# isiZulu FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2018 Memo

> Grade 12 isiZulu FAL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2018, 14 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-nov-2018-final-memo/42d532bf-d1a5-473d-95e3-6c871611328e
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-fal) › [isiZulu FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-nov-2018-final-memo/42d532bf-d1a5-473d-95e3-6c871611328e)

## About this document

Isizulu Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · isizulu. Memorandum, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu FAL P3 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-nov-2018/74c60f35-72d8-422c-b97e-bdc21bf10468) — QP · 2018 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                      IBANGA LE-12

                    ISIZULU ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA (FAL)

                                   IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                           NOVEMBA 2018

                              UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA

AMAMAKI: 100

                    Lo mhlahlandlela wokumaka unamakhasi ayi-14.

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                 Pheqa ikhasi

### Page 2

IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3
                                                          Downloaded from hlayiso.com                            2                                                      DBE/Novemba 2018
                                                                                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQEPHU A: UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA IZINDABA

QAPHELA:
•      Ngaso sonke isikhathi sebenzisa irubhrikhi uma umaka umbhalo wokuziqambela (Iphepha lesi-3, ISIQEPHU A).
•      Amamaki ukusuka ku: 0–50 ahlukaniswe ngamazinga amahlanu ngokwezinkomba.
•      Okubonwa ngakho okuqukethwe, ulimi & isitayela, inkomba ngayinye kumazinga amahlanu ihlukaniswe izingxenye ezimbili kuye ngokwabiwa
       kwamamaki. Kunengxenye engenhla kanye nengezansi.
•      Isakhiwo sona asithinteki ekuhlukaniseni ngokwezingxenye. Ayikho ingxenye engenhla noma engezansi.

ISIQEPHU A: AMARUBHRIKHI OKUHLOLA I-ESEYI: ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA [AMAMAKI ANGAMA-50]

      Okungabonwa ngakho                                       Okungavamile                 Okunekhono                 Okusendimeni              Okuqalisayo               Okunganelisi
    OKUQUKETHWE                                                    28–30                        22–24                      16–18                     10–12                      4–6
    NOKUHLELA                                           -Impendulo enembayo         -Impendulo yakheke kahle     -Impendulo eyanelisayo     -Impendulo ikhombisa     -Impendulo enhlanhlathayo
                                                        ngaphezu                    -Imibono eshaya emhlolweni   -Imibono inakho            ukungahlangani           -Imibono edidayo

                                   Ingxenye engenhla
    (Izimpendulo kanye nemibono)                        kobekulindelekile           nehlabahlosile enokuvuthwa   ukulandelana nokushaya     -Imibono engacacile      nenganembi
    Ukudidiyelwa kwemibono                              -Imibono ekhaliphile,       komqondo                     emhlolweni                 nokungeyona              -Akuzwakali,
    ngenhloso yokuhlela                                 echukuluza ingqondo         -Ihleleke kahle kakhulu      -Ihleleke ngokusendimeni   eyokuzisungulela         kunokuphindaphinda
    Ukuqonda inhloso, izethameli                        kanye nekhombisa            kanye nokulandelana          kanye nokulandelana        -Kukhona okukhombisa     -Akukho ukuhlela kanye
    kanye nesimo                                        ukuvuthwa komqondo          (nokuxhumana)                (nokuxhumana)              ukuhlela okuncane        nokulandelana
                                                        -Ihleleke ngobunyoninco     kubandakanya isingeniso,     kubandakanya               nokulandelana
    AMAMAKI ANGAMA-30                                   kanye nokulandelana         umzimba kanye nesiphetho     isingeniso, umzimba
                                                        (nokuxhumana)                                            kanye nesiphetho
                                                        kubandakanya isingeniso,
                                                        umzimba kanye nesiphetho
                                                                   25–27                        19–21                      13–15                      7–9                         0–3
                                                        -Impendulo yinhle kakhulu   -Impendulo yakheke kahle     -Impendulo enembayo        -Impendulo engashayi     -Ayikho imizamo
                                                        kepha intula izimpawu ze-   -Imibono ehambisanayo        kodwa intula ukucacisa     emhlolweni               ekhombisa ukuphendula

                                   Ingxenye engezansi
                                                        eseyi enembayo              nendaba nehlabahlosile       -Imibono iyalandelana      -Imibono ithanda ukuba   ngesihloko
                                                        -Imibono ekhombisa          -Ihleleke kahle kakhulu      ngokusendimeni futhi       nhlakanhlaka futhi       -Akuhambisani nesihloko
                                                        ukuvuthwa komqondo          kanye nokulandelana          iyamukeleka                iyadida                  futhi akufanelene
                                                        kanye nokukhalipha          (nokuxhumana)                -Kukhona okukhomba         -Ukuhlela kanye          -Akuqondene nesihloko
                                                        -Ikhombisa ikhono           kubandakanya isingeniso,     ukuhlela kanye             nokulandelana akukho     futhi kuphithene
                                                        lokuhlela kanye             umzimba kanye nesiphetho     nokulandelana
                                                        nokulandelana                                            (nokuxhumana)
                                                        (nokuxhumana)                                            kubandakanya
                                                        kubandakanya isingeniso,                                 isingeniso, umzimba
                                                        umzimba kanye nesiphetho                                 kanye nesiphetho

