# isiZulu FAL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2017 Memo

> Grade 12 isiZulu FAL Paper 3 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2017, 16 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-feb-march-2017-memo/608f2c77-9f00-4cec-98fd-1b908a6ef39e
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 16

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-fal) › [isiZulu FAL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-feb-march-2017-memo/608f2c77-9f00-4cec-98fd-1b908a6ef39e)

## About this document

Isizulu Fal · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2017 · isizulu. Memorandum, 16 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu FAL P3 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-feb-march-2017/778f7162-a066-4505-bc39-c68d6cffe870) — QP · 2017 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        NATIONAL
                                   SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA LE-12

                ISIZULU ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA (FAL)

                                IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                 FEBRUWARI/MASHI 2017

                                        IMEMORANDAMU

AMAMAKI: 100

                             Le memorandamu inamakhasi ayi-16.

Akuvumelekile ukukopisha leli p hepha                            Pheqa ikhasi

### Page 2

IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3
                                                    Downloaded from hlayiso.com              2                                                    DBE/Februwari–Mashi 2017
                                                                                    NSC – Imemorandamu

ISIQEPHU A: IMEMORANDAMU YEZINDABA

QAPHELA:
      Ngaso sonke isikhathi sebenzisa irubhrikhi uma umaka umbhalo wokuziqambela (Iphepha lesi-3, ISIQEPHU A).
      Amamaki ukusuka ku: 0–50 ahlukaniswe ngamazinga amahlanu ngokwezinkomba.
      Okubonwa ngakho okuqukethwe, ulimi & isitayela, inkomba ngayinye kumazinga amahlanu ihlukaniswe izingxenye ezimbili kuye ngokwabiwa
       kwamamaki. Kunengxenye engenhla kanye nengezansi.
      Isakhiwo sona asithinteki ekuhlukaniseni ngokwezingxenye. Ayikho ingxenye engenhla noma engezansi.

ISIQEPHU A: AMARUBHRIKHI OKUHLOLA I-ESEYI: ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA [AMAMAKI ANGAMA-50]

    Okungabonwa ngakho                                 Okungavamile             Okunekhono              Okusendimeni          Okuqalisayo             Akwanelisi
    OKUQUKETHWE &                                           28–30                   22–24                   16–18                10–12                   4–6
    UHLAKA                                        -Impendulo enembayo     -Impendulo yakheke        -Impendulo            -Impendulo            -Impendulo
                                                  ngaphezu                kahle                     eyanelisayo           ikhombisa             enhlanhlathayo
    (Izimpendulo kanye                            kobekulindelekile       -Imibono eshaya           -Imibono inakho       ukungahlangani        -Imibono edidayo

                              Ingxenye engenhla
    nemibono)                                     -Imibono ekhaliphile,   emhlolweni                ukulandelana          -Imibono engacacile   nenganembi
    Ukuhlela imibono                              echukuluza ingqondo     nehlabahlosile            nokushaya             nokungeyona           -Akuzwakali,
    uyihlelela uhlaka                             kanye nekhombisa        enokuvuthwa komqondo      emhlolweni            eyokuzisungulela      kunokuphindaphinda
    Ukuqonda inhloso,                             ukuvuthwa komqondo      -Ihleleke kahle kakhulu   -Ihleleke             -Kukhona              -Akukho ukuhlela
    izethameli kanye nesimo                       -Ihleleke               kanye nokulandelana       ngokusendimeni        okukhombisa           kanye nokulandelana
                                                  ngobunyoninco kanye     (nokuxhumana)             kanye nokulandelana   ukuhlela okuncane
    AMAMAKI ANGAMA-30                             nokulandelana           kubandakanya              (nokuxhumana)         nokulandelana
                                                  (nokuxhumana)           isingeniso, umzimba       kubandakanya
                                                  kubandakanya            kanye nesiphetho          isingeniso, umzimba
                                                  isingeniso, umzimba                               kanye nesiphetho
                                                  kanye nesiphetho

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                                                                                           Pheqa ikhasi

### Page 3

IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3
                                                       Downloaded from hlayiso.com             3                                                    DBE/Februwari–Mashi 2017
                                                                                      NSC – Imemorandamu

                                                              25–27                   19–21                   13–15                   7–9                   0–3
                                                     -Impendulo yinhle      -Impendulo yakheke        -Impendulo             -Impendulo           -Ayikho imizamo
                                                     kakhulu kepha intula   kahle                     enembayo kodwa         engashayi            ekhombisa
                                                     izimpawu ze-eseyi      -Imibono ehambisanayo     intula ukucacisa       emhlolweni           ukuphendula

