# isiZulu FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Memo

> Grade 12 isiZulu FAL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2022, 28 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2022-mg/62dd728a-26f7-4e32-bf15-8e9de180deae
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiZulu FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Memorandum
- Year: 2022
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 28

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-fal) › [isiZulu FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2022-mg/62dd728a-26f7-4e32-bf15-8e9de180deae)

## About this document

Isizulu Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · isizulu. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu FAL P2 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2022/43a37c8e-ccc9-4cbe-bc3f-f96bd95e6be4) — QP · 2022 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                       IBANGA LE-12

                ISIZULU ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA (FAL)

                                 IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                      NOVEMBA 2022

                          UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA

AMAMAKI: 70

                    Lo mhlahlandlela wokumaka unamakhasi ayi-28.

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                 Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      2                    DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA:

   Ohlolwayo akufanele aphendule imibuzo engaphezulu kowodwa ngohlobo
    olufanayo lombhalo.
   Uma umfundi enikeze izimpendulo ezimbili, maka eyokuqala bese ungayinaki
    elandelayo.
   Uma izinombolo zezimpendulo zingahleliwe ngendlela efanele, maka
    ngokwememo.
   Uma iphutha lesipelingi liphazamisa umqondo, ayingamukelwa leyo mpendulo.
    Uma lingawuphazamisi umqondo, ayamukelwe impendulo.
   Uma ohlolwayo engabasebenzisi onokucaphuna lapho kuthiwe akacaphune
    khona, ungamjezisi ngalokho.
   Emibuzweni evulekile, akunganikwa mamaki ngoYEBO/CHA noma NGIYAVUMA/
    ANGIVUMI. Kanjalo futhi akukho mamaki okumele anikezwe ngoYIQINISO/
    AKULONA IQINISO noma UMBONO/IQINISO. Kumele kugxilwe kulokhu
    okwesekelwa ngakho impendulo.

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                         Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      3                         DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

ISIQEPHU A: INOVELI

UMBUZO 1: ITHEMBA LAMI – LF Mathenjwa
ISIQESHANA A
1.1      Iphepha elibomvu.√/Imali √                                                             (1)

1.2      Ezitimeleni zamanzi/emkhunjini eThekwini.√                                             (1)
1.3      Ezimbili.√                                                                             (1)
1.4      UZondiwe wathembisa ukuthi useyothi uma esehla ephindela eThekwini,
         adlule ngaseMpangeni abone umzawakhe uSandanezwe
         owayesebunzimeni.√√                                                                    (2)
1.5      Wahamba ephindela ekhaya                inhliziyo   yakhe   ibuhlungu   idangele
         ngomzawakhe uSandanezwe. √√                                                            (2)
1.6      UNomgedla wafakela           uNokulindela    umuthi   wentando    ayewunikezwe
         nguZabalaza.√√                                                                         (2)

1.7         Umama kaSandanezwe wayebona ukuthi abelungu bazovele bamchithe
             bathi ubengalethwa ngani kubo esaphila.√
          Wayesaba ukuthi abelungu bangahle bambophe uSandanezwe uma
             bethola ukuthi unjenje kanti weqa nasesibhedlela. √
          Umama kaSandanezwe wayekholelwa ukuthi indodana yakhe ingaluthola
             usizo kubathandazi. √
          Wayengabathembi odokotela ngoba bahluleka ukuthola ukuthi
             uSandanezwe uphethwe yini. √
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                                (2)

1.8      Wemukeleka kahle:
         Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          UFohlela owayebhekana nabafikayo kwaMbeje waxoxisana naye
             wamnika ithemba lokuthi uzosinda.√/
          Bamlethela ukudla bamnika nendawo yokulala.√/
          Akalindanga isikhathi eside ngaphambi kokuba abonane nenyanga
             uNonkamfela.√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                                (2)

1.9      Izithuthi zomphakathi√/izimoto√/amatekisi.√                                            (1)

1.10     Yebo ngiyavumelana:
         Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Umlandi kule noveli uyazi ukuthi umlingiswa ngamunye ucabangani
             nokuthi uzizwa kanjani.√/
          Usilandisa ngezehlakalo ezenzeka ezindaweni ezehlukahlukene yena
             angekho kuzo. √/
          Umlandi kule noveli uthathe isimo somuntu wesithathu, iso lakhe libona
             konke okwenzekayo endabeni ngoba phela umi eceleni, akazitholi
             eyingxenye yabalingiswa bendaba.√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                                (2)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                               Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      4                     DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

1.11     1.11.1      Uvuthondaba lutholakala ngesikhathi uSandanezwe eselashwa
                     kwaMbuyisa sekucaca ukuthi ngeke asinde ngoba ukugula kwakhe
                     kwakubhebhetheka kuya phambili kunokuthi kube ngcono.√√               (2)

         1.11.2      Isisusa sodweshu kwaba ukweqa kukaSandanezwe
                     esibhedlela.√√/Ukugula kukaSandanezwe ephethwe ukufa
                     okungaqondakali. √√                                                   (2)

                                            KANYE

ISIQESHANA B

1.12     Wayemagange efuna ukuphakamisa igama lakhe kanye nezinye izinyanga
         ukuthi asikho isifo esehlula izinyanga ngisho sesibehlulile odokotela.√√          (2)

1.13     Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          UNonkamfela utshela uSandanezwe ukuthi into esisele futhi ezoba nzima
            ukuthola isitho somuntu wesifazane.√/
          Wayenethemba lokuthi amadlozi akubo azomelekelela ukuze athole lesi
            sitho somzimba.√/
          USandanezwe wathi into okumele yenzeke ukuhlala ethembeni.√/
          UNonkamfela wathi into engenza isiguli singalapheki ukuthi loyo muntu
            owelashwayo kuyenzeka abe nedlozi elibi elivalayo lingafuni elashwe.√          (2)

1.14     1.14.1      D√

         1.14.2      C√

         1.14.3      B√

         1.14.4      A√                                                                    (4)

1.15     Imiyalezo EMIBILI kwelandelayo:
          Abantu kumele bakwamukele ukuthi kukhona izifo ezidanjiswa odokotela
             kuphela, njengoba uSandanezwe eqa esibhedlela waya enyangeni
             wangabanika ithuba elanele odokotela lokumsiza badambise isifo
             esasimphethe.√/
          Abantu kumele bakubone ubumqoka bokuthi baziphathe kahle
             kwezothando ukuze baphephe ezifweni, uSandanezwe wayethandana
             nezintombi eziningi ngesikhathi esisodwa esasebenza eThekwini.√/
          Izinyanga kumele zithembeke zisho uma zingeke zikwazi ukwelapha izifo
             ezithize, zinganikezi iziguli ithemba elingekho njengoNonkamfela okwathi
             noma esehlulekile ukwelapha uSandanezwe wathi akahambe ayohlabela
             abakubo abangasekho.√/
          Sesifikile isikhathi sokuthi isenzo sobusoka singashayelwa ihlombe
             kodwa sibukeke njengento eyingozi emphakathini njengoba
             kwakuhlawumbiselwa ukuthi uSandanezwe uphethwe isifo sengculazi. √
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                           (2)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                          Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      5                    DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