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                                                                                                                              Pheqa ikhasi

### Page 3

IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3
                                                      Downloaded from hlayiso.com                                   3                                                                   DBE/Novemba 2018
                                                                                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

AMARUBHRIKHI OKUHLOLA I-ESEYI: ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA [AMAMAKI ANGAMA-50] (kuyaqhubeka)

    Okungabonwa ngakho                                      Okungavamile                      Okunekhono                   Okusendimeni                      Okuqalisayo                    Okunganelisi
 ULIMI, ISITAYELA &                                                14–15                           11–12                            8–9                             5–6                             0–3
 UKULUNGISA AMAPHUTHA                                 -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ulimi aluqondakali
                                                      ulwazimagama                    ulwazimagama                    ulwazimagama                    ulwazimagama                    -Ithoni, irejista, isitayela
 Ithoni, irejista, isitayela,                         kuhambisana kahle               kuhambisana kahle               kuhambisana kahle               kuhambisana                     kanye nolwazimagama
 ulwazimagama luyahambisana                           kakhulu nenhloso,               nenhloso, izethameli kanye      nenhloso, izethameli            ngokungagculisi                 aluhambisani nenhloso,

                                 Ingxenye engenhla
 nenhloso/umthelela kanye                             izethameli kanye nesimo         nesimo                          kanye nesimo                    nenhloso, izethameli            izethameli kanye nesimo
 nesimo                                               -Ulimi lukhombisa               -Ulimi lufanelekile kanye       -Ukusetshenziswa kolimi         kanye nesimo                    -Ulwazimagama luncane
 Ukukhethwa kwamagama,                                ukuzethemba,                    nokusetshenziswa                ukudlulisa umqondo              -Ukusetshenziswa kolimi         kakhulu okwenza kube
 ukusetshenziswa kolimi,                              luyancomeka kakhulu             kwethoni ngendlela              -Ithoni ifanelekile             ukudlulisa umqondo              lukhuni ukuqonda
 izimpawu zokuloba, uhlelo,                          -Ithoni ekhomba ukuphoqa         efanelekile                     -Kusetshenziswe amasu           akugculisi
 isipelingi                                          kanye namasu obuciko             -Kukhombisa ukungabi            obuciko ukukhulisa              -Ithoni nephimbo
                                                     obunembayo                       namaphutha amaningi             okuqukethwe                     akugculisi
 AMAMAKI AYI-15                                       -Akunamaphutha nhlobo           ohlelweni kanye nesipelingi                                     -Kusetshenziswe amasu
                                                      ohlelweni kanye nesipelingi     -Ibumbeke kahle kakhulu                                         obuciko ngokungagculisi
                                                      -Ikhombise ikhono                                                                               ukukhulisa okuqukethwe
                                                      eliphezulu lokubumba
                                                                     13                            10                               7                             4
                                                      -Ulimi lukhombisa               -Ulimi luyahambisana futhi      -Ukusetshenziswa kolimi         -Ukusetshenziswa kolimi
                                                      ukuzethemba,                    lufanelekile                    okusendimeni                    okungekho endimeni
                                                      luyancomeka kakhulu             -Ithoni iyahambisana futhi      nokungahlangani                 -Imisho enhlobonhlobo
                                                      -Akunamaphutha ohlelweni        ifanelekile                     okumbalwa                       imbalwa noma ayikho
                                Ingxenye              kanye nesipelingi               -Kunamaphutha ambalwa           -Ithoni ifanelekile kanye       -Ulwazimagama
                                                      -Ikhombise ikhono               ohlelo kanye nesipelingi        nokusetshenziswa                olunomkhawulo
                                engezansi             eliphezulu lokubumba            -Ibumbeke kahle                 kwamasu obuciko
                                                                                                                      okunomkhawulo
 ISAKHIWO                                                          5                                4                               3                              2                              0–1
 Izimpawu zethekisthi,                               -Ukuthuthuka kwesihloko          -Ukuthuthuka nokugeleza         -Ukuthuthuka kwendaba           -Amaphuzu ambalwa               -Amaphuzu awatholakali
 ukuthuthuka kwezigaba kanye                         okunembayo                       kwendaba                        okulindelekile                  azwakalayo                      -Imisho kanye nezigaba
 nokwakhiwa kwemisho                                 -Ukucacisa okunembayo            -Ukulandelana                   -Imisho, izigaba                -Imisho kanye nezigaba          kunamaphutha
                                                     -Imisho, izigaba kwakheke        -Imisho, izigaba                kwakheke kahle                  kunamaphutha                    -I-eseyi ayinamqondo
 AMAMAKI AYISI-5                                     kahle kakhulu                    kuyalandelana futhi             -I-eseyi isenawo                -I-eseyi isenawo
                                                                                      kuxubile                        umqondo                         umqondo noma
                                                                                                                                                      inamaphutha