                              Ingxenye engezansiha
                                                     enembayo               nendaba nehlabahlosile    -Imibono               -Imibono ithanda     ngesihloko
                                                     -Imibono ekhombisa     -Ihleleke kahle kakhulu   iyalandelana           ukuba nhlakanhlaka   -Akuhambisani
                                                     ukuvuthwa komqondo     kanye nokulandelana       ngokusendimeni futhi   futhi iyadida        nesihloko futhi
                                                     kanye nokukhalipha     (nokuxhumana)             iyamukeleka            -Ukuhlela kanye      akufanelene
                                                     -Ikhombisa ikhono      kubandakanya              -Kukhona okukhomba     nokulandelana        -Akuqondene
                                                     lokuhlela kanye        isingeniso, umzimba       ukuhlela kanye         akukho               nesihloko futhi
                                                     nokulandelana          kanye nesiphetho          nokulandelana                               kuphithene
                                                     (nokuxhumana)                                    (nokuxhumana)
                                                     kubandakanya                                     kubandakanya
                                                     isingeniso, umzimba                              isingeniso, umzimba
                                                     kanye nesiphetho                                 kanye nesiphetho

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                                                                                                Pheqa ikhasi

### Page 4

IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3
                                                     Downloaded from hlayiso.com                       4                                             DBE/Februwari–Mashi 2017
                                                                                              NSC – Imemorandamu

AMARUBHRIKHI OKUHLOLA I-ESEYI: ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA [AMAMAKI ANGAMA-50] (kuyaqhubeka)

 Okungabonwa ngakho                                        Okungavamile                    Okunekhono            Okusendimeni            Okuqalisayo             Akwanelisi
 ULIMI, ISITAYELA &                                              14–15                           11–12                  8–9                    5–6                    0–3
 UKULUNGISA                                           -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista,     -Ithoni, irejista,     -Ithoni, irejista,     -Ulimi aluqondakali
 AMAPHUTHA                                            ulwazimagama                    isitayela,             isitayela,             isitayela,             -Ithoni, irejista,
                                                      kuhambisana kahle               ulwazimagama           ulwazimagama           ulwazimagama           isitayela kanye
 Ithoni, irejista, isitayela,                         kakhulu nenhloso,               kuhambisana kahle      kuhambisana kahle      kuhambisana            nolwazimagama
 ulwazimagama                                         izethameli kanye                nenhloso, izethameli   nenhloso, izethameli   ngokungagculisi        aluhambisani

                                 Ingxenye engenhla
 ayahambisana                                         nesimo                          kanye nesimo           kanye nesimo           nenhloso, izethameli   nenhloso, izethameli
 nenhloso/umthelela kanye                             -Ulimi lukhombisa               -Ulimi lufanelekile    -Ukusetshenziswa       kanye nesimo           kanye nesimo
 nesimo                                               ukuzethemba,                    kanye                  kolimi ukudlulisa      -Ukusetshenziswa       -Ulwazimagama
 Ukukhethwa kwamagama,                                luyancomeka kakhulu             nokusetshenziswa       umqondo                kolimi ukudlulisa      luncane kakhulu
 ukusetshenziswa kolimi,                             -Ithoni ekhomba                  kwethoni ngendlela     -Ithoni ifanelekile    umqondo akugculisi     okwenza kube
 izimpawu zokuloba,                                  ukuphoqa kanye                   efanelekile            -Kusetshenziswe        -Ithoni nephimbo       lukhuni ukuqonda
 uhlelo, isipelingi                                  namasu obuciko                   -Kukhombisa ukungabi   amasu obuciko          akugculisi
                                                     obunembayo                       namaphutha ohlelweni   ukukhulisa             -Kusetshenziswe
 AMAMAKI AYI-15                                       -Akunamaphutha                  kanye nesipelingi      okuqukethwe            amasu obuciko
                                                      sanhlobo ohlelweni              -Ibumbeke kahle                               ngokungagculisi
                                                      kanye nesipelingi               kakhulu                                       ukukhulisa
                                                      -Ikhombise ikhono                                                             okuqukethwe
                                                      eliphezulu lokubumba
                                                                    13                            10                     7                    4

                                Ingxenye engezansi
                                                      -Ulimi lukhombisa               -Ulimi luyahambisana   -Ukusetshenziswa       -Ukusetshenziswa
                                                      ukuzethemba,                    futhi lufanelekile     kolimi okusendimeni    kolimi okungekho
                                                      luyancomeka kakhulu             -Ithoni iyahambisana   nokungahlangani        endimeni
                                                      -Akunamaphutha                  futhi ifanelekile      okumbalwa              -Imisho
                                                      ohlelweni kanye                 -Kunamaphutha          -Ithoni ifanelekile    enhlobonhlobo
                                                      nesipelingi                     ambalwa ohlelo kanye   kanye                  imbalwa noma ayikho
                                                      -Ikhombise ikhono               nesipelingi            nokusetshenziswa       -Ulwazimagama
                                                      eliphezulu lokubumba            -Ibumbeke kahle        kwamasu obuciko        olunomkhawulo
                                                                                                             okunomkhawulo