1.16     Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          Ngangingamtshela ukuthi akusaphephile ukuqonywa yizintombi eziningi
             ngenxa yezifo zocansi esezigcwele izwe lonke.√/
          Ngangingamtshela ukuthi kumele athembeke kuNokulindela, ingoduso
             yakhe.√/
          Ukuthandana nezintombi eziningi kungamdalela izitha eziningi. √/
          Ngangiyomtshela ukuthi izintombi eziningi zithanda imali ngakho-ke
             wayezogcina esechitha imali eningi ethokozisa abantu besifazane
             ahlekisana nabo.√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                          (3)

1.17     Ngiyazwelana nabo ngoba ...
         Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          Umndeni wakwaMchunu wethuka ngesikhathi ubona indodakazi
             isihhema, imemeza kuhle komuntu ohanjelwa ingqondo.√√/
          Kwaze kwasa umndeni wakwaMchunu ubhekile ngenxa yesimo
             uNokulindela ayekuso. √√/
          UMaZikalala waze waquleka ngenxa yovalo ebona ukuthi indodakazi
             yakhe izophelela ezandleni zakhe.√√/
          Wayeyingane eyodwa kwabo. √√/
          Ukwelapha kuyabiza. √√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                          (2)
                                                                                          [35]

                                             NOMA

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                         Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      6                     DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 2: KUSINDA KWEHLELA ENDODENI – SJ Mchunu

ISIQESHANA C

2.1      Uxolo babengalwenzi ngaphambi kokuphindela emsebenzini.√                          (1)

2.2      Epulazini likaGeorge/ eGreytown√/eMdlovana√                                       (1)

2.3      Ezinhlanu.√                                                                       (1)

2.4      OKUBILI kwalokhu:
          Ummese
          Untshumentshu
          Isibhamu                                                                        (2)

2.5      Wafika ekuseni sekukhona ababe sebefile, sekugcwele ezakwadalawane
         emagcekeni ehostela.√√                                                            (2)

2.6      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          Abantu bakwaMavundla lapho kuholwa khona impesheni babengenaso
             isineke sabantu abahluphekayo.√√/
          Abantu ababebhalisa abantu abadinga impesheni babefuna ukuthi
             umuntu aqale agwaze ngaphambi kokuthi athole usizo, uManyoba
             wayengasenayo imali yokugwazela lezi zisebenzi ezikhohlakele.√√               (2)

2.7      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Wayesaba ukuthi izigilamkhuba kungenzeka zimenzakalise ngoba
             zazimbonile.√/
          UManyoba akazange ababone ebusweni abenzi bobubi ngoba
             wayesabela impilo yakhe engafuni ukuzinika isikhathi sokuthi ababukisise
             kahle.√/
          Wayengeke akwazi uManyoba ukuba ngufakazi othembekile enkantolo
             ngenxa yokuthi wayengeke akwazi ukubakhomba abenzi bobubi.√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                           (2)

2.8      Wemukeleka kahle:
         Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Izinsizwa zangakubo zamnikeza indawo yokufihla ikhanda.√/
          Izinsizwa zangakubo zazimnika okuya ngasethunjini ngesikhathi
            engakawutholi umsebenzi.√/
          Izinsizwa zangakubo zamtholela umsebenzi.√                                      (2)

2.9      Izibhamu ezingekho emthethweni.√                                                  (1)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                          Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      7                    DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

2.10     Yebo ngiyavumelana:
         Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Umlandi kule noveli uyazi ukuthi umlingiswa ngamunye ucabangani
             nokuthi uzizwa kanjani. √/
          Usilandisa ngezehlakalo ezenzeka ezindaweni ezehlukahlukene. √/
          Umlandi kule noveli uthathe isimo somuntu wesithathu, iso lakhe libona
             konke okwenzekayo endabeni ngoba phela umi eceleni, akazitholi
             eyingxenye yabalingiswa bendaba. √
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                          (2)
2.11     2.11.1      Uvuthondaba lutholakala lapho uManyoba esethatha isinqumo            (2)
                     sokubuya ePitoli ayosebenza emakhaya.√√

         2.11.2      Isisusa sodweshu kwaba ukuhlukumezeka kwabantu ababehlala
                     emapulazini besebenza isithupha.√√/Ukweqa kukaManyoba
                     epulazini likaGeorge ayosebenza eGoli.√√                             (2)
                                            KANYE
ISIQESHANA D

2.12     Umseshi wayezothola ukuthi le ndoda yayingeyena ubaba wangempela
         kaCeli.√√                                                                        (2)
2.13     Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Wasuka umseshi ngemoto yakhe waya kubo kwentombazane. √/
          Umseshi wafica ubaba thizeni ehleli emnyango efunda iphepha. √/
          Babingelelana umseshi kanye nale nsizwa endala eyayihleli emnyango.√/
          Umseshi wayibuza insizwa endala ukuthi ingubaba kaCeli ngempela
            yini.√
            (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                       (2)

2.14     2.14.1      D√

         2.14.2      C√

         2.14.3      B√

         2.14.4      A√                                                                   (4)
2.15     Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Umzali unesibopho sokukhulisa ingane, ayondle, ayifundise esikoleni
            futhi ayilungisele nendawo yokuhlala njengoba uManyoba azifundisa
            zonke izingane zakhe zabafana. √/
          Akuwona umsebenzi womzali ukuyenzela izinto ingane noma isindala
            isisebenza isinawo amandla okuzenzela njengoba uManyoba alobolela
            amadodana akhe. √/
          Kumele abantu bazibekele imali yomhlalaphansi ngesikhathi
            besasebenza, njengoba uManyoba ayesebenza eGoli kodwa
            wangazihlinzekela ngomhlalaphansi. √/
          Omakoti kumele bafunde ukuphatha kahle omamezala kanye nobabezala
            hhayi njengoba uMaNene ayehlukumeza umamezala wakhe. √
            (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                       (2)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                         Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      8                    DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

2.16     Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          Ngangizomtshela ukuthi mina ngakhulela emzini okholwayo impilo yami
             yonke ngakho-ke kuzoba lukhuni ukuthi ngehlukane nezwi leNkosi.√/
          UMthethosisekelo uyabavumela bonke abantu ukuthi bakhonze
             ngokukhululeka uma nje bengeke baphazamise abanye abantu.√/
          Ngangizomtshela ukuthi umuzi owethu sobabili ngakho-ke akanalo
             ilungelo lokuthatha izinqumo ngaphandle kokubonisana nami.√/
          Ngangizomtshela ukuthi ngizocela umama ehlise izwi ngesikhathi
             ethandaza ukuze angaphazamisi muntu.√/
          Ngangiyomtshela ukuthi ngizocela umama athandaze ngenhliziyo ukuze
             engeke aphazamise abanye abantu.
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                          (3)

