# isiZulu FAL Grade 12 P2 NSC November 2018 Question Paper

> Grade 12 isiZulu FAL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2018, 28 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2018/68135d4a-de96-4366-b915-6cd7f60fe58b
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Question paper
- Year: 2018
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 28

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-fal) › [isiZulu FAL Grade 12 P2 NSC November 2018 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2018/68135d4a-de96-4366-b915-6cd7f60fe58b)

## About this document

Isizulu Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · isizulu. Question paper, 28 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2018-final-memo/6cd61996-1d16-47cf-b7ad-865e794f369a) — Memo · 2018 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        NATIONAL
                                   SENIOR CERTIFICATE

                                       IBANGA LE-12

                ISIZULU ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA (FAL)

                                   IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                       NOVEMBA 2018

AMAMAKI: 70

ISIKHATHI: Amahora ama-2

                            Leli phepha linamakhasi angama-28.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                             Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2          2                 DBE/Novemba 2018
                                                   NSC

IMIYALELO KWABAHLOLWAYO

1.        Fundisisa kahle imiyalelo ekuleli khasi ngaphambi kokuba uphendule imibuzo.

2.        Ungayifundi yonke imibuzo ekuleli phepha. Bheka OKUQUKETHWE ekhasini
          elilandelayo bese umaka izinombolo zemibuzo yezincwadi ozifundile kulo
          nyaka. Ngemuva kwalokho funda le mibuzo bese ukhetha imibuzo
          ezincwadini EZIMBILI ozophendula ngazo.

3.        Leli phepha LINEZIQEPHU EZINE:

          ISIQEPHU A:       Inoveli                      (35)
          ISIQEPHU B:       Umdlalo                      (35)
          ISIQEPHU C:       Izindaba ezimfishane         (35)
          ISIQEPHU D:       Izinkondlo                   (35)

4.        Phendula imibuzo EMIBILI kuphela, umbuzo OWODWA ESIQESHINI
          NGASINYE.

          ISIQEPHU A: INOVELI
          Phendula umbuzo ngenoveli EYODWA oyifundile.

          ISIQEPHU B: UMDLALO
          Phendula umbuzo ngomdlalo OWODWA owufundile.

          ISIQEPHU C: IZINDABA EZIMFISHANE
          Phendula imibuzo ngazo ZOMBILI izindaba ezimfishane ezihlolwayo.

          ISIQEPHU D: IZINKONDLO
          Phendula imibuzo ngezinkondlo EZIMBILI ezibuziwe.

5.        Sebenzisa uhlu lokubheka imibuzo ephenduliwe ('checklist') ukubheka ukuthi
          ukhethe ngendlela efanele yini.

6.        Landela imiyalelo esekuqaleni KWESIQEPHU NGASINYE.

7.        Bhala izinombolo njengoba zibhaliwe ephepheni lemibuzo.

8.        Qala ISIQEPHU NGASINYE ekhasini ELISHA.

9.        Qikelela ukusebenzisa isikhathi esicishe sibe imizuzu engama-60 esiqeshini
          ngasinye.

10.       Bhala ngobunono nangesandla esifundekayo.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2    3                   DBE/Novemba 2018
                                             NSC

OKUQUKETHWE:

Leli khasi lizokusiza ukukhetha imibuzo ofisa ukuyiphendula ngaphandle kokufunda
yonke imibuzo.

ISIQEPHU A: INOVELI

Phendula noma yimuphi umbuzo OWODWA kulesi siqephu.
         IZINOMBOLO ZEMIBUZO               AMAMAKI                   IKHASI
1. Ithemba Lami                                35                       5

2. Kusinda Kwehlela Endodeni                         35                 8

3. Umshado                                           35                11

ISIQEPHU B: UMDLALO

Phendula noma yimuphi umbuzo OWODWA kulesi siqephu.
4. Ababulali Benyathi                          35                      14

5. Icala Kaliboli                                    35                17

6. Isiko Nelungelo                                   35                20

ISIQEPHU C: IZINDABA EZIMFISHANE

Phendula imibuzo kuzona ZOMBILI izindaba ezimfishane ezihloliwe.
7.1 'Umunwe'                                      18                   23

7.2 'UNozimoto'                                      17                24

ISIQEPHU D: IZINKONDLO

Phendula imibuzo YOMIBILI kulesi siqephu.
8.1 'Ngingoweliba'                                   18                26

8.2 'Ungumzali Onjani?'                              17                27

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      4                 DBE/Novemba 2018
                                               NSC

Uhlu Lokubheka Imibuzo Ekhethiwe ('Checklist'):

     ISIQEPHU               IZINOMBOLO      IMIBUZO         THIKHA UMBUZO
                             ZEMIBUZO     EPHENDULIWE        OWUKHETHILE
A: INOVELI                       1–3            1
                                      NOMA
B: UMDLALO                       4–6            1
                                      NOMA
C: IZINDABA                       7             1
   EZIMFISHANE
                                             NOMA
D: IZINKONDLO                      8                 1

QAPHELA: Qiniseka ukuthi uphendule imibuzo eziqeshini EZIMBILI kuphela.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2    5                         DBE/Novemba 2018
                                             NSC

ISIQEPHU A: INOVELI

UMBUZO 1: ITHEMBA LAMI – LF Mathenjwa

Funda iziqeshana EZIMBILI ezingezansi bese uphendula imibuzo ezolandela.

ISIQESHANA A

'Yebo kunjalo khona mama, umuntu kufanele azame ndawo zonke, kodwa okwamanje
ngibona zisengcono izinyanga kunalaba bathandazi, umuntu ulala engemthandazi
kuyasa ngakusasa usegabe izinsonto ukutshela ukuthi uyathandazela.'
Aphawule uMkhumane; 'Kanti-ke njalo Sandanezwe hleze naye unyoko ulandela lona
elokuthi imbuzi icingwa nasesihlahleni. Ngakho-ke kuyoba kuhle ukuthi nalo               5
ungalifeli ngamathe.'
'Cha baba angilifeli ngamathe, mina nje inhliziyo bese ngiyitshelile ukuthi ngiya
enyangeni. Ningakhohlwa phela ukuthi nokuzitshela ukuthi uzosinda yikhona okuyaye
kusize ngesinye isikhathi.'
'Hhayi-ke asazi, nguwe obambekile kusho ukuthi sizonikeza wena ithuba lokuthi            10
uzizwele ukuthi yikuphi lapho wena ukholelwa ukuthi ungathola khona ukusizakala.
Nokho-ke ake sizinikeze ithuba nazo izinyanga zenze ezazo izaba sibone ukuthi
sitholani.'
Ezwakale umama: 'Wo-hhe! Sandanezwe mntanami kubuhlungu uma ngikubona
ungaphathekile ngalolu hlobo. Ngisuke ngibe novalo lokuthi hleze lesi sifo sikuqinise    15
amaphupho ami angabe esafezeka kanti nguwe wedwa umfana enginaye. 'Cha mama,
khululeka salukazi sami, ungabi nenhliziyo ebuhlungu ngizosinda. Nakulokhu
okushoyo mama komthandazi, ngicela ungaboni sengathi angikuhloniphi, ngizoya
kuye, kodwa okwamanje ngithe ake ngiqale kule nyanga abayibabazayo ngapha
ngaseMpangeni.'                                                                          20

1.1       Ngokwalesi siqeshana          uMkhumane   wamexwayisa/wameluleka     wathini
          uSandanezwe?                                                                       (1)

1.2       Ngubani igama lenyanga abayibabazayo ngapha ngaseMpangeni afuna
          ukuya kuyo uSandanezwe?                                                            (1)

1.3       Bhala izinto EZIMBILI ezazikhathaza umama kaSandanezwe ngokugula
          komfana wakhe.                                                                     (2)

1.4       Iseluleko sikaSebenzile kumngani wakhe uNokulindela mayelana nokulinda
          uSandanezwe njengoba egula simveza njengomuntu onjani? Sekela
          impendulo yakho.                                                                   (2)