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                                                                                                Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3                                        5                                     DBE/Februwari–Mashi 2017
                                                                         NSC – Imemorandamu

 ISAKHIWO                                            5                       4                     3                  2                 0–1
 Izimpawu zethekisthi,                  -Ukuthuthuka             -Ukuthuthuka          -Ukuthuthuka       -Amaphuzu ambalwa   -Amaphuzu
 ukuthuthuka kwezigaba                  kwesihloko okunembayo    nokugeleza kwendaba   kwendaba           azwakalayo          awatholakali
 kanye nokwakhiwa                       -Ukucacisa               -Ukulandelana         okulindelekile     -Imisho kanye       -Imisho kanye
 kwemisho                               okunembayo               -Imisho, izigaba      -Imisho, izigaba   nezigaba            nezigaba
                                        -Imisho, izigaba         kuyalandelana futhi   kwakheke kahle     kunamaphutha        kunamaphutha
 AMAMAKI AYISI-5                        kwakheke kahle kakhulu   kuxubile              -I-eseyi isenawo   -I-eseyi isenawo    -I-eseyi ayinamqondo
                                                                                       umqondo            umqondo noma
                                                                                                          inamaphutha
 UKWABIWA
 KWAMAMAKI                                      43–50                   33–40                 23–30             13–20                0–10

Amakhodi Okuqopha Amamaki Kulesi Sigaba :
 Q : Okuqukethwe
 Sk : Isakhiwo
 L : Ulimi
 St : Isitayela
 Pt : Amaphutha
 Hl : Uhlaka

Amakhodi azosetshenziswa uma kumakwa:
 QHl =30 (25+5)
 LSP =15 (8+4+3)
 Sk =05

Amakhodi azosetshenziswa uma kumakwa

SP – (dwebela)-isipelingi esingamukelekile.
PH – uphawu lokubhala olungemukelekile.
L – (dwebela)- ulimi olungemukelekile.
// – khombisa isigaba esisha.
NK – inkathi engemukelekile.
‘S-I – i-aphostilofi engemukelekile.
GL – amagama awalandelani ngokufanele.
R – irejista.
KM – akwenzi umqondo.
ISIV. – isivumelwano esingavumelani.
AK – akudingekile.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                                                                  Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3                                      6                                        DBE/Februwari–Mashi 2017
                                                                       NSC – Imemorandamu

^ – kunegama elingekho.
GN – igama elingcono.
 / –ukwehlukanisa amagama.
( ) –ukuhlanganisa amagama.
 Pp – ukuphindaphinda amagama.

OKULINDELEKILE MAYELANA NESAKHIWO SEMIBHALO (ISIQEPHU A)
 Isingeniso:    Siyaheha, siyisigaba esisodwa, singenisa indikimba.

   Umzimba:           (i) Izigaba zinemiqondo ezwakalayo nenikezelanayo.
                       (ii) Zihleleke kahle/umqondo osekelayo.
                       (iii) Umbhalo nombhalo mawuhambelane nenkathi okumele ubhalwe ngayo.

   Isiphetho:         (i) Siyisigaba esisodwa.
                       (ii) Makuvele ukuthi umbhalo usuyagoqwa noma uyasongwa.
                       (iii) Selungavela uvo lombhali ngalokho abhala ngakho okungaba ukuxwayisa/ukweluleka/ukuxolisa.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                                                                   Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3                            7                                         DBE/Februwari–Mashi 2017
                                                             NSC – Imemorandamu

OKULINDELEKILE:

1.1 Ukuwina Umncintiswano Kwayishintsha            1.2 Akukho Okungavimba Impumelelo           1.3 Engingakwenza Ukuze Izwe Lami
    Impilo Yami.                                       Yami.                                       Lithuthuke.

