# isiZulu FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2019 Memo

> Grade 12 isiZulu FAL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2019, 28 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2019-memo/6adb8848-a917-4842-b4a9-a038a50df61f
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Memorandum
- Year: 2019
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 28

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-fal) › [isiZulu FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2019-memo/6adb8848-a917-4842-b4a9-a038a50df61f)

## About this document

Isizulu Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2019 · isizulu. Memorandum, 28 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu FAL P2 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2019/c53e5619-8c4e-4aed-b112-6a279f745bc9) — QP · 2019 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        NATIONAL
                                   SENIOR CERTIFICATE

                                       IBANGA LE-12

                ISIZULU ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA (FAL)

                                   IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                       NOVEMBA 2019

                           UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA

AMAMAKI: 70

                  Lo mhlahlandlela wokumaka unamakhasi angama-28.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       2                 DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA:

•   Ohlolwayo akufanele aphendule imibuzo engaphezulu kowodwa ngohlobo
    olufanayo lombhalo.
•   Uma umfundi enikeze izimpendulo ezimbili, maka eyokuqala bese ungayinaki
    elandelayo.
•   Uma izinombolo zezimpendulo zingahleliwe ngendlela efanele, maka
    ngokwememo.
•   Uma iphutha lesipelingi liphazamisa umqondo, ayingamukelwa leyo mpendulo.
    Uma lingawuphazamisi umqondo, ayamukelwe impendulo.
•   Uma ohlolwayo engabasebenzisi onokucaphuna lapho kuthiwe akacaphune
    khona, ungamjezisi ngalokho.
•   Emibuzweni evulekile, akunganikwa mamaki ngoYEBO/CHA noma NGIYAVUMA/
    ANGIVUMI. Kanjalo futhi akukho mamaki okumele anikezwe ngoYIQINISO/
    AKULONA IQINISO noma UMBONO/IQINISO. Kumele kugxilwe kulokhu
    okwesekelwa ngakho impendulo.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       3                   DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQEPHU A: INOVELI

UMBUZO 1: ITHEMBA LAMI – LF Mathenjwa

ISIQESHANA A

1.1       UNokulindela.√                                                                  (1)

1.2       KwaMbeje√/emzini kaNonkamfela √/eMacekane √/eMpangeni√                          (1)

1.3       Wesaba ukuthi uzojeziswa abomthetho√√/uzoboshwa uma eziphindiselela
          koZabalaza.√√                                                                   (2)

1.4       OKUKODWA kwalokhu:
          • Into ababenovalo ngayo ukuthi babengazi ukuthi njengoba izinhliziyo
             zazisebomvu nje koZabalaza kwakungahle kwenzekeni. √√/
          • Babenovalo lokuthi oZabalaza bangase bazame ukumbulala
             uNokulindela.√√                                                              (2)

1.5       Leli gama lichaza isijeziso esisemthethweni esinikezwa umuntu owenze
          icala√ njengoba kwenzeka kuZabalaza, uNomgedla kanye noJiyane ngecala
          lokuthakatha uNokulindela. √                                                    (2)

1.6       OKUKODWA kwalokhu:
          • Babehlobene noZabalaza ngakho-ke wayezamela isihlobo sakhe
             segazi. √√/
          • Wayengahlobene nakancane noSandanezwe ngakho-ke wayengenalo
             uzwelo ngesimo ayezobhekana naso sokulahlekelwa yingoduso yakhe.√√           (2)

1.7       C√/Iyakhohlakala.√                                                              (1)

1.8       Izenzo ezinhle:
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Uyinyanga edumile ngokusiza izindimbane zabantu abagulayo.√/
          • Welapha uNokulindela.√

          Izenzo ezimbi:
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Wacwiya isitho sangasese somuntu wesifazane owabe egingqike
              nebhasi.√/
          • Akamtshelanga uSandanezwe iqiniso lokuthi isifo esabe simphethe
              siyamehlula.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                         (2)

1.9       1.9.1       Ukugula kukaSandanezwe kungaqondakali ukuthi uphethwe yisiphi
                      isifo okwenza ukuba ahambe kubantu abahlukene nasezibhedlela
                      ezama ukuthola usizo.√√                                             (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       4                    DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

          1.9.2       Izigameko ezikule noveli ziyakholakala ngoba ikhuluma ngezinto
                      ezingenzeka empilweni yangempela.
                      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
                      • Isigameko sokugula sikaSandanezwe siyakholakala√ ngoba
                           siyinto engenzeka empilweni yangempela, baningi abantu
                           abaguliswa izifo ezingalapheki emiphakathini yethu.√/
                      • Isigameko lapho uZabalaza eshela khona ingoduso
                           kaSandanezwe siyakholeka√ ngoba intombi iyeshelwa uma
                           ingakagcagci.√
                      (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                              (2)

1.10      Isimo sakhe sempilo sasizoba ngcono:
          • Esibhedlela babezomnika imishanguzo yokudambisa isifo sengculazi.√/
          • Babezomnika izeluleko mayelana nohlobo lokudla okumele aludle ukuze
              isimo sakhe sempilo sisimame.√/
          • Wayezokwazi ukuqhubeka nokusebenza ngoba baningi abantu abanalesi
              sifo kodwa abaphila impilo eyejwayelekile.√/
          • Ubengeke achithe imali yakhe ngokuya ezinyangeni√/
          • Ubengeke athole ukugxekwa ngoZabalaza. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                          (3)

                                           KANYE

ISIQESHANA B

1.11      uMkhumane.√                                                                      (1)

1.12      Wahlaba inkomo.√                                                                 (1)

1.13      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Wayesaba ukuthi ukuzisondeza kakhulu nengoduso yakhe kuzobafaka
              esilingweni sokuhlangana ngokocansi bese itheleleka ngalesi sifo esabe
              simphethe.√√/
          • Wayenenkolelo        yokuthi  ukuzisondeza     kakhulu    kuNokulindela
              kuzophazamisa imizamo yokumelapha.√√                                         (2)

1.14.     Izimpendulo ziyokwehluka. OKUKODWA kwalokhu:

          Alukho ngoba akukho kuthemeleza emva kovuthondaba. Akucaci ukuthi
          kwenzekani emveni kokudlanga kokufa kuSandanezwe.√√

                                               NOMA

          Kungenzeka ukuthi lukhona kepha akucaci ngoba indaba ayiphelele.√√               (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       5                   DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