1.5       Bhala isizathu esenza ukuthi uZabalaza ashaywe            nguSandanezwe
          ngesikhathi behlangana naye benoNokulindela.                                       (2)

1.6       Khetha impendulo efanele kwezilandelayo:
          Isimo sokukhuluma esithi: 'nguwe obambekile' sisho ukuthi …
          A    uyigwala.
          B    uyagula.
          C    uyazondwa.
          D    untshontshile.                                                                (1)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      6                          DBE/Novemba 2018
                                               NSC

1.7       Uqonde ukuthini umlobi uma ethi, 'imbuzi icingwa nasesihlahleni'?                      (2)

1.8       Umlandi/Umxoxi akayena omunye wabalingiswa bale ndaba. Fakazela lesi
          sitatimende ngephuzu ELILODWA.                                                         (2)

1.9       Kwakuyini inhloso yenyanga yaseMpangeni yokuhlangana noNtshingila?                     (2)

1.10      Ubukhona bukaZabalaza kule             noveli   buyikhulisa   kanjani   indaba?
          Bhala amaphuzu AMATHATHU.                                                              (3)

1.11      Ithini indikimba yale ndaba? Sekela impendulo yakho.                                   (2)

                                             KANYE

ISIQESHANA B

'Njengoba usho ukuthi usukhokhe konke ndodana ayisekho into esilele, ngibona
kungcono nami kube khona engikufumbathisa khona ngalolu sizo ongenzele lona
ngomntanami.'
'Khona kunjalo baba kodwa-ke nami bekuyilungelo lami ukuthi ngenze lokhu
engikwenzile ngakho-ke angilindele nkokhelo ngakho. Eqinisweni baba okuhlupha                5
uNokulindela nami kuyangihlupha ngakho-ke angifuni ukumbona engathokozile.'
'Ngiyabonga ndodana ukungihlengela ingane yami, isicishe yaba uhhuhhwa oluhambe
lucosha amaphepha ngenxa yabathakathi. Bala sengicishe ngakhohlwa silibele
ukulanda. Nabo-ke abahlobo bakaNokulindela laba ababemenze lo mhlola, lwabe
selusale luyadingidwa udaba lwabo. Ekuqulweni kwecala labalahla bobathathu,                  10
bahlawuliswa. UZabalaza kwaba zinkomo eziyishumi nanhlanu, uJiyane ishumi, kwathi
uyise kaNomgedla zaba nhlanu. Ibandla lazama nokho ukusiduduza ngoba kwathiwa
lezo nkomo zizogeza umuzi, zibuye zisithwalise ezindlekweni zokwelaphisa
intombazana.'
'Babahlawulise kancane, yeka izwe lisabusa bebezovele bajojwe abathakathi                    15
bansondo. Ngiyazisa, futhi uNomgedla yena ngiyomkhohlwa ngifile ngiwafunge
amaChunu.' Washo uNokulindela kwahlengezela izinyembezi.
Sona saba sihle impela isigwebo sabo kodwa ngisafisa ukuzibambela mathupha
ngiziphindiselele.'
'Kanti-ke ndodana ungalaleli inhliziyo bese uziphathela umthetho ngezakho izandla            20
ngoba uyojeza ngalokho.'
'Yiqiniso lelo baba, mane nami ngenziwa yinhliziyo kwazise ayigayelwa mphako.'
Sebebingelelene uNokulindela noyise, wabonakala uNokulindela ekhala, kepha
kungezona ezosizi kungezenjabulo.

1.12      Yini eyayenza ukuthi ubaba kaNokulindela abonge uSandanezwe?                           (2)

1.13      Yisiphi isizathu esenza ukuthi uJiyane ahlawuliswe ishumi lezinkomo?                   (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                              Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2    7                       DBE/Novemba 2018
                                             NSC

1.14      Qondanisa IKHOLOMU A neKHOLOMU B.

                   IKHOLOMU A                             IKHOLOMU B
          1.14.1 UNomkhizo                         A Umthandazi

          1.14.2 UNokulindela                      B Udadewabo kaSandanezwe

          1.14.3 UNdebele                          C Isesheli sikaNokulindela

          1.14.4 UZabalaza                         D OwakwaMchunu
                                                                                (4 x 1)    (4)

1.15      Uyavumelana yini nokuthi le ndaba yenzeka endaweni yasemakhaya?
          Sekela impendulo yakho ngamaphuzu AMABILI.                                       (2)

1.16      Xoxa ngokuphumelela kombhali ukusivezela ukuthi ezinye izinyanga ziyadlala
          ngabantu. Bhala amaphuzu AMATHATHU ubhekise kulokho okwenzeka
          endabeni.                                                                        (3)

1.17      Ukuba wena wawunguNomgedla wawuyomeluleka uthini uZabalaza
          ngothando ayenalo ngoNokulindela njengoba ayebona ukuthi uNokulindela
          akamthandi? Bhala iphuzu ELILODWA.                                               (2)
                                                                                           [35]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2    8                       DBE/Novemba 2018
                                             NSC

UMBUZO 2: KUSINDA KWEHLELA ENDODENI – SJ Mchunu

Funda iziqeshana EZIMBILI ezingezansi bese uphendula imibuzo ezolandela.

ISIQESHANA C

Abafana bona balotsholelwa nguyise baganwa. Bakha imizi yabo lapho besebenza
khona. Babevamise ukuvakasha njalo ngoKhisimuzi bengakaganwa. Kwakungadliwa
mbuya ngothi la kulo muzi ubaba esasebenza ngoba wayefuyile futhi. Izinkomo
zazibulala inyoka, kudliwa intusi ngaso sonke isikhathi. UMacingwane lo
kwakuyisihlahla esithela izithelo ezimnandi ngaso sonke isikhathi esasebenza. 5
Isiphethu esinamanzi amnandi ahlanzekile futhi enjalo nje ebanda wonke umuntu
wayethanda ukuyophuza kuso, sasha. Wahlala phansi iminyaka emibili esadla
izindibilishana ayephume nazo emsebenzini, ngemuva kwalokho yaqala-ke
inkemane.
Babamba beyeka isikhathi esijana kukubi, nendawo yokulima ingalimeki ngenxa 10
yokuphela amandla kubona bobabili. Kwakusho ukuthi bahlala bodwa abakwazi
ukuqasha abantu babalimele. Kwakungekho ngisho nemali yokwenza ilimo ngoba
lidinga utshwala nokudla. Esehleli phansi ngelinye ilanga beziphuzela nje namanye
amadoda, yathi enye indoda ake abaxoxele ngaleya ndoda eyayiwumhloli wezikole
ayethi yaqamba izikole ngezici ezithile. Wavele wahleka wase ethi; 'Hoo! Usho leya 15
ndaba engathi ngangiyixoxelwa omunye uthisha esasilaliswe naye eBharagwana?'
Yavuma le ndoda maqede bahleka bobabili. Le ndoda yaseMachunwini yayikwazi
ukuxoxa ukuze kuchitheke isikhathi komahlalela.
'Kulungile-ke. Lo thisha wayeqhamuka endaweni yaseMpumalanga eduze
naseHammersdale, bude buduze naseThekwini.'                                        20

2.1       Ngokwalesi siqeshana uManyoba wawasiza ngani amadodana akhe
          ngesikhathi esefuna ukuthatha amakhosikazi?                                     (1)

2.2       Yisiphi isikhathi sonyaka amadodana kaManyoba ayevamise ukuthola
          ngaso ithuba lokuvakashela ekhaya?                                              (1)

2.3       Yini eyayenza ukuthi kungadliwa imbuya ngothi emzini kaManyoba
          ngesikhathi esasebenza? Bhala amaphuzu AMABILI.                                 (2)

2.4       Iseluleko sikaDoda kumfowabo uManyoba mayelana nokuthatha isikhundla
          sokusebenzisa umshini efemini abasebenza kuyo simveza njengomuntu
          onjani? Sekela impendulo yakho.                                                 (2)

