# isiZulu FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2023 Memo

> Grade 12 isiZulu FAL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2023, 13 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-nov-2023-mg/4b2273f8-471b-42c4-97ef-815f7b720181
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiZulu FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-fal) › [isiZulu FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-nov-2023-mg/4b2273f8-471b-42c4-97ef-815f7b720181)

## About this document

Isizulu Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · isizulu. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu FAL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-nov-2023/5c613be8-b8f0-46ee-9de7-818ab69ed467) — QP · 2023 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                  NATIONAL
                             SENIOR CERTIFICATE

                                    IBANGA LE-12

                ISIZULU ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA (FAL)

                              IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                      NOVEMBA 2023

                          UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA

AMAMAKI: 100

                     Lo mhlahlandlela wokumaka unamakhasi ayi-13.

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                  Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3                                                              2                                                      DBE/Novemba 2023
                                                                                           NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

ISIQEPHU A: UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA IZINDABA

QAPHELA:
      Ngaso sonke isikhathi sebenzisa irubhrikhi uma umaka umbhalo wokuziqambela (Iphepha lesi-3, ISIQEPHU A).
      Amamaki ukusuka ku: 0–50 ahlukaniswe ngamazinga amahlanu ngokwezinkomba.
      Okubonwa ngakho okuqukethwe, ulimi & isitayela, inkomba ngayinye kumazinga amahlanu, ihlukaniswe izingxenye ezimbili kuye ngokwabiwa
       kwamamaki. Kunengxenye engenhla kanye nengezansi.
      Isakhiwo sona asithinteki ekuhlukaniseni ngokwezingxenye. Ayikho ingxenye engenhla noma engezansi.

ISIQEPHU A: IRUBHRIKHI YOKUHLOLA I-ESEYI: ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA [AMAMAKI ANGAMA-50]

      Okungabonwa ngakho                                       Okungavamile                 Okunekhono                 Okusendimeni              Okuqalisayo               Okunganelisi
    OKUQUKETHWE &                                                  28–30                        22–24                      16–18                     10–12                      4–6
    UKUHLELA                                            -Impendulo enembayo         -Impendulo yakheke kahle     -Impendulo eyanelisayo     -Impendulo ikhombisa     -Impendulo enhlanhlathayo
                                                        ngaphezu                    -Imibono eshaya emhlolweni   -Imibono inakho            ukungahlangani           -Imibono edidayo

                                   Ingxenye engenhla
    (Izimpendulo kanye nemibono)                        kobekulindelekile           nehlabahlosile enokuvuthwa   ukulandelana nokushaya     -Imibono engacacile      nenganembi
    Ukudidiyelwa kwemibono                              -Imibono ekhaliphile,       komqondo                     emhlolweni                 nokungeyona              -Akuzwakali,
    ngenhloso yokuhlela                                 echukuluza ingqondo         -Ihleleke kahle kakhulu      -Ihleleke ngokusendimeni   eyokuzisungulela         kunokuphindaphinda
    Ukuqonda inhloso, izethameli                        kanye nekhombisa            kanye nokulandelana          kanye nokulandelana        -Kukhona okukhombisa     -Akukho ukuhlela kanye
    kanye nesimo                                        ukuvuthwa komqondo          (nokuxhumana)                (nokuxhumana)              ukuhlela okuncane        nokulandelana
                                                        -Ihleleke ngobunyoninco     kubandakanya isingeniso,     kubandakanya               nokulandelana
    AMAMAKI ANGAMA-30                                   kanye nokulandelana         umzimba kanye nesiphetho     isingeniso, umzimba
                                                        (nokuxhumana)                                            kanye nesiphetho
                                                        kubandakanya isingeniso,
                                                        umzimba kanye nesiphetho
                                                                   25–27                        19–21                      13–15                      7–9                         0–3
                                                        -Impendulo yinhle kakhulu   -Impendulo yakheke kahle     -Impendulo enembayo        -Impendulo engashayi     -Ayikho imizamo
                                                        kepha intula izimpawu ze-   -Imibono ehambisanayo        kodwa intula ukucacisa     emhlolweni               ekhombisa ukuphendula

