# isiZulu FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2021 Memo

> Grade 12 isiZulu FAL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2021, 31 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2021-mg/f61a82d1-3cb6-45fc-9452-aebafcfc9653
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiZulu FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Memorandum
- Year: 2021
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 31

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-fal) › [isiZulu FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2021 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2021-mg/f61a82d1-3cb6-45fc-9452-aebafcfc9653)

## About this document

Isizulu Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2021 · isizulu. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu FAL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2021/43e924bf-b026-4008-a970-19f92d1cc577) — QP · 2021 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        NATIONAL
                                   SENIOR CERTIFICATE

                                       IBANGA LE-12

                ISIZULU ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA (FAL)

                                   IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                       NOVEMBA 2021

                           UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA

AMAMAKI: 70

                     Lo mhlahlandlela wokumaka unamakhasi ayi-31.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       2                 DBE/Novemba 2021
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA:

   Ohlolwayo akufanele aphendule imibuzo engaphezulu kowodwa ngohlobo
    olufanayo lombhalo.
   Uma umfundi enikeze izimpendulo ezimbili, maka eyokuqala bese ungayinaki
    elandelayo.
   Uma izinombolo zezimpendulo zingahleliwe ngendlela efanele, maka
    ngokwememo.
   Uma iphutha lesipelingi liphazamisa umqondo, ayingamukelwa leyo mpendulo.
    Uma lingawuphazamisi umqondo, ayamukelwe impendulo. Uma ohlolwayo
    engabasebenzisi onokucaphuna lapho kuthiwe akacaphune khona, ungamjezisi
    ngalokho.
   Emibuzweni evulekile, akunganikwa mamaki ngoYEBO/CHA noma NGIYAVUMA/
    ANGIVUMI. Kanjalo futhi akukho mamaki okumele anikezwe ngoYIQINISO/
    AKULONA IQINISO noma UMBONO/IQINISO. Kumele kugxilwe kulokhu
    okwesekelwa ngakho impendulo.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       3                    DBE/Novemba 2021
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQEPHU A: INOVELI

UMBUZO 1: ITHEMBA LAMI – LF Mathenjwa

ISIQESHANA A

1.1       UNdebele. √                                                                       (1)

1.2       OKUKODWA kwalokhu okulandelayo:
           Wayecabanga izinto eziningi ezisabisayo eziyaye zishiwo ngabathandazi
             laba.√√/
           Wayeke ezwe kuthiwa izayoni lezi ziyalumana uma sezivukwe umoya.√√/
           Wayesenetwetwe ebona nje ukuthi okwakobani ukugevuzwa ngenye
             indoda ngamazinyo.√√/
           Wezwa kukhulunywa ulimi olingazwakali. √√                                       (2)

1.3          USandanezwe wayesezace engamathambo, kwammangaza uMbuyisa
              ukuthi umndeni wakubo wawungayithatheli ngani phezulu indaba
              yokugula kwakhe kusenesikhathi.√
           Zonke izimbilaphu zakhe zazivuvukele kakhulu, wonke umzimba wakhe
              wawusuvuvukele. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                           (2)

1.4       Isijeziso kwaba ukuthi kufanele ahlawule ngeshumi lezinkomo.√√                    (2)

1.5       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           Izidumbu zazingasahlinzwa kubangcwabi ayebasebenzela kodwa
              zasezithunyelwa eNgwelezane. √√/
           AbeLungu ababesanda kuqala emsebenzini babehlolisisa yonke into,
              kwase kukhona ifomu egcwaliswa abantu abashonelwe uma bezolanda
              isidumbu, kule fomu babechaza ukuthi umuntu wabo bamthole
              esenjengoba babemshiyile yini. √√/
           Yingoba kugadiwe kakhulu kubangcwabi ngoba kuyaziwa ukuthi kukhona
              abantu abafika bezoganga. √√
              (Nokunye okunembayo)                                                          (2)

1.6       Okukodwa kwalokhu:

              Umoya      wokwethuka        nokukhathazeka.√    uSandanezwe    nonina
               babezobona isayoni ngenxa yokuthi uyagula. √/
              Umoya wokukhathazeka kwesayoni√ ngoba sibona uSandanezwe
               ebukeka engumuntu ogulayo. √/
              Umoya wokwethuka, √ ngesikhathi isayoni simhlolela samtshela izindaba
               ezimbi lokhu kwazandisa izinkinga zikaSandanezwe yize lalikhona
               ithenjana lokuthi isayoni singase sikwazi ukumelapha. √                      (2)

1.7       Umthandazo noma inkonzo emfishane.√√                                              (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       4                   DBE/Novemba 2021
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

1.8       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Umlandi usitshela/uchaza ngesimo ayekuso amakhosikazi ayebambe
              isiguqo emzini kaNdebele ngesikhathi kufika uSandanezwe nonina kulo
              muzi. √/
           Usitshela/uchaza ngemicabango kaSandanezwe ngesikhathi engena
              endlini okwakubanjelwe kuyo isiguqo.√/
           Usivezela/usilandisa imizwa kaSandanezwe yokwesaba ngesikhathi
              ecabanga izinto okuthiwa ziye zenziwe izayoni uma sezivukwe umoya. √/
           Usilandisa ngemizwa ngokwashiwo isayoni ngesikhathi sihlolela
              uSandanezwe.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                       (2)

1.9       Izimpendulo ziyokwehluka.

          Abathi kuyiqiniso bayothi:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Lo muthi ayewunikezwe nguZabalaza kwakungowentando,
              kwakungewona owokuthakatha uNokulindela. Ngakho-ke ukugula
              kukaNokulindela kwadalwa yiphutha elithile elenzeka ngesikhathi
              efakelwa le mithi. √/
           Inyanga yamdonsa ngendlebe uZabalaza ngesikhathi imnika lo muthi
              ukuthi uma eke wawuphambanisa buyochitheka bugayiwe.√/
           UNomgedla yonke into ayeyenza ngesikhathi efaka umuthi ekudleni
              nasemanzini okugeza kaNokulindela kwakumele asheshise okonyazi
              ukuze kungabi khona nokuncane okusolisayo. Kungenzeka ukuthi
              waphambanisa imithi ngesikhathi esheshisa okombani.√/
           Ngesikhathi uNokulindela eseqalwa ukugula, kwayena uNomgedla
              wasola sengathi uphambanise izinkomishi ngesikhathi esheshisa.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)

          Abathi akulona iqiniso bayothi:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Kungenzeka ukuthi umuntu owaphambanisa imithi inyanga uJiyane.
              Lokho kungasho ukuthi uNomgedla wathola ulwazi oludukisayo
              mayelana nokusetshenziswa kwale mithi. √/
           Asinaso isiqiniseko sokuthi uJiyane wayenawo ngempela umuthi
              wentando, kungenzeka ukuthi wanikeza uZabalaza impushana nje yena
              ayezitshela ukuthi yize kungeyona intando kodwa ngeke ibe yingozi
              empilweni kaNokulindela. √/
           Ukugula kukaNokulindela kwakuyindlela yezidalwa zakubo yokuveza
              obala abenzi bobubi. √/
           Kungenzeka ukuthi naye uZabalaza waphambanisa izinkomishi
              ngesikhathi enikeza uNomgedla imithi.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                         (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       5                       DBE/Novemba 2021
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