1.15      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • UNokulindela uthembekile ngoba kwathi noma eshelwa uZabalaza
              wamtshela ukuthi yena unalo isoka. √√/
          • Ngesikhathi uSandanezwe eya enyangeni akamtshelanga uNokulindela
              futhi wayengambhaleli nezincwadi zokummisa isibindi kepha yize kunjalo
              waqhubeka nokuthembeka kuye. √√/
          • Kwathi noma uNokulindela esezwile ukuthi isoka lakhe liyagula yena
              wabekezela wathi uyolilinda lize libuye enyangeni lapho lalelashwa
              khona.√√/
          • Wathi noma sekuthiwa sebesele noZabalaza emhlabeni ngeke yena
              amthanda ngoba unesoka lakhe alithandayo.√√/
          • UNokulindela wakhombisa ukuthi ulithanda ebuhleni nasebubini isoka
              lakhe.√√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                         (2)

1.16      Ngiyavumelana ngoba uSandanezwe welashwa ngodokotela esibhedlela
          nezinyanga oNonkamfela noMbuyisa kodwa wagcina engasindanga. √√                 (2)

1.17      Ubudlelwane babo buhle kakhulu√ ngoba:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Bayizihlobo zegazi ezihlanganiswe yinkaba.√/
          • UZondiwe wayesebenza noSandanezwe futhi uyena owameluleka
              ngokuthi aye esibhedlela ayozihlola isimo sakhe sempilo.√/
          • Ngesikhathi ethole izinsukwana zekhefu emsebenzini uZondiwe wanikela
              kwamalume wakhe ukuba ayozwa ukuthi ngabe isimo sempilo sesinjani
              kuSandanezwe.√/
          • Kwamphatha kabi kakhulu uZondiwe ukuzwa ukuthi umzala wakhe weqa
              esibhedlela waya enyangeni.√/
          • Ngesikhathi kugula uNokulindela, uSandanezwe wacela umzala wakhe
              uZondiwe ukuthi amphelezele bahambise ingoduso yakhe enyangeni
              enguNonkamfela.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                         (3)

1.18      Yebo ulisebenzise ngempumelelo:
          • Umbhali usethulela/usivezela uMaZikalala ngezenzo zakhe ezenza
              sibone ukuthi uluhlobo luni lomuntu. Endabeni siyathola ukuthi kwathi
              noma ebona indodakazi yakhe ingancibilikile kahle waqala wathula
              wabekezela ngoba wayengelona ithatha.√/
          • Umbhali uphinde wasethulela/wasivezela uMaZikalala ngenkulumo yakhe
              lapho exoxisana khona nendodakazi yakhe eyeluleka ukuba ingahlukani
              noSandanezwe ngenxa yezinkulumo zikaZabalaza. Lokhu kukhombisa
              ukuthi ungumumtu oyinakekelayo indodakazi yakhe.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                         (2)
                                                                                          [35]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       6                  DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

UMBUZO 2: KUSINDA KWEHLELA ENDODENI – SJ Mchunu

ISIQESHANA C

2.1       Umfowabo uDoda kanye nezinye izinsizwa zangakubo. √                            (1)

2.2       Ngesikhathi samaholidi kaKhisimuzi. √/ngoDisemba.√                             (1)

2.3       Kwakumele athenge izinkomo zokulobola ingoduso yakhe.√√                        (2)

2.4       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Izinsizwa zazisebenzisa ukungcweka njengento ezingayisebenzisa
              ukuziveza ezintombini ukuze zizakhele ugazi.√√/
          • Izintombi zazikuthokozela ukubuka lo mdlalo ngakho-ke izinsizwa
              zazithola ithuba lokudlisela ezintombini ngawo.√√                          (2)

2.5       Leli gama lichaza ukwenanela into enhle okukhonjiswa yizintombi
          ngokudlalisa izwi.√ Izintombi zazikikiza uma izinsizwa zishaya induku.√        (2)

2.6       UManyoba wayengasasebenzi esephelelwe amandla okuzondla. Amadodana
          akhe abona kuzoba ngcono ukubondla behleli emizini yawo, ngakho-ke
          anquma ukwehlukaniselana ngabo, uMaNdlovu wahlala emzini kaFanyana
          kwathi uMchunu wahlala noMjwayeli. Babenenhloso yokushintshana ngabo
          njalo emva kwezinyangana ezimbalwa.√√                                          (2)

2.7       B√/Ziyaqhudelana√                                                              (1)

2.8       Izenzo ezinhle:
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Wagcina esenobudlelwane obuhle nogogo wakhe ngoba esebonile ukuthi
              umtshela amaqiniso ngendlela okumele aziphathe ngayo.√/
          • Wayesezilalela izeluleko zikagogo wakhe.√/
          • Wasola abazali bakhe wabatshela emehlweni ukuthi abanayo indlela
              yokukhulisa intombazane. √/
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)

          Izenzo ezimbi:
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • UThembalihle wabikela umama wakhe ukuthi ugogo wakhe uyamhlupha
              ngokumshumayeza ngokuziphatha kahle .√/
          • Wayehamba ebusuku aze abuye entathakusa. √/
          • Wayengaceli futhi engabazisi abazali bakhe uma ezohamba lezi zindlela
              zakhe.√/
          • Wayevumela ukuthi isoka lakhe elihamba ngemoto limlethe lize
              liyomehlisa esangweni kubo.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                        (2)

2.9       2.9.1       Ukweqa kukaManyoba epulazini yikhona okwasusa inkinga.√√           (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       7                     DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

          2.9.2       Izigameko ezikule noveli ziyakholakala ngoba zikhuluma ngezinto
                      ezingenzeka empilweni, njengokuthi izingane zilahle abazali bazo
                      uma sebegugile ngempela.
                      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
                      • Izigameko zokuhlupheka kukaManyoba ngesikhathi esebenza
                           epulazini engaholi ziyakholakala√ ngoba le indlela
                           ababephathwa ngayo abantu emapulazini ngezikhathi
                           zakudala.√/
                      • Isenzo sikaMaNene sokuhlukumeza umamezala wakhe siyinto
                           engenzeka√ ngoba kusukela kudala kuze kube yimanje
                           abanye omakoti bayabahlukumeza omamezala.√
                      (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                               (2)

2.10      Impilo yakhe yayizoba nzima ngoba:
          Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          • Wayengeke abe nemali eyanele yokulobola uNtombi, eyokondla umndeni
              wakhe, ukufundisa izingane zakhe kanye nokuzakhela umuzi wakhe.√/
          • Wayezophila ngokuhlukumezeka epulazini kanti nezingane zakhe
              zazingeke zibe nekusasa eliqhakazile.√/
          • Wayengeke alithole ithuba lokufunda esikoleni sasebusuku kanye
              nokufundela ukushayela.√/
          • Wayezoba yisehluleki impilo yakhe yonke angakwazi ukuzithuthukisa.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                         (3)