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                                                                                                                                                Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3          4                     DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

Amakhodi Okuqopha Amamaki Kulesi Sigaba:

•    Q: Okuqukethwe
•    Sk: Isakhiwo
•    L: Ulimi
•    St: Isitayela
•    Pt: Amaphutha
•    Hl: Ukuhlela

Amakhodi azosetshenziswa uma kumakwa:

•    QHl      = 30
•    LSP      = 15 (8+4+3)
•    Sk       = 05

Amakhodi azosetshenziswa uma kumakwa:

SP – (dwebela)-isipelingi esingamukelekile.
PH – uphawu lokubhala olungamukelekile.
L – (dwebela)- ulimi olungamukelekile.
// – khombisa isigaba esisha.
NK – inkathi engamukelekile.
GL – amagama awalandelani ngokufanele.
R – irejista.
KM – akwenzi umqondo.
ISIV. – isivumelwano esingavumelani.
AK – akudingekile.
^ – kunegama elingekho.
GN – igama elingcono.
/ – ukwehlukanisa amagama
( ) – ukuhlanganisa amagama
Pp – ukuphindaphinda amagama

OKULINDELEKILE MAYELANA NESAKHIWO SEMIBHALO (ISIQEPHU A)

•    Isingeniso:    Siyaheha, siyisigaba esisodwa, singenisa indikimba.

•    Umzimba:       (i) Izigaba zinemiqondo ezwakalayo nenikezelanayo.
                    (ii) Izigaba zihleleke kahle/umqondo osekelayo.
                    (iii) Umbhalo nombhalo mawuhambelane nenkathi               okumele
                          ubhalwe ngayo.

•    Isiphetho:     (i) Siyisigaba esisodwa.
                    (ii) Makuvele ukuthi umbhalo usuyagoqwa noma uyasongwa.
                    (iii) Selungavela uvo lombhali ngalokho abhala ngakho okungaba
                          ukuxwayisa/ukweluleka/ukuxolisa

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                              Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3          5                 DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

OKULINDELEKILE MAYELANA NEZIHLOKO ZEZINDABA (ISIQEPHU A)

1.1      Okwangenza ngazizwa ngiziqhenya ngalolu suku.

         •    Elandisayo.

         Izimpendulo zingathinta amaphuzu alandelayo:

         • Makubhalwe ngenkathi edlule.
         • Yini owaziqhenya ngayo?
         • Sizathu sini esenza uziqhenye ngale nto?
         • Yakusiza kanjani noma yamsiza kanjani omunye umuntu?
         • Okuqukethwe makugxile kulokho okwenzeka ngalolu suku.
         (Nokunye okuhambisana nesihloko.)                                                 [50]

1.2      Imfashini.

         •    Echazayo.

         Izimpendulo zingathinta amaphuzu alandelayo:

         • Kungaba inkathi exubile.
         • Yini imfashini?
         • Izinhlobo zemfashini.
         • Ukubiza kwayo ezitolo.
         • Ubungozi bokuthanda imfashini.
         (Nokunye okuhambisana nesihloko.)                                                 [50]

1.3      Ngazisiza ngokulalela abazali bami.

         •    Eningayo

         Izimpendulo zingathinta amaphuzu alandelayo:

         • Kungaba yinkathi exubile.
         • Kwakwenzenjani?
         • Yini lena eyashiwo abazali bakho?
         • Kwakusiza kanjani?
         • Ukuba awubalalelanga iyiphi inkinga owawungase ungene kuyona?
         • Izeluleko ongazidlulisela kwabanye.
         (Nokunye okuhambisana nesihloko.)                                                 [50]

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                          Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3          6                 DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

1.4      Ubuhle nobubi bokufundisa ingane yesikole ukushayela imoto.

         •    Eqhathanisayo.

         Izimpendulo zingathinta amaphuzu alandelayo:

         •    Kungaba inkathi exubile.

         Ubuhle:
         • Kuyamsiza umzali ekhaya uma exakekile.
         • Kuyivulela amathuba emisebenzi.
         • Kuyasiza ukuthi ikwazi ukuzimela.
         • Kulula ukufunda ukushayela usemncane.

