# isiZulu FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Memo

> Grade 12 isiZulu FAL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2023, 30 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2023-mg/a95ad35b-1eaa-4a70-bae0-73f57f9ad100
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiZulu FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 30

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-fal) › [isiZulu FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2023-mg/a95ad35b-1eaa-4a70-bae0-73f57f9ad100)

## About this document

Isizulu Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · isizulu. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu FAL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2023/efb7fd1a-88b6-409d-ba28-e55e8fce69ef) — QP · 2023 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        NATIONAL
                                   SENIOR CERTIFICATE

                                       IBANGA LE-12

                ISIZULU ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA (FAL)

                                   IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                       NOVEMBA 2023

                           UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA

AMAMAKI: 70

                  Lo mhlahlandlela wokumaka unamakhasi angama-30.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       2                 DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA:

   Ohlolwayo akufanele aphendule imibuzo engaphezulu kowodwa ngohlobo
    olufanayo lombhalo.
   Uma umfundi enikeze izimpendulo ezimbili, maka eyokuqala bese ungayinaki
    elandelayo.
   Uma izinombolo zezimpendulo zingahleliwe ngendlela efanele, maka
    ngokwememo.
   Uma iphutha lesipelingi liphazamisa umqondo, ayingamukelwa leyo mpendulo.
    Uma lingawuphazamisi umqondo, ayamukelwe impendulo.
   Uma ohlolwayo engabasebenzisi onokucaphuna lapho kuthiwe akacaphune
    khona, ungamjezisi ngalokho.
   Emibuzweni     evulekile,   akunganikwa  mamaki     ngoYEBO/CHA    noma
    NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kanjalo futhi akukho mamaki okumele anikezwe
    ngoYIQINISO/AKULONA IQINISO noma UMBONO/IQINISO. Kumele kugxilwe
    kulokhu okwesekelwa ngakho impendulo.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       3                 DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

ISIQEPHU A: INOVELI

UMBUZO 1: ITHEMBA LAMI – LF Mathenjwa

ISIQESHANA A

1.1       BakwaMchunu√/Basemzini kaMchunu.√/Bakubo kaNokulindela√                      (1)

1.2       Ingqondo isibuyile sekuphelile ukuhhema√/ukugula.√                           (1)

1.3       UMacingwane√/UMacingwane eseNgonyameni√                                      (1)

1.4       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Sathi sibona idimoni elibi elikhwele uSandanezwe.√/
           Sathi kukhona abamphonsayo.√/
           Bamthumelela indoda emfishane emunca igazi emzimbeni.√/
           Leli gazi lenza umbhulelo omubi.√                                          (2)

1.5       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           Wayefuna ukumnikeza usizo lokuthi uma uNokulindela           ebaleka
              ambambise yena. √√/
           Kwakufanele abagade bobabili ngoba babengaphilile. √√/
           Wayezwelana kakhulu nomzala wakhe.√√/
           Yingoba babenobudlelwane obuhle. √√                                        (2)

1.6       A √/Ukusanganiswa yinjabulo√                                                 (1)

1.7       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           Wayephume esibhedlela ngendlela engekho emthethweni wangabe
              esakwazi ukuyodlula kuNokulindela. √√/
           Wayesagula, wayengeke esakwazi ukudlula kuNokulindela ngoba
              kuyibangana ukuya khona. √√/
           Wayesephuthuma kule nyanga ayesezwe ngayo. √√/
           Wayesaba ukumtshela ngesimo sakhe sokugula. √√                             (2)

1.8       … ngibonga ukuphuthuma kwenu.√√                                              (2)

1.9       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Wayekhuthaza uSandanezwe ukuthi aye kumthandazi uNdebele.√/
           Ngesikhathi uSandanezwe eqe esibhedlela wathi bangakhohlwa ukuthi
             noMdali unendawo kulesi sidalwa sakhe esingumuntu. √/
           Wathi bekungangcono aqale kubathandazi ngaphambi kokuthi aye
             ezinyangeni. √/
           Umkhulu Mvelingqangi. √                                                    (2)

1.10      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Wavuma ukuthunywa nguZabalaza ukuyofakela uNokulindela umuthi
             wentando.√/
           Isixakaxaka esasuka emzini kaMchunu sabangelwa uyena uNomgedla
             njengoba bengazi nje ukuthi ingane yabo iphethwe yini. √/
           Ngesikhathi esegula uNokulindela, uNomgedla walikhuluma iqiniso. √/
           UZabalaza, uNomgedla noJiyane bahlawuliswa ngokudlisa ingane
             kaMchunu. √                                                               (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       4                      DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

1.11      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Wayehlekisa ngokugula kukaSandanezwe. √/
           Wasebenzisa igama likaSandanezwe ukumnyundela engodusweni
             yakhe.√ /
           Wachukuluza uSandanezwe ngokucula iculo elalihlekisa ngaye
             ngesikhathi uZabalaza ehamba nezinsizwa zangakubo.√/
           Wayevimba uNokulindela endleleni emshela ngenkani. √                            (2)

1.12      Inkulumo-mpendulwano ikwazile ukunonga indaba nokusethulela abalingiswa
          kanje:
           UMchunu njengomlingiswa okwaziyo ukubonga uma umuntu emenzele
              into enhle. √/
           UZondiwe njengomlingiswa okwaziyo ukunakekela izihlobo zakhe. √/                (2)

                                           KANYE

ISIQESHANA B

1.13      UMbuyisa√                                                                         (1)

1.14      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           Isimo sasesisibi kakhulu kunakuqala.√/
           Umzimba wakhe wawusuwehlile/ wawehlile.√/
           Wayekhwehlela enosi oluhishayo.√/
           Wayesenezilonda ezivumbuke wonke umzimba. √/
           Wayephethwe nayisihudo. √                                                       (1)

1.15      Wawuhambisa ngemoto yakhe enyangeni uMbuyisa kwaCeza. √√                          (2)

1.16      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Akukho okwenzeka endabeni okuthinta umxoxi ngqo.√/
           Uyibhale le ndaba njengomuntu wesithathu.√/
           Akasebenzisanga isabizwana somuntu wokuqala u'mina' noma 'thina'
           Usebenzisa izivumelwano u-'u' noma u-'ba' ukukhombisa ukuthi
             ukhuluma ngabanye abantu.√                                                     (2)

1.17      Umama       wayenothando             lobuzali       kanti   olukaNokulindela
          kwakungolwezithandani. √√/                                                        (2)