                                           KANYE

ISIQESHANA D

2.11      uMchunu.√                                                                         (1)

2.12      UMaNene wayebiza uninazala wakhe ngenuku esikhundleni sokumwashela,
          emncisha nokudla.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                           (1)

2.13      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Yayingabafuni emzini wayo ngoba icasulwa yisenzo sabo
              sokuhlukumeza uManyoba esezigugele.√√/
          • Le ndoda yayingahambisani nesenzo sabo sokuncisha uManyoba
              ukudla.√√                                                                     (2)

2.14      Izimpendulo ziyokwehluka. OKUKODWA kwalokhu:

          Likhona ngoba incazelo yokuthi ifa lakhe uManyoba walaba kanjani izwakala
          isingukuthemeleza ngemuva kovuthondaba.√√

                                               NOMA

          Alikho ngoba akucaci ukuthi impilo iqhubeka kanjani ezinganeni zakhe
          ngemuva kokwabiwa kwefa.√√                                                        (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       8                   DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

2.15      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Wayesebenza emajalidini ngesikhathi eseyintombi            engakashadi
              noManyoba.√√/
          • Wayelusa izinkomo.√√/
          • Wayekade elima odedangendlale bamasimu.√√/
          • Wayesika izidwaba azidayise emholweni wezalukwazi.√√                          (2)
2.16      Izimpendulo ziyokwehluka
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          Ngiyavumelana ngoba ...
          • Ziningi izinkinga abhekana nazo esakhula, esesebenza nalapho
              esenomndeni. Akalilahli nokho ithemba. √√/
          • Nalapho esegugile eselahlwa yizingane zakhe ulokhu ebambelele
              ethembeni njalo nje futhi ugcina ephumelele.√√
                                               NOMA
          Angivumelani ngoba ...
          • Wabekezela esebenza kanzima efundisa izingane zakhe ngoba
             ekholelwa ukuthi ziyoba usizo kuye uma esephelelwe ngamandla
             okuzisebenzela. √√/
          • Ukubekezela kwakhe akubanga nomphumela othokozisayo ngoba impilo
             yakhe yaze yashintsha emva kokuba ewine ilotho, okuyinto
             engahlanganise lutho nokubekezela kwakhe. √√                                 (2)
2.17      Ubudlelwane babo babububi√ ngoba:
          OKUBILI kwalokhu:
          • Umakoti kaMjwayeli wayengamwasheli ubabezala wakhe izimpahla
              zokugqoka.√/
          • Umakoti kaMjwayeli wayemncisha ukudla uManyoba lokho kwadala
              ukuthi aze anciphe nasemzimbeni.√/
          • UManyoba wayenganikwa ngisho insimbi yokulula izingubo ukuze
              azilulele ngokwakhe izimpahla zakhe.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                         (3)
2.18      Yebo ulisebenzise ngempumelelo:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Umbhali usethulela/usivezela uNgobese ngezenzo zakhe ezenza sibone
              ukuthi uluhlobo luni lomuntu. Kule noveli uNgobese uqinisa uManyoba
              idolo ngesikhathi behambisana beya ehhovisi likaNdabazabantu.√/
          • Umbhali uphinde wasethulela/wasivezela uNgobese ngenkulumo yakhe
              lapho exoxisana khona noManyoba. Endabeni siyathola ukuthi kwathi
              emva kokuba uManyoba ekhushulelwe esikhundleni esingconywana
              induna yameluleka ngokuthi aqaphele ngoba usezoba nezitha lapha
              efemini. Lokhu kuyasikhombisa ukuthi uNgobese ungumuntu
              oyikhathalelayo inhlalakahle yabasebenzi bakule femu.√/
          • Isu lesithathu umbhali alisebenzisile yilelo lokuthi uNgobese simuzwe
              echazwa ngabanye abalingiswa. Lokhu okushiwo ngabanye abantu
              ngaye kusinika isithombe esicacile sokuthi uNgobese ungumuntu onjani.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                         (2)
                                                                                          [35]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       9                      DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

UMBUZO 3

UMSHADO – N Zulu

ISIQESHANA E

3.1       Umama kaBhekani.√                                                                    (1)

3.2       Kubo kaBhekani egunjini lakhe lokulala.√                                             (1)

3.3       Izimpahla zakhe zasha zonke kuwadilophu kwasala lokhu kokuzilengisa
          kuphela.√√/Ukuthi unina ufuna ashise impepho ukuze axolise kuyihlo.√√                (2)

3.4       Akazange amthole unkosikazi okwathiwa akamfune ozomgana, uthandana
          nomfelokazi osazilile.√√                                                             (2)

3.5       Leli gama lichaza ukuthetha.√ Izenzo zikaBhekani zazimcasula kakhulu
          umama wakhe. Uyehluleka ukuthola unkosikazi ohloniphekile ukuba
          azomgana, uthandana nomfelokazi futhi uyenqaba ukushisa impepho axolise
          kubaba wakhe. Zonke lezi zinto zenza ukuthi umama kaBhekani agcine
          esemthethisa.√                                                                       (2)

3.6       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Imvelaphi kaTholakele abayazi kanti noBhekani kuncane akwaziyo ngalo
              muntu wesifazane afuna ukumshada.√√/
          • UTholakele ungumfelokazi osazilile.√√/
          • Wayengathandi ukuzifaka ezintweni eziyinsambatheka.√√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                            (2)

3.7       B√/Samshiya emangele.√                                                               (1)

3.8       Izenzo ezinhle:
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Wayekwazi ukuxolisa uma enze iphutha.√/
          • Wayephathela umama kaBhekani izipho uma evakashele kubo
              kaBheki.√/
          • Wayekwazi ukuxolela ngoba waxolela uBheki emva kokuba emlaxazile
              ekhulelwe ingane yakhe.√/
          • Wafunda waze waba nguthisha.√/
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)

          Izenzo ezimbi:
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Wayelova esikoleni aqhethe kubo kaBhekani.√/
          • Wayezifikela kubo kaBhekani ngaphandle                 kokumenywa      noma
              ukucelwa.√/
          • Wakhulelwa engashadile√/
          • Waya ocansini olungaphephile.√/
          • Walingeka washiya uBhekani.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                            (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      10                     DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