2.17     Ngiyazwelana naye ngoba ...
         Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          Wonke umuntu unelungelo lokufunda ukuze akwazi ukumelana nezidingo
             zempilo yesimanjemanje.√√/
          Waphuthelwa ithuba lokuthola umsebenzi ohloniphekile.√√/
          Akakwazanga ukusiza abazali bakhe ngesikhathi sebehluphekile ngoba
             wayengenawo amandla.√√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                          (2)
                                                                                          [35]
                                             NOMA
UMBUZO 3: UMSHADO – N Zulu
ISIQESHANA E
3.1      Wayeshintsha izingubo zokugqoka.√                                                (1)
3.2      Ingutshana elulwelwesi elula.√/ ingutshana eyayikuveza konke ayekuqgoke
         ngaphansi.√/ amabele engasawabophile. √                                          (1)
3.3      Wayengenangane.√                                                                 (1)

3.4      Wagaxa isandla phakathi kwamabele.√√                                             (2)

3.5      'Kukuwe mngani wami. Uma ubona ukuthi awuzukuzifaka enkingeni
         ngokusondelana nami, mina ngikhululekile ...'                                    (2)
3.6      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          Isenzo sikaBhekani sokuthandana noTholakele sasimcasula kakhulu
             umama wakhe ngoba uTholakele wayengumfelokazi. Umama KaBhekani
             wayefuna ukuthi uBhekani athole umfazi ohloniphekile ozomgana.√√/
          Okunye okwakudina umama kaBhekani ukuthi lesi senzo sikaBhekani
             sokuthandana nomfelokazi sasizokwenza ukuthi ubaba kaBhekani abe
             nolaka kakhulu.√√/
          Abantu bahlebela umama kaBhekani ukuthi uTholakele udayisa
             izidakamizwa.√√/
          UTholakele wayengafundile, akwaziwa kahle nemvelaphi yakhe.√√/
          UTholakele wayemdala kunoBhekani.√√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                        (2)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                         Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      9                    DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

3.7      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Wayekholelwa ukuthi uPamella nguye owenza ukuthi uTholakele enze
             izinto ezibheke eceleni.√√/
          Wababona bemuncana amabele lokhu kwamenza wabona ukuthi kuningi
             ukungcola okubahlanganisile. √√/
          Ngolunye usuku wabafica bebala imali eningi angazange azi ukuthi
             bayithathephi. Ngalolu suku uBhekani wabona ukuthi ngeke kulunge
             ashade noTholakele uma esengumngani noPamella.√√/
          Wayekholelwa ukuthi uma engaxosha uPamella uTholakele angaba
             umuntu. √√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                        (2)

3.8      Wemukeleka kahle ngoba ...
         Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Umama kaBhekani kwamjabulisa kakhulu ukufika kukaLindiwe.√/
          UBhekani wakwamukela ukuxolisa kukaLindiwe.√/
          Wayephatheke kahle kubo kaBhekani ngoba wahlala izinsukwana khona
             waze waphoxwa ukuthathwa yimoto ebomvu.√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                        (2)

3.9      Indawo yokuphekela. √/Isitofu. √/Emlilweni√                                      (1)

3.10     Yebo ngiyavumelana:
         Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Umlandi kule noveli uyazi ukuthi umlingiswa ngamunye ucabangani
             nokuthi uzizwa kanjani. √/
          Usilandisa ngezehlakalo ezenzeka ezindaweni ezehlukahlukene. √/
          Umlandi kule noveli uthathe isimo somuntu wesithathu, iso lakhe libona
             konke okwenzekayo endabeni ngoba phela umi eceleni, akazitholi
             eyingxenye yabalingiswa bendaba. √/
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                          (2)

3.11     3.11.1      Uvuthondaba lutholakala ngosuku lomshado sebesesontweni
                     ngesikhathi sekuboshwa umakoti/kulindwe umakoti esontweni.√√         (2)

         3.11.2      Isisusa sodweshu kwaba iphupho likaBheki ephupha ubaba wakhe
                     osewashona emtshela ukuthi akashade ngokushesha.√√                   (2)

                                            KANYE

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                         Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     10                      DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

ISIQESHANA F

3.12     Ulaka lukayise kaBhekani osewashona               owayengahambisani    nokuthi
         indodana yakhe ishade nomfelokazi. √√                                                (2)

3.13     Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          UBhekani wayenamahloni okugaxana noTholakele phambi kwabantu
            bomphakathi.√/
          UTholakele wayengayiboni inkinga ngokubambana kwakhe noBhekani.√/
          UBhekani yayimxaka le ndaba yesibindi sikaTholi kodwa aziqinise.
            Bahambe uTholi abuye amgaxe uBheki.√/

            Yize uBhekani wayesekubeke kwacaca ukuthi akathandi ukuthi
             babambane phambi kwabantu kodwa uTholakele waqhubeka
             nokumgaxa.√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                              (2)

3.14     3.14.1      D√

         3.14.2      C√

         3.14.3      B√

         3.14.4      A√                                                                       (4)

3.15     Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Kuhle ukwethembeka kwezothando, uBhekani wayethandana noLindiwe
            noTholakele ngesikhathi esisodwa.√/
          Kumele umazi kangcono umuntu ngaphambi kokuba ucabange
            ukumshada njengoba uBhekani alobola uTholakele engabazi abantu
            bakubo, engakaze aze aye kubo.√/
          Abantu besilisa akumele bakhulelise izingane zabantu bese
            beyazilaxaza, uBhekani wenza into embi ngokukhulelisa uLindiwe bese
            emshiya nengane ashade noTholi angenangane naye.√/
          Abantu uma belobola kumele balandele yonke imigudu elandelwayo
            ngoba uma bengakwenzi lokho bayohlangabezana nobunzima, uBhekani
            walobolela emjondolo, elobola umfelokazi.√/
          Ubugebengu abubuyiseli futhi konke okubi umuntu akwenzayo
            ekugcineni kuyavela.√
            (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                        (2)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                             Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     11                       DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

3.16     Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          Ngangiyomtshela konke engikwaziyo ngoba abangani beqiniso
             abafihlelani izinto, ngangiyomtshela ukuthi intombi yakhe iwumfelokazi
             owabalekela ukungenwa.√/
          Ngangiyomtshela ukuthi intombi yakhe idayisa izidakamizwa ngakho-ke
             ukuqhubeka nokuthandana nayo kwakuzomfaka enkingeni.√/
          Ngangiyomtshela engikwaziyo ngemvelaphi kaTholakele.√/
          Ngangiyomtshela ukuthi uBhatomu uyingozi ngakho-ke kumele
             amqaphele ngeso lokhozi. √/
          Ngangiyomtshela ngobungani phakathi kukaTholakele noPamela. √
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                             (3)