                                   Ingxenye engezansi
                                                        eseyi enembayo              nendaba nehlabahlosile       -Imibono iyalandelana      -Imibono ithanda ukuba   ngesihloko
                                                        -Imibono ekhombisa          -Ihleleke kahle kakhulu      ngokusendimeni futhi       nhlakanhlaka futhi       -Akuhambisani nesihloko
                                                        ukuvuthwa komqondo          kanye nokulandelana          iyamukeleka                iyadida                  futhi akufanelene
                                                        kanye nokukhalipha          (nokuxhumana)                -Kukhona okukhomba         -Ukuhlela kanye          -Akuqondene nesihloko
                                                        -Ikhombisa ikhono           kubandakanya isingeniso,     ukuhlela kanye             nokulandelana akukho     futhi kuphithene
                                                        lokuhlela kanye             umzimba kanye nesiphetho     nokulandelana
                                                        nokulandelana                                            (nokuxhumana)
                                                        (nokuxhumana)                                            kubandakanya
                                                        kubandakanya isingeniso,                                 isingeniso, umzimba
                                                        umzimba kanye nesiphetho                                 kanye nesiphetho

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                                                                                                                           Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3                                                          3                                                                                 DBE/Novemba 2023
                                                                                      NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA I-ESEYI: ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA [AMAMAKI ANGAMA-50] (kuyaqhubeka)

    Okungabonwa ngakho                                      Okungavamile                      Okunekhono                   Okusendimeni                      Okuqalisayo                    Okunganelisi
 ULIMI, ISITAYELA &                                                14–15                           11–12                            8–9                             5–6                             0–3
 UKULUNGISA AMAPHUTHA                                 -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ulimi aluqondakali
                                                      ulwazimagama                    ulwazimagama                    ulwazimagama                    ulwazimagama                    -Ithoni, irejista, isitayela
 Ithoni, irejista, isitayela,                         kuhambisana kahle               kuhambisana kahle               kuhambisana nenhloso,           kuhambisana                     kanye nolwazimagama

                                 Ingxenye engenhla
 ulwazimagama luyahambisana                           kakhulu nenhloso,               nenhloso, izethameli kanye      izethameli kanye nesimo         ngokungagculisi                 aluhambisani nenhloso,
 nenhloso/umthelela kanye                             izethameli kanye nesimo         nesimo                          -Ukusetshenziswa kolimi         nenhloso, izethameli            izethameli kanye nesimo
 nesimo                                               -Ulimi lukhombisa               -Ulimi lufanelekile kanye       ukudlulisa umqondo              kanye nesimo                    -Ulwazimagama luncane
 Ukukhethwa kwamagama,                                ukuzethemba,                    nokusetshenziswa                -Ithoni ifanelekile             -Ukusetshenziswa kolimi         kakhulu okwenza kube
 ukusetshenziswa kolimi,                              luyancomeka kakhulu             kwethoni ngendlela              -Kusetshenziswe amasu           ukudlulisa umqondo              lukhuni ukuqonda
 izimpawu zokuloba, uhlelo,                          -Ithoni ekhomba ukuphoqa         efanelekile                     obuciko ukukhulisa              akugculisi
 isipelingi                                          kanye namasu obuciko             -Kukhombisa ukungabi            okuqukethwe                     -Ithoni nephimbo
                                                     obunembayo                       namaphutha amaningi                                             akugculisi
 AMAMAKI AYI-15                                       -Akunamaphutha nhlobo           ohlelweni kanye nesipelingi                                     -Kusetshenziswe amasu
                                                      ohlelweni kanye nesipelingi     -Ibumbeke kahle kakhulu                                         obuciko ngokungagculisi
                                                      -Ikhombise ikhono                                                                               ukukhulisa okuqukethwe
                                                      eliphezulu lokubumba
                                                                      13                           10                               7                             4
                                                      -Ulimi lukhombisa               -Ulimi luyahambisana futhi      -Ukusetshenziswa kolimi         -Ukusetshenziswa kolimi
                                                      ukuzethemba,                    lufanelekile                    okusendimeni                    okungekho endimeni
                                                      luyancomeka kakhulu             -Ithoni iyahambisana futhi      nokungahlangani                 -Imisho enhlobonhlobo
                                                      -Akunamaphutha ohlelweni        ifanelekile                     okumbalwa                       imbalwa noma ayikho
                                Ingxenye              kanye nesipelingi               -Kunamaphutha ambalwa           -Ithoni ifanelekile kanye       -Ulwazimagama
                                                      -Ikhombise ikhono               ohlelo kanye nesipelingi        nokusetshenziswa                olunomkhawulo
                                engezansi             eliphezulu lokubumba            -Ibumbeke kahle                 kwamasu obuciko
                                                                                                                      okunomkhawulo
 ISAKHIWO                                                          5                                4                               3                              2                              0–1
 Izimpawu zethekisthi,                               -Ukuthuthuka kwesihloko          -Ukuthuthuka okugelezayo        -Ukuthuthuka                    -Akhona amaphuzu                -Amaphuzu alindelekile
 ukuthuthuka kwezigaba kanye                         okwedlulele.                     kwemininingwane                 kwemininingwane                 azwakalayo                      awatholakali.
 nokwakhiwa kwemisho                                 -Ukucacisa okunembayo            -Ukulandelana                   efanele.                        -Imisho kanye nezigaba          -Imisho kanye nezigaba
                                                     -Imisho, izigaba kwakheke        -Imisho, izigaba                -Imisho, izigaba                kunamaphutha                    kunamaphutha
 AMAMAKI AYISI-5                                     kahle kakhulu                    kuyalandelana futhi             kwakheke kahle                  -I-eseyi isenawo                -I-eseyi ayinamqondo
                                                                                      kuxubile                        -I-eseyi isenawo                umqondo noma
                                                                                                                      umqondo                         inamaphutha

