungasho ukuthi iphikisana nenqubo kaHulumeni.√                                (1)
4.4       Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          • Wayehamba nalo ememezela emphakathini ukuthi kuzoba
            nomhlangano. √/
          • Wayesiza uDuma ngokuthi amxhumanise nomfana ozombhalela izaziso
            ngomshini. √/
          • Wayenamathisela izaziso zomhlangano ukuze azise umphakathi
            ngokuzokwenzeka. √/
          • Wayemsiza ukubamba umhlangano womphakathi esikoleni. √/
          • Wayemgqugquzela ukuba asazi isikhundla sakhe esisha ukuthi asidingi
            ukuba athathisele enkosini ngoba yena ukhethwe abantu.√                         (3)
4.5       A√/sengozini√                                                                     (1)
4.6       OKUKODWA kwalokhu:
          Isizathu esaholela ekuguleni kwenkosi uShandu kwaba:
          • Ukushona kukaDlamini induna yakhe. √√/
          • Ukushiswa komuzi kaDlamini nomndeni wakhe. √√                                   (2)

4.7       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Waphoqeka ukuthi axoxisane nenkosi uShandu ukuze balethe uxolo
             endaweni. √√/
          • Wazehlisa, walalela izeluleko kanye nemibono kaMaShezi. √√/
          • Walibona iphutha lakhe wabe esexolisa. √√/
          • Kwamnikeza ithuba elihle lokukwazi ukusebenza ngokukhululeka
             esebambisene nenkosi uShandu kanye nomphakathi jikelele. √√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                        (2)
4.8       Kwaqhamuka uDlamini wamthethisela ukungayihloniphi inkosi ngokufaka
          izaziso engakhulumanga nayo.√√/UDlamini wasikhipha esinye sezaziso
          ezazifakwa nguMbandlwa ezigxotsheni wahamba naso.√√                               (2)
4.9       Uyimbangalusizi.√/imelodrama√
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Lo mdlalo uqala ngokungaboni ngaso linye phakathi kwenkosi uShandu
             nekhansela uDuma kugcine kukhona nabantu abashonayo.√/
          • UDlamini washaya uMbandlwa unobhala wekhansela, waboshwa kwaba
             khona nabashonayo.√/
          • Kushiswa umuzi wenduna uDlamini nomndeni wakhe okuyisehlakalo
             esesabisayo. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                           (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2         13                 DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

4.10      Izimpendulo zingaveza lokhu:
          Imveza njengomuntu onekhanda eliqinile/onenhliziyo embi/odelelayo/
          ongakholelwa kolunye uhlobo lokubusa ngaphandle kolwamakhosi
          endabuko: √
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Usabambele uDuma noMbandlwa amagqubu ngezinto akade bengazwani
             noma bengavumelani ngazo ngesikhathi sodlame lomzabalazo. √/
          • Akafuni ukuthi inkosi inike uDuma ithuba lokukhuluma nayo ukuze achaze
             kahle lokho azobe eze ngakho.√/
          • Ugqugquzela udlame endaweni ngokufaka uShandu umoya omubi wokuthi
             aqhubeke nokungezwani noDuma.√/
          • Angenza noma yini ukuvikela isikhundla sakhe nesenkosi uShandu.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                        (3)
4.11      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Wahlangana noMaNgema baxoxisana ngezindlela zokwakha uxolo
             endaweni. √√/
          • Wancenga umyeni wakhe ukuba abuyisane nenkosi. √√/
          • Ngesikhathi kufike unogada wenkosi ethunyiwe, nguyena uMaShezi
             owakwazi ukumphendula kahle. √√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                        (2)
                                               KANYE
ISIQESHANA H
4.12      UShandu akakuthokozeli ukubiza uDuma ngoba: OKUBILI kwalokhu:
          • UDuma uzobona ukuthi uShandu uyamncenga.√/
          • UDuma uzobe esezikhukhumeza.√/
          • UDuma uyedelela.√                                                               (2)
4.13      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          Isiqinisekiso esashiwo uMaNgema enkosini uShandu esokuthi:
          • UMaShezi wayeselubuka ngamanye amehlo lolu daba lokubukela phansi
              inkosi/lokuthi kubalulekile ukuba uDuma athathise enkosini uma
              ezokwenza izinto.√√/
          • Ukushayeka kukaMbandlwa kube nomthelela wokuthi uMaShezi aguqule
              indlela acabanga ngayo mayelana nesimo sodlame endaweni. √√                   (2)
4.14      Angithi yilo ishoshozela lelo?√√                                                  (2)
4.15      OKUKODWA kwalokhu:
          • Iningi labantu bakule ndawo lalingafundile ngakho-ke lalingayiqondi
            intando yeningi.√√/
          • Babengeke     bakuvume    ukuba  sohlangothini  lukaDuma     ngoba
            wayengayihloniphi inkosi bona ababeyikhonze kakhulu futhi kuyiyona
            yodwa umholi abamaziyo. √√/
          • UDuma nenkosi babevele benawo umlando wokungezwani. √√/
          • UDuma wakhethwa idlanzana labantu okukhombisa ukuthi wayengeyena
            umholi owayethandwa abantu endaweni. √√/
          • Abantu babecasulwa ukuthi uHulumeni uthathe izinqumo zokushintsha
            indlela yokubusa emakhaya engazange abazise noma ashaye umthetho
            ozovikela amakhosi. √√                                                          (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2         14                 DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