1.10      Izimpendulo ziyokwehluka.

          Abathi kwakuyisenzo esingamukelekile bayothi:
          Asamukelekile ngoba:
          Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
           Lesi senzo sakhe sasikhombisa ukungathembeki kwezothando.√/
           Ukulala nabantu abaningi kwandisa amathuba okutheleleka ngezifo
              zocansi.√/
           Wayekhombisa ukungayicabangeli ingoduso yakhe uNokulindela. Phela
              kwakungenzeka athole izifo eThekwini bese eyothelela ingoduso yakhe
              emakhaya.√/
           Akawucabangelanga umndeni wakhe, ngesikhathi esegula kwakusoleka
              ukuthi wayephethwe ingculazi. Umndeni wakhe wonke wawukhathazekile
              futhi wehla wenyuka uzama izinyanga kanye nabathandazi
              ababengamelapha.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)
          Abathi kwakuyisenzo esamukelekile bayothi:
          Samukelekile ngoba:
          Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
           Kwakuvamisile ukuthi umuntu wesilisa abe nezintombi eziningi. √/
           Kwakuvamisile ukuthi abantu besilisa bathathe isithembu. Wayengagcina
              esezishadile zonke izintombi ayethandana nazo. √/
           Emndenini eminingi sasikhuthazwa futhi sasijatshulelwa isenzo
              sobusoka. √/
           Imiphakathi eminingi yayingakugqugquzeli ukuthi abantu besilisa
              baziphathe kahle. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                            (3)

                                           KANYE

ISIQESHANA B

1.11      Isifo sengculazi. √                                                                  (1)

1.12      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Umfo kaMbeje wayesebenza kanzima ukuze athole imithi yokwelapha
              uSandanezwe.√/
           UMbeje wayengafuni ukuthi uSandanezwe abalwe nalolu quqaba
              okwakuthiwa lunesifo sengculazi.√/
           Isu ayenalo emqondweni elokuthintana nomunye kulaba abasebenza
              kubangcwabi amxazululele le nkinga yokuthola isitho sangasese
              somuntu wesifazane.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                            (2)

1.13      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           Bobabili babekholelwa ukuthi uSandanezwe washesha ukweqa
              esibhedlela, engakayiniki imithi yodokotela ithuba lokuthi isebenze kahle.
              √√/
           Bobabili bamtshela uSandanezwe ukuthi bona bathemba kakhulu
              odokotela kunezinyanga.√√                                                        (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       6                       DBE/Novemba 2021
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

1.14      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           USebenzile lincane iqhaza alibambile kule noveli.√/
           Uvela ngenxa yesimo sokuthi uNokulindela wayedinga umuntu
              azoxoxisana naye ngezinkinga zakhe.√/
           Indaba ibingaqhubeka ngaphandle kwakhe.√/
           Alukho udweshu oluthinta yena ngqo kule noveli.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                           (2)

1.15      1.15.1      Inkinga enkulu okunzima ukuyixazulula kalula.√√/into emxakayo
                      engelula ukuyethula. √√                                                 (2)

          1.15.2          Imali iyakwazi ukuxazulula izinkinga futhi ikhiphe nomuntu
                           emacaleni anzima. √√/
                          Abantu abaningi abakwazi ukunqaba uma ubanikeza imali
                           ukuze bakwenzele into ethile. √√                                   (2)

1.16      Siyaguquguquka:

          Kule noveli isimo senhlalo asisihle ngoba ...

          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:

              Abantu     abaphila    kule   ndawo     sebenezinselelo     ezinjengezifo
               ezingaqondakali futhi abakafundiseki ngazo okuyingculazi. √/
              Esingenisweni kuvela izinkumbi zabantu zisemzini kaNonkamfela
               zizocela usizo lokwelashwa. √/
              USandanezwe uphethwe isifo esidida odokotela kanye nezinyanga. lokho
               kwenza angakwazi ukuthola usizo lokwelapheka kusona ngokushesha.√/.
              Abanye abantu abasenalo uzwelo ngokugula komuntu njengoba
               uZabalaza ayehlekisa ngaye entombini yakhe nasezinsizweni
               zangakubo.√/
              Izinyanga azisathembekile, sezithatha imali yabantu yize zazi kahle
               ukuthi ngeke zikwazi ukuselapha leso sifo.√/
              Ubuntu abusekho ngoba emuva kwengozi yebhasi, inyanga eyayelapha
               uSandanezwe yabona kuyithuba elihle lokuba ithole isitho sangasese
               komunye wabagibeli owayeshone kuleyo ngozi. √

          Kule noveli isimo senhlalo sihle ngoba...
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:

             Ezinye izigameko zikhombisa ukuthi isimo senhlalo sihle lapho uZondiwe
              ekhombisa ukumkhathalela umzala wakhe uSandanezwe ukuba aye
              esibhedlela waze wamphelezela. √/
           Ingoduso kaSandanezwe ayizange imbalekele nakuba endaweni kwase
              kukhulunywa ngokugula kwakhe.√/
           Izintombi zakule ndawo zisathembekile ngoba ziyakwazi ukulinda
              amasoka azo asebenza kude aze abuye zingaqomi abanye abantu
              besilisa. √/
           Omakhelwane bayakwazi ukusizana njengoba uSiwela akwazi ukusiza
              umndeni wakwaMkhumane.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                           (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       7                    DBE/Novemba 2021
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

1.17      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           USandanezwe akalilahlanga ithemba ngesikhathi egula wahamba
              odokotela, abathandazi kanye nezinyanga ezama impilo. √√/
           USandanezwe wayehlalele ethembeni lokuthi uzosinda yize isifo
              sasikhombisa izimpawu zokudlondlobala.√√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                        (2)
                                                                                           [35]

                                            NOMA

UMBUZO 2: KUSINDA KWEHLELA ENDODENI – SJ Mchunu

ISIQESHANA C

2.1       UMgoza. √                                                                        (1)

2.2       EDeli wabekwa ukuba abe umabhalane ehhovisi lakhe. √√                            (2)

2.3           UManyoba wasebenza iminyaka eminingi engakwazi ukuzijabulisa ngoba
               efundisa izingane zakhe, efuna ukuba zisebenze kahle zingahlupheki
               njengaye.√/
              Wayefuna ukuthuthukisa umndeni wakhe awukhiphe ekuhluphekeni,
               awakhele umuzi ozoziqhenya ngawo.√                                          (2)