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela                        wokumaka                                                                                                                     Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3              4                    DBE/Novemba 2023
                                             NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

Amakhodi Okuqopha Amamaki Kulesi Sigaba:

     Q: Okuqukethwe
     SK: Isakhiwo
     L: Ulimi
     ST: Isitayela
     PT: Amaphutha
     HL: Ukuhlela

Amakhodi azosetshenziswa uma kumakwa:

     QHL     = 30
     LSP     = 15
     SK      = 05

Amakhodi azosetshenziswa uma kumakwa:

SP – (dwebela)-isipelingi esingamukelekile.
PH – uphawu lokubhala olungamukelekile.
L – (dwebela)- ulimi olungamukelekile.
// – khombisa isigaba esisha.
NK – inkathi engamukelekile.
GL – amagama awalandelani ngokufanele.
R – irejista.
KM – akwenzi umqondo.
ISIV. – isivumelwano esingavumelani.
AK – akudingekile.
^ – kunegama elingekho.
GN – igama elingcono.
/ – ukwehlukanisa amagama
( ) – ukuhlanganisa amagama
PP – ukuphindaphinda amagama

OKULINDELEKILE MAYELANA NESAKHIWO SEMIBHALO (ISIQEPHU A)

     Isingeniso:    Siyaheha, siyisigaba esisodwa, singenisa indikimba.

     Umzimba:       (i) Izigaba zinemiqondo ezwakalayo nenikezelanayo.
                     (ii) Izigaba zihleleke kahle/umqondo osekelayo.
                     (iii) Umbhalo nombhalo mawuhambelane nenkathi                okumele
                           ubhalwe ngayo.

     Isiphetho:     (i) Siyisigaba esisodwa.
                     (ii) Makuvele ukuthi umbhalo usuyagoqwa noma uyasongwa.
                     (iii) Selungavela uvo lombhali ngalokho abhala ngakho okungaba
                           ukuxwayisa/ukweluleka/ukuxolisa/ukuphosa inselelo.

QAPHELA: Kweqiwa umugqa owodwa phakathi kwezigaba.

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela    wokumaka                             Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3              5                    DBE/Novemba 2023
                                             NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

OKULINDELEKILE MAYELANA NEZIHLOKO ZEZINDABA (ISIQEPHU A)

1.1       Sekuyabonakala ukuthi Sonke Lesi Sikhathi Ubephila Impilo Yamanga.

              Elandisayo.

          Izimpendulo zingathinta amaphuzu alandelayo:

             Bhala ngenkathi edlule.
             Isakhiwo masiveze isingeniso, umzimba nesiphetho.
             Landisa ukuthi ngubani, wakwabani futhi iyiphi le mpilo yamanga
              abeyiphila.
           Landisa ukuthi kwavela kanjani ukuthi impilo yakhe ingamanga.
           Indaba ayinamathele esihlokweni.
          (Nokunye okuhambisana nesihloko.)                                                      [50]

1.2       Ukubaluleka Kokuphana Izipho.

              Echazayo.