4.16      Umbhali walo mdlalo usikhethe kahle isihloko√ ngoba:
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Uqinisekisile ukuthi isaga esisebenze njengesihloko sigqamisa ukuthi
             abantu abenza izinto ezinkulu bayazifihla, bavamise ukubheka phansi
             kubonakale ngezenzo kuphela.√
          • Abantu besifazane okuyibona akade benganakekile yibona abenze
             imizamo yokuletha ukuthula endaweni ngokuba bahlangane bese bexoxa
             ngokubaluleka    kokubuyisana      bengazi    abayeni babo   kanye
             nomphakathi.√/
          • Ngelanga lomhlangano uMaNgema noMaShezi banconywa ngeqhaza labo
             emizamweni yabo yokuletha uxolo.√/                                             (2)

4.17      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Uxolo lwalungeke lube khona endaweni ngoba kwakunguyena
            ishoshozela. √/
          • Umuzi kaDuma wawuzohlakazeka ngoba uMaShezi wayengase agcine
            engabuyelanga emzini wakhe. √/
          • Abantu abaningi babezothutha kule ndawo, baye kulezo ezinoxolo. √/
          • Kwakuzoshona abantu abaningi bese indawo ingabuseki. √/
          • Intuthuko yayingeke ibe khona.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                        (2)

4.18      Izimpendulo ziyokwehluka:
          Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo
          Ngiyavumelana ngoba:
          • UDlamini noMbandlwa bangamashoshozela njengoba babexabanisa
             abantu emphakathini. √/
          • Yibona ababengabaluleki abaholi babo ngeqiniso. √/
          • Babengalufuni uxolo. √/
          • Babethanda izikhundla ezizobagqamisa emphakathini. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)

                                               NOMA

          Angivumelani ngoba:
          • Kwakungebona bodwa oDlamini noMbandlwa abeshoshozela inkosi ukuba
            ingasebenzisani noDuma, namadoda endawo nawo ayengahambisani
            noDuma. √/
          • Unkosikazi kaDuma naye ungomunye wabantu ababegqugquzela uDuma
            ukuba angayihloniphi inkosi. √/
          • Umlando wezimpi endaweni nawo wawunomthelela ngokwawo ekuthini
            amagazi abantu ahlale efuna impi.√/
          • Uhlobo lwepolitiki yangaleso sikhathi yayivele inokungqubuzana nombuso
            wamakhosi.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                        (3)
                                                                                            [35]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2         15                      DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

UMBUZO 5: ICALA KALIBOLI – VM Mbhele

ISIQESHANA I

5.1       Okukodwa kwalokhu:
          • Umshuwalense oyimali etholakala             uma    sekudlule   umuntu    othile
            emhlabeni.√/
          • Umshuwalense wokufa kukaMbhele.√                                                       (1)