2.4       Umlungu kwakwenzeka awuxoshe umuzi uma engasekho umuntu osebenza
          isithupha/izinyanga eziyisithupha.√√                                             (2)

2.5       Okukodwa kwalokhu:
           UDoda noManyoba babengamathe nolimi ngakho-ke wayengafuni ukuthi
             aze   amelamele     noma   ambone     esesebenza    kulo   mshini
             engamazisanga√√/.
           Kwakungeke kube kuhle futhi ukuthi uDoda ayizwe ngosizwile indaba
             yokukhushulelwa kukaManyoba esikhundleni esingconywana.√√                     (2)

2.6       Umoya wokujabula. √ UManyoba wayesesebenza eduze nomuzi wakhe.
          Wasezokwazi ukuhlala nezingane zakhe. Iphupho lakhe lokufundisa izingane
          zakhe lalibonakala lizofezeka.√                                                  (2)

2.7       Kusho ukuba nomfutho, isifiso kanye nofuqufuqu lokwenza into ezothuthukisa
          impilo yakho. √√                                                                 (2)

2.8       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Umlandi        usitshela/uchaza    ngothishanhloko    uMgoza   ukuthi
              kwakungumuntu onjani. √/
           Aphinde asitshele/achaze ngokubuya kukaManyoba eMgungundlovu
              azosebenzela ngasekhaya eMdlovane. √/
           Usivezela /uchaza isimo senhlalo kaManyoba ngesikhathi esebenza
              eDeli ukuthi kwakungekuhle, isimo sasinzima. √/
           Usilandisa/usivezela        ngemisebenzi    eyafundelwa    amadodana
              kaManyoba. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                        (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       8                   DBE/Novemba 2021
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

2.9       Izimpendulo ziyokwehluka.
          Abathi kuyiqiniso bayothi:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Inkosi uSimakade nguye owaqeda izimpi phakathi kwaMaChunu
              naBathembu. Lokhu inkosi yakwenza ngokuthi ithathe intombi yenkosi
              yaseBathenjini    yayenza   umndlunkulu   waseMachunwini.     Inkosi
              yaseBathenjini yayingeke isakwazi ukuphaka impi iyibhekise esizweni
              lapho kugane khona ingane yakhe. √/
           Le mizamo yakhe yenza ukuthi kube nokuzwana okukhulu phakathi
              kwaMachunu kanye naBathembu. √/
           USimakade waba yinkosi yokuqala eyaba nomshushisi oneziqu
              zaseNyuvesi. Lo mshushisi wayekhokhelwa yisizwe. Lokhu kwakhombisa
              obukhulu ubuhlakani. √
          Abathi akulona iqiniso bayothi:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Wayengakwazi ukuletha intuthuko kubantu bakhe. √/
           Abantu bakhe babegqilazwa abeLungu emapulazini kodwa engakwazi
              ukubavikela. √/
           Wayengenawo amandla okusiza abantu bakhe ukuthi balime
              ngokukhululeka. √                                                           (2)
2.10      Izimpendulo ziyokwehluka.
          Abathi kwakuyisenzo esingamukelekile bayothi:
          Asamukelekile ngoba ...
          Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
           Uma ingane uyivuna ikhula ingayazi into elungile kanye naleyo eyihlazo.
              √/
           Ingane ifunda ngokusolwa, uma uhlale uyivuna ikhula ingenayo imfundiso
              eyisisekelo yasekhaya. √/
           UMaNene wadonsa uninazala ngendlebe ukuthi angaphindi ahluphe
              indodakazi yakhe ngokuyiyala ngokuhamba ebusuku. √/
           Isenzo sakhe sokuvumela indodakazi yakhe ukuthi ihambe umathanda
              ebusuku sasingakhombisi ubuqotho obulindeleke kumuntu ongumzali. √/
           Ingane yakhe yagcina isingene enkingeni yokuvinjezelwa ngumfana yaze
              yalanyulelwa ngugogo wayo. √/
           Ingane yagcina isimsola futhi ingasamhloniphi ngoba yayisibonile ukuthi
              uyayidukisa. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)

          Abathi kwakuyisenzo esamukelekile bayothi:
          Samukelekile ngoba ...
          Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
           Umzali uke angathandi ukuthi ingane yakhe ilulekwe abantu abanye
              ngaphandle kwakhe. Usuke ebona ukuthi bazoyididisa.√/
           Wayefuna ukuthi ayinike inkululeko. √/
           Wayefuna kube iyona ezithathela izinqumo zayo ukuze ingasoli muntu
              uma izinto sezonakele. √/
           Wayeyilungiselela impilo lapho seyifunda esikhungweni semfundo
              ephakeme, engasekho eduze kwayo.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                       (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       9                         DBE/Novemba 2021
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQESHANA D

2.11      Babengafuni ukuhluphekela ezandleni zezingane zabo. √                                (1)

2.12      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           UManyoba uyachaza ukuthi uMfundisi Zakwe bahlangana naye
             eMnambithi wabathatha wabayisa emzini wakhe ngoba kwase kuhlwile.√/
           UMfundisi weluleka uManyoba noMaNdlovu ngokuthi bangaduki nezwe
             kodwa baye kohlala endaweni egcina abantu abadala abangakutholi
             ukunakekelwa yizingane zabo. √/
           Le ndawo uMfundisi ayebatshela ngayo oManyoba babeyazi futhi ukube
             babeyicabange kwasekuqaleni, ngabe abazange bacele usizo ezinganeni
             zabo. √                                                                           (2)

2.13      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:

              Bobabili babevumelana ngombono wokuthi babezothenga ukudla
               baphinde babanike nemadlana encane yokuthenga izinto ezincane. √√/
              Bobabili babevumelana ngombono wokuthi kufanele balethele abazali
               babo ukudla njalo ekupheleni kwenyanga lokhu babezokwenza
               ngokushintshana. √√                                                             (2)

2.14      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           UNgobese lincane iqhaza alibambile kule noveli.√/
           Uvela ngenxa yesimo sokuthi uManyoba wayekhushulelwe esikhundleni
              esingconywana ngakho-ke lezi zindaba kwakumele azibikelwe yinduna
              yakhe kuqala. √/
           Indaba ibingaqhubeka ngaphandle kwakhe.√/
           Alukho udweshu oluthinta yena ngqo kule noveli.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                            (2)

2.15      2.15.1 Ukuqhamukela          kumuntu       ungahlosile.√√/Ukufikela   kumuntu
                 ungahlosile. √√                                                               (2)

          2.15.2 Ukuqamba amanga.√√/Ukukhuluma iphutha. √√                                     (2)

2.16      Siyaguquguquka ...
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Kule noveli isimo senhlalo asisihle ngoba ...
              Esingenisweni kuvela abantu besebenza emapulazini kodwa bengaholi
               futhi bengakwazi ukuba nomhlaba wabo. √/
              Abakwazi ukusebenzisa umhlaba ukuze bazuze bese bondla imindeni
               yabo ngakho-ke baba izigqila zabeLungu basemapulazini besebenzela
               isithupha.√/
              Kuze kudingeke ukuthi beqe epulazini uma befuna ukuhola imali ebhekile
               njengoba kwenza uManyoba mhla eyofuna umsebenzi eGoli.√/
              Omakoti abasakwazi ukuhlalisana nomamezala kanye nobabezala
               njengoba uMaNene wayehlukumeza uMaNdlovu.√/
              Izingane azifuni ukondla abazali bazo nakuba sebezifundisile khona
               ziyobasiza uma sebebadala. Amadodana kaManyoba ayengafuni
               ukubondla bezihlalelele emzini wabo.√/

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      10                  DBE/Novemba 2021
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

          Kule noveli isimo senhlalo sihle ngoba ...