2.5       Bhala isizathu esasenza ukuthi kube nzima           kuManyoba nomkakhe
          ukuthola impesheni yabadala kahulumeni.                                         (2)

2.6       Khetha impendulo efanele kwezilandelayo:
          Isimo sokukhuluma esithi: 'yaqala inkemane' sisho ukuthi:
          A     baqala ukukhuluphala.
          B     kwaqala ukugula.
          C     kwaqala indlala.
          D     kwaqala amakhaza.                                                         (1)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      9                          DBE/Novemba 2018
                                               NSC

2.7       Uqonde ukuthini umlobi uma ethi, 'uMacingwane lo kwakuyisihlahla esithela
          izithelo ezimnandi ngaso sonke isikhathi esasebenza?'                                  (2)

2.8       Umlandi/Umxoxi akayena omunye wabalingiswa bale ndaba. Fakazela lesi
          sitatimende ngephuzu ELILODWA.                                                         (2)

2.9       Kwakuyini inhloso kaManyoba yokubizela wonke umndeni wakhe emcimbini
          omncanyana emva kokuthatha umhlalaphansi emsebenzini?                                  (2)

2.10      Ubukhona bukaMaNdlovu kule             noveli   buyikhulisa   kanjani   indaba?
          Bhala amaphuzu AMATHATHU.                                                              (3)

2.11      Ithini indikimba yale ndaba? Sekela impendulo yakho.                                   (2)

                                             KANYE

ISIQESHANA D

'Ngibonga obabamkhulu ngalesi sehlo. Ngibonge uMdali wezulu nomhlaba. Ngicela
sibuse bantu beNkosi. Dlanini niphuze ningaphoxani. Ngiyanazi-ke nina anikaze
ningiphoxe nangelinye ilanga. Sibongele Mfundisi sidle. Kukhona nenyama yezithebe
ngemuva kwalokho.'
Umfundisi wabonga, kwadliwa, kwasinwa, kwakhona nabashaya ingoma                             5
nesicathamiya, kwaze kwafinyelela esiphethweni somcimbi. Abantu bahamba kwasala
umndeni nezihlobo ezaziphuma kude naseduzane. Kuthe sekuhambe wonke umuntu,
izingane zakhe zazama ukuxolisa kuyise, wabaxolela kodwa kwaba ukuthi
wayengasazimisele ukuba abuye ababize ngezingane zakhe. Zabuye zacela uxolo
kunina, naye washo okufanayo nokushiwo ngumyeni wakhe. Sebexolisile, uFanyana                10
wacela ukuba ayichaze yonke indlela okwenzeka ngayo ukuba kuhlukaniswe abazali
babo. Wala waphetha uyise ukuyilalela le ndaba. UMaNdlovu wamncenga ukuba
alalele noma engezukuphendula. Wavuma-ke ngaleyo ndlela uFanyana wabachazela
abazali bakhe ukuthi yena wehlulwa abafowabo, yena wayethi ubona kungcono ukuba
balethelwe ukudla njalo ekupheleni kwenyanga, uMjwayeli noBheki baphoqa uMduduzi             15
ukuthi avumelane nabo ukuba nehlukaniswe. Wachaza nokuthi kufanele ukuba
babone ukuthi kwathatha eside kangakanani isikhathi ukuphuma nempendulo.
'Nina nomkakho navumelana ngokuhlupha unyoko, nawe ufana nabafowenu.'
'Baba, uMduduzi akanacala.'
'Baba! Yimi noBheki esingabavusi benyamazane, beka thina icala lonke,'                       20
Kuchaza uMjwayeli evunyelwa uBheki ngekhanda.

2.12      Yini eyenza ukuthi uManyoba abone kufanele abonge amadlozi akubo kanye
          noMdali?                                                                               (2)

2.13      Yisiphi isizathu esenza ukuthi uMaNdlovu noManyoba bangasiboni isidingo
          sokufundisa indodakazi yabo uMarriam?                                                  (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                              Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2    10                        DBE/Novemba 2018
                                             NSC

2.14      Qondanisa IKHOLOMU A neKHOLOMU B.

                       IKHOLOMU A                           IKHOLOMU B
           2.14.1    UFanyana                      A   Wayecwaninga amabhuku

           2.14.2    UMjwayeli                     B   Wayeshayela izimoto ezinkulu

           2.14.3    UBheki                        C   Wafundela ukuba ngummeli

           2.14.4    UMduduzi                      D   Wafundela ukuba nguthisha
                                                                                (4 x 1)       (4)

2.15      Uyavumelana yini nokuthi le ndaba yenzeka ezindaweni ezahlukene
          ngokwesizinda? Sekela impendulo yakho ngamaphuzu AMABILI.                           (2)

2.16      Xoxa ngokuphumelela kombhali ukusivezela ukuthi ezinye izingane
          ziyabahlukumeza      abazali bazo  uma  sebephelelwe    ngamandla
          okuziphilisa. Bhala amaphuzu AMATHATHU ubhekise kulokho okwenzeka
          endabeni.                                                                           (3)

2.17      Ukuba wena wawunguMfundisi Zakwe wawuyomeluleka uthini uManyoba
          uma usuzwile ngesinqumo sakhe sokujezisa amadodana akhe?                            (2)
                                                                                              [35]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2    11                        DBE/Novemba 2018
                                             NSC

UMBUZO 3: UMSHADO – N Zulu

Funda iziqeshana EZIMBILI ezingezansi bese uphendula imibuzo ezolandela.

ISIQESHANA E

'Ngena lapha endlini yokuphumula.' Angene esenyonyoba uBhekani athi ukujabula,
ecabanga ukuthi kokunye uTholi uyammangaza. Avule emnyango. Hawu ubani lo
ambonayo? Akhamise umlomo uBhekani ebona le ntokazi.
'Hawu Lindiwe.'
'Yimina impela Bheki. Kanti usaphila baba?'                                              5
'Ngiyaphila Lindi.'
'Sengikufune ngaze ngakuthola mntakwethu. Ngizoxolisa. Yimi engangena esilingweni.
Ngicela ungixolele. Uyazi ukuthi ngangikuthanda kanjani. Khohlwa yiphutha lami baba,
khohlwa.'
Ngendlela ayeshaqeke ngayo uBheki wasuke wabheka phezulu. Kwabonakala ukuthi             10
ikhanda liyaduma. Usazombona kanjani uTholakele? Waqoqa isibindi wabhekana
noLindiwe. Wasondela kuye bahlala bancikana. Bagaxana.
'Uyazi ungathi ngiyaphupha Lindiwe,' Kusho uBheki. Kungene unina kaBheki.
'Uzibonile izimpahla engiziphathelwe uLindiwe, Bheki?'
'Angikaziboni mama.'                                                                     15
'Usize ungibongele. Ngizokukhombisa isimanga sezimanga.'
Washeshe waphuma unina kaBheki.
'Ngijabula kabi uma ngikubona ulapha Lindiwe. Cha, ungazihluphi ngendaba yakho,
sizoxoxa kahle. Okwamanje ake ngiyokuthengela okuphuzwayo.'
'Ngiyabonga Bheki mntakwethu.' Wasukuma washesha uBhekani waqonda                        20
esangweni. Wabona ukuthi kuzofuneka asheshe atshele uTholi ukuthi angabe
esamvakashela. Icebo seliyozakha uma ebuza isizathu.
Uthe eseyophuma ngesango uBheki samemeza isalukazi esingunina.
'Uyaphi manje Bheki?'
'Ngisayothengela uLindiwe isiphuzo mama.'                                                25
'Awuthumi ngani abafana?'
'Ngibona sengathi bazolibala.'
'Ungisize wena ungalubeki kuTholakele lowo.'