         Ububi:
         • Kungamphazamisa ezifundweni.
         • Kungamfaka esilingweni sokweba imoto.
         • Kungafaka abazali enkingeni uma enza ingozi.
         • Kungamdonsela abangani abangalungile.
         (Nokunye okuhambisana nesihloko.)                                                 [50]

1.5      Onogada bagcina izikole ziphephile. Uyavumelana yini nalesi sihloko?

         •    Edaza Inkani

         Izimpendulo zingathinta amaphuzu alandelayo:

         •    Kungaba inkathi exubile.
         •    Makucace esingenisweni ukuthi uyavumelana noma uyaphikisana
              nesihloko.

         Amaphuzu avumelana nesihloko:
         • Bavikela othisha nabafundi ngesikhathi sesikole.
         • Bavikela impahla yesikole.
         • Bavikela izakhiwo zesikole.
         • Bagcina amarekhodi abantu abangena esikoleni.
         Amaphuzu angavumelani nesihloko
         • Abanye abaqeqeshiwe ngokwanele.
         • Abanye abathembekile, bagcina sebesebenzisana nezigebengu.
         • Bayalala ngesikhathi somsebenzi.
         • Balekelela izingane ekungeniseni izidakamizwa.
         (Nokunye okuhambisana nesihloko.)                                                 [50]

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                          Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3          7                  DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

1.6      1.6.1       Isithombe

                     Nikeza indaba isihloko esiyifanele.

                     Izihloko ziyokwehluka:

                     Izimpendulo zingathinta amaphuzu alandelayo:

                     •    Kungaba yinkathi edlule.
                     •    Ukubhala amaphuzu ahambisana nesihloko.
                     •    Ungaphumi kokuqukethwe isithombe.
                     •    Isizathu sokukhumbula ebusheni bami.
                     •    Impilo engangiyiphila:
                          - Nomndeni
                          - Nabangani
                          - Amathuba engawathola.
                     •    Ukuqhathanisa impilo yamanje neyakudala.

                     QAPHELA: Amaphuzu angehluka kuye ngesihloko esibhalwe
                              ngumfundi.                                                    [50]

         1.6.2       Isithombe

                     Nikeza indaba isihloko esiyifanele.

                     Izihloko ziyokwehluka:

                     Izimpendulo zingathinta amaphuzu alandelayo:

                     •    Kungaba yinkathi exubile.
                     •    Ukubhala amaphuzu ahambisana nesihloko.
                     •    Ungaphumi kokuqukethwe isithombe.
                     •    Uhlobo lwenja enolaka.
                     •    Ubungozi bayo.
                          - Ukuluma abantu.
                          - Ukukuxabanisa nomphakathi.
                          - Ukuba nekhaya elesatshwayo/ eliphephile.
                          - Ukuluma amalunga omndeni.
                          - Ukwandisa izifo eziyingozi.
                          - Ukubulala abantu nezinye izilwane.
                     •    Umbono ngalolu hlobo lwenja.

                     QAPHELA: Amaphuzu angehluka kuye ngesihloko esibhalwe
                              ngumfundi                                                     [50]

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                           Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3          8                    DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

         1.6.3       Isithombe

                     Nikeza indaba isihloko esiyifanele.

                     Izihloko ziyokwehluka:

                     Izimpendulo zingathinta amaphuzu alandelayo:

                     •    Kungaba yinkathi exubile.
                     •    Ukwethula uDokotela Nelson Mandela esingenisweni.
                     •    Ubudlelwane bakhe nezingane.
                     •    Iqhaza alibamba ekuthuthukiseni imfundo.
                     •    Ukwakha ukubumbana phakathi kwezinhlanga ezahlukene.
                     •    Ukuletha ukuthula eNingizimu Afrika.

                     QAPHELA: Amaphuzu angehluka kuye ngesihloko esibhalwe
                              ngumfundi.                                                      [50]