          Izimpendulo zingathinta amaphuzu alandelayo:

           Kungaba inkathi exubile.
           Isakhiwo masiveze isingeniso, umzimba nesiphetho.
           Chaza ngokubaluleka kokuphana izipho.
           Nika izibonelo zezipho abantu abaphana zona.
           Indaba ayinamathele esihlokweni.
          (Nokunye okuhambisana nesihloko.)                                                      [50]

1.3       Qaphela Amazwi Owakhulumayo ngoba Ayokubuyela Ngelinye Ilanga.

              Eningayo/Ecabangisisayo.

          Izimpendulo zingathinta amaphuzu alandelayo:

           Kungaba inkathi exubile.
           Isakhiwo masiveze isingeniso, umzimba nesiphetho.
           Izibonelo ezisekela isihloko.
           Imibono mayesekelwe ngamaqiniso.
           Isifundo ngemithelela yamazwi owasho kubantu.
           Indaba ayinamathele esihlokweni.
          (Nokunye okuhambisana nesihloko.)                                                      [50]

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela    wokumaka                             Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3              6                    DBE/Novemba 2023
                                             NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

1.4       Imithetho Eqinile Ingalakha noma Ilibhidlize Ikusasa Lomuntu.

              Eqhathanisayo.

          Izimpendulo zingathinta amaphuzu alandelayo:

              Kungaba inkathi exubile.
              Isakhiwo masiveze isingeniso, umzimba nesiphetho.
              Veza amaphuzu aqhathanisayo.

          Okwakhayo:
           Incazelo yemithetho eqinile elakhayo ikusasa lomuntu.
           Izibonelo ezikhombisa imithetho eqinile eyakhayo.
           Amaphuzu akaveze ukuthi imithetho eqinile ingalakha kanjani ikusasa
             lomuntu.
           Imiphumela yokulandela imithetho eqinile.

          Okubhidlizayo:
           Incazelo yemithetho eqinile elibhidlizayo ikusasa lomuntu.
           Izibonelo ezikhombisa imithetho eqinile ebhidlizayo.
           Amaphuzu awaveze ukuthi imithetho eqinile ingalibhidliza kanjani ikusasa
              lomuntu.
          (Nokunye okuhambisana nesihloko.)                                                      [50]

1.5       Ilungelo Lokuthenga Utshwala Kufanele Liqale Kubantu Abaneminyaka
          Yobudala Esukela Kwengama-21.

              Edaza Inkani.

          Izimpendulo zingathinta amaphuzu alandelayo:

              Kungaba inkathi exubile.
              Isakhiwo masiveze isingeniso, umzimba nesiphetho.
              Isingeniso masiveze uhlangothi ovumelana nalo (ukuvumelana noma
               ukuphikisana.)

          Amaphuzu avumelana noma aphikisana nesihloko:
           Yethula amaphuzu adaza inkani.
           Isigaba nesigaba asigqamise iphuzu elihamba phambili bese wenaba
              ngalo.
          (Nokunye okuhambisana nesihloko.)                                                      [50]

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela    wokumaka                             Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3              7                    DBE/Novemba 2023
                                             NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

1.6       Isithombe

          Nikeza indaba isihloko esiyifanele.

          Izihloko ziyokwehluka:

          Izimpendulo zingathinta amaphuzu alandelayo:
           Kungaba inkathi exubile.
           Isihloko masihambisane nokuqukethwe isithombe.
           Indaba ayinamathele esihlokweni.

          QAPHELA: Amaphuzu angehluka kuye ngesihloko esibhaliwe.                                [50]

1.7       Isithombe

          Nikeza indaba isihloko esiyifanele.

          Izihloko ziyokwehluka:

          Izimpendulo zingathinta amaphuzu alandelayo:
           Kungaba inkathi exubile.
           Isihloko masihambisane nokuqukethwe isithombe.
           Indaba ayinamathele esihlokweni.

          QAPHELA: Amaphuzu angehluka kuye ngesihloko esibhaliwe.                                [50]

1.8       Isithombe

          Nikeza indaba isihloko esiyifanele.

          Izihloko ziyokwehluka:

          Izimpendulo zingathinta amaphuzu alandelayo:
           Kungaba inkathi exubile.
           Isihloko masihambisane nokuqukethwe isithombe.
           Indaba ayinamathele esihlokweni.