5.2       Okukodwa kwalokhu:
          • Kwakuzofika amaphoyisa azophenya ngendaba yokushona kukaMbhele.√/
          • Wayengafuni ukuboshwa/kuvele iqiniso.√                                                 (1)

5.3       Indaba yokulinda imali okwakufanele uSonto abakhokhele yona.√                            (1)

5.4       Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          • USonto walandela umfundisi wesonto labo uZondo emva kokuba
            esethathe imali yomnikelo eyayibalelwa kwaMbhele wagoduka nayo.√/
          • Wafika emzini womfundisi ebusuku engasabonwa muntu wabe esefuna
            imali ngenkani kuyena.√/
          • Wabe esedubula umfundisi, wathatha imali emshiya ecabanga ukuthi
            ushonile.√/
          • Wathenga izigebengu ukuba zibulale uMbhele ukuze kutholakale imali
            yomshuwalense ayezozikhokhela ngayo.√/
          • Wazama Ukudayisa umuzi. √                                                              (3)

5.5       B√/Ezobuza imibuzo.√                                                                     (1)

5.6       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Wayesebone izigebengu ezabulala inkosikazi yakhe zingena kwakhe yena
             engekho elunguze ngewindi kwaDlamini.√√/
          • Wayengabuqondi ubudlelwane obabukhona phakathi kukaSonto
             noMthofi.√√/
          • Kwase kunemoto eyase ihlezi imlandela uma eshayela emgwaqweni.√√/
          • Ummeli wakhe uNtshangase wameluleka ngokuthi ayishintshe incwadi
             yefa ngoba impilo yakhe yayingaphephile.√√/
          • Ukuze uSonto angayitholi imali yakhe. √√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                                  (2)

5.7       OKUKODWA kwalokhu:
          • Kwenza ukuthi uMbhele abe nolwazi ngezinto ezazenzeka emzini wakhe
            engekho.√√/
          • Kwenza ukuba uMbhele abone ukuthi akusafanele amethembe uSonto.√√/
          • Kwenza ukuba azizwe evikelekile ngoba azi ukuthi unomakhelwane
            omkhonzile nomnakekelayo.√√/
          • Kwenza ukuba uMbhele alahlekelwe yimpilo yakhe ngenxa yokuthi
            uDlamini weba imali eyayizosetshenziswa uSonto ukukhokhela uMthofi
            noToronto.√√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                                  (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                Pheqa ikhasi

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2         16                 DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

5.8       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Isigameko esiwudweshu lwangaphandle kwaba ukufika kukaMthofi
             ezofuna imali yakhe. Wabe esekhomba uSonto ngesibhamu.√√/
          • UMthofi wasongela uSonto ngokuthi uzombulala uma engayikhokhi
             imali yakhe.√√                                                                 (2)

5.9       Uyimbangalusizi.√/ imelodrama√
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Lo mdlalo uqala uMthofi noToronto behlasela uSonto befuna imali yabo
             ayebathembise yona ngokubulala unkosikazi wokuqala kaMbhele. √/
          • Umfundisi uhlaselwa nguSonto ezombamba inkunzi.√/
          • USonto uhlela ukubulala uMbhele ukuze athole imali.√/
          • UMthofi ugcina ebulele uMbhele.√/
          • USonto ugcina ngokuboshwa.√/
          • Ziningi izehlakalo ezenzeka kule ncwadi ezethusayo kumfundi
             njengokudutshulwa kukaMbhele. √
             (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                        (2)

5.10      Imveza      njengomlingiswa       ongenandaba     nempilo       yomuntu √/
          ongenandaba nokuhlukumeza omunye umuntu √/othanda kakhulu
          imali/ ongenanembeza√/ ongenaluzwelo.√
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Izimpendulo zingaveza lokhu:
          • UMthofi useke wabulala uMaNtuli kanye noMbhele kodwa kulula kuyena
             ukuthi usazoqhubeka abulale uSonto uma ingenzeki into ayifunayo.√/
          • UMthofi akakwesabi ukuboshwa ngoba kade esejele kodwa akacabangi
             ukuthi isenzo sakhe esibi singase simbuyisele khona futhi.√/
          • UMthofi ufuna inkokhelo yemali bese esabisa uSonto ngoba imali kuyena
             ibalulekile ukudlula impilo yomuntu.√/
          • Uyisigebengu esaziwayo nesesatshwayo endaweni.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                         (3)