                                                                 AMAMAKI ESIQEPHU A:          50

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                             Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3                                                           9                                                              DBE/Novemba 2018
                                                                                       NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQEPHU B: AMARUBHRIKI OKUHLOLA UMBHALO OMUDE ODLULISA UMYALEZO: ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA [AMAMAKI
ANGAMA-30]
 Okungabonwa ngakho                  Okungavamile                     Okunekhono                     Okusendimeni                     Okuqalisayo                    Okunganelisi
 OKUQUKETHWE,                           15–18                            11–14                           8–10                            5–7                             0–4
 UKUHLELA                       -Impendulo enembayo             -Impendulo enhle                -Impendulo esendimeni           -Impendulo esezingeni           -Impendulo ikhombisa
 NESAKHIWO                      ngaphezu                        kakhulu ekhombisa               ekhombisa ulwazi                eliyisisekelo ekhombisa         ukungabi nalo ulwazi
                                kobekulindelekile               ulwazi lwezimpawu               lwezimpawu zohlobo              ulwazi lwezimpawu               lwezimpawu zohlobo
 Impendulo kanye nemibono       -Amasu akhaliphile              zohlobo lombhalo                lombhalo                        zohlobo lombhalo                lombhalo
 Ukudidiyelwa kwemibono         kanye nokuvuthwa                -Inamathele esihlokweni         -Ayinamathele kahle             -Ukunamathela                   -Umqondo ufiphele
 ngenhloso yokuhlela            komqondo                        -Akukho ukunhlanhlatha          esihlokweni                     esihlokweni                     ngenxa yokunhlanhlatha
 Inhloso, izethameli,           -Ulwazi olubanzi                -Ukulandelana                   -Kunokunhlanhlatha              kuyabonakala kodwa              okukhulu.
 izakhiwo nezimiso kanye        lwezimpawu zohlobo              kokuqukethwe                    okuncane.                       kunokunhlanhlatha               -Imibono ayilandelani
 nesimo                         lombhalo                        nemibono, kuchazwe              -Ukulandelana                   -Ukulandelana                   nhlobo
                                -Umbhalo unamathele             kahle futhi kusekela            kwemibono                       kwamaphuzu                      -Ukuchaza okumbalwa
 AMAMAKI AYI-18                 esihlokweni                     isihloko                        okuqukethwe                     okuqukethwe kubuye              okusekela isihloko
                                -Amasu akhombisa                -Isakhiwo esifanele             kufanelekile                    kungabonakali                   -Akasebenzisanga
                                ukuthelelana kanye              esinamaphushana                 -Ukuchaza okumbalwa             -Ukuchaza okumbalwa             nhlobo imithetho
                                nokulandelana                                                   kusekela isihloko               kusekela isihloko               yesakhiwo
                                -Acacisa ngokusobala                                            -Isakhiwo esifanelekile         -Usebenzise
                                kanye nokusekela                                                kodwa kunamaphutha              ngokunganele imithetho
                                isihloko                                                        ambalwa                         yesakhiwo
                                -Isakhiwo esifanele                                                                             -Kukhona okumbalwa
                                nesicacile                                                                                      okubalulekile
 ULIMI, ISITAYELA                         10–12                             8–9                             6–7                             4–5                            0–3
 KANYE NOKULUNGISA              -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela
 AMAPHUTHA                      ulwazimagama                    ulwazimagama                    ulwazimagama                    ulwazimagama                    kanye nolwazimagama
                                kuhambisana kahle               kuhambisana kahle               kuyahambisana                   kunokungahambisani              akuhambisani nenhloso,
 Ithoni, irejista, isitayela,   kakhulu nenhloso,               nenhloso, izethameli            nenhloso, izethameli            nenhloso, izethameli            izethameli kanye nesimo
 inhloso/umthelela,             izethameli kanye nesimo         kanye nesimo                    kanye nesimo                    kanye nesimo                    -Kugcwele amaphutha
 izethameli kanye nesimo        -Uhlelo lufanelekile futhi      -Uhlelo lufanelekile futhi      -Kunamaphutha                   -Uhlelo olungafanelekile        futhi kuyadida
 Ukusetshenziswa kolimi         lwakheke kahle kakhulu          lwakheke kahle                  ambalwa ohlelo                  olunamaphutha                   -Ulwazimagama
 kanye nezimiso                 -Akunamaphutha                  -Ulwazimagama oluhle            -Ulwazimagama                   amaningi                        aluhambisani nenhloso
 Ukukhethwa kwamagama           nhlobo.                         kakhulu                         olwanele                        -Ulwazimagama                   -Umqondo
 Izimpawu zokuloba kanye                                        -Akunamaphutha                  -Amaphutha                      olunganele                      uyanhlanhlatha kakhulu
 nesipelingi                                                    amaningi                        awawuphazamisi                  -Umqondo ufiphele.
 AMAMAKI AYI-12                                                                                 umqondo.

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                                                                                                                     Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3         10                    DBE/Novemba 2018
                                      NSC- Umhlahlandlela wokumaka

Amakhodi Okuqopha Amamaki Kulesi Sigaba:

•     Q: Okuqukethwe
•     Sk: Isakhiwo
•     L: Ulimi
•     St: Isitayela
•     Pt: Amaphutha

Amakhodi azosetshenziswa uma kumakwa:

•     QSk       = 18
•     LSP       = 12 (7+3+2)

OKULINDELEKILE:

2.1         INCWADI YOBUNGANI
            •   Ikheli     lobhalayo   esandleni   sokudla   elihambisana     nosuku,
                Isib. (14 kuLwezi 2018/14 Novemba 2018).
            •   Obhalelwayo makabingelelwe ngolimi olujwayelekile: Isib. Mkhulu noma
                athakazelwe, isib. Khabazela.
            •   Isingeniso: Isigaba sokuqala esifishane, umfundi akakhombise ukuthi
                bayazana nalo ambhalelayo.
            •   Umzimba: Isigaba sesibili, umfundi akabhale izizathu ezizokwenza
                ukuba angaphumeleli ukuyohlala nomkhulu.
                Isigaba sesithathu, umfundi akenabe ngalokhu abhale ngakho esigabeni
                sesibili.
            •   Isiphetho: Isigaba sokugcina esifishane, akakhonze abonge noma
                adlulise umyalezo.
            •   Isivaleliso masikhombise ubuhlobo: Yimina umzukulu wakho
                                                   uSuraya
            •   Amagama awabe inani elifanele.                                                [30]

2.2         INCWADI YOKUZICHAZA (CV) KANYE NENCWADI EYISIPHELEKEZELO
            Incwadi Yokuzichaza (CV):
            Imininingwane eqondene nawe:
             • Isibongo, amagama akho aphelele, usuku lokuzalwa, inombolo kamazisi,
                 ubulili, ubuzwe, izilimi ozikhulumayo, ikheli, inombolo yocingo/iselula
                 nezincwadi zokushayela.
             Imininingwane eqondene nemfundo:
             • Isikole, ibanga, unyaka, izifundo, izitifiketi nokunye okuhambisana
                 nemfundo.
             Imininingwane eqondene nomsebenzi:
             • Uhlobo lomsebenzi, indawo, isikhathi osisebenzile lapho, isipiliyoni
                 nokunye okuhambisana nomsebenzi.
            Imininingwane ngofakazi:
             • Igama nesibongo, isikhundla, inombolo yocingo nokunye okuqondene
                nofakazi.
             • Amagama awabe inani elifanele.

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                             Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3         11                   DBE/Novemba 2018
                                      NSC- Umhlahlandlela wokumaka

         Incwadi Eyisiphelekezelo (Covering Letter)
          •   Ikheli lobhalayo alibe ngasesandleni sokudla lihamba nosuku,
              Isib. (3 kuNhlangulana 2017/3 Juni 2017).
          •   Ikheli lobhalelwayo alibe ngasesandleni sokunxele liqale ngesikhundla.
          •   Obhalelwayo makabingelelwe ngesizotha, Isib. Mnumzane/ Nkosazane.
          •   Qala ngomusho oyisihloko, udwetshelwe noma ubhalwe ngamagama
              amakhulu (ofeleba).
          •   Esigabeni sokuqala umfundi akabhale isizathu sokubhala incwadi.
          •   Esigabeni sesibili umfundi akacacise ukuthi imininingwane yonke
              isencwadini yokuzichaza.
          •   Isiphetho masibe sifishane sifingqe isicelo.
          •   Isivaleliso masikhombise isizotha: Yimina Ozithobayo
                                                u-Ayanda Ndlovu (Nksz.)
          •   Amagama awabe inani elifanele.                                                [30]

2.3      INDATSHANA YEPHEPHANDABA
          •   Kumele kube nalezi zihlokwana ezilandelayo:
              - Usuku negama lephephandaba.
              - Isihloko esibhalwe ngokugqamile, sihehe.
              - Isitayela asehluke, sixoxe ngqo nofundayo.
              - Indatshana kumele iqubule isasasa.
              - Amaphuzu ahambisana nemibono yombhali.
              - Izinkinga zokuthenga ngokusebenzisa ubuchwepheshe bamanje.
              - Imiphumela yalesi senzo.
              - Imibono engasiza ukuxazulula lezi zinkinga.
              - Kungabuzwa imibuzo engadingi mpendulo (umbuzombumbulu).
          •   Akuvele igama lobhalile nendawo ahlala kuyo ekugcineni kwendatshana.
              Isibonelo: Ibhalwe nguNolwazi eNanda
          •   Amagama awabe inani elifanele.                                                [30]

2.4      INKULUMO-MPENDULWANO
          •   Isingeniso/Isethulo.
          •   Ukusetshenziswa kwezimpawu ezifanele nolimi olukhululekile.
          •   Amagama abantu ababambe iqhaza ngasesandleni sokunxele.
          •   Isingeniso:     Ukubingelelana    komfundi      nothisha  okukhombisa
              ukumangala nokujabulelana.
          •   Umzimba: - Ukuxoxa ngomlando wempumelelo yomfundi.
              - Umfundi makanikeze uthisha usizo olukhethekile.
              - Uthisha makaqhubeke nokuthenga ifenisha.
              - Inkulumo yabo mayikhombise ukuthi uthisha uyaziqhenya ngaye.
              - Makuvele izinto ezahlukene ezingahle zilethe ukumangala kuthisha.