    Izimpendulo zingathinta amaphuzu alandelayo:       Izimpendulo zingathinta amaphuzu            Izimpendulo zingathinta amaphuzu
                                                       alandelayo:                                 alandelayo:
       Inkathi edlule.
       Kwenzeka nini lokhu?                            Incazelo kafishane ngesihloko.             Ukubheka okudingwa yizwe lami.
       Uhlobo lomncintiswano.                          Izifiso ngekusasa lami.                    Ngingalekelela kulokhu
       Ngezwa kanjani ngawo?                           Izinhlelo zokufinyelela                     okulandelayo:
       Ngawungenela kanjani?                            empumelelweni.                              - ukusiza ukwehlisa izinga
       Imiklomelo.                                     Abantu abangangisiza.                         lobugebengu.
       Imithelela yomklomelo empilweni yami.           Izinto engingazigwema.                      - ukukhuphula umnotho.
       Inselelo kwabanye.                              Izeluleko ongazinika abanye abantu.         - ukulekelela emfundweni.
                                                                                                     - ukulekelela kwezempilo.
                                                                                                     - ukuthuthukisa ezokuvakasha.
                                                                                                    Ukukhuthaza abantu ukuthi
                                                                                                     balekelele izwe lethu.

Nokunye okuhambisana nesihloko.                                                                Nokunye okuhambisana nesihloko.
                                                   Nokunye okuhambisana nesihloko.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                                                          Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3                               8                                              DBE/Februwari–Mashi 2017
                                                                NSC – Imemorandamu

1.4 Ubuhle Nobubi Bamalungelo.                     1.5 Angaziphilisa Yini Umuntu                     1.6.1 Isithombe
                                                       Ngethalente Lakhe?                                  Nikeza indaba isihloko esiyifanele.
    Izimpendulo zingathinta amaphuzu alandelayo:
                                                          Izimpendulo zingathinta amaphuzu                 Izimpendulo zingathinta amaphuzu
        Yini amalungelo?                                 alandelayo:                                      alandelayo:
        Izibonelo zamalungelo?                                                                             Izihloko ziyokwehluka.
                                                           Yini ithalente?                                 Ukusizana.
        Ubuhle bamalungelo.
                                                           Uzibona kanjani ukuthi unethalente?             Ubani osizwayo?
        Ububi bamalungelo.
                                                           Ulithuthukisa kanjani ithalente onalo?          Onjani umuntu okwazi ukusiza
        Imibono onayo ngamalungelo.
                                                           Uziphilisa kanjani ngalo?                          omunye?
        Yini engenziwa ukuze abantu bahloniphe
                                                           Izibonelo zamathalente okungaphilwa             Umsiza kanjani, nini, kuphi?
         amalungelo abanye?
        Izeluleko/iziyalo.
                                                            ngawo:                                          Kufanele wenze njani uma uthola
                                                            - umculo                                           usizo?
                                                            - ukulingisa.                                   Imizwa yosizayo nosizwayo.
                                                            - ezemidlalo.                                   Isifundo ngokusizana.
                                                            - imisebenzi yezandla.
                                                            - ukudweba (nokunye).                    QAPHELA: Amaphuzu angehluka kuye
Nokunye okuhambisana nesihloko.                                                                      ngesihloko esibhalwe ngumfundi.
                                                   Nokunye okuhambisana nesihloko.
                                                                                                     Nokunye okuhambisana nesihloko.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                                                                   Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3                               9                            DBE/Februwari–Mashi 2017
                                                                NSC – Imemorandamu

1.6.2   Isithombe                                      1.6.3   Isithombe
        Nikeza indaba isihloko esiyifanele,                    Nikeza indaba isihloko esiyifanele.

        Izimpendulo zingathinta amaphuzu alandelayo:           Izimpendulo zingathinta amaphuzu
                                                               alandelayo:
         Izihloko ziyokwehluka.
         Ukuvakashela esiqiwini.                               Izihloko ziyokwehluka.
         Uhlobo lwabantu abathanda ukuvakashela                Ukuzibulala ngokuzilengisa.
          eziqiwini.                                            Izizathu ezenza abantu bazibulale.
         Isibalo sabantu abavakasha eziqiwini.                 Isibalo nohlobo lwabantu
         Imithetho elandelwayo yaseziqiwini.                    abazibulalayo.
         Umlando ngezilwane ezisesiqiwini.                     Ukubaluleka kokukhuluma
         Umnotho namathuba emisebenzi.                          ngenkinga obhekene nayo.
         Ukukhuthaza abantu ngothando lwezilwane.              Ubuhlungu obusala nabantu
                                                                 abasondelene nawe kakhulu.
QAPHELA: Amaphuzu angehluka kuye ngesihloko                     Izindlela zokuvimba ukuzibulala.
         esibhalwe ngumfundi.

Nokunye okuhambisana nesihloko.                        QAPHELA: Amaphuzu angehluka kuye
                                                                ngesihloko esibhalwe ngumfundi.