3.9       3.9.1       Isisusa sodweshu kwakuyinkinga yephupho likaBhekani, ephupha
                      uyise embuza ukuthi uganwa nini. √√/                                  (2)

          3.9.2       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
                      Izigameko ezikule noveli ziyakholakala ngoba zikhuluma ngezinto
                      ezingenzeka empilweni yangempela.
                      • Izigameko        zokuhlupheka      kukaBhekani     ngesikhathi
                           esethandana noTholakele eshaywa ngabantu angabazi√
                           ngoba uze axabane nonina, agcine engasathandeki kothisha
                           afundisa nabo. Konke lokhu kuyizigameko ezingenzeka
                           empilweni yansuku zonke.√/
                      • Isenzo sikaZenze sokuqola uBhekani imali singenzeka
                           empilweni yangempela√ njengoba oTholakele noZenze
                           bathatha yonke imali yelobolo.√
                      (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                             (2)

3.10      Imibono iyokwehluka.
          Abathi impilo yakhe yayiyoba yinhle bayothi:
          Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          • Wayengeke angene ebugebengwini bokudayisa izidakamizwa.√/
          • Wayezokugwema ukusebenzisa izidakamizwa kanye nokuboshwa.√/
          • Wayezohlala kahle nabantu basemzini bamnikeze lonke usizo
              aludingayo.√/
          • Wayezoba ngunkosikazi wasemakhaya ohloniphekile ongalandelwa
              ngamahlazo.√/

                                               NOMA

          Abathi impilo yakhe yayiyoba yimbi bayothi:
          Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          • Wayengeke akuthokozele ukwenziswa into angahambisani nayo.√/
          • Babengeke bahlalisane kahle noBhatomu ngoba umshado wabo
              wawungeke ube nesisekelo sothando.√/
          • UBhatomu ungumuntu onodlame, wayengagcina esemhlukumeza
              uTholakele.√/
          • Kwakungeke kube umqondo ophusile ukuba avume ukuphucwa ilungelo
              lakhe lokuzikhethela okumele akwenze emva kokushonelwa umyeni
              wakhe.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                         (3)

                                           KANYE

ISIQESHANA F

3.11      Owesifazane othandana noBhekani.√/Umama wengane kaBhekani.√                       (1)

3.12      Wabona amakopi otshwala engasenalutho.√                                           (1)

3.13      UTholakele nabangani bakhe babekade beshisa izidakamizwa ukuze
          zincibilike bese bezijova ngazo/babekade bebhema izidakamiswa.√√                  (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      11                  DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

3.14      Izimpendulo ziyokwehluka. OKUKODWA kwalokhu:

          Likhona ngoba isigameko sokuxolelwa kukaBhekani nguLindiwe sizwakala
          singukuthemeleza emva kovuthondaba.√√

                                               NOMA

          Alikho ngoba akuqondakali ukuthi impilo yaqhubeka kanjani kuBhekani emva
          kokubhuntsha komshado ikakhulukazi ebudlelwaneni nomndeni wakhe. √√            (2)

3.15      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Wayengathandi ukuthi ingane yakhe ibe sehlazweni lokuthandana
              nomfelokazi osazilile.√√/
          • Wayefuna ukuthi ingane yakhe ishade nomuntu ofundile futhi osezingeni
              layo.√√/
          • Wayemxwayisa ngengozi engamvelela uma engalandeli imiyalelo kababa
              wakhe osewashona.√√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                      (2)

3.16      Izimpendulo ziyokwehluka. OKUKODWA kwalokhu:
          Ngiyavumelana ngoba ...
          • UBhekani wayeseqale ukungazwani nonina okuyinto eyayingakaze
              yenzeke phambilini ngenxa yokuthi wayengalaleli uma unina emxwayisa
              ngoTholakele.√√/
          • UBhekani wayehlulwa uthando lukaTholakele bese engamlalelisisi
              noSifiso uma emeluleka ngokuthi akambhekisise kuqala lo Tholakele
              ngaphambi kokuthatha izinqumo ezibalulekile ngaye.√√/
          • UBhekani waba budedengu nemali ngokuthi ajahe ukulobola uTholakele
              kubantu angazange abhekisise ukuthi bangamalunga omndeni wakhe
              ngempela yini.√√
          • Kwathi noma esezibonele ngokwakhe izinto ezimbi ezenziwa
              nguTholakele kepha waqhubeka nokumlobola.√√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)
                                          NOMA

          Angivumelani ngoba ...
          • UBhekani wayelawulwa yinkanuko hhayi uthando.√√/
          • Wayenengcindezi      yephupho  likayise  ayefuna   ukuthi ashade
              ngokushesha.√√/
          • Isimo uBhekani azithola esengene kusona asidalwanga uthando kepha
              ubuthakathaka bakhe bokungakwazi ukuzimela uma exoxisana
              noTholakele.√√/
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                        (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      12                         DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

3.17      Ubudlelwane babakhelwe phezu kwesisekelo sobugebengu√ ngoba:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Banebhizinisi elingekho emthethweni lokudayisa izidakamizwa. √/
          • Baqola uBhekani imali yakhe, uZenze wathatha imali yelobolo
              wayozidlela yena. √/
          • UZenze wafika kubo kaBhekani waqamba amanga wathi abakubo
              kamakoti bayakhala bathi imali yelobola yincane ngakho-ke kumele
              anezelele ngezinkulungwane ezimbili . √/
          • Baboshwa kanyekanye ngosuku lomshado. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                               (3)

3.18      Yebo ulisebenzise ngempumelelo:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Umbhali usethulela/usivezela uTholakele ngezenzo zakhe ezenza sibone
              ukuthi uluhlobo luni lomuntu. Kule noveli uTholakele uyenga uBhekani.
              UTholakele ukhombisa ukumthambela, lokhu kumnika ithemba lokuthi
              noma kanjani bazogcina sebethandana nale ntokazi.√/
          • Umbhali uphinde wasethulela/wasivezela uTholakele ngenkulumo yakhe
             lapho exoxisana khona noBhekani. Endabeni siyathola uTholakele etshela
             uBheki ukuthi uma efuna baxoxe kahle kungcono afike endlini lapho ehlala
             khona. Lokhu kuyasikhombisa ukuthi uTholakele ungumuntu wesifazane
             onesimilo esixegayo.√/
          • UTholakele simuzwe echazwa ngabanye abalingiswa abanjengoSifiso,
             abantu ababonayo kanye nabantu bomphakathi abamazi kahle nemikhuba
             ayenzayo noPamella.√/
          • Indlela ayegqoka ngayo yayikhombisa ukuba nesimilo esingesihle. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                               (2)
                                                                                                [35]