5.11      Umqhathi kulo mdlalo isimo esithile ngoba:
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Ukuphuma kukaMthofi ejele kwenza ukuba inhlalo ingabe isaba mnandi
             emzini kaMbhele.√√/
          • USonto uzama ukubulala umfundisi ngenxa yokufuna imali ukuze
             akhokhele uMthofi.√√/
          • USonto ubuye ahlele ukuba baphinde oMthofi noToronto babulale uMbhele
             ukuze athole izizumbulu zemali.√√/
          • Ukuthanda kakhulu imali kukaSonto.√√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                         (2)

                                          KANYE

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2         17                 DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQESHANA J
5.12   Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
       • UMthofi wathi uzogcina evule ngomthofi uma uSonto engavuli.√/
       • UMthofi ubiza uSonto ngodoti uma sebengqongqoze isikhathi eside
          engavuli.√/
       • UMthofi ugcizelela ukuthi uSonto uzoyikhipha imali yabo ayibeke esandleni
          futhi kuzogcina bona. √/
       • UMthofi uthi angasakaza ubuchopho ngenhlamvu uma ezama
          ukubabalekela. √/
       • UMthofi uthi uSonto useqale lokhu kusa kwakhe. √                                   (2)
5.13   OKUKODWA kwalokhu:
       • UMthofi wayesanda kukhuluma naye uSonto ocingweni.√√/
       • Wathi kasikho isidingo sokuthi abaleke manje ngoba uthe imali uyitholile
          kummeli.√√                                                                        (2)
5.14   Vader le nkosikazi isikweleta imali enkulu kabi.√√                                   (2)
5.15   Umfundisi waphoqwa isimo ukuba ahambe nemali yomnikelo eyayibalelwa
       kwaMbhele ngoba: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
       • Baqeda ukubala imali yomnikelo ilanga selivele lishonile.√√/
       • Amabhange awavulwa ngamasonto.√√/
       • Ilunga lebandla elalisebenza ebhange okuyilona elalijwayele ukuyiphatha
          imali lalingasasebenzi ebhange eliseduzane.√√                                     (2)
5.16   Umbhali walo mdlalo usikhethe kahle isihloko√ ngoba:
       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
        • Uqinisekisile ukuthi isihloko sigqamisa ukuthi umuntu uma enze icala
          ugcina ngokujeza noma ngabe sekudlule isikhathi eside kangakanani
          alenza.√
       • USonto uhlela ukubulawa kukaMaNtuli noMbhele edudene nezigebengu
          kodwa ugcina ebanjiwe bese eyaboshwa.√/
       • UToronto benoMthofi bayaboshwa ngala macala emva kobufakazi
          obuqinisekisa ukuthi bawenza.√/
       • UToronto noMthofi bagcina sebewavuma la macala ngoba ingasekho
          indlela yokuphunyuka.√/
       • USonto ugcina eseboshelwe necala lokubulala umfundisi ayekade
          ecabanga ukuthi ngeke buphinde butholakale ubufakazi obumhlanganisa
          nalo.√                                                                            (2)
5.17   Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
       Ukuba uNhleko wayengekho kulo mdlalo ngabe umdlalo waphetha kabi
       ngoba ...
       • Izigebengu zazingeke zibanjwe.√/
       • OMthofi noToronto babeyoqhubeka nokufuna imali kuSonto noma ngabe
          wayesebanikile.√/
       • Impilo kaZinhle yayiyohlala isengozini ngenxa yezigebengu ezazizohlezi
          zibalandela.√/
       • Isiphetho salo mdlalo besingeke sibe nesifundo esihle kubafundi ngoba
          bekuzobonakala sengathi abenzi bobubi bayaphumelela.√/
       • Iqiniso ngobunjalo bukaSonto laliyogcina lingavelanga.√/
       • Bekuzoba khona ukuphambana phakathi kwesihloko kanye nesiphetho
          sendaba.√/
       • USonto ngabe waphumelela ukweqa ebalekela uMthofi.√                                (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2         18                 DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