1.18       Izinyanga ezazimelapha zazingenaso isiqiniseko sokuthi uphethwe yini.√/
           Wayephethwe yingculaza okuyisifo esingalapheki.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                           (2)

1.19      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           Ulwazi lokuthi isifo sengculazi asilapheki.√√/
           Umuntu uma eya ocansini kufanele asebenzise ijazi lomkhwenyana. √√/
           Ungalali nabantu abaningi.√√/
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                           (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       5                 DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

1.20      Ayixazululekanga.
          Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
           Ukugula kwabhebhetheka kwaya phambili.√/
           USandanezwe walahlekelwa yimali eningi ezama ukuzelapha.√/
           Akabange esakwazi ukufeza isethembiso sakhe sokushada nengoduso
              yakhe.√/
           Isifiso sikamama kaSandanezwe sokugona abazukulu bendodana
              akubonakalanga sizofezeka.√/
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                      (3)
                                                                                       [35]

                                            NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       6                        DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 2: KUSINDA KWEHLELA ENDODENI – SJ Mchunu

ISIQESHANA C

2.1       Basemzini wabo√/eGoli.√                                                                 (1)

2.2       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           Uyamthethisa njengengane.√/
           Ukhuluma umathanda kuyena.√/
           Umkhomba ngomunwe.√                                                                   (1)

2.3       UMacingwane.√                                                                           (1)

2.4           Uyathandaza uma elala.√/
              Uhlabelela amaculo okholo.√/                                                       (2)

2.5       Wayefuna ukuthengela ugogo wakhe umphako nezinto ezincane.√√                            (2)

2.6       C√/Ngokucasuka.√                                                                        (1)

2.7       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           Bamtshela umfundisi ukuthi bacabanga ukuduka nezwe.√/
           Wayebazwela njengabantu abadala abaziyo.√/
           Wayengafuni ukuthi badlale izigebengu njengoba babedwanguza nje.√/
           Wayefuna ukuthola isikhathi sokubachazela ngendawo ephephile ehlalisa
              abantu abadala abangenabani njengakwaSizabantu. √                                   (2)

2.8       Okukodwa kwalokhu:
           Yobe, ayidle izibekele Ndabezitha. √√/
           Ngiyaxolisa Macingwane.√√                                                             (2)

2.9          Lalifuna ukulala naye ngenkani. √/
             Yilona elalidala ukuthi uThembalihle            axabane   nabazali     bakhe
              ngokumbuyisa ebusuku.√/
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                                 (2)

2.10      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Unkosikazi kaMjwayeli wayencisha uyisezala ukudla.√/
           Wayengamwasheli       futhi   engamu-ayineli,  okukhombisa     ukuthi
             wayengathandi ukuhlala naye.√/
           Lezi zenzo zikankosikazi kaMjwayeli zadala ukuthi abazali babe
             ngondingasithebeni ngesikhathi behamba edolobheni eMnambithi.√/
           Babengamvumeli ukuthi ahlale ebusuku azibhalele noma azifundele
             ngoba bethi umosha ugesi. √                                                          (2)

2.11      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Wayelima amasimu, etshala ummbila, ubhontshisi namathanga. √/
           Wayakha izidwaba azidayise emholweni.√/
           Wayegada imfuyo.√                                                                     (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                               Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       7                 DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

2.12      Inkulumo-mpendulwano ikwazile ukunonga indaba nokusethulela abalingiswa
          kanje:
           UFanyana njengomlingiswa onozwelo ngonina njengoba ekhononda
              ngendlela umkakhe amphatha ngayo. √
           UMaNene njengomlingiswa onenhliziyo embi ngoba akakhombisanga
              uzwelo kumamezala wakhe njengoba ayemenqabela ukuthi athandaze
              emzini wakhe futhi wayengenayo inhlonipho ngoba wathi akaphindele
              emzini wakhe uma efuna ukwenza intando yakhe. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                       (2)

                                           KANYE

ISIQESHANA D

2.13      UMjwayeli.√                                                                   (1)

2.14      Omakhelwane babamukela kahle, bagcwala ekhaya kwaMchunu bejabulela
          ukubuya kukaManyoba noMaNdlovu endaweni. √                                    (1)

2.15      OKUKODWA kwalokhu:
           Wamfundisa ukudlala iLotto. √√/
           Wamfundisa ukubhejela amahhashi. √√                                         (2)

2.16      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Akukho okwenzeka endabeni okuthinta umxoxi ngqo.√/
           Uyibhale le ndaba njengomuntu wesithathu.√/
           Akasebenzisanga isabizwana somuntu wokuqala u'mina' noma 'thina'
           Usebenzisa izivumelwano u-'u' noma u-'ba' ukukhombisa ukuthi
             ukhuluma ngabanye abantu.√                                                 (2)

2.17      UMaNdlovu wayemthanda ngokweqiniso uManyoba ngoba wakwazi ukuhlala
          ekhaya athembeke kuye esasebenza kude kanti amadodana ahluleka
          ukumkhombisa uthando ngoba abahlalisa ngokwehlukana ngesikhathi
          bengasakwazi ukuzondla.√√/
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                       (2)

2.18      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Ngabe akazange alithole ithuba lokuzithuthukisa ngokufunda.√/
           Ngabe akazange akwazi ukubeka imali yokulobola uMaNdlovu. √/
           Amadodana akhe ayengeke alithole ithuba lokufunda.√/
           Wayengeke akwazi ukuthola indawo ethi yena. √/
           Ngabe akazange akwazi ukuzakhela umuzi wakhe. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                       (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       8                 DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

2.19      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           Bangafunda ukuthi kuhle umuntu azibekele imali uma esasebenza ukuze
              angahlupheki lapho esemdala.√√/
           Izingane zingafunda ukuthi kumele zibe nobuntu zibaphathe kahle
              abazali uma sebekhulile.√√/
           Umzali angafunda ukuthi kufanele azifundise zonke izingane zakhe
              angakhethi ubulili njengoba uManyoba engazange amfundise
              uMirriam.√√/
           Kuyingozi ukungaziphathi kahle komuntu wesilisa oshadile uma
              esebenza kude nekhaya.
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                      (2)