3.1       Ngokwalesi siqeshana wayezokwenzani uLindiwe kubo kaBhekani?                       (1)

3.2       Yini uLindiwe ayeyiphathele umama kaBhekani?                                       (1)

3.3       Yini eyenziwa uBhekani noLindiwe kulesi siqephu ekhombisa ukuthi
          bayathandana? Bhala iphuzu ELILODWA.                                               (2)

3.4       Iseluleko sikamalume kaBhekani kumshana wakhe mayelana nokuthi aqale
          athole lonke ulwazi ngemvelaphi kaTholakele ngaphambi komshado simveza
          njengomuntu onjani umalume? Sekela impendulo yakho.                                (2)

3.5       Bhala isizathu sangempela          sikaBhekani   sokuthi   azihambele   yena
          ukuyothenga isiphuzo.                                                              (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      12                     DBE/Novemba 2018
                                               NSC

3.6       Khetha impendulo efanele kwezilandelayo:

          Isimo sokukhuluma esithi: 'Ungalubeki kuTholakele' sisho ukuthi:

          A     Ukungahambi noTholakele.
          B     Ukungagijimi noTholakele.
          C     Ukungayi kuTholakele.
          D     Ukungakhulumi noTholakele.                                                   (1)

3.7       Uqonde ukuthini umlobi uma ethi, 'Waqoqa isibindi wabhekana noLindiwe'?            (2)

3.8       Umlandi/Umxoxi akayena omunye wabalingiswa bale ndaba. Fakazela lesi
          sitatimende ngephuzu ELILODWA.                                                     (2)

3.9       Kwakuyini inhloso kaBhatomu yokuvakashela eNyawushane?                             (2)

3.10      Ubukhona bukaZenze kule noveli buyikhulisa kanjani indaba? Bhala
          amaphuzu AMATHATHU.                                                                (3)

3.11      Ithini indikimba yale ndaba? Sekela impendulo yakho.                               (2)

                                             KANYE

ISIQESHANA F

Ahambe asheshe uBheki. Uzwa ekhululeka sengathi zonke izixako ziyagudluka
endleleni. Baqhubeke namalungiselelo, amalungiselelo nawo athanda ukuba
umqansana. Uma uBheki ekhuluma ngokuthi uyashada, basukumela phezulu. Inkinga
ivela uma esesho ukuthi ushada nobani, baqale-ke abantu babike imbiba babike ibuzi.
Imphathe kabi impela leyo nto uBheki.                                               5
Kulukhuni nokuthola umfundisi manje. Lo wendawo uthi akakaze ambone nakanye
uTholi esontweni. Umfundisi uthi uwazi kahle onke amakholwa akhe kule mijondolo
yaseNyawushane. Inkinga ayikho kuBheki. Bebesonta nonina. Kuze kuzanywe
umfundisi wakwelinye ibandla. Naye ufuna abazali balaba abazoshada kuqala. Uma
etshelwa leyo nto uTholi, uthi bazommela oZenze. Akhumbule amadlozi ashiwo unina 10
uBheki. Ekugcineni umfundisi aze ahawukele yena uBheki. Atholakale kanjalo-ke
umfundisi nesonto okuzobhaliselwa kulo.
Usuku lomshado wawungathi kushada inkosi. Kugcwele kuthe swi izimoto egcekeni.
UBheki ungathi uyaphupha. Uma elokhu eqalaza uyababona abantu abaziyo. Usebona
noLindiwe egone ingane. Ethembe ukuthi uLindiwe ngeke amsusele umsindo 15
sekubhaliswa.
'Kanti oTholi babanjwe yini?' UBheki obuzayo. Akabonakali phela umakoti manje.
Acabange uPamella uBheki. Kokunye nguye nje oselibazise uTholi. Bagcwele manje
abantu umakoti akabonwa. Aqalaze futhi uBheki.

3.12      Yini eyayenza ukuthi amalungiselelo omshado kaBheki noTholi abe
          ngumqansana? Bhala amaphuzu AMABILI.                                               (2)

3.13      Yisiphi isizathu esenza ukuthi         umfundisi   waseNyawushane   anqabe
          ukushadisa uTholi noBhekani?                                                       (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2    13                        DBE/Novemba 2018
                                             NSC

3.14      Qondanisa IKHOLOMU A neKHOLOMU B.

                     IKHOLOMU A                           IKHOLOMU B
           3.14.1    UPamella                 A    Avakashela uTholakele esibhedlela

           3.14.2    UJazibomvu               B    Unguthisha

           3.14.3    ULindiwe                 C    Ungumngani kaTholakele

           3.14.4    Amaphoyisa               D    Udayisa izibhamu zokuzakhela
                                                                                  (4 x 1)    (4)

3.15      Uyavumelana yini nokuthi le ndaba yenzeka endaweni yasedolobheni?
          Sekela impendulo yakho ngamaphuzu AMABILI.                                         (2)

3.16      Xoxa ngokuphumelela kombhali ukusivezela ukuthi uBhekani wayehluleka
          ukulawula imizwa yakhe. Bhala amaphuzu AMATHATHU ubhekise kulokho
          okwenzeka endabeni.                                                                (3)

3.17      Ukuba wena wawungomunye wabefundisi baseNyawushane wawuyovuma
          yini ukushadisa uTholakele noBhekani uma ucelwa ukuthi wenze njalo?
          Sekela impendulo yakho ngamaphuzu AMABILI.                                         (2)
                                                                                             [35]

                                                                AMAMAKI ESIQEPHU A:          35

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2    14                        DBE/Novemba 2018
                                             NSC

ISIQEPHU B: UMDLALO

UMBUZO 4 : ABABULALI BENYATHI – RM Mngadi

Funda iziqeshana EZIMBILI ezingezansi bese uphendula imibuzo ezolandela.

ISIQESHANA G

DLAMINI:        (Ehleka sakubhuqa) He! He! Wo! Ubani? Aholele bani? Phela labo
                bacabangelana bodwa. Uma ungesiye usopolitiki awuyinto yalutho.
                Abanye bathola ithuba ekukhethweni nje ngoba babelwa kakhulu
                ngenkathi kubulalana abantu bezinhlangano zepolitiki.Thina sazi ukuthi
                uma kubekwa indoda, ibekwa ngoba ihlakaniphile futhi ingumnumzane             5
                onemfuyo. Lokhu kwabo kwehlukile.
SHANDU:         We Dlamini! Awusho. Uma efika uDuma ezocela imvume ngohlelo afuna
                ukulwenza, ngithini?
DLAMINI:        (Ahebeze ngezandla) Cha! Cha! Ndabezitha ungazikhamanisi.
                Umchithe! Umchithe zisuka nje. Phela ukubusa kwakho kungazulelwa              10
                amanqe. Cha! Ngiyaphika Ndabezitha (anikine ikhanda).
SHANDU:         (Ehlise umoya, nezwi lakhe lehle njengomuntu odumele.) Phela
                akufanele ngimchithe uma ezehlisa ngoba lokho kungasho ukuthi
                ngiphikisana nenqubo kaHulumeni. Mina ngifuna inhlonipho nje
                kuphela.Thina makhosi kufanele sigqugquzele lo Hulumeni ekushayeni            15
                umthetho ozosenza sihlale singamakhosi ahloniphekile.
DLAMINI:        (Naye adumale kodwa ubuso bugcwale intukuthelo) Hawu! Hawu!
                Ndabezitha, uyobe usuvulele amanzi uqobo. Ngempela ayongena
                akumanzise ubukhosi bakho futhi bugqwale. Emva kwalokho
                uyophenduka isithunzi sona esinomnyakazo kodwa ongenamsebenzi.                20
                Ndabezitha goloza okokugcina aze ashaye umthetho ophusile lo
                Hulumeni ngamandla enu. Angiphikisani nenkosi yami kodwa ngizama
                ukuyiqwashisa. Thina siyabuthanda ubukhosi bethu bendabuko. Kanti
                thina ma-Afrika siyosala nani okungeyethu.