5.18      Izimpendulo ziyokwehluka
          Ngiyavumelana ngoba: AMATHATHU kwalandelayo:
           • UZinhle wayesemncane kakhulu ukuthi wayengaqonda kahle lezi zinkinga
             unina eyesengene kuzo.√/
          • Ukwazi kwakhe ngalolu daba kwakungeke kumsize ngalutho uZinhle
             kodwa lwaluzombangela inhliziyo ebuhlungu.√/
          • Kwakuzokwenza ukuthi abe nokuzenyeza uma esenolwazi lokuthi unina
             uyisigebengu.√/
          • Wayezomzonda unina ukuthi uhamba nabantu abangalungile futhi
             akasona isibonelo esihle kuyena.√/
          • Wayeyohlala      esaba      ngoba    ebona    bengaphephile.   Lokhu
             kwakungamphazamisa ezifundweni zakhe.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)

                                               NOMA

          Angivumelani ngoba: AMATHATHU kwalandelayo:
          • Kubalulekile ukuba umzali akhulume iqiniso enganeni yakhe ukuze yazi
            lokho okwenzeka ekhaya.√/
          • UZinhle wayezokwazi ukuhlala eqaphile ngaso sonke isikhathi ngisho
            noma esesikoleni.√/
          • Kwakungenzeka ukuba uZinhle akhethe ukuyohlala kwagogo wakhe noma
            kwenye indawo lapho ezozizwa khona ephephile.√/
          • UZinhle wayezozwelana nonina ngesimo ababebhekene naso mhlawumbe
            aze naye akwazi ukumsiza.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                         (3)
                                                                                            [35]
UMBUZO 6: ISIKO NELUNGELO – N Zulu
ISIQESHANA K
6.1       Uphuma kwaZungu√/Emzini.√                                                         (1)
6.2       Bafuna ukuthi uThenjiwe angenwe uDumisani ngenkani.√                              (1)
6.3       Washonelwa ngumyeni wakhe.√/ Washonelwa ngumngani wakhe. √                        (1)
6.4       Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          • Wabatshela abakwaZungu ukuthi akahambisani naleli siko lokungenwa. √/
          • Wabatshela ukuthi ufuna ukuphindela kubo ayoqala impilo kabusha. √/
          • Wacela uNondumiso ukuthi ayomkhulumela nabakwaZungu ukuthi
            bamdedele aphindele kubo√/
          • Wahamba kwaZungu ngaphandle kwemvume yabo.√/
          • Watshela ubaba wakhe ukuthi akasazimisele ngokuphindela emzini. √/
          • Wayengasamhloniphi uMaMbatha ngoba wayengafuni ukumdedela ukuba
            aphindele kubo. √/
          • Wazama ukubulala uDumisani.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                           (3)
6.5       D√/Uyamonisa.√                                                                    (1)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2         19                 DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

6.6       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Wayefuna ukumtshela ukuthi akaphathekile kahle ejele.√√/
          • Wayemncenga ukuthi akavume ukungenwa nguDumisani. √√/
          • Wamtshela nokuthi amcelele uxolo kuDumisani. √√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                           (2)
6.7       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Kwenza ukuthi isimo senhlalo kwaZungu singabi sihle. √√/
          • Kwenza ukuthi uThenjiwe amzonde uDumisani waze wazama ukumbulala
             ngokumdlisa ushevu.√√/
          • UThenjiwe wasezibona ehlukumezekile futhi ecindezelwa ngaleli siko
             lokungena. √√.                                                                 (2)
6.8       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • USipho wacasulwa ukuthi uDumisani wabamba uThenjiwe ngenkani. √√/
          • USipho noDumisani baphikisana ngamazwi bagcina sebelwa. √√/
          • USipho wakhipha ummese wagwaza uDumisani. √√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                           (2)
6.9       Uyimbangalusizi.√/ imelodrama√
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Lo mdlalo uqala uThenjiwe ephatheke kabi ngoba eshonelwe ngumyeni
             wakhe ngenxa yodlame.√/
          • AbakwaZungu baphoqelela uThenjiwe ukuthi avume ukungenwa
             nguDumisani.√/
          • USipho wagwaza uDumisani wayeseyaboshwa.√/
          • UThenjiwe udlisa uDumisani ushevu.√/
          • USipho ushonela ejele.√/
          • Kukhona izehlakalo ezethusayo endabeni. √                                       (2)