2.20      Yaxazululeka.
          Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
           UManyoba nomkakhe baphindela emzini wabo emva kokuhlala
              ngokwehlukana emizini yamadodana. √/
           UManyoba waba nenhlanhla wadlala iLotto wawina. √/
           UManyoba wagcina esehlala ngokunethezeka emzini wakhe.√/
           UManyoba wakwazi ukushiyela abazukulu bakhe ifa. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                      (3)
                                                                                       [35]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2       9                  DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 3: UMSHADO – N Zulu

ISIQESHANA E

3.1       Babesemgwaqweni√/eNyawushane√/ Basendleleni eya emzini kaTholakele. √         (1)

3.2       Ucasulwa ukuthi uBhatomu ufuna ukukhuluma noTholakele bebobabili. √           (1)

3.3       Wathi uTholakele ufuna ukukhuluma noBhatomu ngoba uyobe esebenza
          ngakusasa.√                                                                   (1)

3.4       Izizathu EZIMBILI kwezilandelayo:
           Wathi uTholakele ungumfelokazi.√/
           UTholakele akafundile. √/
           UBhekani akayazi imvelaphi kaTholakele. √/
           Akasebenzi umsebenzi osezingeni likaBhekani. √/
           UTholakele kumele athole imvume kwabasemzini ngaphambi kokuthi
               alotsholwe. √/                                                           (2)

3.5       Wayezolanda imali eyizi-R3 000 eyayibolekwe nguTholakele. √√                  (2)

3.6       D√/Izinto azihambi kahle.√                                                    (1)

3.7       Wayengeniswe ukudla izidakamizwa ngokweqile.√√                                (2)

3.8       Inhliziyo kaBheki ithi xhifi. √√/Xola Bheki. √√                               (2)

3.9       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Uyakholelwa ukuthi abantu abangasekho bayakwazi ukuxhumana
             nabaphilayo ngamaphupho. √/
           Wathi kufanele umakoti ake afike azombika emadlozini.√/
           Ngesikhathi kusha izimpahla zikaBhekani kuwadilophu wayekholelwa
             ukuthi kwakuyisenzo sabaphansi ngoba babedinwe yisenzo
             sikaBhekani. √/
           Ngesikhathi sekuphuma abakhongi beyokhongela uBhekani washisa
             impepho. √/
           Wathi uma kungukuthi uTholakele udla izidakamizwa abaphansi
             bayomsonta intamo. √/
           Unina wathi uzomfundisa uBhekani ukushweleza kwabaphansi. √                 (2)

3.10      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           UBhatomu wayefuna ukungena uTholakele ngenkani, lokhu kwakwenza
              uBhekani abe nodweshu lwangaphakathi. √/
           UBhatomu wayehlukumeza uTholakele ezama ukuthi enze into
              angayithandi. √/
           Wayelwisa uBhekani njalo uma behlangana. √/
           Wasongela uTholakele noBhekani ukuthi uzowumisa nse umshado
              wabo. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                       (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      10                  DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

3.11      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           UZenze, uTholakele noPamella bahlanganisa iqhinga lokuqola uBhekani
              imali.√/
           UZenze nomzala wakhe yibona abathatha imali yelobolo likaTholakele. √/
           Uyena owafika kuBhekani wathi abakubo kamakoti bathi imali yincane,
              bacela ukuthi yengezwe ngezi-R2000. √/
           Babedayisa izidakamizwa benoPamella noTholakele. √/
           Babenza ubugebengu ngemali yomgunyathi. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                       (2)

3.12      Inkulumo-mpendulwano ikwazile ukunonga indaba nokusethulela abalingiswa
          kanje:
           UBhekani njengomlingiswa onenhlonipho ngoba wakwazi ukunika
              uTholakele ithuba lokuthi akhulume nobaba wasemzini, uBhatomu,
              nakuba ayeqonda ukuthi uyimbangi yakhe. √
           UTholakele njengomlingiswa ongathembekile ngoba ukhuluma iphutha
              ngokuthi uyasebenza ebe engasebenzi, uphinda ethule uBhekani
              kuBhatomu njengomngani wakhe kube kungenjalo. √                           (2)

                                           KANYE

ISIQESHANA F

3.13      Abasekhaya kubo kamakoti.√/ Abakubo kaTholi.√                                 (1)

3.14      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           Wamfica exhunywe amapayipi.√/
           Wayelele equlekile.√/
           Wayephefumula kanzima, engasakwazi ukuzidlela. √                            (1)

3.15      Wamthatha wamfaka emotweni wagoduka naye.√√                                   (2)

3.16      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Akukho okwenzeka endabeni okuthinta umxoxi ngqo.√/
           Uyibhale le ndaba njengomuntu wesithathu.√/
           Akasebenzisanga isabizwana somuntu wokuqala u'mina' noma 'thina'.
           Usebenzisa izivumelwano u-'u' noma u-'ba' ukukhombisa ukuthi
             ukhuluma ngabanye abantu.√                                                 (2)

3.17      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           Umama kaBhekani wayemthanda ngokweqiniso uBhekani kanti
              uTholakele wayethanda imali yakhe kuphela.√√/
           Umama kaBhekani wayemkhathalela uBhekani engathandi ukuthi
              angene ehlazweni kanti uTholakele wamfaka ehlazweni.√√
           Umama        kaBhekani    wayenothando     lwendodana    yakhe kanti
              olukaTholakele lona kwakungelesoka lakhe.                                 (2)

          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Wayengafuni ukuthi ayolotsholelwa kubo ngoba wayefuna ukuzithathela
             imali.√/
           Wayazi ukuthi abasekhaya kubo babezomtshela ukuthi akayolotsholwa
             kubo kaBhatomu.√/

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      11                         DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

3.18         Kwakungeyona inhloso yakhe ukugana uBhekani, kwakuyisu nje
              lokwenza imali.√/
           Babemazi ukuthi usazilile, ngakho babengeke bavume ukuthi
              alotsholwe. √                                                                    (2)
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)

3.19      Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: Abafundi bangafunda ukuthi:
           Ubugebengu abubuyiseli. √√/
           Akulungile ukudla izidakamizwa. √√/
           Umuntu kufanele asebenze ukuze athole imali angenzi ubugebengu. √√/
           Bangafunda ukuthi kufanele umazi umuntu ozoshada naye. √√/
           Bangafunda ukuthi kubalulekile ukulalela uma abantu bekubonisa. √√/
           Bangafunda ukuthi ungaluvumeli uthando ukuthi lukuvale amehlo. √√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                              (2)