          QAPHELA: Amaphuzu angehluka kuye ngesihloko esibhaliwe.                                [50]

                                                                  AMAMAKI ESIQEPHU A:            50

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela    wokumaka                             Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3                                                8                                                               DBE/Novemba 2023
                                                                             NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

ISIQEPHU B: IRUBHRIKHI YOKUHLOLA UMBHALO OMUDE ODLULISA UMYALEZO: ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA
            [AMAMAKI ANGAMA-30]
 Okungabonwa ngakho                  Okungavamile                     Okunekhono                     Okusendimeni                     Okuqalisayo                    Okunganelisi
 OKUQUKETHWE,                           15–18                            11–14                           8–10                            5–7                             0–4
 UKUHLELA                       -Impendulo enembayo             -Impendulo efanelekile          -Impendulo esendimeni           -Impendulo esezingeni           -Impendulo ikhombisa
 NESAKHIWO                      ngaphezu                        ekhombisa ulwazi                ekhombisa ulwazi                eliyisisekelo ekhombisa         ukungabi nalo ulwazi
                                kobekulindelekile               lwezimpawu zohlobo              lwezimpawu zohlobo              ulwazi lwezimpawu               lwezimpawu zohlobo
 Impendulo kanye nemibono       -Amasu akhaliphile              lombhalo                        lombhalo                        zohlobo lombhalo                lombhalo
 Ukudidiyelwa kwemibono         kanye nokuvuthwa                -Inamathele esihlokweni         -Ayinamathele kahle             -Ukunamathela                   -Umqondo ufiphele
 ngenhloso yokuhlela            komqondo                        -Akukho ukunhlanhlatha          esihlokweni                     esihlokweni                     ngenxa yokunhlanhlatha
 Inhloso, izethameli,           -Ulwazi olubanzi                -Ukulandelana                   -Kunokunhlanhlatha              kuyabonakala kodwa              okukhulu.
 izakhiwo nezimiso kanye        lwezimpawu zohlobo              kokuqukethwe                    okuncane.                       kunokunhlanhlatha               -Imibono ayilandelani
 nesimo                         lombhalo                        nemibono, kuchazwe              -Ukulandelana                   -Ukulandelana                   nhlobo
                                -Umbhalo unamathele             kahle futhi kusekela            kwemibono                       kwamaphuzu                      -Ukuchaza okungenelisi
 AMAMAKI AYI-18                 esihlokweni                     isihloko                        okuqukethwe                     okuqukethwe kubuye              okusekela isihloko
                                -Amasu akhombisa                -Isakhiwo esifanele             kufanelekile                    kungabonakali                   -Akasebenzisanga
                                ukuthelelana kanye              esinamaphushana                 -Ukuchaza okumbalwa             -Ukuchaza okuncane              nhlobo imithetho
                                nokulandelana                                                   kusekela isihloko               kakhulu okusekela               yesakhiwo
                                -Acacisa ngokusobala                                            -Isakhiwo esifanelekile         isihloko
                                kanye nokusekela                                                kodwa kunamaphutha              -Usebenzise
                                isihloko                                                        ambalwa                         ngokunganele imithetho
                                -Isakhiwo esifanele                                                                             yesakhiwo
                                nesicacile                                                                                      -Kukhona okumbalwa
                                                                                                                                okubalulekile
 ULIMI, ISITAYELA                         10–12                             8–9                             6–7                             4–5                            0–3
 KANYE NOKULUNGISA              -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela
 AMAPHUTHA                      ulwazimagama                    ulwazimagama                    ulwazimagama                    ulwazimagama                    kanye nolwazimagama
                                kuhambisana kahle               kuhambisana kahle               kuyahambisana                   kunokungahambisani              akuhambisani nenhloso,
 Ithoni, irejista, isitayela,   kakhulu nenhloso,               nenhloso, izethameli            nenhloso, izethameli            nenhloso, izethameli            izethameli kanye nesimo
 inhloso/umthelela,             izethameli kanye nesimo         kanye nesimo                    kanye nesimo                    kanye nesimo                    -Kugcwele amaphutha
 izethameli kanye nesimo        -Uhlelo lolimi lufanelekile     -Uhlelo lolimi lufanelekile     -Kunamaphutha                   -Uhlelo lolimi                  futhi kuyadida
 Ukusetshenziswa kolimi         futhi lwakheke kahle            futhi lwakheke kahle            ambalwa ohlelo lolimi           olungafanelekile                -Ulwazimagama
 kanye nezimiso                 kakhulu                         -Ulwazimagama oluhle            -Ulwazimagama                   olunamaphutha                   aluhambisani nenhloso
 Ukukhethwa kwamagama           -Akunamaphutha                  kakhulu                         olwanele                        amaningi                        -Umqondo
 Izimpawu zokuloba kanye        nhlobo.                         -Akunamaphutha                  -Amaphutha                      -Ulwazimagama                   uyanhlanhlatha kakhulu
 nesipelingi                                                    amaningi                        awawuphazamisi                  olunganele
 AMAMAKI AYI-12                                                                                 umqondo.                        -Umqondo ufiphele.
 UHLU LWAMAMAKI                            25-30                           19-23                            14-17                           9-12                            0-7