3.17.    Ngiyazwelana ngoba:
         Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          Baphoxeka emphakathini ngosuku lomshado ngesikhathi kuboshwa
             umakoti.√√/
          Umndeni wazama ukumbonisa uBhekani kodwa kwanhlanga zimuka
             nomoya lokhu okwaphetha ngokuthi isithunzi somndeni sidicileleke
             phansi.√√/
          Kwamosheka imali kaBhekani elobola isigebengu esinguTholakele.√√
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                             (2)

                                                                AMAMAKI ESIQEPHU A:          35

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                            Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     12                       DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

ISIQEPHU B: UMDLALO

UMBUZO 4: ABABULALI BENYATHI – RM Mngadi

ISIQESHANA G

4.1      Ujatshuliswa ukuthi useyinkosikazi yekhansela.√/UDuma usehola imali
         eningi.√/UDuma useyakhulekelwa.√ Amakhosikazi endawo asembingelela
         sengathi uyinkosikazi yenkosi. √                                                    (1)

4.2      “Nifana ncimishi nezingane”.√/ “Nina bafazi nijatshuliswa ubala” √                  (1)

4.3      Uthi yena wakhethwa ngabantu.√√/Nguye olawula intuthuko yasendaweni. √√             (2)

4.4          Wayekhathazwa ukuthi inkosi uShandu ayeneme ngaye.√
             Wathi uzwa ngabantu bethi inkosi uShandu ithi uDuma usecabanga
              ukuthi uyinkosi yendawo.√                                                      (2)

4.5      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:

             UDlamini wayeyinduna yenkosi uShandu. √√/
             Babezwana kakhulu inkosi uShandu noDlamini. √√/
             UDlamini wayeyindoda ehloniphekile emphakathini.√√                             (2)

4.6      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Inkosi uShandu ikholelwa ekuthini iyona yodwa okufanele ihole abantu
            ngoba ilungelo layo lokuzalwa. √ /
          Akakholelwa ebukhoneni bamakhansela ukuthi nawo anamandla
            okuphatha futhi akhethwe ngentando yeningi. √/
          Ukungena kwetiyela kuzobulala izinselo zezinkomo. √/
          Ugesi uzoxhopha imfuyo.√
            (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                          (2)

4.7      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          Kwakwenziwa ukuthi bobabili babenamakhanda aqinile. √√/
          UMbandlwa wayezitshela ukuthi yena wazi kangcono njengomuntu
             osekela ikhansela elavotelwa.√√/
          Babesabambelene amagqubu. √√                                                      (2)

4.8      Kwaba nomthelela omuhle;
         Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          Ukushona kukaMbandlwa noDlamini, okuyibona ababengamashoshozela,
             kwenza ukuthi kube nokuthula nenhlalakahle phakathi kwenkosi
             nekhansela kanye nomphakathi wonkana.√√/
          Akuzange kusabakhona iqeqebana elilandela uhlangothi lobuholi
             obuthile.√√                                                                     (2)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                            Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     13                    DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

4.9      OKUKODWA kwalokhu okulandelayo:
          Simveza njengomuntu oqotho nowethenjwa abantu, √ ngoba inkosi
             yakhetha yena ukuthi afunde incwadi.√/
          Simveza njengomuntu onesibindi, √ ngoba wakwazi ukuhlanganisa
             abantu akade bengaboni ngaso linye.√/
          Simveza njengomuntu oluthandayo uxolo √ ngoba wafika wenza
             njengoba etsheliwe, wakwazi ukwenza ukuthi abantu baxolelane.
          Simveza njengomuntu okwaziyo ukuhlonipha isikhundla somunye
             umuntu ngoba walalela ngesikhathi ethunywa yinkosi. √ /
          Simveza njengomuntu owuthandayo umphakathi wangakubo √ ngoba
             wayengathandi ukuwubona udicilileka phansi ngenxa yempi. √
         (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                          (2)

4.10     Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Ngesikhathi kufika uDuma esiteshini samaphoyisa uSayitsheni akazange
             amyekelele, kodwa wameluleka ukuthi akabhekane nezinkinga
             ayeziqalile nayesezifake kuzo.√/
          Wazama ukuthi ubutha obabukhona phakathi kwenkosi uShandu
             noDuma buxazululeke ngokuthula.√/
          Wazamela uDuma indawo ayezohlala kuyo kuze kudambe isimo.√
         (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                      (2)

4.11     Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Basekhona abantu emakhaya abangakafundiseki/abangakayamukeli
             intando yeningi.√/
          Amanye amakhosi asabambelele futhi athembele ezinduneni zendawo
             kunokwethemba amakhansela.√/
          Ezombusazwe zinawo umthelela ezindaweni zasemakhaya, abantu
             abawathembi amakhansela, abafuni ngisho ukuvota.√/
          Zisekhona izinduna ezigqugquzela abantu ukuthi bangasebenzisani
             namakhansela.√
         (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                      (2)

                                            KANYE

ISIQESHANA H

4.12     Wayengunobhala wekhansela uDuma. √                                               (1)

4.13     Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          Usuku lokuqala lokubamba umhlangano womphakathi obizwe yikhansela
            uDuma.√/
          Abantu bangena ekilasini lesikole okwakubanjelwe kulo umhlangano.√/
          UDuma wayezitshela ukuthi abantu bazojabula uma bezwa ngentuthuko
            ayezoyiletha kubo.√/
          UMbandlwa wakhombisa ukumethemba uDuma ngokungalilahli
            ithemba.√/
          UMbandlwa wavula umhlangano ngomthandazo.√                                     (3)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                         Pheqa ikhasi

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     14                    DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

4.14     Inkosi uShandu nekhansela uDuma bagcina besebenza ngokubambisana,
         njengoba inkosi uShandu yanikeza uDuma indawo ayezosebenzela kuyo.√√             (2)

4.15     Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Wabiza umhlangano ngesikhathi esefuna ukwethula izinhlelo
            zentuthuko.√/
          Wayenezinhlelo ayesenazo ayezozenza ukuthuthukisa umphakathi
            njengoba ayezokhuluma ngendaba yamanzi, ugesi nomgwaqo.√/
          Wayethumela uMbandlwa uma kukhona adinga ukukusho enkosini,
            engaziyeli yena ngoba azi ukuthi inkosi ayihambisani nokukhethwa
            kwakhe.√/
          Wayenameka izaziso zomhlangano. √/
          Waya eThawini eyofuna izeluleko eMnyangweni wezaMakhosi.√                      (2)

4.16     Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Waqale waduma emphakathini kwaba khona abamhloniphayo.√/
          Waba nezwi/nesikhundla ekubusweni kwendawo.√/
          Waba nyamanambana emphakathini ngokweseka uDuma.√/
          Kwaholela ekutheni uMbandlwa ashaywe yinduna uDlamini.√/
          Wagcina ngokuthi ashone ebulawa ngamalungu omphakathi.√
         (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                      (2)