                                                                   AMAMAKI ESIQEPHU A:          35

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                             Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      13                       DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQEPHU B: UMDLALO

UMBUZO 4: ABABULALI BENYATHI – RM Mngadi

ISIQESHANA G

4.1       Uhlelo lokulethwa kwentuthuko endaweni.√                                            (1)

4.2       NguDuma√                                                                            (1)

4.3       NguMbandlwa.√ Ukhuthaza uDuma ukuba angayihloniphi inkosi.√                         (2)

4.4       Uthi kuyosuke kube sengathi akawuhloniphi umbuso, uphikisana nezinqumo
          zikaHulumeni.√√                                                                     (2)

4.5       A√/Usudale izinkinga√                                                               (1)

4.6       •    UMaShezi nguyena owaqala ukubonisa umyeni wakhe ukuthi kumele
               azehlise enkosini.√/
          •    Waduba wahamba waya kubo ngesikhathi umyeni wakhe engavumi
               ukuya enkosini kade ithumele isigijimi ukuthi simbize bazoxoxa.√               (2)

4.7       Ihaba√                                                                              (1)

4.8       •    ahebeze ngezandla√
          •    anikine ikhanda√                                                               (2)

4.9       Ngangingayeluleka ngokuthi …
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Mayingavumi ukuqophisana noDuma ukuze singehli isithunzi sayo.√/
          • Kumele itshele uDuma ukuthi yena akangene kwezombusazwe ubhekele
              inhlalakahle yomphakathi kuphela.√/
          • Mayixoxisane noDuma izwe ukuthi yona-ke njengenkosi yiliphi iqhaza
              engalibamba ekulethweni kwentuthuko.√/
          • Uma kukhona izinhlelo kumele nayo njengenkosi ibe nombono ngoba
              yona yengamele isizwe sonke ayihambisani neqembu lezombusazwe.√/
          • Mayingalaleli induna yayo uDlamini ngoba uyayidukisa.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                         (2)

4.10      Yisenzo sikaDuma sokubiza umhlangano                 womphakathi   ngaphandle
          kokuxoxisana nenkosi uShandu.√√                                                     (2)

4.11      OKUKODWA kwalokhu okulandelayo:
          • UMazongolo ungumfundisi wasendaweni ogqugquzela uxolo.√√/
          • Uyena owayengusihlalo womhlangano woxolo futhi owafunda incwadi
              eyayinomyalezo owawuphuma enkosini wokuthi abantu abaxolelane.√√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                         (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      14                 DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

4.12      Lo mdlalo wenzeka endaweni yasemakhaya ngoba:√
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Indawo okusabusa kakhulu inkosi nezinduna kuyona. √/
          • Abantu basancike kakhulu emfuyweni yabo. √/
          • Amaleyithi awakhokhelwa.√/
          • Kusaliwa ngezinduku uma kunengxabano.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                   (2)

                                           KANYE

ISIQESHANA H

4.13      Abantu ababezwelana nenkosi.√                                                 (1)

4.14      •    Wafika uDlamini ehamba nequlu lamadoda ayehamba esho iziqubulo
               besabisa oDuma.√/
          •    Wangena ekilasini okubanjelwe kulo umhlangano washaya uMbandlwa
               ngenduku ekhanda.√/
          •    UMbandlwa wamvulela icala wayesevalelwa ngamaphoyisa.√                   (3)

4.15      4.15.1      B√/Usola uDuma ngokungahloniphi inkosi√

          4.15.2      A√/Ummeleli kulo mdlalo√

          4.15.3      D√/Unogada wenkosi √

          4.15.4      C√/Ummeli√                                                        (4)

4.16      Imibono iyokwehluka.
          Abazwelana naye bayothi ...
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Inkosi isebenzisa amandla ayo ngendlela engafanele ekubeni
              sekunombuso wentando yeningi.√/
          • Udlame olukhona endaweni aluqalwanga uDuma. Yena wayefuna
              ukuletha intuthuko endaweni.√/
          • UDuma wayezithola engaphansi kwengcindezi yokusatshiswa abalandeli
              benkosi.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)

                                               NOMA

          Abangazwelani naye bayothi ...
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Ayezoba mancane amathuba okuthi kuchitheke igazi kule ndawo,
              kubulawe abantu ukuba uDuma wayengenayo inkani.√/
          • Wayedelela inkosi futhi eseyibukela phansi.√/
          • Wayengasafuni ukuthathisa enkosini uma enza izinto njengokubiza
              imihlangano yona ingaziswanga.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                   (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      15                 DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

4.17      Imibono iyokwehluka.
          Abavumayo bayothi ...
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • UDlamini uzibona enesikhundla esibaluleke kakhulu sokusondelana
              nenkosi   njengoba   eyinduna    yayo.  Akakwamukeli     ukuphatha
              ngokuhlanganyela nabantu abakhethwe ngentando yeningi.√/
          • UMbandlwa uyibukela phansi inkosi noDlamini njengoba esenesikhundla
              sokusebenzisana nekhansela. Akasenandaba nokubuswa ngendlela
              yendabuko.√/
          • UMbandlwa usebiza inkosi ngenkosana, okuyisenzo esikhombisa
              ukwedelela.√/
          • UDlamini akawahloniphi amalungelo abanye abantu okwenza izinto
              ngokukhululeka endaweni.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)

                                               NOMA

          Abaphikayo bayothi ...
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Isisusa sodweshu phakathi kwabo kwakungamagqubu ababenawo,
              bengafuni ukucabangela umphakathi.√/
          • Umona wokufuna ukuba nezikhundla emphakathini, amandla
              kungabelwana ngawo.√/
          • Ukungayiqondi intando yeningi ukuthi isebenza kanjani.√/
          • Ukulalela kakhulu abantu ababadukisayo.√/
          • Isenzo sabaholi sokuzicabangela bona kepha bangabacabangeli abantu
              ababaholayo.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                   (2)

4.18      Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          • UHulumeni kungadingeka aqale ngokufundisa umphakathi ngokubusa
              okusha.√/
          • Lokhu kungenziwa ngokuthi kuhlanganiswe lezi zinhlaka kuqala ukuze
              bakubone ukubaluleka kokusebenzisana.√/
          • Umsebenzi kumele wabiwe ngendlela ezokhombisa ukuthi ukuphumelela
              kwezinhlelo kulele ekubambisaneni kwabo.√/
          • Intsha kungamele ifundiswe kabanzi ngezinguquko ukuze nayo ibe
              yingxenye yalokhu.√/
          • Ukuba izinduna nazo ziholelwe imali njengamakhansela.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                   (3)
                                                                                        [35]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      16                  DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