3.20      Ayixazululekanga.
           UBhekani akazange ashade noTholakele njengokwesifiso sakhe.√/
           Waboshwa uTholakele uBhekani ayengazimisele ukushada naye.√/
           Ukuboshwa kukaTholakele kwenza uBhekani asale noLindiwe, lona
              angazimisele ukushada naye. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                              (3)

                                                                   AMAMAKI ESIQEPHU A:         35

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      12                 DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

ISIQEPHU B: UMDLALO

UMBUZO 4: ABABULALI BENYATHI – RM Mngadi

ISIQESHANA G

4.1       Unkosikazi wekhansela uDuma. √                                                (1)

4.2       Intando yeningi. √                                                            (1)

4.3       Babubuhle kakhulu.
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           Babebambisene ngesikhathi bezabalazela inkululeko. √√/
           Ngesikhathi uDuma eseqokelwe esikhundleni sokuba yikhansela
              endaweni, wabeka uMbandlwa esikhundleni sokuba unobhala wakhe. √√/
           UDuma wayelalela yonke into eyayishiwo uMbandlwa ngoba emethemba
              kakhulu. √√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                    (2)

4.4       A√/ukuncenga. √                                                               (1)

4.5       Umusho OWODWA kwelandelayo:
           Mina angesabi kodwa ngiveza lokho engicabanga ukuthi kulindelwe
             yinkosi uShandu. √√/
           Eqinisweni nje, mina ngeke ngicele kuye uma sengiqala izinhlelo
             zentuthuko. √√                                                             (2)

4.6       4.6.1       B   √/ USibanda (USidamba)√                                       (1)

          4.6.2       D   √/ UMaMsomi √                                                 (1)

          4.6.3       A   √/ UMaNgema √                                                 (1)

          4.6.4       C   √/ UDlungwane √                                               (1)

4.7       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           UDuma uyena onenkinga kulo mdlalo. √√/
           Izigameko nodweshu oluningi luthinta yena. √√/
           Simthola indaba iqala ize iyofika ekugcineni. √√/
           Indaba ingaye, ngeke iqhubeke ngaphandle kwakhe. √√                         (2)

4.8       Ezombusazwe√/Ezombangazwe.√:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Udlame lwake lwabheduka kule ndawo ngaphambi kokuba kuvotwe,
              kwafa abantu abaningi, lolu dlame lwasuswa yizo ezombangazwe. √/
           Udlame lwaluphakathi kwabantu abazwelana nenkosi nalabo
              ababehambisana noDuma, yingakho-ke uDuma nenkosi babengezwani
              kahle ngoba babebambelene amagqubu. √/
           UHulumeni waqala uhlelo lokukhetha amakhansela ngendlela yokuvota
              ezindaweni zamakhosi. Lokhu kwadala ukushayisana phakathi kwabaholi
              bendabuko namakhansela.√
          (Nokunye okunembayo okusekela indikimba)                                      (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      13                  DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

4.9       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           Bobabili bangonogada benkosi. √√/
           Ngesikhathi uDlamini eboshiwe yibona abathunywa inkosi ukuba
              bayogada umuzi kaDlamini. √√                                               (2)

4.10      Yebo kuyakholakala futhi kungenzeka empilweni yangempela ngoba...
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Ukubulawa kwamakhosi, izinduna, osopolitiki namakhansela kuyinto
              evamisile ukwenzeka.√/
           Izikhundla zokuphatha emphakathini zihambisana nodumo nemali,
              ngakho-ke abantu bangenza noma yini ukuthola udumo nemali. √/
           Esikhathini samanje kuyenzeka abantu abasenhlanganweni eyodwa
              yezombangazwe bathengelane izinkabi kubangwa izikhundla. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)

                                               NOMA

          Cha, akukholakali futhi kungenzeke empilweni yangempela ngoba ...
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           UHulumeni useyabafundisa abaholi bendabuko ngendlela yokuphatha. √/
           Amakhansela asefundisekile ngendlela okufanele asebenze ngayo
              ezindaweni zasemakhaya. √/
           Abantu bamanje noma behlala emakhaya kodwa bayakwazi ukubaluleka
              kwentuthuko. √/
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi)                                      (2)

                                           KANYE

ISIQESHANA H

4.11      UMazongolo √/ Umfundisi√                                                       (1)

4.12      Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
           Inkosi itshela abantu ukuthi ngeke bakwazi ukuguqula osekwenzekile. √/
           Asebeshonile ngeke bakwazi ukubavusa. √/
           Inkosi ibonga uMaNgema noMaShezi ngenxa yeqhaza labo ekudaleni
              uxolo endaweni. √/
           Ikhansela lizoqhubeka nohlelo lokuletha intuthuko esizweni ngaphandle
              kokuphazanyiswa. √/
           Ikhansela kumele lisebenze nabantu abaqotho. √/
           Inkosi izosebenza ngokubambisana nekhansela. √/
           Inkosi ithembisa ukunikeza uDuma indlu ayezosebenzela kuyona. √/
           Inkosi yancoma namaphoyisa ngokusebenza ngokuzikhandla ukuqeda
              udlame endaweni. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                     (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      14                    DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