                                                       Nokunye okuhambisana nesihloko.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                                                Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3                                                 10                                                              DBE/Februwari–Mashi 2017
                                                                                   NSC – Imemorandamu

ISIQEPHU B: AMARUBHRIKI OKUHLOLA UMBHALO OMUDE ODLULISA UMYALEZO: ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA
[AMAMAKI ANGAMA-30]
 Okungabonwa ngakho                 Okungavamile                     Okunekhono                     Okusendimeni                      Okuqalisayo                      Akwanelisi
 OKUQUKETHWE                           15–18                            11–14                           8–10                             5–7                              0–4
 NESAKHIWO                      -Impendulo enembayo             -Impendulo enhle                -Impendulo esendimeni           -Impendulo esezingeni           -Impendulo ikhombisa
                                ngaphezu                        kakhulu ekhombisa               ekhombisa ulwazi                eliyisisekelo ekhombisa         ukungabi nalo ulwazi
 Impendulo kanye                kobekulindelekile               ulwazi lwezimpawu               lwezimpawu zohlobo              ulwazi lwezimpawu               lwezimpawu zohlobo
 nemibono                       -Amasu akhaliphile              zohlobo lombhalo                lombhalo                        zohlobo lombhalo                lombhalo
 Ukuhlela imibono               kanye nokuvuthwa                -Inamathele esihlokweni         -Ayinamathele kahle             -Ukunamathela                   -Umbhalo
 Inhloso, izethameli,           komqondo                        -Akunamaphutha                  esihlokweni                     kuyabonakala kodwa              uyanhlanhlatha,
 izakhiwo nezimiso kanye        -Ulwazi olubanzi                -Ukulandelana                   -Inamaphutha ambalwa            kunamaphutha                    kunamaphutha amaningi
 nesimo                         lwezimpawu zohlobo              kokuqukethwe                    -Ukulandelana                   -Ukulandelana                   -Imibono ayilandelani
                                lombhalo                        nemibono, kuchazwe              kwemibono                       kwamaphuzu                      nhlobo
                                -Umbhalo unamathele             kahle futhi kusekela            okuqukethwe                     okuqukethwe kubuye              -Ukuchaza okumbalwa
 AMAMAKI AYI-18
                                esihlokweni                     isihloko                        kufanelekile                    kungabonakali                   okusekela isihloko
                                -Amasu akhombisa                -Isakhiwo esifanele             -Ukuchaza okumbalwa             -Ukuchaza okumbalwa             -Akasebenzisanga
                                ukuthelelana kanye              esinamaphushana                 kusekela isihloko               kusekela isihloko               nhlobo imithetho
                                nokulandelana                                                   -Isakhiwo esifanelekile         -Usebenzise                     yesakhiwo
                                -Acacisa ngokusobala                                            kodwa kunamaphutha              ngokunganele imithetho
                                kanye nokusekela                                                ambalwa                         yesakhiwo
                                isihloko                                                                                        -Kukhona okumbalwa
                                -Isakhiwo esifanele                                                                             okubalulekile
                                nesicacile
 ULIMI, ISITAYELA                         10–12                             8–9                             6–7                             4–5                            0–3
 KANYE NOKULUNGISA              -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela
 AMAPHUTHA                      ulwazimagama                    ulwazimagama                    ulwazimagama                    ulwazimagama                    kanye nolwazimagama
                                kuhambisana kahle               kuhambisana kahle               kuyahambisana                   kunokungahambisani              akuhambisani nenhloso,
 Ithoni, irejista, isitayela,   kakhulu nenhloso,               nenhloso, izethameli            nenhloso, izethameli            nenhloso, izethameli            izethameli kanye nesimo
 inhloso/umthelela,             izethameli kanye nesimo         kanye nesimo                    kanye nesimo                    kanye nesimo                    -Kugcwele amaphutha
 izethameli kanye nesimo        -Uhlelo lufanelekile futhi      -Uhlelo lufanelekile futhi      -Kunamaphutha                   -Uhlelo olungafanelekile        futhi kuyadida
 Ukusetshenziswa kolimi         lwakheke kahle kakhulu          lwakheke kahle                  ambalwa                         olunamaphutha                   -Ulwazimagama
 kanye nezimiso                 -Akunamaphutha                  -Ulwazimagama oluhle            -Ulwazimagama                   amaningi                        aluhambisani nenhloso
 Ukukhethwa kwamagama            nhlobo.                        -Akunamaphutha                  olusendimeni                    -Ulwazimagama                   -Umqondo
 Izimpawu zokuloba kanye                                                                        -Amaphutha                      olunganele                      uyanhlanhlatha kakhulu
                                                                                                awawuphazamisi                  -Umqondo ufiphele.
 nesipelingi
                                                                                                umqondo.
 AMAMAKI AYI-12
 UKWABIWA
 KWAMAMAKI                                25–30                            19–23                           14–17                           9–12                            0–7
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                                                                                                         Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3                                      11                                                DBE/Februwari–Mashi 2017
                                                                        NSC – Imemorandamu