4.17     Izimpendulo ziyokwehluka.
         Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
         Abazwelana naye bayothi:
          Kwaba buhlungu ukubona abantu befa nemizi isha endaweni yakhe.√/
          Inkosi uShandu yayinesikhundla esiyilungelo lakhe lokuzalwa.√/
          Kunzima ukwamukela ushintsho uma usumdala.√/
          Wayenza imizamo yokubiza uDuma kodwa uDuma angezi, emedelela,
             engamnikezi indawo yakhe.√/
          Wayengazi nokuthi lolo shintsho ngabe luza nani.√/
          Wayebona isithunzi sakhe sihuduleka phansi ngenxa
             yokungahlonishwa.√/
          Wayengasakwazi ukulawula ngempumelelo indawo ayeyiphethe.√

         Abangazwelani naye bayothi:
         Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          Kwakufanele alalele ukuthi ikhansela labe lihlose ukwenzani endaweni
             bese eleseka.√/
          Kwakufanele ahambisane nezikhathi, uma kuba noshintsho ezweni, naye
             kwakumele azilungiselele ukushintsha.√/
          Kwakufanele afune abantu asebeyihambile le ndlela ababezombonisa,
             hhayi ukulalela uDlamini.√/
          Ukuba wayemvumelile umkakhe ukuthi asebenze, mhlawumbe
             kwakuzoba ngcono ngoba wayezothola ukwesekwa nasesikoleni
             ayezobe efundisa kuso umkakhe. √
         (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                      (3)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                         Pheqa ikhasi

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     15                     DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

4.18     Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Inkulumo kaMbandlwa iyona emvezayo ukuthi ungumuntu onjani
             njengoba kuyiyo eyasiza ukumisa uDuma isibindi.√/
          Inkulumo mpendulwano iyasiza nokusivezela isizinda njengoba sibona
             lapha ukuthi umhlangano wawuzoba sekilasini elalingelikhulu.√/
          Inkulumo mpendulwano iyasiza nokusivezela ukuthi abantu bakusiphi
             isimo njengoba kuvela ukuthi abantu abeze emhlanganweni
             bayamhlonipha uDuma. √/
          Inkulumo mpendulwano iyasiza nokuveza udweshu olwalukhona
             endabeni.√/
          Iyasiza nokuveza izigameko ezazisazokwenzeka njengokuthi lo
             mhlangano wawuzoba yingqophamlando.√
         (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                          (2)
                                                                                              [35]
                                             NOMA
UMBUZO 5: ICALA KALIBOLI – VM Mbhele
ISIQESHANA I

5.1      Ukungena kukaMbhele endlini.√/Ukungqongqoza kukaMthofi.√                             (1)
5.2      Kanti awuyanga yini ukuyolanda uMfundisi esibhedlela?√                               (1)
5.3      USonto wayesaba ukuthi uMfundisi wayezombona bese eyasho ukuthi nguye
         owamdubula.√√                                                                        (2)
5.4      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Wayesaba ukuthi uMbhele wayengababamba ngoba wayesanda
            kuhamba ekhaya.√/
          Wayengenayo imali yokukhokhela uMthofi.√/
          Wayenolwazi lokuthi uma uMthofi efika kwakhe wayemesabisa
            ngesibhamu.√                                                                      (2)

5.5      Umfundisi ungumuntu ohola ibandla√ /uqotho√ /ulungile√ /ubalulekile
         emphakathini.√                                                                       (2)
5.6      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          USonto uyazi ukuthi uMthofi uyisigebengu esinesihluku esingenza noma
             yini enganeni yakhe.√/
          USonto wayesaba ukuthi kuzovela amaqiniso ngokufa kukaMaNtuli.√/
          UZinhle wayesezothwala izono namacala kaSonto.√/
          Lokhu kwakuzokwenza ukuthi achaze kuMbhele ukuthi yini eyabe
             imhlanganise noMthofi.√
         (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                          (2)
5.7      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          UMthofi wayesekhathele uSonto elokhu enza izethembiso
             zokumkhokhela kodwa angamkhokheli.√√/
          UMthofi wayebona ukuthi uSonto umenza isilima.√√/                                  (2)
          Akamvakashelanga ejele ngenkathi eboshiwe. √√

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                             Pheqa ikhasi

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     16                    DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

5.8      Kwaba nomthelela omubi.
         Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          Kwakuzofaka impilo yomndeni wakhe engozini ngoba uSonto kwase
             kufanele athola imaliyokukhokhela uMthofi ngokushesha. √√/
          Impilo yomndeni kaMbhele yabe ingasaphephile ngoba uMthofi wayefika
             emzini wakhe ephethe isibhamu.√√/
          UMbhele wagcina eshonile ebulawa nguye uMthofi. √√                             (2)

5.9      OKUKODWA kwalokhu okulandelayo:
          Simveza njengomuntu ongathembekile √ ngoba wayazi ukuthi umfundisi
             uhambe nemali, uyasuka uyomngenela.√/
          Simveza njengomuntu wesifazane onesibindi √ ngoba wakwazi
             ukudubula umuntu weNkosi.√/
          Simveza njengomuntu ongalicabangeli ikusasa lakhe nelomndeni
             wakhe,√ ngoba isenzo sakhe sasizoba nomphumela omubi emndenini.√/
          Simveza njengomuntu onezimfihlo √ ngoba inkinga eyamenza wadubula
             umfundisi, uMbhele wayengayazi.√/
          Simveza njengomuntu ozicabangela yena yedwa, √ akazange
             amcabangele umfundisi ukuthi umzwisa ubuhlungu ngento
             ayengahlangene nayo, akamcabangelanga noMaMkhize ukuthi
             wayezomhluphekisa ngalesi senzo.√
         (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                      (2)

5.10     Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          Wayesebenzisana noMthofi ekwenzeni ubugebengu, uma uMthofi
             engena emzini kaMbhele wayegada ngaphandle ukuthi akaqhamuki
             yini.√√/
          UToronto nguye owayekhuluma kakhulu ngesikhathi umseshi uNhleko
             ebafica bezungeza umuzi kaMbhele befuna uSonto, wagcina ewaveze
             wonke amaqiniso ngamacala abawenza, nakhu wayedakwe yinsangu,
             nokuyikho okwaholela ekutheni baboshwe benoSonto.√√/
          Wagcina esengufakazi wenkantolo ecaleni likaSonto.√√                           (2)

5.11     Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
         Yebo basekhona ngoba,
          Buningi ubugebengu ezweni obenziwa ngabantu abafana noMthofi
             njengokubulawa kwabantu basembonini yamatekisi.√/
          Buningi ubugebengu obuhleliwe obenziwa ngabantu ngoba befuna imali
             esheshayo njengokubamba izimoto zemali.√/
          Ziningi izigameko ezibikwayo zabantu abathengwayo ukubulala abantu
             abashade nabo ngoba begaqele amafa.√/
          Baningi abantu ababulawa kungenasidingo bebulawa ngabantu abafana
             noMthofi abangakwesabi ukubulala.√
         (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                      (2)