4.1       NgokukaDlamini yikuphi okumele kubhekwe            uma     kubekwa    indoda
          esikhundleni? Bhala iphuzu ELILODWA.                                                    (1)

4.2       Yiluphi lolu hlelo uDuma okwakufanele akhulume ngalo nenkosi uShandu?                   (1)

4.3       Bhala isizathu esenza inkosi uShandu ingafuni ukusheshe imchithe uDuma
          uma ezehlisa.                                                                           (1)

4.4       Chaza kafushane ngamaphuzu AMATHATHU                     ukuthi   uMbandlwa
          wakukhombisa kanjani ukwesekela ikhansela uDuma?                                        (3)

4.5       Khetha impendulo efanele kwezilandelayo.
          Isimo sokukhuluma esithi: Phela ukubusa kwakho kungazulelwa amanqe.
          sisho ukuthi kungaba …
          A      sengozini.
          B      nokungaphumeleli.
          C      nokungahlonipheki.
          D      nempumelelo.                                                                     (1)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      15                  DBE/Novemba 2018
                                               NSC

4.6       Bhala isizathu esaholela ekuguleni kwenkosi uShandu yaze yalaliswa
          esibhedlela?                                                                       (2)

4.7       Kwaba namthelela muni ukushona kukaMbandlwa empilweni kaDuma?                      (2)

4.8       Phawula ngesigameko esiwudweshu lwangaphandle esenzeka ngesikhathi
          uMbandlwa efaka izaziso zomhlangano. Bhala iphuzu ELILODWA.                        (2)

4.9       Lo mdlalo uluhlobo luni ngokwendikimba? Sekela impendulo yakho ngephuzu
          ELILODWA.                                                                          (2)

4.10      Inkulumo kaDlamini ethi, 'Umchithe zisuka nje,' imveza njengomlingiswa
          onjani? Sekela ngamaphuzu AMABILI.                                                 (3)

4.11      UMaShezi ungumlamuli kulo mdlalo? Sekela impendulo yakho ngephuzu
          ELILODWA.                                                                          (2)

                                             KANYE

ISIQESHANA H

(Inkosi uShandu isibuyile, ihleli noMaNgema bayaxoxa.)

SHANDU:         Ngiyakuzwa konke okushoyo mkami kodwa le ndoda iyedelela.
                Ngizombiza maqede athi sengiyamncenga. Mhlawumbe ukumbiza
                kuzomkhukhumeza bese enza elikhulu iphutha. Phela umuntu uma
                eyisilima usheshe ababone abantu abazicabangelayo. Uyothini-ke wena      5
                uma esenze njalo?
MANGEMA:        Ngeke! Ngeke baba! Phela noMaShezi uzokhuluma naye. UMaShezi
                bengimthatha njengomuntu wesimame ofana nabaningi besimame
                baselokishini, abangazi nanyaka ngokuhlonishwa kwamakhosi. Hhayi
                baba, uMaShezi uselubuka ngamanye amehlo lolu daba. Phela udaba          10
                lokushayeka kukaMbandlwa, ukwethuswa komyeni wakhe kanye necala
                lenduna kube nomthelela ekuguqukeni kukaMaShezi. Futhi uvumile
                lapha kimi ukuthi naye ubecabanga njengomyeni wakhe. Baba,
                masethembe yena uMaShezi.
SHANDU:         Ngiyakuzwa mkami kodwa uMbandlwa yena uthini ngaye? Angithi yilo         15
                ishoshozela lelo?
MANGEMA:        Yebo baba kodwa zama baba.
SHANDU:         Hhayi-ke, ngizobikela induna uDlamini ngaphambi kokwenza njengoba
                usho. Ukungamtsheli uDlamini kungangihlupha uma kwenzeka kuvela
                inkinga emva komzamo wami.                                               20
MANGEMA:        Kulungile baba, mtshele uDlamini.
SHANDU:         Cha. Impela kufanele ngitshele isizwe ukuthi senginomeluleki lapha
                ekhaya. (Ahleke)
MANGEMA:        (Naye ahleke) Awuzwe ubaba! Ehhe! Nginguye umeluleki wakho vele.
                Phela mina angifani no-Eva.                                              25
SHANDU:         Hheyi, angazi. UDlamini uzobhodla umlilo. Phela akayingeni ekaDuma.
                Ngempela ngeke sibone ngaso linye sonke.

4.12      Bhala izinto EZIMBILI ezenza uShandu angakuthokozeli ukubiza ikhansela
          uDuma.                                                                             (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2    16                 DBE/Novemba 2018
                                             NSC

4.13      Yisiphi isiqiniseko esashiwo nguMaNgema enkosini uShandu mayelana
          noMaShezi ngokwalesi siqeshana?                                             (2)

4.14      Tomula umusho osikhombisa ukuthi inkosi uShandu iyabona ukuthi
          uMbandlwa unochuku.                                                         (2)

4.15      Umphakathi wawuphoqwa yisimo senhlalo/sempilo yasendaweni ukuthi
          ungakwamukeli ukusebenza kwekhansela endaweni yenkosi. Fakazela lesi
          sitatimende ngephuzu ELILODWA.                                              (2)

4.16      Phawula ngekhono lombhali lokukhetha isihloko salo mdlalo. Sekela
          ngephuzu ELILODWA.                                                          (2)

4.17      Ukuba uMbandlwa akashonanga ucabanga ukuthi ngabe waphetha kanjani lo
          mdlalo? Chaza ngamaphuzu AMABILI.                                           (2)

4.18      Uyavumelana yini nokuthi kwakuzosheshe kube nesixazululo ezinkingeni
          ezaziphakathi kwenkosi uShandu noDuma ukuba uMbandlwa noDlamini
          babengekho? Bhala amaphuzu AMATHATHU.                                       (3)
                                                                                      [35]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                   Pheqa ikhasi

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2    17                      DBE/Novemba 2018
                                             NSC

UMBUZO 5: ICALA KALIBOLI – VM Mbhele

Funda iziqeshana EZIMBILI ezingezansi bese uphendula imibuzo ezolandela.

ISIQESHANA I

MTHOFI:         Makube njalo-ke. Tshela abantu bomshuwalense labo ukuthi
                kabalungise izinto ngokushesha, ziphume izimali sithole okungokwethu.
SONTO:          Khululeka, imali izophuma ngokushesha.
MTHOFI:         Sengathi kungaba njalo ngoba sesikhathele indaba yakho. Uma kulibala,
                sizodubula wena manje.                                                     5
SONTO:          Kahle Mthofi, kakukhulunywa kanjalo.
MTHOFI:         Bengikwexwayisa nje. Nakhu okunye engikwexwayisa ngakho …
SONTO:          (Ethuka) Yini manje?
MTHOFI:         Ungalinge ubhayize.
SONTO:          Ngibhayize? Kanjani?                                                       10
MTHOFI:         Kusazofika amaphoyisa lapha ezokuphenya.
SONTO:          Pho ngalokho?
MTHOFI:         Kasifuni ukuboshwa ngenxa yakho. Ngakho-ke uqaphele konke
                okushoyo, ungakhulumi izinto ezizosifaka ezinkingeni.
SONTO:          Ngeke kwenzeke lokho.                                                      15
MTHOFI:         Bengikukhumbuza nje ukuthi mina ngisakhathele ukuboshwa. (Aluvale
                ucingo uMthofi engasavalelisanga. Asale elugqolozele uSonto enikina
                ikhanda.)
ZINHLE:         (Kungene uZinhle)
SONTO:          (Ebukisisa unina.) Kwenzenjani mummy?                                      20
                (Ethuka) Ubuziswa yini?
ZINHLE:         Ngibona nje … you look pale and … Kade ukhuluma nobani ocingweni?
SONTO:          (Ngolaka) Nansi imihlola yami bo! Umuntu omdala kuyabuzwa yini kuye
                izinto ezinjalo?
ZINHLE:         Ngiyabuza nje phela ngoba ngikubona izandla ziqhaqhazela.                  25
SONTO:          Awungiyeke wena, idumbe lani? (Kungqongqozwe emnyango. Kuvuleke
                umnyango, kungene uNhleko.)
NHLEKO:         Siyanibingelela ekhaya.
SONTO:          (Ngokucikeka) Yebo, ngingakusiza ngani?
NHLEKO:         Bengicela ukukhuluma nawe Nkosikazi Mbhele.                                30
SONTO:          Zinhle, hamba uye ekamelweni. Sisafuna ukukhuluma izindaba zabantu
                abadala.
ZINHLE:         (Ephuma.) Ok mummy.
SONTO:          Uzongisesha ngani-ke namuhla?