4.13      4.13.1      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
                       Siyamthola umlingiswa oqavile (ummeleli) esethulweni,
                          okunguDuma.√/
                       Siyayithola nenkinga ayebhekene nayo yokungezwani nenkosi
                          ngoba engafuni ukuthathisa enkosini.√/
                       Siyasithola nesizinda ngokwendawo ekuqaleni kwendaba
                          ukuthi le ndaba yenzeka endaweni yasemakhaya, ngesikhathi
                          samanje njengoba sekukhona intando yeningi, nesimo
                          senhlalo asisihle, sikhombisa ukushayisana kusukela
                          ekuqaleni.√
                      (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                           (2)
          4.13.2      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
                       Izigameko kulo mdlalo zilandelana kahle kusukela
                          kwesokuqala, lapho kukhona ukungaboni ngaso linye phakathi
                          kwenduna uDlamini nekhansela uDuma, kuze kufike
                          kwesokugcina, lapho sekwakhiwa khona uxolo.√/
                       Izigameko zinokuhlobana ngokwembangela nomphumela,
                          isibonelo: Ukudlula kwabafana ababekhuza izaga ngasemzini
                          kaDuma kwaholela ekuthini uMaShezi athathe isinqumo
                          sokuthatha imithwalo yakhe ahambe abuyele kubo nokunye. √/
                       Ukulandelana nokuxhumana kwezigameko kunokwenyuka
                          kuphikelele kuvuthondaba, lapho uMfundisi uMazongolo
                          esefunda incwadi eyayibhalwe inkosi uShandu.√
                      (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                           (2)
4.14      Imibono iyokwehluka.
          Abanye bayothi uDlamini √/ngoba:
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           UDlamini uyishoshozela lodlame ngoba nguyena owayegqugquzela
              inkosi uShandu ukuthi ingavumi ukubonisana nekhansela uDuma.√/
           UDlamini unamagqubu njalo uma ekhuluma nenkosi ngodaba olufaka
              uDuma usheshe akhumbuze inkosi ngobubi obabenziwa nguDuma kanye
              noMbandlwa ngesikhathi sodlame. √/
           Kulo mdlalo uDlamini kusuka ekuqaleni usebenza ngolaka nenzondo
              noma izinto ziqhubeka zonakala yena akaguquki. √/
           Nguyena ogqugquzela inkosi ukuthi ingayingeni eyokwakha uxolo
              noDuma.√/
           UDlamini washaya uMbandlwa ngenduku mhla kunomhlangano
              wentuthuko esikoleni. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)
                                               NOMA
          Abanye bayothi uMbandlwa √/ngoba:
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           UMbandlwa wayengamnikezi uDuma izeluleko ezakhayo. √/
           Wayemgqugquzela ukuba angayilaleli inkosi. √/
           Kwathi noma isimo sesisibi yena waphikelela nokuthi uDuma
              angazihlanganisi nemizamo yokwakha uxolo. √/
           Lesi simo senza ukuthi kube khona udlame endaweni kufe abantu
              abaningi. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                       (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      15                  DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

4.15      Yebo ngiyavumelana:
          Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
           Yindawo okusabusa kakhulu inkosi nezinduna kuyona. √/
           Abantu basancike kakhulu emfuyweni yabo. √/
           Amaleyithi (rates) awakhokhelwa.√/
           Kusaliwa ngezinduku uma kunengxabano.√
          (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.)                                   (3)

4.16      Yebo uphumelele:
          OMaNgema noMaShezi okungabantu abanganakekile yibona abagcine
          bephephise isizwe ngokubuyisa uxolo esizweni senkosi uShandu. √√              (2)
                                                                                        [35]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      16                    DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 5: ICALA KALIBOLI – VM Mbhele

ISIQESHANA I

5.1       Ubaba kaZinhle.√/Umkhwenyana kaSonto. √                                          (1)

5.2       Wayezofuna imali yakhe. √                                                        (1)

5.3       Babubuhle kakhulu:
           UMaNsibande wayesebenzisana kahle noMfundisi ngoba wayesiza
              uMfundisi ngokumhambisa ngemoto yakhe uma kunesidingo sokuthi
              enze lokho. √√/
           UMaNsibande nguyena owahlela uhambo lokuyobona umfundisi
              esibhedlela. √√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                       (2)

5.4       A √/Ukuhamba sengathi awuthandi. √                                               (1)

5.5       (Akhulume engazi ukuthi uzothini.) √√/ E ... Kayingi ... √√/ Ufuna ngithini
          Mphemba. √√/ (Eshalashalaza) √√/ Nami angazi. √√                                 (2)

5.6       5.6.1       B √/ UNtshangase √                                                   (1)

          5.6.2       A √/ UDlamini √                                                      (1)

          5.6.3       D √/ UZondo √                                                        (1)

          5.6.4       C√/ UMaMkhize √                                                      (1)

5.7       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           USonto uyena onenkinga kulo mdlalo. √√/
           Izigameko nodweshu oluningi luthinta yena. √√/
           Simthola indaba iqala ize iyofika ekugcineni. √√/
           Indaba ingaye, ngeke iqhubeke ngaphandle kwakhe. √√                            (2)

5.8       Ubugebengu. √/ Uthando lwemali √√
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           USonto wathenga abantu ukuba babulale uMaNtuli ngoba efuna
              ukushada noMbhele. √/
           USonto wabulala uMfundisi. √/
           Wabulalisa uMbhele. √/
           UMthofi uyisigebengu esithengelwa ukubulala abantu. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi okuhambisana nendikimba)                (3)

5.9       Bobabili bathanda imali ngendlela yokuthi babenza noma yini ukuze
          bayithole. USonto uhlela uzungu lokubulala unkosikazi kaMbhele naye
          uMbhele, uphinda futhi udubula umfundisi ngoba efuna imali. UMthofi naye
          uyisigebengu esithengelwa ukubulala abantu ngenhloso yokuthola imali. √√         (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      17                 DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

5.10      Yebo kuyakholakala futhi kungenzeka empilweni yangempela:
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Ubugebengu buningi kuleli zwe, izinkabi ezithengwayo ukuba zibulale
              abantu ziningi. √/
           Kuyenzeka ukuthi abantu abashadile bathenge izigebengu ukuba zibulale
              abayeni/amakhosikazi abo ukuze bathole ifa. √/
           Ukungathembeki emshadweni njengoba kwenza uMbhele sekuyinto
              yemihla ngemihla. √/
           Izibhamu ezingekho emthethweni sekwaba yinto etholakala kalula.
           Izigebengu zisebenzisa izibhamu ukuqhuba izenzo ezimbi. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)

                                               NOMA

          Cha, akukholakali futhi kungenzeke empilweni yangempela ngoba...
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           Akukholakali ukuthi uSonto wayengafihla imali ngaphandle komuzi
              wakhe. √/
           Akukholakali ukuthi izigebengu zingavuma ukubulala ngaphandle
              kwemali eyisibambiso. √/
           Akukholakali ukuthi uSonto angenza isethembiso sokukhokha imali
              enkulu ebe engasebenzi. √/
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                    (2)

                                           KANYE

ISIQESHANA J

5.11      UMthofi noToronto.√/ OMthofi√                                                 (1)

5.12      Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
           USonto uyaxolisa kumama wakhe ngokumzwisa ubuhlungu. √/
           USonto ucela uMaMkhize ukuba amkhulisele kahle ingane yakhe. √/
           USonto ucela umama wakhe ukuthi akoluleka uZinhle ngobungozi
              bokuthatha izindlela ezinqamulelayo ezinokukhohlakala. √/
           UMaMkhize ududuza indodakazi yakhe uyinikeza ithemba lokuthi ngeke
              ibolele ejele. √/
           USonto ubalisa ngokuthi ngeke esalithola ithuba lokukhulisa ingane
              yakhe ngenxa yokuthanda kwakhe imali. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                    (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      18                     DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