Amakhodi Okuqopha Amamaki Kulesi Sigaba :

       Q : Okuqukethwe
       Sk : Isakhiwo
       L : Ulimi
       St : Isitayela
       Pt : Amaphutha

Amakhodi azosetshenziswa uma kumakwa:

       QSk     =18
       LSP     =12 (7+3+2)

OKULINDELEKILE:

2.1 INCWADI YOMSEBENZI/ES EMTHETHW ENI

        Ikheli lobhalayo alibe ngasesandleni sokudla lihamba nosuku. Isib. (2 kuNdasa 2018/2 Mashi 2018 /03.2.2018/2/03/2018).
        Ikheli lobhalelwayo alibe ngasesandleni sokunxele, liqale ngesikhundla sobhalelwayo.
        Obhalelwayo makabingelelwe ngesizotha; Isib: Mnumzane.
        Qala ngomusho oyinhloko.
        Esigabeni sokuqala umfundi akahlale phezu kodaba olumenze wabhala incwadi.
        Esigabeni sesibili umfundi akasekele isizathu sokuba acele umfundaze/ibhasari.
        Isiphetho masibe sifishane sifingqe isicelo.
        Isivaleliso masikhombise isizotha: Yimina Ozithobayo
                                             uLihle Shibase (Mnu.)

    Okulindelekile: (i)     Isingeniso.
                    (ii)    Umzimba (ungaba yizigaba ezimbili).
                    (iii)   Isiphetho (makuvele ukuqoqeka kwencwadi).
                    (iv)    Amagama awabe inani elifanele.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                                                                            Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3                                     12                          DBE/Februwari–Mashi 2017
                                                                       NSC – Imemorandamu

2.2 UMLANDO NGOMUFI

        Kuqalwa ngesihloko esigqamile esinamagama kamufi aphelele, usuku lokuzalwa nosuku ashone ngalo.
        Mawubhalwe ngenkathi edlule.
        Isingeniso: - Amagama onke akhe aphelele.
                       - Imininingwane yakhe yonke. Isib: abazali bakhe/indawo azalelwa kuyo, nokunye.
                       - Usuku ahambe ngalo emhlabeni.
        Umzimba:
         Isigaba sokuqala:
         - Imininingwane yemfundo.
         - Izikhundla.
         - Imiklomelo.

          Isigaba sesibili:
          - Amagalelo emphakathini/esontweni.
          - Iqhaza abelibambile emndenini nakubangani.
       Isiphetho:
        - Abashiyile nazokhunjulwa ngakho.
        - Umusho omfushane wokumvalelisa. Isib: Lala Ngoxolo, sobonana kwelizayo! (nokunye).
       Amagama awabe inani elifanele.

2.3 UMBIKO

       Kumele kube nalezi zihlokwana ezilandelayo.
       Isihloko : Umbiko Ngengozi Phakathi Kwebhasi Nemoto Encane.
       Usuku okwenzeke ngalo ingozi.
       Isikhathi okwenzeke ngaso ingozi.
       Uya kubani umbiko?
       Isingeniso.
       Umzimba : Incazelo yokwenzekile ngamafushane/amaphuzu.
       Isiphetho : Asibe nezincomo.
       Ubhalwe ngubani: Isibonelo : TZ Njoko (Mnu./Nksz./Nkk.)
        Ukusayina
        Usuku okubhalwe ngalo umbiko
       Amagama awabe inani elifanele.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                                                     Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3                                13           DBE/Februwari–Mashi 2017
                                                                  NSC – Imemorandamu

2.4 INKULUMO-MPENDULW ANO/INGXOXO

        Isingeniso/Isethulo.
        Ukusetshenziswa kwezimpawu ezifanele.
        Amagama abakhulumayo.
        Isingeniso: Masikhombise inkinga edalekile/eyenzekile.
        Umzimba: Ingxoxo mayikhule ifike kuvuthondaba.
        Isiphetho: Mabavalelisane kahle.
        Amagama awabe inani elifanele.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                                 Pheqa ikhasi

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3                                         14                                                             DBE/Februwari–Mashi 2017
                                                                           NSC – Imemorandamu