5.1       Ngowani lo mshuwalense okukhulunywa ngawo lapha?                                     (1)

5.2       Bhala isizathu esenza uMthofi athi kuSonto angabhayizi uma esekhuluma
          namaphoyisa?                                                                         (1)

5.3       Iyiphi le ndaba abathi sebekhathele yiyo oMthofi?                                    (1)

5.4       Chaza kafushane ngamaphuzu AMATHATHU ukuthi uSonto wazama kanjani
          ukuthola imali yokukhokhela oMthofi?                                                 (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2    18                        DBE/Novemba 2018
                                             NSC

5.5       Khetha impendulo efanele kwezilandelayo.

          Isimo sokukhuluma esithi: Kusazofika amaphoyisa lapha ezokuphenya sisho
          ukuthi …

          A      ezozwelana nawe.
          B      ezobuza imibuzo.
          C      ezobheka izimpahla.
          D      ezoletha ubufakazi.                                                          (1)

5.6       Yisiphi isizathu esenza uMbhele wayoshintsha incwadi yefa?                          (2)

5.7       Kwaba namthelela muni ukwakhelana kukaSonto noDlamini empilweni
          kaMbhele? Bhala iphuzu ELILODWA.                                                    (2)

5.8       Phawula ngesigameko esiwudweshu lwangaphandle esenzeka ngesikhathi
          uMthofi efika emzini kaSonto okokuqala ephuma ejele. Bhala iphuzu
          ELILODWA.                                                                           (2)

5.9       Lo mdlalo uluhlobo luni ngokwendikimba? Sekela impendulo yakho ngephuzu
          ELILODWA.                                                                           (2)

5.10      Inkulumo kaMthofi ethi, 'Uma kulibala sizodubula wena manje' imveza
          njengomlingiswa onjani? Sekela ngamaphuzu AMABILI.                                  (3)

5.11      Yisimo esithile esingumqhathi kulo mdlalo? Sekela lesi sitatimende
          ngephuzu ELILODWA.                                                                  (2)

                                             KANYE

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2    19                       DBE/Novemba 2018
                                             NSC

ISIQESHANA J
(KwaMbhele kusale kwatheleka uMthofi nomngani wakhe uToronto bezofuna
okungokwabo kuSonto. Badakwe bayabhuquza. Bafika akukho muntu.)
MTHOFI:         (Ecikekile) Kwangathi ngizogcina ngivule ngomthofi nje? Kunini
                singqongqoza engavuli lo doti?
TORONTO:        He, mhlawumbe usebalekile nje?                                               5
MTHOFI:         Hhayi, akabalekile. Kade ngikhuluma naye nje ocingweni njengoba
                ngikuchazelile. Ngabe usebaleke nini? Cha, ukhona, ukuthi uyasiziba
                nje. Kodwa ngeke kugcine yena, kuzogcina thina. Uzoyikhipha ayibeke
                la esandleni imali yethu! (Wadonsa isibhamu wangqongqoza ngaso
                efasiteleni.) Vula, siyazi ukuthi ukhona!                                    10
TORONTO:        Yini ngempela engavuli?
MTHOFI:         Useqala lokhu kusa kwakhe okubhedayo?
TORONTO:        Kungenzeka yini uyasibalekela?
MTHOFI:         Ngeke akwenze lokho, uyazi ukuthi singamsakaza ubuchopho
                ngenhlamvu. Futhi-ke kasikho isidingo sokuthi abaleke manje ngoba            15
                uthe imali uyitholile kummeli. Ubeyibabaza ukuthi ave iningi ngakho
                akazukuba nankinga yokusikhokhela.
NHLEKO:         (Kusenjalo kuqhamuke umseshi uNhleko.)
                (Ekhuluma yedwa.) Mihlola mini le engiyibonayo? Iyangixaka indaba
                yalaba bantu abazungeza umuzi kaMbhele ngezibhamu. Ngizoke                   20
                ngizwe, ake nginikele khona. (Ahambe asheshe asondele kubona.
                Abakamboni) Kwenzenjani madoda, nifunani la?
MTHOFI:         (Efaka isibhamu enqulwini.) Sorry vader.
NHLEKO:         Nenzani la nezibhamu? (Ngolaka) Khulumani, nifunani la? Phendulani
                ngingaze nginibophe nginifake ozankosi. Wena Mthofi awukhathali ijele,       25
                uqeda kuphuma ejele usufuna ukubuyela futhi?
TORONTO:        (Esho ngelidakiwe) Vader le nkosikazi isikweleta imali enkulu kabi.
                (Emthulisa)
MTHOFI:         Vala umlomo wena, musa ukukhuluma izinto ezingabuzwanga muntu.

5.12      Bhala izinto EZIMBILI ezashiwo uToronto noMthofi ezazikhombisa ukuthi
          bamcasukele kakhulu uSonto.                                                            (2)
5.13      Yisiphi isiqiniseko ayenaso uMthofi sokuthi uSonto akakabaleki? Bhala iphuzu
          ELILODWA.                                                                              (2)
5.14      Tomula umusho osikhombisa ukuthi uToronto kukhona amagama awaziyo
          esiBhunu.                                                                              (2)
5.15      Umfundisi waphoqwa yisimo ukuthi athathe imali yebandla eyayibalelwa
          kwaMbhele ahambe nayo. Fakazela lesi sitatimende ngephuzu ELILODWA.                    (2)
5.16      Phawula    ngekhono   lombhali       lokukhetha   isihloko   salo    mdlalo.
          Sekela ngephuzu ELILODWA.                                                              (2)
5.17      Ukuba uNhleko wayengekho kulo mdlalo, ucabanga ukuthi ngabe waphetha
          kanjani? Chaza ngamaphuzu AMABILI.                                                     (2)
5.18      Uyavumelana yini nokuthi kwakulungile ukuba uSonto afihlele uZinhle ukuthi
          unenkinga yezigebengu ezimfuna imali? Bhala amaphuzu AMATHATHU.                        (3)
                                                                                                 [35]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2    20                       DBE/Novemba 2018
                                             NSC

UMBUZO 6: ISIKO NELUNGELO – N Zulu
Funda iziqeshana EZIMBILI ezingezansi bese uphendula imibuzo ezolandela.
ISIQESHANA K