                                            KANYE

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                         Pheqa ikhasi

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     17                    DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

ISIQESHANA J

5.12     NguMbhele.√/Umyeni kaSonto.√/ubaba kaZinhle√                                     (1)

5.13     Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          UMthofi wayefonela uSonto emazisa ukuthi usembulele uMbhele.√/
          Wachaza ukuthi benza kanjani ukuze bamthole kahle bambulale
            uMbhele.√/
          Washo nokuthi imoto kaMbhele bayishisa ukuqeda ubufakazi. √/
          USonto wababonga oMthofi bathi abafuni ukubongwa ngomlomo kodwa
            bafuna imali.√/
          UMthofi watshela uSonto ukuthi akayolungisa indaba yemali
            yomshuwalense.√/
          UMthofi wathi kuSonto uma engakhokhi bazomdubula.√/
          Wamyala ngokuthi angalinge abhayize.√/                                         (3)

5.14     Ukuboshwa kukaSonto, uMthofi noToronto ngamacala okubulala . √√                  (2)

5.15     Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          UNhleko waluqala ngokushesha uphenyo ngokudutshulwa koMfundisi.√/
          Washeshe wabuya ukuzophenya uSonto ezombuza ukuthi wayekuphi
             ngobusuku okwadutshulwa ngabo umfundisi.√/
          Waya kuMaMkhize eyobuza ukuthi wagcina nini uSonto
             ukuzobavakashela.√/
          Wagada umfundisi esibhedlela ngoba wayesephapheme, enzela ukuthi
             owayemdubulile angakwazi ukubuya azomqedela.√/
          Wasikaza ukubopha uMthofi noToronto ngesikhathi ebathola kwaMbhele,
             wabaphenya ngokwakubalethe kwaMbhele.√/
          Wambopha ngokushesha uSonto, wawahlanganisa wonke amacala akhe
             kuhlanganiswa nelokubulawa kukaMaNtuli.√
         (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                      (2)

5.16     Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Wasebenzisana noMthofi ukwenza ubugebengu.√/
          Impilo yakhe yaba sengcupheni ngoba wayehlala ehamba noMthofi
            owayehlala ephethe isibhamu.√/
          UMthofi noToronto babephuza utshwala bebhema nensangu.√/
          UToronto wagcina eboshiwe kanye noMthofi.√                                     (2)
            (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)

5.17     Imibono iyokwehlukana.
         Abathi bayazwelana naye bayothi.
         Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          USonto wayengasebenzi engenayo imali yokukhokhela uMthofi√/
          Umuntu akakwazi ukucabanga kahle uma ethukile, yikho okwamenza
             wangena kakhulu obishini.√/
          Isimo ayebheke naso sagcina sesihlukumeza umndeni wakhe wonke. √/
          Imali ayeseyizamile ukukhokhela uMthofi yathathwa uDlamini.√

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                         Pheqa ikhasi

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     18                    DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

         Abathi abazwelani naye bayothi:
         Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          USonto waba nobudlelwano noMbhele ngoba ethanda izinto, akekho
             owayemphoqile.√/
          Umuntu kumele awuhloniphe umphefumulo womunye umuntu,
             angahambi ebulala, njengoba ahlela ukubulala uMaNtuli, uMfundisi
             noMbhele.√/
          Ziningi izindlela ayengazizama uSonto zokuthola imali ngaphandle
             kokubulala, njengokuya komashonisa.√/
          Umuntu ohlakaniphile wayeyoba nemadlana ayibekile, ukuze uma kufika
             izikhathi ezinzima angahlupheki, wayengeke axakeke uma sekuphume
             uMthofi ejele.√/
          Wayengeke ayifihle ngaphandle imali ngoba ziningi izindawo ayengafihla
             kuzo endlini.√
         (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi).                                      (3)

5.18     Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Inkulumo kaMthofi iyona emvezayo ukuthi ungumuntu onjani njengoba
             ezincoma ngokubulala uMbhele.√/
          Inkulumo mpendulwano iyasiza ngokusivezela isizinda njengoba sibona
             lapha ukuthi oMthofi basendaweni engalapho kwenzeke khona isigameko
             sokubulala uMbhele.√/
          Inkulumo mpendulwano iyasiza ngokusivezela ukuthi abantu bakusiphi
             isimo njengoba kuvela ukuthi uSonto wayethokozile ngomsebenzi
             owenziwe nguMthofi.√/
          Inkulumo mpendulwano iyasiza ngokuveza udweshu olwalukhona
             endabeni ngoba uSonto wayesehluleka ukufeza izethembiso zakhe
             zokukhokhela uMthofi.√/
          Iyasiza ngokuveza izigameko ezazisazokwenzeka njengokuthi uSonto
             wayesazokhokha enhle imali.√
         (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi).                                      (2)
                                                                                          [35]

                                             NOMA

UMBUZO 6: ISIKO NELUNGELO – N Zulu

ISIQESHANA K

6.1      Ukuhamba kukaThenjiwe.√                                                          (1)

6.2      Kodwa ungichazile uDumisani. Wajika eduze njengenkalankala.√                     (1)

6.3      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          Yingoba uMaMbatha wamenqabela uThenjiwe ngesikhathi emcela ukuthi
             agoduke.√√/
          Yingoba uThenjiwe wayengasafuni vele ukuhlala kwaZungu.√√/
          Wayecasulwa ukuthi ilungelo lakhe lalingahlonishwa.√√/
          UMaMbatha wayembiza ngomdlwembe okwenza uThenjiwe wangabe
             esamhlonipha umamezala.√√                                                    (2)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                         Pheqa ikhasi

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     19                    DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

6.4      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Wayengakholelwa kuleli siko lokungenwa. √/
          Wayebona ukuthi licindezela yena njengomfelokazi.√/
          Lincisha umuntu ithuba lokuzikhethela.√/
          Lalimphoqa ukuthi avume ukugana uDumisani lo ayengamthandi.√
         (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                      (2)

6.5      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          Wayesola ukuthi umakoti akalazi isiko lokungenwa.√√/
          Wayesola nokuthi isiko leli alichazwanga kahle kumakoti.√√/
          Wayebona sengathi isiko leli kufanele libhekisiswe ukuthi aseliphelelwe
             yisikhathi yini.√√
         (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                      (2)

6.6      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Abazali bakhe bamhlalisa phansi bambonisa ngokubaluleka kokungena
            umka mfowabo.√/
          UDumisani wathi ubona kungaba kubi ukuthi uThenjiwe ahambe
            kwaZungu.√/
          UDumisani wathi kuThenjiwe akamnikeze ithuba baxoxe bobabili ngalolu
            daba.√/
          UDumisani wayesekhombisa ukuba nesikhwele uma ebona uThenjiwe
            esehamba nomunye umuntu wesilisa, uSipho √/
          Wayesekholelwa esikweni lokungena ayesechazeliwe ngalo.√                       (2)