5.13      5.13.1      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
                       Siyamthola umlingiswa oqavile (ummeleli) esethulweni,
                          okunguSonto.√/
                       Siyayithola nenkinga ayebhekene nayo yokwehluleka
                          ukukhokha imali abe eyethembise uMthofi.√/
                       Siyasithola nesizinda ngokwendawo ekuqaleni kwendaba
                          ukuthi le ndaba yenzeka endaweni yasemadolobheni njengoba
                          kunalolu hlobo lobugebengu, ngesikhathi samanje njengoba
                          sibona uMthofi engena emzini kaMbhele ephethe isibhamu,
                          nesimo senhlalo sihle, ngoba emndenini kaSonto banemali,
                          bese siyashintsha ngokuphuma kukaMthofi ejele.√
                      (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                            (2)

          5.13.2      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
                       Izigameko kulo mdlalo zilandelana kahle kusukela
                          kwesokuqala, lapho uMthofi efika kwaMbhele ezobasela
                          isikweletu sakhe kuSonto, kuze kufike kwesokugcina, lapho
                          uMthofi, uToronto noSonto beboshwa khona. √/
                       Izigameko zinokuhlobana ngokwembangela nomphumela,
                          isibonelo: Ukufika kukaMthofi kwaMbhele ezobasela isikweletu
                          sakhe kuSonto, kuholela ekuthini uSonto adubule umfundisi
                          ngoba efuna yona imali yokukhokhela uMthofi. √/
                       Ukulandelana nokuxhumana kwezigameko kunokwenyuka
                          kuphikelele kuvuthondaba, lapho umseshi uNhleko efika
                          kwaMbhele ebusuku efica kukhona uMthofi noToronto
                          bezungeza umuzi, wathi uma ebabuza balihlanza lonke iqiniso
                          njengokuthi yibona ababulala uMaNtuli bethunywe nguSonto.√
                      (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                            (2)

5.14      NguSonto. √
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: Ngoba nguyena:
           Esithola ukuthi waba nesandla ekufeni kukaMaNtuli. √
           Owangenela umfundisi wamdubula. √/
           Owantshontsha imali yesonto. √/
           Owahlela ukufa kukaMbhele. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)

                                                 NOMA

          NguMthofi. √
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           Ukuba khona kukaMthofi njengomuntu oyisigebengu endaweni kwenza
              kube lula kuSonto ukufeza izinhloso zakhe. √/
           UMthofi uzincoma ngokuthi kade yena ayebadubula abantu endaweni. √/ (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      19                    DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

5.15.     Yebo ngiyavumelana ngoba …
          Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
           UMbhele noSonto bahlala endaweni yaselokishini, okulula kuyona
              ukuhamba ngezithuthi. √/
           UMbhele noDlamini bakhelene, behlukaniswe uthango. √/
           Ubugebengu buningi kule ndawo, izigebengu zibulala abantu emini. √/
           Izingane zifunda ezikoleni ezixube izinhlanga njengoba uZinhle ukhuluma
              axube isiZulu nesiNgisi. √/
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                       (3)

5.16.     Yebo uphumelele:
          Isihloko salo mdlalo sithi, 'Icala Kaliboli.' Lokhu kusho ukuthi icala noma
          lingalidala kangakanani kepha alipheli. Esiphethweni sale ncwadi sithola
          umlingiswa omkhulu onguSonto eboshwa ngenxa yamacala akhe. Amanye
          ala macala wayewenze kudala esezitshela ukuthi ngeke aphinde avuke. √√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                       (2)
                                                                                           [35]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      20                   DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 6: ISIKO NELUNGELO – N Zulu

ISIQESHANA K

6.1       Indodana kaMaMbatha noZungu. √/Umfowabo kaThabi noDumisani. √/
          Umyeni kaThenjiwe owashona ngenxa yodlame. √                                   (1)

6.2       Wayefuna ukuqala impilo phansi. √/Ukuhlala kwaZungu kwakumzwisa
          ubuhlungu ngoba wayelokhu ekhumbula uSikhumbuzo. √/ Wayengafuni
          ukuphathwa isizungu. √                                                         (1)

6.3       Babubuhle kakhulu:
          Ngesikhathi uThenjiwe enqaba isiko lokungenwa, basebenzisana kahle
          baluxoxa udaba lwaze lwafika esiphethweni esibagculisayo. √√                   (2)

6.4       A √/Ukwehlelwa into embi.√                                                     (1)

6.5       Ngicabanga ukucela ubaba ngivele ngizibuyelele ekhaya.√√                       (2)

6.6       6.6.1       B√/ UZungu √                                                       (1)

          6.6.2       A√/ UMaMkhize √                                                    (1)

          6.6.3       D√/ UMaNzuza                                                       (1)

          6.6.4       C√/ UNondumiso √                                                   (1)

6.7       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           UThenjiwe uyena onenkinga kulo mdlalo. √√/
           Izigameko nodweshu oluningi luthinta yena. √√/
           Simthola indaba iqala ize iyofika ekugcineni. √√/
           Indaba ingaye, ngeke iqhubeke ngaphandle kwakhe. √√                          (2)

6.8       Isiko nelungelo/ukungenwa. √
          Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
           UThenjiwe washonelwa ngumyeni wakhe, abakwaManzini bamcela
               ukuthi avume ukungenwa nguDumisani, okwakushayisana nelungelo
               lakhe uThenjiwe lokuzikhethela. √/
           Lo mdlalo ugqamisa ukushayisana phakathi kwesiko lokungenwa kanye
               nentando yeningi. √/
           Abalingiswa kulo mdlalo bahlukene phakathi, kukhona abahambisana
               nelungelo kanye nabahambisana nesiko. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi okuhambisana nendikimba)              (3)

6.9       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
           Bobabili bayazwelana noThenjiwe. √√/
           Bobabili abahambisani nesiko lokungenwa.√√                                   (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      21                 DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

6.10      Yebo kuyakholakala futhi kungenzeka empilweni yangempela:
           Kwezinye izindawo zasemakhaya bayaqhubeka naleli siko ukuze
              bavimbele ukuhlupheka ezinganeni ezishonelwe ngoyise. √/
           Abalenzayo leli siko balibona liwusizo ngoba umfelokazi uba nomuntu
              omela izindaba zomuzi wakhe. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)