(UThenjiwe uhlangana noMaNzuza ongumakhelwane kaManzini.)
MANZUZA:  Awu makoti wahamba ushesha kangaka, ujahephi?
THENJIWE: Cha ngiya ngasekhaya mama.
MANZUZA:  Pho wahamba ukhuluma wedwa? Akusekho nangane ekuphelezelayo?
          Yini le eyenziwa oManzini.                                                       5
THENJIWE: Eqinisweni mama ngihanjiswa ukuthi asizwani nabalapha ekhaya.
MANZUZA:  Nibangani?
THENJIWE: (Athule kancane, amehlo acwebe izinyembezi) Sibanga ukugana. Bathi
          angigane umfowabo kaSikhumbuzo. Angiyifuni leyo nto mina.
MANZUZA:  (Asondele kuye ambambe ehlombe) Kwakubi-ke lokho mntanami.                       10
          Bathi kujahweni?
THENJIWE: Ngisuke ngathi ngicela ukubuyela ekhaya kancane, ukuze ngikhohlwe
          yilesi sehlakalo esangivelela. Bona babona sengathi ngizohamba
          unomphela.
MANZUZA:  Lalela-ke ngane. Mina ngibona lezi zindaba zifanele ukukhulunywa                 15
          usukhumule nenzilo. Ngiyalazi isiko lokungenwa. Liya ngabantu.
          Abanye liyabavuma abanye njalo libaphike. Kodwa bakuchazele kahle
          hle ngalo?
THENJIWE: Cha, abangichazelanga kabanzi mama. Kanti-ke nencazelo ngeke
          ingisize. Angiboni ukuthi ngingabe ngisakwazi ukuthanda omunye                   20
          umuntu manje.
MANZUZA:  Ungamthanda omunye umuntu ndodakazi. Okuhluphayo ukuthi basuke
          baphuthuma kwaManzini. Uma lesi siwombe sidlula umqondo wakho
          ubungaguquka. (Abheke ngenhla) Nangu umamezala wakho kokunye
          ucinga wena.                                                                     25
THENJIWE: Ngeke aze angicinge lowo sengathi akangicabangeli nhlobo.
MANZUZA:  (Ememeza) Singapha weMaMbatha!
MAMBATHA: (Ememeza) Ukhulumani nomakoti wakwami. Uwena lo omfaka umoya
          omubi? Uwena lo othe akavele ahambe angasilaleli?
MANZUZA:  (Ememeza) Musa ukumemeza bo. Woza lapha sixoxe sibonisane.                       30

6.1       Uphumaphi uThenjiwe njengoba ehamba eshesha?                                         (1)
6.2       Bhala isizathu esenza uThenjiwe angezwani nabakwaManzini?                            (1)
6.3       Yisiphi isehlakalo esibuhlungu esavelela uThenjiwe kule ndaba?                       (1)
6.4       Chaza   kafushane     ngamaphuzu     AMATHATHU      ukuthi       uThenjiwe
          wakukhombisa kanjani ukungakuthandi ukuhlala kwaManzini.                             (3)
6.5       Khetha impendulo efanele kwezilandelayo.
          Isimo sokukhuluma esithi: Uwena lo omfaka umoya omubi sisho ukuthi …
          A      uyamkhalisa.
          B      uyamxoxisa.
          C      uyamthethisa.
          D      uyamonisa.                                                                    (1)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      21                        DBE/Novemba 2018
                                               NSC

6.6       Yisiphi isizathu esenza ukuthi uSipho abhalele uThenjiwe incwadi?                          (2)
6.7       Kwaba namthelela muni ukuvuma kukaDumisani ukungena uThenjiwe?
          Bhala iphuzu ELILODWA.                                                                     (2)
6.8       Phawula ngesigameko esiwudweshu lwangaphandle esenzeka ngesikhathi
          uSipho ehlangana noDumisani ngasezitolo. Bhala iphuzu ELILODWA.                            (2)
6.9       Lo mdlalo uluhlobo luni ngokwendikimba? Sekela impendulo yakho ngephuzu
          ELILODWA.                                                                                  (2)
6.10      Inkulumo kaThenjiwe ethi, 'Ngeke aze angicinge lowo sengathi
          akangicabangeli nhlobo' imveza njengomlingiswa onjani? Sekela impendulo
          yakho ngamaphuzu AMABILI.                                                                  (3)
6.11      UNondumiso ungumlamuli kulo mdlalo? Sekela impendulo yakho ngephuzu
          ELILODWA.                                                                                  (2)
                                             KANYE
ISIQESHANA L

(Kusekhaya      kwaManzini.      Kuhleziwe     phansi   kwesihlahla   kubhungwa     indaba
kaThenjiwe)
ZUNGU:    Usesehlule umakoti Mondise uthi isiko leli akalazi. Angazi-ke ukuthi
          nanimfundise kanjani kanti.
MAMBATHA: Okusixaka du, lo muntu akafuni kukhuluma. Uvele avuke inja ebomvu.                     5
          Okwesibili njengoba ebuya nje. Useke wazihambela asamazi nokuthi
          ushonephi.
MONDISE:  Kanti awuhloniphi lapha emzini Thenjiwe? Yini le engiyizwayo.
          Uzongiphoxa lapha?
THENJIWE: Uxolo baba. Ngahanjiswa isimo esasilukhuni.                                            10
MONDISE:  (Ethukuthele) Angithi ngangikhona amakhosikazi ekuyala ethi
          kuyabekezelwa emendweni? Usuyehluleka ufika nje?
MAMBATHA: Ufike esehamba nodadewabo omdala lapha. Yena-ke ubelokhu
          esibelesele ngembudane yamalungelo. Naye olunye nje uhlanya.
          Belungasiniki nethuba lokukhuluma.                                                     15
ZUNGU:    Ngize ngamtshela ukuthi akayolungisa izindaba zasemzini wakhe
          ngoba owami lo muzi.
THENJIWE: Ake ngichaze ba …
MONDISE:  Thula! Yini osayichaza awuboni ukuthi sesingene ezindlekweni
          zokuhlawula ngalezi zenzo zakho? Kodwa yini le eyenziwa                                20
          uNondumiso?
MAMBATHA: Asazi Mondise thina siyakuzwela impela. Le ngane izohlala kahle kabi
          lapha ekhaya. UDumisani umuntu ophilayo. Indoda emadodeni.
ZUNGU:    Nami bengizomgada umfana wami angadlali ngengane. Yikhaya leli
          Mondise. Noma sihlupheka kodwa siyaphila.                                              25
THENJIWE: Angazi noma sengingakhuluma baba?
MONDISE:  Cha awuthule ngizwe udaba lonke (abheke kuZungu). Ngiyajabula
          Manzini uma ngizwa uthi izingane uzozibheka. Mina ngizwe sengathi le
          ngane yami yenziwa into engayifuni ngenkani.
ZUNGU:    Akunjalo Mondise. Leli siko siyalazi ukuthi lifuna labo abaliqalayo                    30
          basekelwe abadala.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                              Pheqa ikhasi

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2    22                     DBE/Novemba 2018
                                             NSC

6.12      Bhala izinto EZIMBILI ezazenziwa nguThenjiwe ezazixaka abakwaManzini.            (2)

6.13      Yisiphi isiqiniseko esashiwo nguManzini ngenhlalo kaThenjiwe emzini wakhe?       (2)

6.14      Tomula umusho osikhombisa ukuthi uMaMbatha uyayethemba indodana
          yakhe.                                                                           (2)

6.15      UThenjiwe waphoqwa yisimo ukuthi avume ukungenwa uDumisani, yena
          wayengazimisele. Fakazela lesi sitatimende ngephuzu ELILODWA.                    (2)

6.16      Phawula ngekhono lombhali lokukhetha isihloko salo mdlalo. Sekela
          ngephuzu ELILODWA.                                                               (2)

6.17      Ukuba uDumisani wayengekho kulo mdlalo ucabanga ukuthi ngabe waphetha
          kanjani? Chaza ngamaphuzu AMABILI.                                               (2)

6.18      Uyavumelana yini nabakwaZungu ukuthi uma uThenjiwe ebuyela ekhaya
          kubo kumele babuyiselwe izinkomo zelobolo? Bhala amaphuzu
          AMATHATHU.                                                                       (3)
                                                                                           [35]

                                                           AMAMAKI ESIQEPHU B:             35

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       23                        DBE/Novemba 2018
                                                NSC

ISIQEPHU C: IZINDABA EZIMFUSHANE

IZINYEMBEZI ZOTHANDO – DBZ Ntuli (Umhleli)

Kulesi siqephu phendula YOMIBILI imibuzo; UMBUZO 7.1 NOMBUZO 7.2.

UMBUZO 7

7.1       'UMUNWE' – Scelo Zimema

          Funda lesi siqeshana esingezansi bese uphendula imibuzo ezolandela.