ISIQEPHU C: AMARUBHRIKI OKUHLOLA UMBHALO OMFISHANE ODLULISA UMYALEZO: ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA
[AMAMAKI ANGAMA-20]
Okungabonwa ngakho               Okungavamile              Okunekhono                      Okusendimeni                     Okuqalisayo                         Akwanelisi
OKUQUKETHWE                         10–12                      8–9                             6–7                             4–5                                 0–3
NESAKHIWO                      -Impendulo             -Impendulo enhle                -Impendulo esendimeni           -Impendulo esezingeni           -Impendulo ikhombisa
                               enembayo ngaphezu      kakhulu ekhombisa               ekhombisa ulwazi                eliyisisekelo ekhombisa         ukungabi nalo ulwazi
Impendulo nemibono             kobekulindelekile      ulwazi lwezimpawu               lwezimpawu zohlobo              ulwazi lwezimpawu               lwezimpawu zohlobo lombhalo
Ukuhlela imibono               -Amasu akhaliphile     zohlobo lombhalo                lombhalo                        zohlobo lombhalo                -Umbhalo uyanhlanhlatha,
Izimpawu/Izimiso kanye         kanye nokuvuthwa       -Inamathele esihlokweni         -Ayinamathele kahle             -Ukunamathela                   kunamaphutha amaningi
nesimo                         komqondo               -Akunamaphutha                  esihlokweni                     kuyabonakala kodwa              -Imibono ayilandelani
                               -Ulwazi olubanzi       -Ukulandelana                   -Inamaphutha ambalwa            kunamaphutha                    sanhlobo
AMAMAKI AYI-12                 lwezimpawu zohlobo     kokuqukethwe                    -Ukulandelana                   -Ukulandelana                   -Ukuchaza okumbalwa
                               lombhalo               nemibono, kuchazwe              kwemibono okuqukethwe           kwamaphuzu                      okusekela isihloko
                               -Umbhalo unamathele    kahle futhi kusekela            kufanelekile                    okuqukethwe kubuye              -Akasebenzisanga nhlobo
                               esihlokweni            isihloko                        -Ukuchaza okumbalwa             kungabonakali                   imithetho yesakhiwo
                               -Amasu akhombisa       -Isakhiwo esifanele             kusekela isihloko               -Ukuchaza okumbalwa
                               ukuthelelana kanye     esinamaphushana                 -Isakhiwo esifanelekile         kusekela isihloko
                               nokulandelana                                          kodwa esinamaphutha             -Usebenzise
                               -Acacisa ngokusobala                                   ambalwa                         ngokunganele imithetho
                               kanye nokusekela                                                                       yesakhiwo
                               isihloko                                                                               -Kukhona okumbalwa
                               -Isakhiwo esifanele                                                                    okubalulekile
                               nesicacile
ULIMI, ISITAYELA KANYE                  7–8                       5–6                               4                               3                                0–2
NOKULUNGISA                    -Ithoni, irejista,     -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela kanye
AMAPHUTHA                      isitayela,             ulwazimagama                    ulwazimagama                    ulwazimagama                    nolwazimagama
                               ulwazimagama           kuhambisana kahle               kuyahambisana nenhloso,         kunokungahambisani              akuhambisani nenhloso,
Ithoni, irejista, isitayela,   kuhambisana kahle      nenhloso, izethameli            izethameli kanye nesimo         nenhloso, izethameli            izethameli kanye nesimo
inhloso/umthelela,             kakhulu nenhloso,      kanye nesimo                    -Kunamaphutha ambalwa           kanye nesimo                    -Kugcwele amaphutha futhi
izethameli kanye nesimo        izethameli kanye       -Uhlelo lufanelekile futhi      -Ulwazimagama                   -Uhlelo olungafanelekile        kuyadida
Ukusetshenziswa kolimi         nesimo                 lwakheke kahle                  olusendimeni                    olunamaphutha                   -Ulwazimagama aluhambisani
kanye nezimiso                 -Uhlelo lufanelekile   -Ulwazimagama oluhle            -Amaphutha                      amaningi                        nenhloso
                               futhi lwakheke kahle   -Akunamaphutha                  awawuphazamisi                  -Ulwazimagama                   -Umqondo uyanhlanhlatha
Ukukhethwa kwamagama
                               kakhulu                                                umqondo                         olunganele                      kakhulu
izimpawu zokuloba kanye
                               -Akunamaphutha                                                                         -Umqondo ufiphele
nesipelingi                    nhlobo
AMAMAKI AYISI-8
UKWABIWA KWAMAMAKI                     17–20                    13–15                            10–11                            7–8                                0–5

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                                                                                                Pheqa ikhasi

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3                                    15             DBE/Februwari–Mashi 2017
                                                                      NSC – Imemorandamu

Amakhodi Okuqopha Amamaki Kulesi Sigaba :
  Q : Okuqukethwe
  Sk : Isakhiwo
  L : Ulimi
  St : Isitayela
  Pt : Amaphutha

Amakhodi azosetshenziswa uma kumakwa:

     QSk       =12
     LSP       =08 (4+2+2)

OKULINDELEKILE:

3.1    IPHOSTA
        Mayifakwe ebhokisini.
        Isihloko/ilogo ekhangayo.
        Ifonti ehlukene.
        Okuzokwenziwa akuchazwe ngamafuphi.
        Ulimi olusetshenzisiwe aluhehe.
        Kungavezwa isithombe somculi.
        Imininingwane elindelekile:
          - Indawo.
          - Isikhathi.
          - Izinombolo zocingo/zikamakhalekhukhwini wabagqugquzeli.
          - Nokunye okungaheha abalandeli ukuthi beze kulo mcimbi.
        Amagama awabe inani elifanele.