                                               NOMA

          Cha, akukholakali futhi kungenzeke empilweni yangempela ngoba
          akukholakali ukuthi:
           UMaMkhize wathula nje indodakazi yakhe ihlukumezeka wangenza
              imizamo yokuyisiza.√/
           USipho wayengaboshwa icala lakhe lingathethwanga ngokuphelele.√/
           Kuthiwa uSipho uyophuma mhla uThenjiwe evuma ukugana
              uDumisani.√/
           UDumisani wamethemba uThenjiwe eseke wazama ukumbulala. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                   (2)

                                           KANYE

ISIQESHANA L

6.11      USipho. √                                                                    (1)

6.12      Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
           UThenjiwe ucela uDumisani ukuthi angayikhulumi indaba kashevu ngoba
              imenza abe namahloni. √/
           UDumisani utshela uThenjiwe ukuthi abahlola itiye bathi ukuba wake
              waliphuza kanye, wayezofa ngokushesha. √/
           Ukufa kukaSipho yikhona okwenza ukuthi uThenjiwe amzonde
              uDumisani. √/
           UThenjiwe uyachaza ukuthi uSipho kwakungumngani wakhe omkhulu.
              Ayemaningi namathuba okuthi bagcine ngokuthandana. √/
           UThenjiwe ufisa ukuyobeka imbali ethuneni likaSipho. √/
           Baxoxa nangencwadi eyabhalwa nguSipho ngaphambi kokuba ashone.√/
           Incwadi eyayibhalwe nguSipho yayicela uxolo kuDumisani, incenga
              noThenjiwe ukuthi avume isiko lokungenwa. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                   (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      22                     DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

6.13      6.13.1      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
                       Siyamthola umlingiswa oqavile (ummeleli) esethulweni,
                          okunguThenjiwe.√/
                       Siyayithola nenkinga ayebhekene nayo yokuphoqwa ngesiko
                          lokungenwa.√/
                       Siyasithola nesizinda ngokwendawo ekuqaleni kwendaba
                          ukuthi le ndaba yenzeka endaweni yasemakhaya njengoba
                          kusakhulunywa ngesiko lokungenwa, yenzeka ngesikhathi
                          samanje njengoba sibona uThenjiwe ekhuluma ngelungelo
                          lakhe lokuzikhethela, nesimo senhlalo asisihle, ngoba indaba
                          iqala uThenjiwe ebalisa ngokushonelwa ngumyeni wakhe
                          ngenxa yodlame.√
                      (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                            (2)

          6.13.2      Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
                       Izigameko kulo mdlalo zilandelana kahle kusukela
                          kwesokuqala, lapho uThenjiwe ezwa ukuthi kumele angenwe
                          uDumisani, kuze kufike kwesokugcina, lapho esevuma
                          ukushada noDumisani. √/
                       Izigameko zinokuhlobana ngokwembangela nomphumela,
                          isibonelo: Ukubelesela kukaMaMbatha ukuthi uThenjiwe
                          avume ukungenwa nguDumisani kwaholela ekuthini agoduke
                          aye kubo. √/
                       Ukulandelana nokuxhumana kwezigameko kunokwenyuka
                          kuphikelele kuvuthondaba, lapho uThenjiwe esevuma
                          ukushada noDumisani.√
                      (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                            (2)
6.14      Imibono iyokwehluka.
          Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
          Abanye bayothi nguMaMbatha√/ ngoba...
           Nguyena olandelela indaba yokungenwa kukaThenjiwe.√/
           Wahlohla noDumisani ukuthi angene uThenjiwe.√/
           Watshela uThenjiwe ukuthi uma efuna ukubuye agane, kuyomele
              aganele ekhaya kwaZungu ngoba usabikwa emadlozini akwaManzini. √/
           Wanqabela uThenjiwe ukuba avakashele kubo. √/
           Wathi uma uThenjiwe ebuyela kubo, kuyomele kubuyiswe amalobolo
              akwaManzini. √/
           Ngesikhathi uDumisani egwazwe nguSipho, waqamba amanga wathi
              indodana yakhe ilinyazwe amasoka kaThenjiwe. √/
           Ngesikhathi uThenjiwe esebanjiwe ezama ukubulala uDumisani
              ngoshevu, uMaMbatha wathi ukuze bamxolele kumele avume
              ukungenwa nguDumisani. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)
                                               NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      23                         DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

          Abanye bayothi nguMondise ngoba …
           Ngesikhathi uThenjiwe eya kuyise eyobika lolu daba lokungenwa,
              uMondise wavele wamtshela ukuthi yena uyalazi leli siko liyasebenza. √/
           Waphindisela uThenjiwe emzini. √/
           Watshela uThenjiwe ukuthi akasenandawo kwaMondise ngoba
              wakhishwa ngembuzi wabikwa nasemadlozini akwaManzini. √/
           Ngesikhathi eselethe uThenjiwe kwaZungu wayengafuni ukulalela
              okwakushiwo yindodakazi yakhe kepha wavele wavumelana nakho
              konke okwakushiwo nguMaMbatha. √/
           Watshela uThenjiwe ukuthi kungakuhle ukuthi avume ukungenwa
              nguDumisani ngoba yena wayengeke abe namandla okubuyisela ilobolo
              lakwaZungu emuva. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                           (2)

6.15      Yebo ngiyavumelana
          Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
           Abantu basakholelwa kakhulu esikweni lokungenwa.√/
           UMaNzuza ongumakhelwane uyakufakazela ukungenwa ngokwenza
              isibonelo ngomndeni okhona endaweni.√/
           Omakoti basalindeleke ukuthi baziphathe ngendlela ethile engakhombisi
              ukuthi nabo banamalungelo.√/
           Abantu besifazane abanalo ulwazi ngezinhlangano ezilwela amalungelo
              abantu besifazane uma bebhekene nesimo esifana nesikaThenjiwe.√
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                                           (3)

6.16      Yebo uphumelele:
          Isihloko salo mdlalo sithi, 'Isiko nelungelo.' – Lo mdlalo usikhombisa kahle
          ukushayisana phakathi kwesiko lokungenwa namalungelo. Isibonelo:
          AbakwaZungu nabakubo kaThenjiwe bakholelwa esikweni lokungenwa
          kukamakoti uma eshonelwe umyeni wakhe kanti uThenjiwe nomngani wakhe
          uGugu ngokuvumelana nodadewabo uNondumiso bakholelwa ekuthini
          umuntu unelungelo lokuzikhethela. √√                                                 (2)
                                                                                               [35]