          • Isiphetho: Masicacise ukuthi uthisha uyaqhubeka nokuthenga ifenisha.
            Ukuvalelisa.
          Amagama awabe inani elifanele.                                                    [30]

                                                                AMAMAKI ESIQEPHU B:         30

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                           Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3                                                  12                                                             DBE/Novemba 2018
                                                                               NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQEPHU C: AMARUBHRIKI OKUHLOLA UMBHALO OMFISHANE ODLULISA UMYALEZO: ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA
[AMAMAKI ANGAMA-20]
Okungabonwa ngakho                Okungavamile              Okunekhono                     Okusendimeni                     Okuqalisayo                       Okunganelisi
OKUQUKETHWE,                         10–12                     8–9                             6–7                             4–5                                0–3
UKUHLELA NESAKHIWO             -Impendulo             -Impendulo enhle                -Impendulo esendimeni           -Impendulo esezingeni           -Impendulo ikhombisa
                               enembayo ngaphezu      kakhulu ekhombisa               ekhombisa ulwazi                eliyisisekelo ekhombisa         ukungabi nalo ulwazi
Impendulo nemibono             kobekulindelekile      ulwazi lwezimpawu               lwezimpawu zohlobo              ulwazi lwezimpawu               lwezimpawu zohlobo lombhalo
Ukudidiyelwa kwemibono         -Amasu akhaliphile     zohlobo lombhalo                lombhalo                        zohlobo lombhalo                -Umqondo ufiphele ngenxa
ngenhloso yokuhlela            kanye nokuvuthwa       -Inamathele esihlokweni         -Ayinamathele kahle             -Ukunamathela                   yokunhlanhlatha okukhulu
Izimpawu/Izimiso kanye         komqondo               -Akukho ukunhlanhlatha          esihlokweni                     kuyabonakala kodwa              -Imibono ayilandelani nhlobo
nesimo                         -Ulwazi olubanzi       -Ukulandelana                   -Kunokunhlanhlatha              kunokunhlanhlatha               -Ukuchaza okumbalwa
                               lwezimpawu zohlobo     kokuqukethwe                    okuncane                        -Ukulandelana                   okusekela isihloko
AMAMAKI AYI-12                 lombhalo               nemibono, kuchazwe              -Ukulandelana                   kwamaphuzu                      -Akasebenzisanga nhlobo
                               -Umbhalo unamathele    kahle futhi kusekela            kwemibono okuqukethwe           okuqukethwe kubuye              imithetho yesakhiwo
                               esihlokweni            isihloko                        kufanelekile                    kungabonakali
                               -Amasu akhombisa       -Isakhiwo esifanele             -Ukuchaza okumbalwa             -Ukuchaza okumbalwa
                               ukuthelelana kanye     esinamaphushana                 kusekela isihloko               kusekela isihloko
                               nokulandelana                                          -Isakhiwo esifanelekile         -Usebenzise imithetho
                               -Acacisa ngokusobala                                   kodwa esinamaphutha             yesakhiwo
                               kanye nokusekela                                       ambalwa                         ngokungafanele
                               isihloko                                                                               -Kukhona okumbalwa
                               -Isakhiwo esifanele                                                                    okubalulekile
                               nesicacile
ULIMI, ISITAYELA KANYE                  7–8                       5–6                              4                                3                                0–2
NOKULUNGISA                    -Ithoni, irejista,     -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela kanye
AMAPHUTHA                      isitayela,             ulwazimagama                    ulwazimagama                    ulwazimagama                    nolwazimagama
                               ulwazimagama           kuhambisana kahle               kuyahambisana nenhloso,         kunokungahambisani              akuhambisani nenhloso,
Ithoni, irejista, isitayela,   kuhambisana kahle      nenhloso, izethameli            izethameli kanye nesimo         nenhloso, izethameli            izethameli kanye nesimo
inhloso/umthelela,             kakhulu nenhloso,      kanye nesimo                    -Kunamaphutha ambalwa           kanye nesimo                    -Kugcwele amaphutha futhi
izethameli kanye nesimo        izethameli kanye       -Uhlelo lufanelekile futhi      -Ulwazimagama                   -Uhlelo olungafanelekile        kuyadida
Ukusetshenziswa kolimi         nesimo                 lwakheke kahle                  olusendimeni                    olunamaphutha                   -Ulwazimagama aluhambisani
kanye nezimiso                 -Uhlelo lufanelekile   -Ulwazimagama oluhle            -Amaphutha                      amaningi                        nenhloso
Ukukhethwa kwamagama           futhi lwakheke kahle   -Akunamaphutha                  awawuphazamisi                  -Ulwazimagama                   -Umqondo awucacile neze
izimpawu zokuloba kanye        kakhulu                amaningi.                       umqondo                         olunganele
                               -Akunamaphutha                                                                         -Umqondo ufiphele
nesipelingi
                               nhlobo
AMAMAKI AYISI-8