             Izinsizwa zangakubo kaManyoba zimsiza emva kokweqa kwakhe
              epulazini.√/
           Ngesikhathi engakawutholi umsebenzi eGoli, zamhlalisa lapho ezazihlala
              khona ehositela.√/
           Izinsizwa zazizwelana bese ziyafakana uma kunezikhala zomsebenzi.√/
           Izinsizwa zazingenawo umona uma insizwa yangakubo ikhushulelwe
              esikhundleni emsebenzini.√/
           UManyoba wasebenza, wakwazi ukufundisa izingane zakhe.√/
           Amanye amadoda ayethembekile engayilahli imindeni yawo yize
              ayesesebenza eGoli.√/
           UManyoba wawina iLotto eyenza ukuba isimo senhlalo ekhaya lakhe
              sibengcono.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                      (2)

2.17      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           UManyoba ukhombisa ukubekezela okukhulu endabeni. Ziningi izinkinga
              abhekana nazo esakhula, esesebenza nalapho esenomndeni. Kukho
              konke lokhu kuhlupheka akalilahli themba usebenza kanzima. √√/
           Kwaba njalo nangesikhathi esegugile eselahlwa yizingane zakhe ulokhu
              ebambelele ethembeni njalo nje futhi ugcina ephumelele.√√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                      (2)
                                                                                         [35]

                                            NOMA

UMBUZO 3

UMSHADO – N Zulu

ISIQESHANA E

3.1       ULindiwe. √                                                                    (1)

3.2       Wabona amakopi otshwala ayengesenalutho. √√                                    (2)

3.3       OKUBILI kwalokhu:
           Othisha abaningi baqala ukumbalekela emva kokuzwa ukuthi uthandana
             nomfelokazi. √/
           Abanye babekloloda bebhinqa igama lomfelokazi lingaphumi emilonyeni
             yabo. √/
           Wayecasulwa ukuthi uSfiso umbuza/umtshela izinto ngoTholakele. √             (2)

3.4       Waphupha uyise eza kuye noLindiwe embambe ngesandla. √√                        (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      11                   DBE/Novemba 2021
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

3.5       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           UBhatomu wayefuna ukungena uTholakele ngenkani. √√/
           UBhatomu wayeyimbangi enkulu kaBhekani. √√/
           Njalo uma behlangana uBhatomu wayelwisa uBhekani. √√/
           UBhekani wayenalo ulwazi lokuthi uBhatomu uyisiqhwaga ngakho-ke
              wayembona njengomuntu oyingozi empilweni yakhe. √√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                       (2)

3.6       Umoya   wokwethuka/wokukhathazeka/wokwesaba√,       uBhekani   nonina
          babexakwe yile ndaba yokulahleka kukaLindiwe. Babengazi noma amadoda
          ayehamba ngemoto ebomvu amyise ekhaya noma amdlwengulile yini
          maqede amshiya kanjalo ehlathini/ambulala.√                                     (2)

3.7       Lichaza ukuphenya udaba noma ukwenza imizamo yokuthola ulwazi ngento
          ebucayi/ukusesha. √√                                                            (2)

3.8       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Umlandi usitshela/usichazela ngenkulumo phakathi kukaBhekani
              nomama wakhe mayelana nokulahleka kukaLindiwe. √/
           Usitshela/usichazela ngemicabango kaBhekani ngesikhathi esendleleni
              eya endlini kaTholakele.√/
           Usilandisa/usivezela ngesimo ingaphakathi le ndlu kaTholakele elaliyiso
              ngesikhathi kufika uBhekani.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                       (2)

3.9       Izimpendulo ziyokwehluka.
          Abathi kuyiqiniso bayothi:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Wabaleka emzini esazilile ngoba engahambisani nesiko lokungenwa.√/
           Waqoma uBhekani esazilile, umuntu owazisayo amasiko esintu
              wayengeke asenze isenzo esifana nalesi. √/
           Wavumela uBhekani ukuthi amlobole yize wayesazilile. √/
           Ngesikhathi uBhekani emtshela ukuthi ngosuku ayovakasha ngalo kubo
              kuyomele kushiswe impepho abikwe uTholakele kwabaphansi. √/
           Ngesikhathi uBhekani etshela uTholakele ukuthi kuyomele kushiswe
              impepho abikwe kwabaphansi, uTholakele waphendula ngokuthi
              akezwani nezinto zamasiko. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)

          Abathi akulona iqiniso bayothi:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Wayekade ezazi izinto eziphathelene namasiko kodwa engahambisani
              nokuthi kusetshenziswe isiko ukuze kucindezelwe abantu besifazane. √/
           Wayekuthanda ukulotsholwa njengoba aze watshela uBhekani ukuthi
              akathumele ilobolo kuZenze. √/
           Bakhona abantu abasebenza imisebenzi lapho khona bengeke bakwazi
              ukugqoka inzila. Ukungayigqoki kukaTholakele inzila ngendlela, akusho
              ukuthi wayengezwani namasiko. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                       (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      12                   DBE/Novemba 2021
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

3.10      Izimpendulo ziyokwehluka.
          Abathi kwakuyisenzo esingamukelekile bayothi:
          Asamukelekile ngoba ...
          Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
           Wayencisha izingane azifundisayo ithuba lokuthola imfundo efana
              neyazo zonke izingane.√/
           Wayefana nesigebengu esihola imali kahulumeni singasebenzanga
              ngokwanele nangokuzinikela.√/
           Wayekhombisa ukuzicabangela yena nezidingo zakhe. Wakhohlwa
              ukunaka izidingo zabafundi bakhe. √/
           Lesi senzo sakhe sasikhombisa ukuthi wayengeyena uthisha wobizo
              osebenza ngobuqotho nokuzinikela ngaso sonke isikhathi. √/
           Kwakumele aye koqhetha kubo kwesoka lakhe ngesikhathi sakhe
              angasebenzisi isikhathi sikahulumeni. √/
           Isenzo esifana nalesi esenziwa nguLindiwe siyihlazo kubo bonke othisha.
              IsiZulu siyasho ukuthi zifa ngamvunye. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)