6.10      Imveza njengomlingiswa odelelayo√/osephelelwe yinhlonipho. √
          Izimpendulo zingaveza lokhu:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Ubiza umamezala wakhe ngokuthi lowo.√/
          • Izindaba zasemzini uzikhuluma nabantu bangaphandle.√/
          • Le nkulumo yakhe ivezela ngisho uMaNzuza ukuthi uMaMbatha
             ungumuntu ongalungile.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                         (3)
6.11      UNondumiso ungumlamuli kule ndaba ngoba:
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Wahlangana nabakwaZungu baxoxisana ngokuthi kumele uThenjiwe
             anikezwe ilungelo lokuzikhethela ayezokwenza njengoba ayeseshonelwe
             ngumyeni wakhe.√√/
          • Wabonisana nobaba wakhe uMondise ukuthi akahambe ayokhulumisana
             nabasemzini.√√/
          • Emva kokuba uThenjiwe esezame ukudlisa uDumisani ushevu,
             uNondumiso wamncenga uThenjiwe ukuba ehlise umoya avumelane
             nesiko ukuze kube khona uxolo. √√/
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                           (2)
                                          KANYE

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2         20                 DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQESHANA L

6.12      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • UThenjiwe wayengafuni ukukhuluma.√/
          • Wayevele avuke inja ebomvu.√/
          • Wayeseke wazihambela bangamazi nokuthi ushonephi.√                              (2)

6.13      Waqinisekisa ngokuthi wayezomgada umfana wakhe angadlali ngengane.√√              (2)

6.14      OKUKODWA kwalokhu:
          • UDumisani umuntu ophilayo. √√/
          • Indoda emadodeni.√√                                                             (2)

6.15      Waphoqwa yisimo ngoba: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Abasemzini babemesabisa ngokuthi uma engalivumi isiko lokungenwa
            bazombophisa ngecala lokuzama ukubulala uDumisani ngoshevu.√√/
          • Wayegwema ukufaka uyise enkingeni yokubuyisela ilobolo emuva.√√/
          • USipho wabhala incwadi emncenga ukuba avume ukungenwa
            nguDumisani. √√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                         (2)

6.16      Umbhali walo mdlalo usikhethe kahle isihloko√ ngoba: Iphuzu ELILODWA
          kwalandelayo:
          • Ugqamisa ukuphikisana phakathi kwesiko nelungelo
          • UThenjiwe ongumfelokazi uphoqwa ukuba angenwe nguDumisani.√/
          • Akanikwa ithuba lokuba asebenzise ilungelo lakhe lokuzikhethela.√/
          • Ucindezelwa abantu ngesiko angachazelwanga ngalo mhla eshada. √/
          • Bayamhlukumeza ngokomoya.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                         (2)

6.17      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • UThenjiwe wayengeke aba nengcindezi yokuthi kumele angenwe.√/
          • USipho wayengeke amgwaze uDumisani, aboshwe aze afele ejele. √/
          • AbakwaZungu nabakwaMondise babengeke babe nokungezwani. √/
          • UThenjiwe kwakungenzeka agcine eshade noSipho. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                         (2)

6.18      Imibono iyokwehluka
          Abavumayo:
          • UThenjiwe wayesehlanganiswe namadlozi akwaZungu ngokomthetho
             nangokwesiko ngakho-ke lobu buhlobo babungeke buvele buqedwe
             kalula nje.√/
          • Uma esephindela emuva uThenjiwe abakwaZungu kwakumele balande
             okungokwabo ababekukhiphele ukwakha ubuhlobo. √/
          • UThenjiwe owazithathela lesi sinqumo ngakho-ke kwakuyomele abhekane
             nemiphumela yesinqumo sakhe. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)
                                            NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2         21                    DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