6.7      UMaMbatha ubona uZungu njengomuntu ocabangela kakhulu uThenjiwe                  (2)
         engabe uyamphoqelela ngaleli siko angamncengi.√√

6.8      Kwaba nomthelela omubi ngoba,
         Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          UMaMbatha wagcina engasathandi ukuthi uNondumiso eze emzini
            wakhe.√/
          UMondise wagcina ethe kuNondumiso akangabe esabuya ekhaya kubo,
            kodwa ahlale emzini wakhe.√/
          UMondise wathi kuNondumiso akangabe esaya kwaZungu ngoba wonisa
            uThenjiwe emzini wakhe.√/
          Wahlazeka kwabasemzini ngesikhathi ubaba wakhe emthethisa.√                    (2)

6.9      OKUKODWA kwalokhu okulandelayo:
          Simveza njengomuntu onesibindi sokubulala√ ngoba uphoyizeni awufaka
             etiyeni wawuzombulala uDumisani.√/
          Simveza njengomuntu ongalicabangeli ikusasa lakhe √ ngoba ukuba
             waboshwa wayezobhadla ejele, abazali bakhe baphatheke kabi.√/
          Simveza njengomuntu ongabacabangeli abazali bakaDumisani √ ngoba
             base bezongcwaba indodana yabo yesibili.√/
          Simveza njengomuntu ongakwazi ukuzilawula √ ngoba uma ecasukile
             uthatha izinqumo ezinobungozi.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                     (2)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                         Pheqa ikhasi

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     20                    DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

6.10     Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          Wayekwazi ukuchithisa uThenjiwe isizungu njengoba uThenjiwe
             ayeseshonelwe ngumyeni wakhe.√√/
          Nguye owabona uThenjiwe efakela uDumisani ushevu etiyeni,
             waxwayisa umfowabo ukuthi angabe esaliphuza.√√
         (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                      (2)

6.11     Basekhona ngoba,
         Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          UMondise wayekhombisa ukungamcabangeli uThenjiwe nemizwa yakhe,
             ngoba efuna kugcine intando yakhe, lokhu sikubona kakhulu kobaba
             abangozwilakhe.√/
          Maningi amadoda afana noMondise enza sengathi uvo lwamakhosikazi
             alubalulekile njengoba noMaMkhize ayengenalo iqhaza alibambile
             ezindabeni zomkhaya.√/
          Akhona amadoda akhombisa ukuzicabangela asebenzisa ilobolo
             lezingane zawo ukuzicebisa, ngoba ukuba uMondise wahambisana
             noThenjiwe kwakuzodingeka aphindisele izinkomo zakwaZungu emuva,
             lokhu okwakubukeka kungaselula.√/
          Maningi amadoda okuthi uma ehilene nengane yakhe angahlali nayo
             phansi ayilalele njengoba uMondise wavele waxosha uNondumiso wathi
             akahlale lapho egane khona angabe esabuya kubo.√
         (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                      (2)
                                            KANYE

ISIQESHANA L

6.12     Kwakungumngani kaThenjiwe.√                                                      (1)

6.13     Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          UMaMbatha wafika kwaMondise ehamba ekhala ethi uDumisani
            ugwazwe yizigebengu/yisoka likaThenjiwe.√/
          UThenjiwe wazihlangula yena wathi akanasoka.√/
          UMondise wathi akangalokhu ekhuluma ngoba usebulele umuntu.√/
          UThenjiwe wazama ukuchaza ukuthi uDumisani walimala ngenkathi
            uSipho ezama ukumvikela ngesikhathi eshaywa nguDumisani.√                     (3)

6.14     UThenjiwe wagcina evuma ukushada noDumisani bahlala ngokunethezeka .√√           (2)

6.15         UMaNzuza simthola ehlangana noThenjiwe emtshela ukuthi izindaba
              zokungenwa bekumele zikhulunywe esekhumule inzilo.√
             UMaNzuza wabonisa uMaMbatha ukuthi akangabizi umakoti
              ngomdlwembe kodwa akamchazele kahle ngesiko. √                              (2)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                         Pheqa ikhasi

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     21                       DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

6.16     Kwayithinta kahle ngoba,
         Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          UDumisani wazithola esamukelekile ngokuphelele empilweni kaThenjiwe.
            √/
          Yashintsha ngoba baba nobudlelwane obuhle ezinhlangothini zombili. √/
          UMondise wakhululeka ngoba wayengasalindelekile ukuthi abuyisele
            izinkomo zakwaZungu.√/
          KwaZungu bakujabulela lokhu ngoba babevele bemthanda umakoti wabo
            bengafuni ukuhlukana naye.√/                                                     (2)
          Ababenenzondo nokuthukuthela, baxolelana. √

6.17     Imibono iyokwehlukana.
         Abathi bayazwelana naye bayothi.
         Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          UMondise njengomzali kaThenjiwe kwakufanele aphatheke kabi uma
             ingane yakhe ihlangabezana nezinkinga emendweni.√/
          Ukubuya kukaThenjiwe ekhaya kubo kwakusho ukubuyela kwezinkomo
             zabakwaZungu emuva, njengokusho kukaMaMbatha.√/
          Njengomnumzane wendawo kwakumthela ngehlazo ukubuya
             kwendodakazi yakhe emendweni.√/
          Ukuxabana kwakhe noNondumiso kwakungamdalela ingcindezi.√

         Abathi abazwelani naye bayothi.
         Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
          Kufanele ahlazeke ngoba unguzwilakhe, akabonisani noMaMkhize. √/
          Akazange akhombise ukuzwelana noThenjiwe ngesikhathi
             esebunzimeni.√/
          Ilungelo likaThenjiwe lokuzikhethela akazange alishaye mkhuba. √/
          Wayezicabangela yena yedwa ngoba esaba ukukhipha izinkomo
             esibayeni sakhe ziphindele kwaZungu.√
         (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi)                                          (3)
6.18     Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
          Inkulumo kaMaMbatha iyona emvezayo ukuthi ungumuntu onjani
             njengoba ekhuluma izinto ezingekho ngoThenjiwe.√/
          Inkulumo mpendulwano iyasiza nokusivezela isizinda njengoba sibona
             lapha ukuthi bakwaMondise, uMaMbatha ezobika ngokugwazwa
             kukaDumisani.√/
          Iyasiza nokusivezela ukuthi abantu bakusiphi isimo njengoba kuvela
             uMaMbatha ekhala ememeza ebalisa ngendodana yakhe esisele iyodwa
             ezofa ibulawa isoka likaThenjiwe. √/
          Inkulumo mpendulwano iyasiza nokuveza udweshu olwalukhona
             endabeni njengoba uThenjiwe ebuye ekhaya kubo ngoba engezwani
             nesicelo sabantu bakwaZungu sokuthi avume ukungenwa
             nguDumisani.√/
          Iyasiza nokuveza izigameko ezazisazokwenzeka njengokuthi uDumisani
             wayengase ashone kumbe uThenjiwe aboshwe.√
         (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi).                                         (2)