          Abathi kwakuyisenzo esamukelekile bayothi:
          Samukelekile ngoba ...
          Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
           Wayekade azi ukuthi uphambili ngomsebenzi wakhe ngakho-ke
              zazingeke izingane zisalele emuva emsebenzini wazo wesikole. √/
           Wayebona ukuthi makalungise izinkinga zakhe ukuze zinciphe noma
              ziphele. Lokhu kwakuzomenza akwazi ukusebenza ngaphandle
              kokukhathazeka. √/
           Abasebenzi banalo ilungelo lokuthatha izinsuku ezithile zomhlabakhefu
              wokugula ngokomphefumulo noma ngokomzimba. √/
           Wayenza imizamo yokuthi impilo yabo noBhekani ihleleke futhi ibuyele
              esimweni esijwayelekile. √/
           Othisha nabo bangabantu ngakho-ke banesidingo sokuthandwa
              njengawo wonke umuntu. Lesi sidingo asikwazi ukulinda. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                       (3)

                                           KANYE

ISIQESHANA F

3.11      Wakhumbula ukuthi konje ufike ahluleke ukubuza uTholi izinto asuke ezizwe
          ngabantu noma ngomama wakhe. √                                                  (1)

3.12      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Umama kaBhekani umtshela ukuthi ayikho into angabe esayenza manje
             ukugwema ukushada nomfelokazi onguTholakele. √/
           Umyalela ukuba atshele umfelokazi onguTholakele ahlukane nayo yonke
             le mikhuba ayigilayo uma efuna ukuzogana kwakhe. √/
           Uma uTholakele eqhubeka nokwenza izinto ezingafanele, uyosonteka
             intamo afe uhlangothi.√/
           Umama kaBhekani uthi uma idlozi limcasukele ngempela uTholakele
             ngeke bashade.√                                                              (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      13                 DBE/Novemba 2021
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

3.13      Bobabili abamnikezanga uBhekani impendulo ngoba...
           Kwakubonakala sengathi kukhona abakufihlayo abangafuni ukukutshela
             uBhekani. √√/
           USifiso wathi akazi ukuthi uTholakele wabe ephethwe yini. Unesi yena
             wabika ukuthi kusahlolwa abakabi nolwazi oluphelele. √√                    (2)

3.14      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           UNesi lincane iqhaza alibambile kule noveli. √/
           Uvela ngenxa yesimo sokuthi uTholakele walaliswa esibhedlela emva
              kokudla izidakamizwa ngokweqile. √/
           Indaba ibingaqhubeka ngaphandle kwakhe.√/
           Alukho udweshu oluthinta yena ngqo kule noveli.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                     (2)

3.15      3.15.1      Ukuhlebela umuntu indaba/ Ukumxwayisa ngesimo esithize
                      alengela kuso.√√                                                  (2)

          3.15.2      Ukumangala ukhungatheke ungazi ukuthi uzophendula uthini/
                      ukungakholwa into oyizwayo√√                                      (2)

3.16      Siyaguquguquka ...
          Kule noveli isimo senhlalo asisihle ngoba ...
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:

              Kutholakala   abalingiswa   abahlala   eNyawushane      okuyindawo
               enobugebengu obehlukahlukene.√/
              Uma abantu behamba ebusuku kule ndawo, bahamba ngokwesaba
               ngenxa yobugebengu njengoba uBhekani ahlaselwa abantu ebusuku. √/
              OTholakele noPamella babedayisa izidakamizwa. √/
              OTholakele noPamela babeqola abantu imali njengoba benza kuBhekani
               behlangene noZenze. √/
              Kwakunezinkulumo zokuthi kukhona imoto ebomvu ethatha
               amantombazane ayodlwengulwa bese eyabulawa. √

          Kule noveli isimo senhlalo sihle ngoba...
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:

             Omakhelwane bakaTholakele beza ukuzolamula ngesikhathi kulwa
              uBhekani noBhatomu. √/
           Kukhona abantu abanobungane beqiniso kule ndawo njengoba uSifiso
              wayemxwayisa aphinde ameluleke umngane wakhe uBhekani. √/
           Abantu basakwazi ukumela iqiniso njengoba umalume kaBhekani
              wazikhipha ezindabeni zamalobolo ngenxa yokuthi wayengahambisani
              nesinqumo sikaBhekani. √/
           Amaphoyisa akule ndawo asebenza ngokuzimisela nangokuzikhandla
              ngoba akwazi ukubamba izigilamkhuba ekugcineni. √/
           Abazali basakwazi ukuqikelela izinto eziphathelene namasiko kanye
              nosikompilo njengoba umama kaBhekani wayezimisele ukufundisa
              indodana yakhe. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                     (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      14                         DBE/Novemba 2021
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

3.17      Umbhali uphumelele ukuveza uBhekani njengomlingiswa ongakwazi
          ukulawula imizwa yakhe yothando/yenkanuko.
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           UBhekani bamxwayisa bonke abantu ababesondelene naye ngemikhuba
              eyayenziwa nguTholakele kodwa yena wayevele abatshele ukuthi
              akakwazi ukunqamula uthando lwakhe noTholakele.√√/
           Kwathi noma esezibonele uTholakele emuncana noPamella amabele
              waqhubeka yena nokuthandana noTholi. √√/
           Nephupho likababa wakhe osewashona lalikucacisa ukuthi akahambisani
              nokuthi indodana yakhe ithandane nomfelokazi. Yize kunjalo yena
              waqhubeka nokuthandana noTholi.√√/
           UBhekani wayeshiya uLindiwe endlini ahambe aye kuTholi.√√/
           UBhekani uzisholo yena ukuthi wayemhalela uTholakele okukhombisa
              ukuthi wayelawulwa inkanuko.√√/
           UBhekani wayethanda ukuthi uma behleli noTholakele abuke amathanga
              akhe uTholakele. √√/
           UBhekani wayethi uma behleli noTholakele ahluleke ukuzibamba bese
              beyagonana.√√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                            (2)

                                                                   AMAMAKI ESIQEPHU A:         35

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      15                    DBE/Novemba 2021
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQEPHU B: UMDLALO

UMBUZO 4: ABABULALI BENYATHI – RM Mngadi

ISIQESHANA G

4.1       Inkulungwane yamarandi.√/R1000.00√                                               (1)

4.2       Wenziwa ukuthi akamhloniphi ubiza imihlangano engamtshelanga.√                   (1)

4.3       NguMaShezi √
          Nguyena owaya enkosikazini uShandu uMaNgema, eyomnxusa ukuba
          babonise abayeni babo ukuba baqede udlame endaweni.√                             (2)

4.4       UMbandlwa ngamsikaza ngenduku maqede yena wagxuma wazishayisa
          echosheni lobonda lwekilasi.√√                                                   (2)