UMBUZO 5: ICALA KALIBOLI – VM Mbhele

ISIQESHANA I

5.1       Wayengumseshi.√                                                                (1)

5.2       UToronto.√                                                                     (1)

5.3       Eyi-15/eyishumi nanhlanu.√ Washesha ukuphuma ngoba wathola isephulelo
          sesigwebo sakhe ngenxa yokuziphatha kahle.√                                    (2)

5.4       Wayefuna ukuthi amzamele/amkhulumele ukuze athole ibheyili.√√                  (2)

5.5       C√/Uzovalelwa esitokisini.√                                                    (1)

5.6       OKUBILI kwalokhu:
          • USonto wafuna izigebengu ukuthi zibulale umkaMbhele khona
             kuzongena yena ezimalini.√/
          • Kwathi noma uMthofi esemenzele umsebenzi wokubulala umkaMbhele,
             akazange esamnika imali ayemethembise yona ngomsebenzi wakhe.√/
          • Wadubula umfundisi, ezama ukumbamba inkunzi.√/
          • Wabulala uMbhele ngoba efuna ukuthola ifa.√                                  (2)

5.7       Umbuzo mbumbulu.√                                                              (1)

5.8       OKUBILI kwalokhu:
          • Amehlo agcwele izinyembezi√/
          • Ekhala/√
          • Ekhulumela phansi.√                                                          (2)

5.9       •   Ngangingathi akayiyeke indodakazi yakhe ibhadle ejele ngezenzo zayo
              ezimbi.√√/
          • Ngangingathi akangayibambeli amagqubu indodakazi yakhe ngezenzo
              zayo ezimbi.√√/
          • Ngangingathi akangawufaki umoya omubi kuZinhle ngokwenziwe
              ngumama wakhe kepha naye amxolele futhi abuye amhloniphe uma
              esephume ejele.√√/
          • Ngangingathi akaye kummeli ayofuna imali ukuze aqhubeke afundise
              futhi ondle uZinhle.√√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                    (2)

5.10      Ukungakhokhi kukaSonto imali kaMthofi.√√                                       (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      17                   DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

5.11      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:

          •    Ungumakhelwane kaMbhele okwazi ukubona konke okwenzeka emzini
               kaMbhele.√√/
          •    Nguyena owatshela uMbhele zonke izinto ezenzekayo emzini wakhe
               uma esemsebenzini.√√/
          •    Nguye     futhi    uDlamini    owabhebhethekisa      inkinga  kaSonto
               ngokuntshontsha imali ayeyifihlile.√√/
          •    Nguyena futhi owakhoselisa uMbhele noNtshangase emzini wakhe
               ngesikhathi belinde izigebengu ukuthi ziye emzini kaMbhele.√√               (2)

5.12      Lo mdlalo wenzeka endaweni yasedolobheni√ ngoba …
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • UMbhele noSonto bahlala endaweni yaselokishini, okulula kuyona
              ukuhamba kalula ngezithuthi. √/
          • UMbhele noDlamini bakhe ngokusondelana, behlukaniswe uthango. √/
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                      (2)

                                           KANYE

ISIQESHANA J

5.13      Wayezokhuluma ngezindaba zamafa omyeni wakhe.√                                   (1)

5.14      •    UMbhele wadutshulwa nguMthofi benoToronto bethunywe nguSonto.√/
          •    Kwadingeka ukuthi bayishise imoto kaMbhele ukugqiba ubufakazi.√/
          •    Washa waba ngumlotha uMbhele.√/
          •    Izigebengu zamshisela emotweni.√/
          •    Yasha yaphela imoto.√/
          •    Akukho sizo olwatholakala lokucisha imoto. √                                (3)

5.15      5.15.1      B√/Ukhonza noSonto√

          5.15.2      D√/Wantshontsha imali √

          5.15.3      A√/Ummeli√

          5.15.4      C√/Ummeleli kulo mdlalo.√                                            (4)

5.16      Imibono iyokwehluka.
          Abazwelana naye bayothi bayazwelana naye ngoba: ...
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Uzobhadla ejele isikhathi eside, angakwazi ukubona uZinhle ekhula.√/
          • Uhlazekile endaweni nasebandleni. Ngeke besaphinde bamethembe
              noma bamemukele.√/
          • Useyohlala enegama elibi impilo yakhe yonke.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)

                                               NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      18                 DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

          Abangazwelani naye bayothi abazwelani naye ngoba ...
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Abesifazane abahlela ukubulawa kwabanye ngoba befuna ukubathathela
              abayeni babo, badinga ukujeziswa.√/
          • Uyisibonelo esibi ngokuhlela ukubulawa komyeni wakhe ukuze athole
              ifa.√/
          • Wayezicabangela ngomcebo ozoba ngowakhe yedwa.√/
          • Kwavela obala ukuba ngumzenzisi ebandleni kanti ungumbulali.√.
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                   (2)

5.17      Izimpendulo ziyokwehluka:
          Ngiyavumelana ngoba ...
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Ubungozi bokuthanda imali ngokweqile kukaSonto kwamfaka enkingeni
              yokujwayelana nezigebengu ezagcina zimesabisa impilo yakhe yonke.√/
          • UMbhele wathandana noSonto ebe eshade noMaNtuli. Lokhu kwenza
              uSonto abe nomona bese emgudluza uMaNtuli.√/
          • UMbhele washintsha incwadi yefa engamtshelanga uSonto.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)
                                          NOMA

          Angivumelani ngoba ...
          • Isimo senhlalo kulo mphakathi saba nesandla ezinkingeni ababenazo.
              Kulo mphakathi kwakukhona izigebengu ezithengwayo ukuba ziyobulala
              abanye abantu.√/
          • Ubukhona bukaMthofi kulo mdlalo buyazibhebhethekisa izinkinga zabo.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)
                                                                                        (2)

5.18      Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          • Abantu besilisa kumele baqinisekise ukuthi bathatha abantu ababaziyo
              ngokweqiniso, umuntu angaze athi uyaganwa kanti useganwa ngumuntu
              ofana noSonto.√/
          • Abantu besilisa kumele bathembeke emakhosikazini abo njengoba
              uMbhele ayethandana noSonto ekhona uMaNtuli.√/
          • Umthetho kumele uqine, isigwebo sibe nzima, obulele athole isigwebo
              esimfanele.√/
          • Umthetho kumele ubavikele nabantu besilisa.√/
          • Banamalungelo nabantu besilisa okufanele ahlonishwe.√/
          • Abantu besilisa kumele babike emthethweni uma benezinsolo zokuthi
              impilo yabo isengcupheni.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                   (3)
                                                                                        [35]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      19                   DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