3.2    IDAYARI
        Obhalayo kumele abhale usuku nelanga phezulu, ekuqaleni kombhalo wangalelo langa.
        Kumele ibe senkathini ezayo.
        Kubhalwe izigaba ezimfishane.
        Kusetshenziswe ulimi olukhululekile futhi olwamukelekile.
        Amagama awabe inani elifanele.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                                       Pheqa ikhasi

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3                                      16              DBE/Februwari–Mashi 2017
                                                                        NSC – Imemorandamu

3.3   IMIYALELO

      Izithako:
      - Izingcezu zesinkwa ezimbili (esimhlophe noma esinsundu/esimnyama).
      - Ushizi osikwe waba ucezu olungaba ngama-30g noma uhhafu wenkomishi uma ugreyithiwe.
      - Izingcezu ezimbili zikatamatisi.
      - Uhlamvu lukalethisi.
      - Isipuni esisodwa sebhotela.
      - Inkeshezana kasawoti.

      Indlela Yokwenza:

         Thatha izingcezu zesinkwa uzigcobe ibhotela, icala elilodwa ucezu ngalunye.
         Thatha ucezu olulodwa lwesinkwa bese ufaka:
          - uhlamvu lukalethisi.
          - izingcezu zikatamatisi
          - ushizi
         Vuvuzela inkeshezana kasawoti.
         Thatha lolu olunye ucezu lwesinkwa, umboze ngalo lolu olufakwe izithako ezingenhla.
         Sika phakathi nendawo kusukela ekhoneni kuya kwelinye ikhona.
         Ligoqe ngephepha elithambile noma ulifake esitsheni samasemishi bese uvala.

      Umbono:

         Ungafaka noma iyiphi isosi oyithandayo phakathi esemishini.
         Ungafaka inkeshezana ka-black pepper esikhundleni sikasawoti.
         Ungalidla nojusi/itiye/ikhofi/ubisi.

      OKULINDELEKILE MAYELANA NOBUDE NOBUFUSHANE BEMIBHALO
        Uma amagama eqe noma ehle esukela ku 1–5 kuyokwamukeleka.
        Uma amagama eqe noma ehle esukela ku 6–10 kuyosuswa imaki elilodwa.
        Uma amagama eqe noma ehle esukela ku 11–15 kuyosuswa amamaki ama–2.
        Uma amagama eqe noma ehle esukela ku 16 kuya ku–20 kuyosuswa amamaki ama-3.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha

## Related documents

- [IsiZulu FAL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p1-feb-march-2017-memo/85e65797-1984-4c8a-9bba-574bc4d7672c) — isiZulu FAL · Memo · 2017 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-feb-march-2017-memo/8be6a12a-14c0-4d39-85d8-c72bb0bb83c2) — isiZulu FAL · Memo · 2017 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-may-june-2017-memo/8517c722-dc6a-4cd5-9699-aaea5444db6f) — isiZulu FAL · Memo · 2017 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-nov-2017-memo/1ac7afad-6bda-492b-847f-ed5c308280c8) — isiZulu FAL · Memo · 2017 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-feb-march-2018-memo/71ce519d-ace4-4b52-8a83-a88cc450914c) — isiZulu FAL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-feb-march-2016-memo/fb36b07f-032d-425d-850f-c7e73c27d733) — isiZulu FAL · Memo · 2016 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu FAL

- [Gr 12 IsiZulu FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-fal-atp-2023-24/2e221b22-767a-49bf-870c-b3cf4e8bcddd) — ATP
- [IsiZulu FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p1-may-june-2025/6598b8ea-2286-41e6-bda0-ba108f48a7c8) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2025/e74bf407-208d-4b38-936f-6df41038a405) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-may-june-2025/f453b3ee-13b1-4e17-b5f2-d9bbf9854dd7) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isizulu/5a92e0e0-1710-47ec-8ad7-1decba33c7dd) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-isizulu/9810adca-cef4-427d-bbf6-c6f4b97785b8) — QP · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