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                                                                                                            Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3         13                     DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

Amakhodi okuqopha amamaki kulesi sigaba:

•     Q: Okuqukethwe
•     Sk: Isakhiwo
•     L: Ulimi
•     St: Isitayela
•     Pt: Amaphutha

Amakhodi azosetshenziswa uma kumakwa:

•     QSk       = 12
•     LSP       = 08 (4+2+2)

OKULINDELEKILE:

3.1         IPHOSTA

            •    Isihloko sokukhangiswayo masigqame.
            •    Sebenzisa amafonti axubile (izindlela zokubhala ezahlukene).
            •    Sebenzisa ulimi oluzoheha abafundi.
            •    Imininingwane elindelekile:
                 - indawo.
                 - isikhathi.
                 - amanani.
                 - izinombolo zocingo/umakhalekhukhwini.
            •    Amagama awabe inani elifanele.                                                [20]

3.2         IPHOSIKHADI

            •    Ikheli lobhalelwayo.
            •    Isitembu saseposini.
            •    Usuku nendawo lapho livela khona.
            •    Ukubingelela: Isib. Mnumzane/Nkosikazi/Nkosazane.
            •    Okuqukethwe makuhambisane nenhloso yokubhala iphoskhadi.
            •    Ukuvalelisa makuhambisane nokwazana kobhalayo nobhalelwayo.
            •    Amagama awabe inani elifanele.                                                [20]

3.3         IMIYALELO: IRESIPHI
            Iresiphi yekhekhe elikhulu.
            Izithako:

            -    500g/izinkomishi ezi-2 zikafulawa.
            -    250ml ubisi/inkomishi eyodwa.
            -    I-¼ ithisipuni likasawoti/ncinza kancane usawoti.
            -    250g ibhotela/inkomishi yebhotela.
            -    125g ushukela/ikota yenkomishi kashukela.
            -    10ml i-vanilla essence/isipuni esisodwa se-vanilla essence.
            -    U-½ wedazini lamaqanda/uhhafu wedazini lamaqanda/amaqanda ayisi-6.

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                              Pheqa ikhasi

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3         14                    DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Umhlahlandlela wokumaka

         Indlela yokwenza:

          -   Shisisa uhhavini ube sezingeni elingama-200.
          -   Faka ibhotela noshukela endishini bese ukuhlanganisa kuze kuthambe.
          -   Faka amaqanda, i-vanilla nosawoti kulokhu okuhlanganise endishini bese
              ukugoqoza ndawonye.
          -   Faka ufulawa kukho konke lokhu osukuhlanganise ndawonye endishini
              ulandelise ngobisi.
          -   Hlanganisa zonke izithako zize zithambe.
          -   Gcoba ipani lokubhaka ngebhotela bese ufaka konke osukuhlanganisile.
          -   Faka ipani elinenhlama (izithako ezihlanganisiwe) kuhhavini imizuzu
              engama-20.
              Umbono: Leli khekhe linganela abantu abayi-10. Ungalidla nesiphuzo
              esishisayo noma esibandayo.
          •   Amagama awabe inani elifanele.                                                [20]

                                                                 AMAMAKI ESIQEPHU C:        20
                                                                 AMAMAKI ESEWONKE:          100

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

## Related documents

- [IsiZulu FAL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p1-nov-2018-final-memo/33a6965a-c83c-4279-92ee-9a2ec7898742) — isiZulu FAL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2018-final-memo/6cd61996-1d16-47cf-b7ad-865e794f369a) — isiZulu FAL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-may-june-2018-memo/1c62a8df-dad5-4831-bedd-895cc84b0b6c) — isiZulu FAL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-feb-march-2018-memo/71ce519d-ace4-4b52-8a83-a88cc450914c) — isiZulu FAL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-nov-2023-mg/4b2273f8-471b-42c4-97ef-815f7b720181) — isiZulu FAL · Memo · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-nov-2022-mg/32b68268-6bb5-4f95-94ea-99d5b5fd9ffb) — isiZulu FAL · Memo · 2022 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu FAL

- [Gr 12 IsiZulu FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-fal-atp-2023-24/2e221b22-767a-49bf-870c-b3cf4e8bcddd) — ATP
- [IsiZulu FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p1-may-june-2025/6598b8ea-2286-41e6-bda0-ba108f48a7c8) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2025/e74bf407-208d-4b38-936f-6df41038a405) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-may-june-2025/f453b3ee-13b1-4e17-b5f2-d9bbf9854dd7) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isizulu/5a92e0e0-1710-47ec-8ad7-1decba33c7dd) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-isizulu/9810adca-cef4-427d-bbf6-c6f4b97785b8) — QP · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