          ISIQESHANA M

          Angazi ukuthi yini le eyenza ukuthi silutheke, sibe nesibindi sokuyosukela
          abantu esingabazi ukuthi banjani, baphila yiphi impilo. Kuqala amasoka
          ayebulawa yizishimane ezinesikhwele. Izishimane lezo zazikhwelezela
          izintombi   zazo.     Namhlanje      amasoka       asevele   azifele wona,
          engadutshulwanga, futhi engagwazwanga izishimane. Okubuhlungu yikho                5
          ukuthi amasoka lawa abulala nabantu abangenacala, ngaso lesi sikhali
          esingabonakali.
          Akabonakali umuntu ohlome ngalesi sikhali. Zimbi izinto lapha ngaphandle.
          Kuyabhujwa. Zimbi izifo ezikhona namhlanje. Umuntu uyaye azitshele ukuthi
          ngeke abe nogcobho umuntu amthandayo ngenxa yamehlo akhe asuke                     10
          evalwe wuthando. Nami ngiyabalwa kulabo abazitshela lokho. Abahlengikazi
          ngibathemba kakhulu-ke bona. Yingakho ngibathanda kangaka nje. Ngiyazi
          ukuthi bangabantu abazinakekelayo kakhulu. Yibona abazi kangcono kunathi
          mayelana nobungozi bezifo kanye nokuvikelwa kwazo. Ngibabona bephephe
          kakhulu.                                                                           15
          Amehlo ami nawaleya ntokazi athi uma ehlangana, kube sengathi kukhona
          into esamlingo eyenzekayo. Kade eqeda ukuhlangana khona manje nje
          amehlo ethu. Athe angahlangana, yawabalekisa intokazi le. Aphinda
          ahlangana. Yaphinda yawabalekisa. Isho ukuthini le nto madoda? Ngabe
          kukhona ekuzwayo nayo ngaphakathi? Ngabe izwa le nto engiyizwayo?                  20
          Kungenzeka izinto ziqondane madoda?
          'Sawubona sisi,' kusho mina ngibeka ithileyi lami etafuleni.
          'Yebo,' kuphendula intokazi, ingangibheki ngisho ukungibheka.
          'Angazi noma ngenza iphutha yini ngokuhlala nawe kuleli tafula.'
          'Cha.'                                                                             25

          7.1.1       Yini eyayibulala       amasoka   ngesikhathi   sakudala   ngokwalesi
                      siqeshana?                                                                 (1)

          7.1.2       Bhala izizathu EZIMBILI ezenza umxoxi wale ndaba abethembe
                      abahlengikazi.                                                             (2)

          7.1.3       Bhala igama lesibhedlela okusebenza kuso umxoxi wale ndaba.                (1)

          7.1.4       Yini le athi umxoxi ibulala amasoka esikhathini samanje?                   (1)

          7.1.5       Tomula ibinzana lamagama esiqeshini elisitshela ukuthi le ntokazi
                      yayishalaza ngesikhathi ikhuluma nombhali.                                 (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                              Pheqa ikhasi

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2    24                      DBE/Novemba 2018
                                             NSC

          7.1.6       Khetha impendulo efanele kwezilandelayo:
                      Isimo sokukhuluma esithi: 'Zimbi izinto    lapha   ngaphandle.
                      Kuyabhujwa' sisho ukuthi …
                      A   baningi abantu abafayo.
                      B   baningi abantu ashadile.
                      C   baningi abantu ababoshwayo.
                      D   abantu baphila kanzima.                                             (1)
          7.1.7       Fingqa ngamaphuzu AMABILI usho ukuthi kungani umxoxi wale
                      ndaba engathandi ukuba nabantu abaningi athandana nabo lapha
                      asebenza khona.                                                         (2)
          7.1.8       Ucabanga ukuthi lo mlisa wayenayiphi inhloso ngoZodwa?                  (2)
          7.1.9       Umxoxi wendaba ungumlingiswa ongathembekile kule ndaba
                      emfushane? Sekela impendulo yakho ngamaphuzu AMABILI.                   (2)
          7.1.10      Xoxa ngamaphuzu AMABILI ngenhloso yombhali yokusibhalela le
                      ndaba emfushane.                                                        (2)
          7.1.11      Umbhali uwulandelile yini umgomo wokuqoqeka kwesikhathi kule
                      ndaba emfishane? Sekela impendulo yakho.                                (2)
                                             KANYE
7.2       'UNOZIMOTO' – NAP Khumalo
          Funda lesi siqeshana esingezansi bese uphendula imibuzo ezolandela.
          ISIQESHANA N
          Sebezichaza-ke ukuthi bangobani. Umshayeli nguBra Joe, lona omunye
          nguBra Sam. Izibongo-ke bandla cha, bangazisho. NoKaMaseko azichaze.
            'Siyethemba ikuphethe kahle imoto yethu Nkosazane,' kusho uJoe lapho
          sebehambe ibangana.
            'Yebo phela, ingiphethe kahle. Musa ukusho kimi ukuthi 'Nkosazane';           5
          awuyiboni yini indandatho le? Kusho uKaMaseko ngobuso obuhle,
          ebakhombisa isandla esinendandatho.
            'Akusho lutho ukuthi Nkosazane, kushiwo uma kuhlonishwa umuntu
          wesifazane nje, noma yimuphi. Nasesalukazini kuyashiwo,' kulandelisa yena
          uJoe ngamazwi, egcina ngokucifa iso.                                            10
            'Kahle bo! Kushiwo kumuntu wesifazane osemncane ongakashadi. Mina
          ngiyiNkosikazi.'
            'Kanti-ke nje Nkosazane, nayo indandatho leyo iyakhumuka uma
          ikhunyulwa,' kusho uSam emomotheka sengathi uyakuphoqa.
            'We-a, angisibo-ke labo abanjalo,' kusho uKaMaseko. Ubuso bakhe selokhu       15
          buncwaba. Babe belokhu beqhubekile bexoxa kanjalo. Yemuke njalo imoto.
            'Manje Dadewethu siyethemba ukuthi awuphuthumi kakhulu edolobheni.
          Besisafuna ukuphambuka kancane, kodwa-ke asiyi ekudeni, futhi-ke asiyi
          ukuyohlala. Kuzoba yimizuzwana nje emihlanu. Nathi siya khona edolobheni,'
          kusho uJoe.                                                                     20
            'Uma kunjalo ningaphambuka bafowethu, akukho lutho. Nami angiphuthumi
          lutho ngoba bengisathi angishaywe ngumoya nje, ngoba ngizwa nginesizungu
          ekhaya.'
            'Kuhle-ke. Nathi siyathokoza uma singakubambezeli,' kusho yena uJoe.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiZulu FAL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p1-nov-2018/459585c2-a876-480d-aae5-d45ba6a46d01) — isiZulu FAL · QP · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-nov-2018/74c60f35-72d8-422c-b97e-bdc21bf10468) — isiZulu FAL · QP · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2018/e4b39684-5ce9-4435-9b58-42019ef655c9) — isiZulu FAL · QP · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-feb-march-2018/10d6df44-4ceb-431c-a2d4-9d645c369848) — isiZulu FAL · QP · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2023/efb7fd1a-88b6-409d-ba28-e55e8fce69ef) — isiZulu FAL · QP · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2022/43a37c8e-ccc9-4cbe-bc3f-f96bd95e6be4) — isiZulu FAL · QP · 2022 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu FAL

- [Gr 12 IsiZulu FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-fal-atp-2023-24/2e221b22-767a-49bf-870c-b3cf4e8bcddd) — ATP
- [IsiZulu FAL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p1-may-june-2025-mg/c987c299-55ce-451b-9c9c-d9f577f9aec6) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2025-mg/fc0b2153-7afc-4c51-9210-38edf5f25888) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-may-june-2025-mg/cec2350a-6309-437b-a49e-a04527a0ca1c) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-isizulu/d890b2cf-f80e-4a5f-aa33-e13bde37273e) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isizulu/8210b3fd-54a1-4a7b-a22f-fe44c32fcc1a) — Memo · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