4.5       Wayesaba ukuthi izinkomo zizolimala izinselo uma zihamba etiyeleni.√√            (2)

4.6       C√/Isimo sokuxabanisa√                                                           (1)

4.7       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           Ukungaceli kukaDuma imvume yokwenza izinto endaweni. √√/
           Ukubamba umhlangano nokufaka izaziso zomhlangano ngaphandle
              kwemvume.√√                                                                  (2)

4.8       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:

          Inkosi uShandu ingumuntu ...

             ongabahloniphi abanye abantu ngoba ubiza uMbandlwa ngesilima. √√/
             obukela phansi abantu abangenazo izikhundla ababekwe kuzo
              ngokwenqubo yobukhosi bendabuko ngoba ubiza uDuma ngomfokazana
              okukhombisa ukumedelela. √√/
           osaba ukulahlekelwa amandla akhe, funa ukubambelela kulokhu
              okudala akujwayele. Ubiza umzabalazo ngedungabantu okukhombisa
              ukuthi akahambisani nabantu ababelwela umzabalazo. √√/
           akayilaleli imibono emisha eqhamuka nabanye abantu. Akamsoli
              uDlamini ngokushaya uMbandlwa owayenemibono kwezombusazwe
              eyehlukile kuneyabo. √√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                        (2)

4.9       Wayeboshelwe ukushaya uMbandlwa ngesikhathi kunomhlangano esikoleni
          owawubizwe nguDuma, ikhansela.√√                                                 (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      16                  DBE/Novemba 2021
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

4.10      Abathi kwakuyisenzo esihlakaniphile bayothi yebo:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Wayephephisa impilo yakhe kulabo ababefuna ukumbulala.√/
           Ayikho enye indawo ayengabalekela kuyona ngaphandle kwasesiteshini
             samaphoyisa. √/
           Babazana nosayitsheni ngakho-ke kwakulula ukuba akhulumisane naye
             ngenkinga esivelile.√/
           Wayeseke wasebenzisana namaphoyisa ngaphambilini ngakho-ke
             ayekuqonda kahle okwakwenzeka emphakathini. √

                                               NOMA

          Abathi kwakuyisenzo esingahlakaniphile bayothi cha:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           UDuma nguyena owayeyisisusa sodlame endaweni ngokungathathisi
              enkosini.√/
           Akakhombisanga ukuba ngumholi oqotho ngoba waqhatha abantu
              wayesebaleka yena eseya emaphoyiseni. √/
           Kwasekusele yena kuphela endaweni ongumholi inkosi uShandu
              isesibhedlela.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                      (2)

4.11      Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
           Kwakufanele achazele amakhosi nemikhandlu yawo ukuthi yini umbuso
              wentando yeningi.√/
           Kwakufanele uHulumeni ahlanganise iNkosi uShandu neKhansela
              uDuma kuqala.√/
           Kwakufanele ethule izinhlelo nezindlela okwakuzolethwa ngazo intuthuko
              endaweni.√/
           Kwakufanele kuchazwe iqhaza elalizobanjwa yikhansela kanye nenkosi
              ekuletheni intuthuko endaweni yasemakhaya ukuze bakwazi
              ukusebenzisana kahle. √/
           Kwakufanele ahlele umhlangano lapho okwakuzokwethulwa khona zonke
              izinhlelo zentuthuko neqhaza okumele libanjwe umphakathi.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                      (3)

                                           KANYE

ISIQESHANA H

4.12      Kwamnika ithemba ukuthi isikhulu soMnyango wezeNdabuko sathembisa
          ngokuthi sizobikela abenhlangano yakhe uDuma emazingeni aphezulu.√             (1)

4.13      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           Ukuvikela amalungelo abantu.√√/
           Kufanele umuntu alifune ilungelo lakhe bese enikeza abanye abantu
              ilungelo.√√                                                                (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      17                           DBE/Novemba 2021
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

4.14      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Waphathwa yisiyezi, wawa. √/
           Waphuthunyiswa esibhedlela            kwatholakala     ukuthi   uphethwe   isifo
             senhliziyo.√/
           Walaliswa esibhedlela.√                                                              (2)

4.15      Umqhathi kulo mdlalo izinguquko kwezombusazwe√
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           Lezi zinguquko zidala ukushayisana phakathi kwabaholi endaweni kanye
              nabalandeli babo.√/
           Akekho ofuna ukuzehlisa noma ukwehlela ngezansi√/
           Kuba khona ukushayisana phakathi kwezokubusa kwendabuko kanye
              nokubusa kwentando yeningi.√/
           Abaholi bavuma ukulawulwa ngamashoshozela.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)

          Umqhathi kulo mdlalo uMbandlwa√
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           UMbandlwa wayehlohla uDuma ukuthi angayihloniphi inkosi. √/
           Babenza imihlangano endaweni yenkosi ngaphandle kokuyazisa. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)

          Umqhathi kulo mdlalo uDlamini√
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           Wayegqugquzela ukungezwani phakathi kwenkosi noDuma. √/
           Washaya uMbandlwa ngesikhathi kade kunomhlangano esikoleni. Lesi
              senzo sakhe sadala ukuthi kubhebhetheke udlame kule ndawo. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                              (2)

4.16      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Inkosi uShandu benekhansela uDuma, bahlala endaweni eyodwa lapho
              bebiza khona imihlangano.√/
           UDuma umemezela ngombhobho khona endaweni yenkosi, lokhu
              kwenza ukuba kube nokushayisana phakathi kukaDuma noDlamini
              induna yenkosi.√/
           Umhlangano owawubizwe nguDuma wawusesikoleni eNdabuzekwayo
              esisendaweni yenkosi uShandu.√/
           Izaziso zazichonywa khona endaweni ababehlala kuyo oDuma
              noShandu.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                              (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                              Pheqa ikhasi

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      18                    DBE/Novemba 2021
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

4.17      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          Inkinga eyethulwa esingenisweni ukushayisana kwezindlela zokubusa
          endaweni. √
          Le nkinga yaxazululwa ngalezi zindlela:
           Kwaba ukufundwa kwencwadi eyeyibhalwe yinkosi uShandu ifundwa
               uMfundisi uMazongolo.√/
           Baxolelana abantu ngenxa yokuthi abaholi base bethelelene amanzi.√/
           Kwaba khona ukuhloniphana kwanqamuka nodlame endaweni.√/
           UMaNgema noMaShezi bahlangana baxoxisana /babonisana nabayeni
               babo. Bavimba ukuchitheka kwegazi.√                                         (2)

4.18      Yimbangalusizi√/Imelodrama√ ngoba:
           Kunokungqubuzana kwemibono.√/
           Kubangwa amandla okuphatha phakathi kwenkosi nekhansela.√/
           Abantu bayahlaselana endaweni.√/
           Kuze kuphume imiphefumulo esizweni senkosi.√                                   (2)