UMBUZO 6: ISIKO NELUNGELO – N Zulu

ISIQESHANA K

6.1       Uzomzalela umqemane webhungu/Uzomtholela ingane yomfana.√                       (1)

6.2       Ngubaba kaSkhumbuzo√/UZungu√/Ubaba kaDumisani√/Ubaba kaThabi√/
          uManzini√                                                                       (1)

6.3       NguSipho.√ Washonela ejele.√                                                    (2)

6.4       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Wathi ufuna ukuqala phansi impilo kabusha.√√/
          • Uphethwe yisizungu.√√/
          • Akafuni ukuba yingane yakwaZungu.√√/
          • Emcabangweni       wakhe    kwakukhona     nesiko      lokungenwa    leli
              ayengahambisani nalo.√√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                     (2)

6.5       D√/Lumenze into ebuhlungu.√                                                     (1)

6.6       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Babengafuni abuyele kubo emva kokushona komyeni wakhe.√/
          • UThabi wathi basamthanda akangahambi.√/
          • UManzini wayehlale encoma ukudla kwakhe.√/
          • Bathi uma evuma ukungenwa nguDumisani bayowakhohlwa onke
              amaphutha awenza emzini kaZungu njengokufakela uDumisani ushevu
              etiyeni.√/
          • UMaMbatha wayefuna ukufundiswa uThenjiwe ukuthunga ngakho-ke
              wathi akahlale. √
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                     (2)

6.7       Ukwenzasamuntu.√                                                                (1)

6.8       •    Ukhuluma yedwa√
          •    Athule kancane√                                                            (2)

6.9       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Ngangingathi akazinike ithuba elanele ngaphambi kokuthatha
              isinqumo. √/
          • Akakhulume         nabomthetho       uma     engakuthandi     okushiwo
              ngabakwaZungu.√/
          • Akalilwele ilungelo lakhe lokuzikhethela.√/
          • Akacele ukuyofuna umsebenzi ukuze akhokhele uMondise izinkomo
              zelobolo ayesezidlile noma abuyisele abakwaZungu izinkomo zabo.√/
          • Makahlale ahloniphe ngokuthi alandele isiko.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                     (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      20                 DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

6.10      OKUKODWA kwalokhu:
          • Ukufa kukaSikhumbuzo.√√/
          • UThenjiwe wayephoqelela ukufuna ukubuyela ekhaya kubo.√√/
          • Akavumi ukungenwa.√√                                                        (2)

6.11      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • UThabi nguyena oqala ukuxoxisana noThenjiwe ukuze sizwe
              ngokucatshangwa ngumndeni ngendaba kaThenjiwe.√√/
          • Nguye futhi owelekelela uThenjiwe emisebenzini yasekhaya.√√/
          • UDumisani ngabe washona ukuba uThabi akabonanga uThenjiwe efaka
              ubuthi/ushevu etiyeni likaDumisani.√√                                     (2)

6.12      Lo mdlalo wenzeka endaweni yasemakhaya.√
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          • Abantu basakholelwa kakhulu esikweni lokungenwa.√/
          • UMondise ungumakhelwane okufakazelayo ukungenwa ngokwenza
              isibonelo ngomndeni okhona endaweni.√/
          • Omakoti basalindeleke ukuthi baziphathe ngendlela ethile engakhombisi
              ukuthi nabo banamalungelo.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi)                                    (2)

                                           KANYE

ISIQESHANA L

6.13      Bayelamana.√/Bazalwa ndawonye.√/Bangodade. √                                  (1)

6.14      Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          • UThenjiwe wacabanga isu lokususa uDumisani, wayesethola ushevu.√/
          • Wawufaka etiyeni ayelenzela uDumisani.√/
          • UThabi wambona ngefasitela ngesikhathi enza lo mkhuba
             wayesemtshela umfowabo.√/
          • UDumisani wayesethi akubizwe umndeni kuzokhulunywa.√                        (3)

6.15      6.15.1      B√/Umngane kaThenjiwe√

          6.15.2      D√/Ummeleli kulo mdlalo√

          6.15.3      A√/USkhumbuzo√

          6.15.4      C√/Umqhathi.√                                                     (4)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      21                         DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

6.16      Abazwelana naye bayothi ...
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Wayezama ukulamulela uThenjiwe.√/
          • Wathola isijeziso esingafanele.√/
          • Abanye abantu babembona njengesigebengu okwakwenza ukuba
              angabe esahlonishwa endaweni.√/
          • Icala lakhe alithethwanga ngendlela enobulungiswa.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)
                                               NOMA
          Abangazwelani naye bayothi ...
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Kwakufanele angazikhathazi ngezindaba zabantu ababili.√/
          • Uyena owayephethe isikhali wagcina esesisebenzisa.√/
          • Waqhubeka nokuxhumana noThenjiwe noma ayeseboshiwe.√/
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                           (2)
6.17      Ngiyavumelana ngoba ...
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • Ubungozi bokungafuni ukulandela amasiko endawo ohlala kuyo
              kungakufaka enkingeni.√/
          • UThenjiwe kwakungamele adelele abakwaZungu noma ngabe
              wayengahambisani naleli siko.√/
          • Wazandisela izinkinga ngokungalaleli ubaba wakhe.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)
                                               NOMA
          Angivumelani ngoba ...
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          • UThenjiwe wayenelungelo lokuzikhethela umuntu amthandayo.√/
          • UThenjiwe kwakungamele aphoqwe ukuthi enze izinto ezithandwa
              ngabantu bakule ndawo.√/
          • Abantu babengawahloniphi amalungelo akhe nemizwa yakhe.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                           (2)
6.18      Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          Kumele kwenziwe lokhu okulandelayo:
          • Kubuyekezwe amasiko athile abonakala sengathi asephelelwe yisikhathi
             njengoba noZungu ake washo.√/
          • Kukhuthazwe obaba bamantombazane ukuthi bangazicabangeli bona
             bodwa kodwa bacabangele namadodakazi abo, njengoba uMondise
             ayesenenkinga yokuphalaza izinkomo zakwaZungu.√/
          • Kufundiswe umphakathi ngezifo ezithathelanayo ngoba abanye babulawa
             yizo, okungathi uma kuqhutshwa isiko lokungenwa kuqhubeke isifo kuze
             kuphele umndeni.√/
          • Kukhuthazwe ukufundisa abantu ngokubaluleka kokulalelana.√/
          • Izingane zamantombazane kumele zifundiswe ukuze zikwazi ukuzimela
             zingacindezelwa ngamasiko.√
            (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                         (3)
                                                                   AMAMAKI ESIQEPHU B:          35