          Abaphikayo:
          • Ukushona kukaSikhumbuzo kwakungelona iphutha likaThenjiwe noma
            abazali bakhe. √/
          • Ayikho into ayesazoyihlalela kwaZungu engasekho uSikhumbuzo
            owayemlobolile. √/
          • Ukulobola akufani nokuthenga impahla esitolo lapho ukulanda imali yakho
            uma ungenelisekile ngayo kuyinto elula nje. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                            (3)
                                                                                               [35]

                                                                 AMAMAKI ESIQEPHU B:           35

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2         22                 DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQEPHU C: IZINDABA EZIMFUSHANE

IZINYEMBEZI ZOTHANDO – DBZ Ntuli (Umhleli)

UMBUZO 7

7.1       'UMUNWE' – Scelo Zimema

          ISIQESHANA M

          7.1.1    Amasoka ayebulawa yizishimane ezinesikhwele.√                            (1)

          7.1.2    • Bangabantu abazinakekelayo kakhulu. √
                   • Yibona abazi kangcono kunathi mayelana nobungozi bezifo kanye
                     nokuvikelwa kwazo. √                                                   (2)

          7.1.3    I-Edendale. √                                                            (1)

          7.1.4    Yisifo i-Aids√/ingculaza√                                                (1)

          7.1.5    Ingangibheki ngisho ukungibheka.√√/Athe angahlangana
                   yawabalekisa.√√                                                          (2)

          7.1.6    A√/Baningi abantu abafayo√                                               (1)

          7.1.7    Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
                   • Umxoxi uthi ukuba nezintombi eziningi endaweni osebenza kuyo
                     kudala izinkulumo eziningi nezingxabano ezingapheli.√/
                   • Uzokwehlelwa yisithunzi ngenxa yokubangwa yizintombi. √/
                   • Igama lakhe lingahuduleka phansi. √/
                   • Kungamlethela amakhulu amahloni. √                                     (2)

          7.1.8    Wayefuna ukuzidlalela ngaye ngoba wayevele eshadile√√/Wayefuna
                   ukuzichithela isizungu ngaye.√√                                          (2)

          7.1.9    Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
                   • Wayekhumula indandatho yakhe uma esesukile emehlweni
                     kaThandi. √/
                   • Wayeshela izintombi yize enonkosikazi. √/
                   • Wayefuna ukuziveza njengomuntu othembekile kubantu asebenza
                     nabo. √                                                                (2)

          7.1.10 • Umbhali uhlose ukusivezela ukuthi abanye abantu uma bengekho
                   phambi kwamakhosikazi abo abakwenzi ukwethembeka. √/
                 • Uhlose ukusivezela ukuthi basekhona abantu besifazane
                   abanesimilo esihle. √
                 (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                  (2)

          7.1.11 Yebo, le ndaba yenzeka ngosuku olulodwa/isikhathi esifushane. √√           (2)

                                               KANYE

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiZulu FAL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p1-nov-2018-final-memo/33a6965a-c83c-4279-92ee-9a2ec7898742) — isiZulu FAL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-nov-2018-final-memo/42d532bf-d1a5-473d-95e3-6c871611328e) — isiZulu FAL · Memo · 2018 · isiZulu
- [Isizulu FAL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2018-memo/9337634d-a6a9-46ab-83f1-7c1720a0fcbc) — isiZulu FAL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-feb-march-2018-memo/160a379c-9ec5-4088-93e8-ca1bf32e4495) — isiZulu FAL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2023-mg/a95ad35b-1eaa-4a70-bae0-73f57f9ad100) — isiZulu FAL · Memo · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2019-memo/6adb8848-a917-4842-b4a9-a038a50df61f) — isiZulu FAL · Memo · 2019 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu FAL

- [Gr 12 IsiZulu FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-fal-atp-2023-24/2e221b22-767a-49bf-870c-b3cf4e8bcddd) — ATP
- [IsiZulu FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p1-may-june-2025/6598b8ea-2286-41e6-bda0-ba108f48a7c8) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2025/e74bf407-208d-4b38-936f-6df41038a405) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-may-june-2025/f453b3ee-13b1-4e17-b5f2-d9bbf9854dd7) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isizulu/5a92e0e0-1710-47ec-8ad7-1decba33c7dd) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-isizulu/9810adca-cef4-427d-bbf6-c6f4b97785b8) — QP · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