                                                                AMAMAKI ESIQEPHU B:          35

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                            Pheqa ikhasi

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     22                    DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

ISIQEPHU C: IZINDABA EZIMFISHANE

IZINYEMBEZI ZOTHANDO – DBZ Ntuli (Umhleli)

UMBUZO 7

7.1      'USIHAWU NESIHAWU' – NE Mbesa

         ISIQESHANA M

         7.1.1       Wayesakazela/wayepha izinkukhu umgqakazo/ummbila. √                    (1)

         7.1.2       OKUBILI kwalokhu okulandelayo:
                      Yini Bathobile? √/
                      Ungasho ukuthi usuhlulwe umsebenzi? √/
                      Ucabanga ukuthi uzophila ngani na mame? √                            (2)

         7.1.3       Ngicela uvele uyeke, ngoba njengoba uthunuka amanxeba ayo nje,
                     nakimina kubuhlungu.√√                                                 (2)

         7.1.4       Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
                      USihawu wagijimisa uBathobile waze wamfica wambamba. √/
                      Wamnukubeza ngokocansi. √/
                      Waxolisa ngesenzo esibuhlungu ayemenze sona. √/
                      Wameshela. √/
                      Wathembisa ukuthi uyomthatha, waze wamnika newashi lakhe
                        njengesibambiso.√                                                   (3)

         7.1.5       Umlingiswa omkhulu nguSihawu. √ Ngoba …
                     Nguye esivezelwe yena esingenisweni sendaba enenkinga
                     abhekene nayo yokungabatholi abantwana.√                               (2)

         7.1.6       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
                      USihawu wayehlezi phezu kwedwala ecabanga ngenkinga
                        ayesezobhekena nayo ayekade engayazi. √/
                      Ucabanga ngamazwi awatshelwe ngudokotela okuthi ngeke
                        abathole abantwana. √/
                      Wayecabanga ngokuphuthelwa yifa ayezolithola kuyise ngoba
                        uyise wayebeke umbandela wokuthi ifa lakhe liyotholwa yilowo
                        oyozala inkosana kuqala.√                                           (2)

         7.1.7           Amantombazane kaSihawu ayenezinwele eziphothene. √
                         Kwakungesizona ezikaSihawu izingane, kwakungezeNdiya
                          uBathobile benonina ababelisebenzela kwaMaqhilika.√               (2)

         7.1.8       B/Akhale kakhulu futhi.√                                               (1)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                           Pheqa ikhasi

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2     23                     DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

         7.1.9       Imibono iyokwehlukana.
                     Abazwelana naye bayothi:
                     Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
                      Kubuhlungu ukubona ingane yakho ikhombisa ukungahloniphi
                         emzini ngoba lokho kubeka isithombe esibi ngomndeni evela
                         kuwo.√/
                      Ugogo wayezele, ngakho-ke wayenalo uzwelo ngoBathobile.√/
                      Ugogo ubona ukuthi kukhombisa ubulukhuni benhliziyo
                         bukaMaZulu ukungamzweli umntwana oshonelwe ngunina. √/
                      Isenzo     sikaMaZulu sasimhlukumeza        umyeni wakhe,
                         okwakumfakela ihlazo ugogo.√

                     Abangazwelani naye bayothi:
                     Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
                      Ukuba akazange eze azohlala lapho kugane khona indodakazi
                         yakhe, ngabe akayiboni yonke le mikhuba yendodakazi
                         yakhe.√/
                      Ungumama owehlulwa ukukhulisa kahle eluleke indodakazi
                         yakhe.√/
                      Usebeka umbono emzini wendodakazi yakhe, okuyinto
                         enganambitheki.√/
                      Umkhwenyana ngeke esakhululeka ukukhuluma nokushaya
                         umthetho emzini wakhe uma kukhona umkhwekazi.√
                     (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                              (3)
                                            KANYE
7.2      'MHLA LIDUMA LADUMA' – MJ Mngadi

         ISIQESHANA N

         7.2.1       Wayecasulwe yindaba yencence.√                                         (1)

         7.2.2       UNomvula MaDuma owayegane kwaMkhizwana.√                               (1)

         7.2.3       OKUBILI kwalokhu okulandelayo:
                      Yafaka imithwalo yayo ngaphansi kwesihlalo eside.√/
                      Yahlala yazotha yasonga izandla.√/
                      Yalalela umculo owawuculwa.√                                         (2)

         7.2.4       Wavele wawuhlaba inhlali, akazange aze asho lutho.√√                   (2)

         7.2.5       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo.
                      Le ndatshana ikhuluma ngoLaduma owayentshontshe
                        amatshe ayigugu namadayimane eKhimbali.√/
                      Wenza ubugebengu ngokufihla amadayimane emikhwintsheni
                        yengane, ayelokhu eyibeka endlini encane.√/
                      Umkakhe uMaDuma wenza ubugebengu wenza sengathi
                        abazani kanti wayengunina wengane uLaphazima. √/
                      Wakhuluma iphutha enza ubugebengu ngokuthi athi umkakhe
                        uNoziphepho useThekwini.√                                           (2)

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                           Pheqa ikhasi

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiZulu FAL P3 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-nov-2022-mg/32b68268-6bb5-4f95-94ea-99d5b5fd9ffb) — isiZulu FAL · Memo · 2022 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2023-mg/a95ad35b-1eaa-4a70-bae0-73f57f9ad100) — isiZulu FAL · Memo · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2019-memo/6adb8848-a917-4842-b4a9-a038a50df61f) — isiZulu FAL · Memo · 2019 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2018-final-memo/6cd61996-1d16-47cf-b7ad-865e794f369a) — isiZulu FAL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2017-memo/b89873f6-251e-47a5-a84f-1ada128d8e8f) — isiZulu FAL · Memo · 2017 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2016-memo-1/10e3811d-f88b-41e0-bbd6-e3c4be5a9c8a) — isiZulu FAL · Memo · 2016 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu FAL

- [Gr 12 IsiZulu FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-fal-atp-2023-24/2e221b22-767a-49bf-870c-b3cf4e8bcddd) — ATP
- [IsiZulu FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p1-may-june-2025/6598b8ea-2286-41e6-bda0-ba108f48a7c8) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2025/e74bf407-208d-4b38-936f-6df41038a405) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-may-june-2025/f453b3ee-13b1-4e17-b5f2-d9bbf9854dd7) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isizulu/5a92e0e0-1710-47ec-8ad7-1decba33c7dd) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-isizulu/9810adca-cef4-427d-bbf6-c6f4b97785b8) — QP · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