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                             Pheqa ikhasi

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      22                    DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQEPHU C: IZINDABA EZIMFISHANE

IZINYEMBEZI ZOTHANDO – DBZ Ntuli (Umhleli)

UMBUZO 7

7.1       Ingoduso – NE Mbesa

          ISIQESHANA M

          7.1.1       Wayeyovakashela/Wayeyobona ingoduso yakhe uNokwazi.√                 (1)

          7.1.2       Kwakusebusuku.√                                                      (1)

          7.1.3       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
                      • USipho wahamba emsebenzini esebonile ukuthi imali
                          yasemsebenzini ibekwaphi. Ngelanga ayezontshontsha ngalo
                          imali akekho owayesebenza, wavula ngokhiye ayesewebile.√√/
                      • Esephuma wabonwa unogada owamdubula nokho wabaleka
                          nemali wayifihla, yikho ukulimala okwambambisa, wabanjwa,
                          wagwetshwa waboshwa.√√                                           (2)

          7.1.4       Wacasulwa ukuthi umshayeli …
                      OKUKODWA kwalokhu:
                      • Athi ngeke akwazi ukumwelisela esitobhini kwaChonco
                         ekubeni wayesemkhokhele imali.√√/
                      • Umbuza ukuthi uma imoto yakhe isithathwa yizinswelaboya leli
                         shumi lamarandi azomnika lona liyokwazi yini ukuthenga enye
                         imoto entsha.√√                                                   (2)

          7.1.5       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
                      • UNgwane wathi wantshontsha imali lapho ayesebenza khona
                         ngoba wayefuna ukuyoqedela ukulobola.√/
                      • UNgwane wayembiza ngomukhwe wakhe ubaba kaNokwazi.√/
                      • Uyasho futhi ukuthi wayesemehlisile esihlahleni wamqaqa
                         namazinyo.√                                                       (2)

          7.1.6       Imibono iyokwehluka: OKUKODWA kwalokhu:

                      Yebo ufezekile ngoba le ndaba ikhuluma ngesigameko esisodwa
                      kuphela esibandakanya uhambo lomxoxi wendaba esendleleni
                      ebheke ekhweni lakhe ngenhloso yokuyobona ingoduso yakhe
                      uNokwazi. Iphela ekuseni esezithola esemathuneni kade ehleli
                      khona noNokwazi engazi ukuthi sewashona. √√

                                                     NOMA

                      Cha awufezekanga ngoba le ndaba ayinamathele esigamekweni
                      esisodwa. Kuningi okunye okwenzekayo ngesikhathi esendleleni
                      ephikelele ekhweni lakhe njengokukhokhiswa imali enkulu
                      ngumshayeli wetekisi, indlela aboshwa ngayo nokunye. √√              (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      23                       DBE/Novemba 2019
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

          7.1.7       Yebo ukwazile. Inani labalingiswa kule ndaba aledlulile
                      kwabalindeleke endabeni emfishane, bayisi-5 kuphela, umxoxi
                      wendaba, uNokwazi, umukhwe (uGodide), uPhumlani kanye
                      nomshayeli wetekisi.√√.                                                 (2)

          7.1.8       Imibono iyokwehluka: OKUKODWA kwalokhu:

                      Yebo siyahambisana kakhulu. Indaba ikhuluma ngoNgwane
                      owayeyobona ingoduso yakhe ayeyigcine eminyakeni emibili
                      edlule.√√

                                                     NOMA

                      Cha asihambisani ngoba indaba ayikhulumi ngengoduso ngqo
                      kepha    iphathelene   nohambo      lukaNgwane     nezinkinga           (2)
                      ahlangabezana nazo endleleni eya ekhweni lakhe. √√

          7.1.9       •   Babeyoshada ngoba uSipho wayesazimisele ngoNokwazi.√
                      •   Babezoba nomuzi wabo edolobheni bahlale nomntwana
                          wabo.√
                      (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                              (2)

          7.1.10      Ngangiyomeluleka ngokuthi: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo
                      • Akasamukele isimo sokuthi uNokwazi akasaphili lapha
                          emhlabeni.√√/
                      • Akacele indodana yakhe ayozikhulisela yona ngendlela
                          ethandwa nguye.√√/
                      • Akafune omunye umuntu azothandana naye.√√
                      (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                              (2)

                                           KANYE

7.2       Imfihlo Kamakoti – MT Mkhize

          ISIQESHANA N

          7.2.1       Wayegoduka esebuya emsebenzini.√                                        (1)

          7.2.2       Wathola isikhwama sikaseyili esivaliwe esasinemali phakathi.√           (1)

          7.2.3       Ukuba akwazi ukwedlulisela imali ayeyifihlile kumuntu othile
                      osaphila ukuze kwambuleke imfihlo yakhe. √                              (1)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiZulu FAL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p1-nov-2019-memo/9bd14e28-1b33-46fd-b867-955dc169443f) — isiZulu FAL · Memo · 2019 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2019-memo/b799cbad-f636-435e-9c23-5e59d14b5d8b) — isiZulu FAL · Memo · 2019 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2023-mg/a95ad35b-1eaa-4a70-bae0-73f57f9ad100) — isiZulu FAL · Memo · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2018-final-memo/6cd61996-1d16-47cf-b7ad-865e794f369a) — isiZulu FAL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2017-memo/b89873f6-251e-47a5-a84f-1ada128d8e8f) — isiZulu FAL · Memo · 2017 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2016-memo-1/10e3811d-f88b-41e0-bbd6-e3c4be5a9c8a) — isiZulu FAL · Memo · 2016 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu FAL

- [Gr 12 IsiZulu FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-fal-atp-2023-24/2e221b22-767a-49bf-870c-b3cf4e8bcddd) — ATP
- [IsiZulu FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p1-may-june-2025/6598b8ea-2286-41e6-bda0-ba108f48a7c8) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2025/e74bf407-208d-4b38-936f-6df41038a405) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-may-june-2025/f453b3ee-13b1-4e17-b5f2-d9bbf9854dd7) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isizulu/5a92e0e0-1710-47ec-8ad7-1decba33c7dd) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-isizulu/9810adca-cef4-427d-bbf6-c6f4b97785b8) — QP · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