4.19      Imibono iyokwehluka:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Abathi wayeyogculiseka bayothi yebo:
           Wayengeke akujabulele ukufa kwabantu endaweni.√/
           Ukuqhubeka kwempi kwakuzobeka impilo yakhe nekaDuma
              engcupheni.√/
           Ukuqhubeka kwempi kwakuzomisa izinhlelo zentuthuko endaweni.√/
           Inhlangano yabo yayingagcina ibakhiphile ezikhundleni uma kutholakala
              ukuthi yibona abaqhatha abantu endaweni. √

                                                   NOMA

          Abathi wayengeke agculiseke bayothi cha:
           UMbandlwa wayemzonda uDlamini nenkosi uShandu, ngakho-ke
              wayengeke asijabulele isixazululo sokuthi inkosi isebenzisane noDuma.√/
           UMbandlwa naye wayefuna ukuba nesikhundla ukuze ahlonipheke naye
              emphakathini    ngakho-ke      ukusebenzisana       kwenkosi    noDuma
              kwakuzomnciphisela amathuba. √/
           Wayekholelwa ukuthi uDuma ungcono kunenkosi ngoba yena wakhethwa
              ngabantu, ngakho-ke ukusebenzisana kwakhe nenkosi kwakuzobe
              kungukuzehlisa.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                        (2)
                                                                                           [35]

                                            NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      19                    DBE/Novemba 2021
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

UMBUZO 5: ICALA KALIBOLI – VM Mbhele

ISIQESHANA I

5.1       Imali amkweleta yona.√                                                          (1)

5.2       Yingoba wayesebonile ukuthi kuza uMbhele.√                                      (1)

5.3       NguDlamini/ubaba wakwamakhelwane. √
          Kwavela ngesikhathi uSonto exoxela uMaMkhize emvakashele ejele.√                (2)

5.4       Okukodwa kwalokhu:
           Ngizokunikeza enginayo, engingenayo anginayo.√√/
           Lalela la! Wena sigebengu ndini ngizokunika imali yakho bese uyaphuma
             uphele empilweni yami.√√/
           Uma uphuma lapha uhlukane nokuphatha isibhamu ngesandla ngoba
             uzozixabanisa nami. √√                                                       (2)

5.5       Babenenkinga eyayivimba ukuthi bahlanganyele esontweni.√√                       (2)

5.6       C√/Ukuphindela emuva√                                                           (1)

5.7       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           USonto waya kummeli uNtshangase eyobheka izimali zamafa omyeni
              wakhe, wafika wathola ukuthi uMbhele washiya esefake umbandela
              wokuthi angathintwa amafa akhe engakatholakali umbulali.√√/
           Ukufika kukaMthofi noToronto kwaSonto ebusuku bedakiwe bezofuna
              imali yabo.√√                                                               (2)

5.8       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           UMthofi akahloniphi futhi uyedelela ngendlela akhuluma ngayo
              noSonto. UMthofi ubiza uSonto ngodoti. √√/
           Unesihluku esimenza angasabi ukuzwisa umuntu ubuhlungu enyameni.
              Uthi uzombhodloza isifuba okukhombisa ukuthi unodlame √√/
           Unesibindi sokungena emizini yabantu emini ka bha bese ebathembisa
              ukubabulala. Uthi uyafa namuhla uSonto okungukumsongela.√√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                       (2)

5.9       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           Wayeboshelwe ukubulala unkosikazi kaMbhele uMaNtuli. √√/
           Wayeboshelwe ukubulala uMbhele. √√                                            (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      20                   DBE/Novemba 2021
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

5.10      Abathi kwakuyisenzo esihlakaniphile bayothi yebo:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:

             Kwakungenzeka ukuthi isonto asonta kulo alibavumeli ukuba abafundisi
              bashade.√/
           Indawo ayanele ukuhlala nomndeni.√/
           Kwakungenzeka ukuba wayengakuthandi ukuba nomuntu azohlala
              naye.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)

                                               NOMA

          Abathi kwakuyisenzo esingahlakaniphile bayothi cha:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:

             Akuphephile ukuba umfundisi ahlale yedwa ngoba sebubuningi
              ubugebengu bokuhlaselwa.√/
           Kungenzeka ahlushwe ngabantu bemcela indawo yokuhlala. √/
           Kwakungenzeka ahlushwe abantu besifazane bemheha befuna ashade
              nabo ukuze babe ngomama bebandla. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                      (2)

5.11      Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
           Wayengaya koyiboleka ezindaweni ezibolekisa ngemali noma kubantu
              abaziyo. √/
           Wayengaya kofuna umsebenzi ukuze athole imali.√/
           Wayengakhuluma nabomndeni wakhe bamelekelele.√/
           Wayengacela ukuyosebenza emabhizinisini omyeni wakhe athole imali.√/
           Wayengayofundela umsebenzi wamakhono athile ukuze agcine
              esezisebenza.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                      (3)

                                           KANYE

ISIQESHANA J

5.12      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           Wayefuna ukuthi uMaMkhize azi kahle ukuthi kwenzakalani ngoSonto. √/
           UMaMkhize wayelokhu ebuza ukuthi ngobani laba ayekhuluma nabo
              ngaphandle uSonto.√                                                         (1)

5.13      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           Ukuboshwa kukaSonto ngobugebengu bakhe obuningi.√√/
           Ukulandela kahle umkhondo kukaNhleko aze athole wonke amaqiniso
              okufa kukaMaNtuli, umfundisi noMbhele.√√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                         (2)

5.14      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Wagcina esehlala nogogo wakhe emakhaya.√/
           Washintsha isikole ayefunda kuso.√/
           Akabange esalithola ithuba lokuhlala/lokukhuliswa ngabazali bakhe.√           (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      21                    DBE/Novemba 2021
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

5.15      Umqhathi kulo mdlalo isimo sokuthanda imali ngokweqile.√
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           USonto wathi ufuna uMthofi ayombulalela uMaNtuli ngoba efuna
              ukuyongena emafutheni/emalini.√/
           USonto wakha icebo lokuthi kubulawe uMbhele ngenxa yokuthanda
              imali.√                                                                      (2)

5.16      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:

          Izigameko ezenzeka lapho kuhlala khona uSonto edolobheni:

              UMaNtuli ubulawela kuyo le ndawo ebulawa ngoMthofi noToronto.√/
              USonto wenza ubugebengu njengokuhlangana nezigebengu emzini
               wakhe uma uMbhele engekho.√/
              uMbhele wabulawa eya edolobheni.√

          Izigameko ezenzeka emakhaya lapho kuhlala khona uMaMkhize:

             UNhleko wafika ezobuza uMaMkhize ngokuvakasha kukaSonto
              ngobusuku okwashona ngalo uMfundisi. √
           USonto wafika ebusuku emzini kamama wakhe ezoshiya uZinhle.√
           UNhleko wabopha uSonto esathi uyaphuma emzini kamama wakhe.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                       (2)

5.17      Inkinga eyethulwa umbhali ekaMthofi ezobelesela imali yakhe kuSonto.√/

          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:

              Le nkinga ayixazululekanga ngoba uSonto akazange abe nayo imali
               yokukhokhela izigebengu. √/
              Imali ayeseyitholile uSonto wayithatha uDlamini. √/
              USonto akayitholanga imali yefa lomyeni wakhe. √/
              USonto ugcina eboshiwe ngenxa yamacala akhe awenza.√/
              uMthofi noThoronto bayaboshwa kanye naye uSonto emveni kokukhipha
               amaqiniso ngobugebengu bazo noSonto.√                                       (2)

5.18      Yimbangalusizi √/Imelodrama √ ngoba:
           Umdlalo uqala kubulewe uMaNtuli ebulawa yizigebengu ezazithengwe
             nguSonto.√/
           Kuvela uSonto esongelwa yizigebengu ezabulala uMaNtuli zifuna imali
             yazo.√/
           USonto udubula umfundisi ukuze athole yonke imali yomnikelo abese
             ekhokhela izigebengu imali yazo.√/
           USonto uphinde ahlele nezigebengu ukuthi kubulawe uMbhele ukuze
             athole imali yamafa.√/
           Emva kokufa kukaMbhele izigebengu noSonto bayaboshwa bese
             kuphuma wonke amaqiniso.√                                                     (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      22                 DBE/Novemba 2021
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

5.19      Imibono iyokwehluka:
          Abathi wayeyogculiseka uMbhele bayothi yebo
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:

              Wayeyokujabulela ukuthi bagcine betholakele ababulali benkosikazi
               yakhe.√/
              Wayeyokujabulela nokuthi bathole isijeziso esibafanele.√/
              Wayeyokujabulele ukuthi uMaNsibande wagcina ephume phambili
               ecaleni lokubulawa koMfundisi.√/
              Wayeyokujabula nangokuvela obala kwenyoka enguSonto abe ehlezi
               nayo.√

                                               NOMA

          Abathi wayengeke agculiseke uMbhele bayothi cha:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:

             Kwakuzovela ukuthi wayethandana noSonto esashade noMaNtuli. √/
             Ukuboshwa kukaSonto kwakuzokwenza uZinhle asale engenamzali
              ozomnakekela. √/
           Ukuboshwa kukaSonto kwakuzothela umndeni wakhe ngehlazo
              njengomuntu owayaziwa engusomabhizinisi endaweni.√/
           Umndeni wawuzohlukana phakathi kanti wayengumuntu osebenze
              kanzima ukufika lapho ekhona. √/
           Wayezozisola yena ngokuletha inyoka emndenini wakhe.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                    (2)
                                                                                       [35]

                                            NOMA

UMBUZO 6: ISIKO NELUNGELO – N Zulu

ISIQESHANA K

6.1       NguDumisani√                                                                 (1)

6.2       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           Yingoba wayeshonelwe ngumuntu ayeze ngaye.√/
           Wathi usemncane yena.√/
           Yingoba washonelwa umyeni esemncane.√                                      (1)

6.3       NguNondumiso√
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           Nguyena owaya kwaZungu wathi uyokhuluma udaba lukaThenjiwe.√/
           Waxabana nobaba wakhe bebanga le ndaba.√                                   (2)

6.4       Isibonelo ESISODWA kwezilandelayo:
           Uma engeshela nje ngiyomkhombisa ikheli. √/
           Ngimbuze ukuthi ungithanda manini nje. √/
           Uma enganakile futhi siyodumelana kube kuncane indawo. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                    (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      23                  DBE/Novemba 2021
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

6.5       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           Wayethi uDumisani mncane kunaye.√√/
           Abantu bazothi wayevele emthanda kwasekuqaleni.√√/
           Wayengahambisani nesiko lokungenwa.√√/
           Wayenenkolelo yokuthi umuntu kumele azikhethele umuntu azothandana
              naye.√√                                                                    (2)

6.6       C√/Umuntu osafunda into.√                                                      (1)

6.7       UThenjiwe wabanjwa ezama ukufakela uDumisani ushevu.√√                         (2)

6.8       UMaMbatha ungumuntu ...
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           Ozicabangela yena kuphela. uthi siningi isikhathi asazosihlala
              noThenjiwe.√√/
           Ongundlovu kayiphikiswa ngokuthathela uThenjiwe izinqumo. Uthi
              umakoti akashiyi emzini.√√/
           Ongenalo uzwelo ngesimo uThenjiwe abhekene naso. Umbuza ukuthi
              angeke yini esakwazi ukuhlala nabo. √√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                      (2)

6.9       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           USipho wayeboshelwe ukugwaza uDumisani.√√/
           Wonisa UThenjiwe emzini futhi umenza abe nenkani.√√                          (2)

6.10      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:

          Abathi kwakuyisenzo esihlakaniphile bayothi yebo:
           Kwakufanele ngoba kwakugcinwa isiko.√/
           AbakwaZungu babekhalela izinkomo zabo.√/
           Endaweni kuyisiko elaziwayo/elenziwayo.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)

                                               NOMA

          Abathi kwakuyisenzo esingahlakaniphile bayothi cha:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:

             Isiko lisebenza kahle uma lingaphoqwa lamukeleke nhlangothi zonke.√/
             Sesiphila esikhathini samalungelo, ukuphoqelela umuntu
              akusahambisani noMthethosisekelo. √/
           Kwakufanele uThenjiwe anikwe ithuba lokuzikhethela loyo azomthanda
              yena. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                     (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiZulu FAL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p1-nov-2021-mg/44883b6a-8640-4ae3-809c-ee42a06beb51) — isiZulu FAL · Memo · 2021 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2023-mg/a95ad35b-1eaa-4a70-bae0-73f57f9ad100) — isiZulu FAL · Memo · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2019-memo/6adb8848-a917-4842-b4a9-a038a50df61f) — isiZulu FAL · Memo · 2019 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2018-final-memo/6cd61996-1d16-47cf-b7ad-865e794f369a) — isiZulu FAL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2017-memo/b89873f6-251e-47a5-a84f-1ada128d8e8f) — isiZulu FAL · Memo · 2017 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2016-memo-1/10e3811d-f88b-41e0-bbd6-e3c4be5a9c8a) — isiZulu FAL · Memo · 2016 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu FAL

- [Gr 12 IsiZulu FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-fal-atp-2023-24/2e221b22-767a-49bf-870c-b3cf4e8bcddd) — ATP
- [IsiZulu FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p1-may-june-2025/6598b8ea-2286-41e6-bda0-ba108f48a7c8) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2025/e74bf407-208d-4b38-936f-6df41038a405) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-may-june-2025/f453b3ee-13b1-4e17-b5f2-d9bbf9854dd7) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isizulu/5a92e0e0-1710-47ec-8ad7-1decba33c7dd) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-isizulu/9810adca-cef4-427d-bbf6-c6f4b97785b8) — QP · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