                                                                   AMAMAKI ESIQEPHU B:         35

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      24                      DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

ISIQEPHU C: IZINDABA EZIMFISHANE

IZINYEMBEZI ZOTHANDO – DBZ Ntuli (Umhleli)

UMBUZO 7

7.1       'NOMA NINI' – NE Mbesa

          ISIQESHANA M

          7.1.1       Umkhokheli. √                                                          (1)

          7.1.2       UMphiwa √                                                              (1)

          7.1.3       Cwaka. √                                                               (1)

          7.1.4       EmaRomeni√/eKhatholika √                                               (1)

          7.1.5       Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:
                       UMaShandu waphupha emukela isinkwa kuSithole. √/
                       Kuthi kusenjalo kuvele kuqhamuke isivunguvungu angakaze
                         asibone selokhu azalwa siphephethe umhlaba ami kuwona,
                         uguguleke kuze kusale lapho kumi khona izinyawo zakhe. √/
                       Khona lapho kungabe kusaba isinkwa esiphethwe uSithole,
                         siphenduke ingane ezelwe, esongwe kahle ngezingubo. √/
                       Idedeleke ingane iphephuke nomoya ezandleni zakhe. √                 (3)

          7.1.6       C√/Ukwenzasamuntu. √                                                   (1)

          7.1.7       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
                       Kuthiwa kunuka izibiliboco eziphekwa nguMaShandu.√/
                       U-Apple Face ubiza uSithole ngoNdunankulu. √/
                       USithole usebenza ePhalamende. √/
                       Ikhishi lakhona isithabathaba esicishe silingane no-4 rumu.
                      (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                             (2)

          7.1.8       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo.
                       U-Apple Face usakhumbula into eyenzeka eminyakeni
                          eminingi eyedlula, ukuthi wake wabelethisa umuntu ingane
                          enomkhango phezu kwehlo. √/
                       Usamkhumbula nalowo muntu owabeletha leyo ngane
                          yentombazane ukuthi nguMaShandu. √/
                       Wakwazi ukumbona lo mntwana emva kweminyaka azalwa. √/
                       U-Apple Face uyayazi into enobungozi, imfihlo kaMaShandu
                          wanqaba ukuyitshela uSizani√/
                       Ukwazi ukukhumbula ngisho umqondo wakhe ungasasebenzi
                          kahle. √
                      (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                             (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2      25                    DBE/Novemba 2023
                                   NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

          7.1.9       Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:
                       Umbhali ufuna ukusitshela ngobubi bokulahla ingane ngoba
                          kuyaye kwenzeke ukuthi umuntu angabe esayithola
                          ngesikhathi    sekuthanda    yena   njengoba    kwenzekile
                          kuMaShandu. √/
                       Umbhali ufuna ukuqwashisa abantu ngokuthi ingane elahliwe
                          igcina ingayazi imvelaphi yayo okungenzeka igcine
                          isithandana nabantu abayizihlobo zayo, njengoba indodakazi
                          kaMaShandu ayilahla yayisithandana noMphiwa. √/
                       Akukho         okufihliwe    okungayikuvela.    UMaShandu
                          wayengacabangi ukuthi imfihlo yakhe yeminyaka iyovela
                          ngalolu hlobo. √
                      (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                           (2)

          7.1.10      Isihloko nephuzu ELILODWA ngesihloko:

                      Akukho Okufihliwe Okungayikuvela. √√
                      UMaShandu wathola ingane le ePiet Retief wafihla, wafihlela
                      ngisho unina omzalayo, kodwa namhlanje indaba iphumela
                      obala.√/
                      Ingozi eyavelela uMphiwa yayizoliveza iqiniso uMaShandu
                      ayelifihlile. √

                                                     NOMA

                      Amathanga Ahlanzela Abangenamabhodwe. √√
                      Izingane ezikhulelwa zisezincane ziyabathola abantwana bese
                      kuthi omama abashadile bangabatholi, njengoba kwenzeka
                      kuMaShandu. √/
                      Izingane ezithola abantwana zisezincane zikujwayele ukulahla
                      izingane zazo ngoba zisuke zingakakulungeli ukukhulisa
                      abantwana. √/
                      (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                           (3)

                                           KANYE

7.2       'UMAKHONYA' – Sakhile Bhengu

          ISIQESHANA N

7.2       7.2.1       Wayesuke ezobona unina√/Wayelethela unina izimpahlana.√/             (1)

          7.2.2       Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:
                       Waya emzini wakhe ngoLwesithathu, usuku ayengakaze aye
                          ngalo ethi ufuna ukuyozibonela ngawakhe ukuthi kwenzekani
                          uma engekho ekhaya√/
                       Wahamba phakathi kwamabili ngoba efuna ukufika besalele.√/
                       Ulalela kakhulu akutshelwa ngomakhelwane kunokulalela
                          uMaNdelu. √/
                      (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.)                           (1)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiZulu FAL P3 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-nov-2023-mg/4b2273f8-471b-42c4-97ef-815f7b720181) — isiZulu FAL · Memo · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2023-mg/b1de68f2-933d-4609-a39f-8f8c2888dbde) — isiZulu FAL · Memo · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2019-memo/6adb8848-a917-4842-b4a9-a038a50df61f) — isiZulu FAL · Memo · 2019 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2018-final-memo/6cd61996-1d16-47cf-b7ad-865e794f369a) — isiZulu FAL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2017-memo/b89873f6-251e-47a5-a84f-1ada128d8e8f) — isiZulu FAL · Memo · 2017 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2016-memo-1/10e3811d-f88b-41e0-bbd6-e3c4be5a9c8a) — isiZulu FAL · Memo · 2016 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu FAL

- [Gr 12 IsiZulu FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-fal-atp-2023-24/2e221b22-767a-49bf-870c-b3cf4e8bcddd) — ATP
- [IsiZulu FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p1-may-june-2025/6598b8ea-2286-41e6-bda0-ba108f48a7c8) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2025/e74bf407-208d-4b38-936f-6df41038a405) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-may-june-2025/f453b3ee-13b1-4e17-b5f2-d9bbf9854dd7) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isizulu/5a92e0e0-1710-47ec-8ad7-1decba33c7dd) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-isizulu/9810adca-cef4-427d-bbf6-c6f4b97785b8) — QP · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