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                                                                                                                       Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3               9                 DBE/Novemba 2023
                                             NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

Amakhodi Okuqopha Amamaki Kulesi Sigaba:
     Q: Okuqukethwe
     SK: Isakhiwo
     L: Ulimi
     ST: Isitayela
     PT: Amaphutha
Amakhodi azosetshenziswa uma kumakwa:
     QSK       = 18
     LSP       = 12
OKULINDELEKILE:
2.1         IKHARIKHULAMU VITHAYE (CV) NENCWADI EYISIPHELEKEZELO
            Imininingwane eqondene nawe:
               Isibongo, amagama akho aphelele, usuku lokuzalwa, inombolo kamazisi,
                ubulili, ubuzwe, izilimi ozikhulumayo, ikheli, inombolo yocingo/ iselula
                kanye nezincwadi zokushayela.
            Imininingwane eqondene nemfundo:
              Isikole, ibanga, unyaka, izifundo, izitifiketi nokunye okuhambisana
                nemfundo.
            Imininingwane eqondene nomsebenzi:
             Uhlobo lomsebenzi, indawo, isipiliyoni           nokunye    okuhambisana
                nomsebenzi.
            Imininingwane eqondene nokokuchitha isizungu:
              Umculo/ezemidlalo/ ukufunda amanoveli/ ukubuka             umabonakude/
                ukuvakasha/njl.
            Imininingwane ngofakazi:
             Igama nesibongo, isikhundla kanye nenombolo yocingo.
             Amagama awabe inani elifanele.
            INCWADI EYISIPHELEKEZELO (COVERING LETTER)
              Ikheli lobhalayo malibe sesandleni sokudla lihambisane nosuku
               olugcwele, Isib. (20 Lwezi 2023/20 Novemba 2023).
              Ikheli lobhalelwayo alibe ngasesandleni sokunxele liqale ngesikhundla
               sobhalelwayo.
              Obhalelwayo makabingelelwe ngolimi olukhombisa isizotha: Isib.
               Nkosikazi.
              Qala      ngomusho      oyisihloko,  udwetshelwe    noma     ubhalwe
               ngosonhlamvukazi/ofeleba.
              Isingeniso: Isigaba esifushane: umfundi akabhale isizathu sokubhala
               incwadi.
             Umzimba: Isigaba sesibili: umfundi akacacise ukuthi imininingwane
               yonke isencwadini yokuzichaza.
             Isiphetho: Isigaba esifishane esifingqa isicelo.
             Isivaleliso masikhombise isizotha: Yimina Ozithobayo
                                                  uNosipho Nxasane (Nksz.)
            Amagama awabe inani elifanele.                                                     [30]

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                              Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3              10                 DBE/Novemba 2023
                                             NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

2.2       UMLANDO NGOMUFI

             Isihloko: Bhala amagama aphelele kamufi nesibongo.
             Bhala ngenkathi edlule.

          Isingeniso:
           Imininingwane ngomufi:
              - Amagama kamufi aphelele nesibongo.
              - Usuku lokuzalwa nendawo azalelwa kuyona.
              - Abazali bakhe.
              - Usuku ahambe ngalo emhlabeni.

          Umzimba:
          Isigaba sokuqala:
          -   Imininingwane yemfundo (izikole nezikhungo, iminyaka afunda ngayo).
          -   Amagalelo nezikhundla ezikhungweni zemfundo.

          Isigaba sesibili:
          -   Imininingwane yasemsebenzini.
          -   Amagalelo nezikhundla emsebenzini.
          -   Aphumelele kukhona/neqhaza abelibambile emphakathini.

          Isiphetho:
          -   Abashiyile emhlabeni.
          -   Umusho omfushane wokumvalelisa. Isibonelo: Hamba kahle Njomane
              KaMgabhi, siyokukhumbula njalo!

          Amagama awabe inani elifanele.                                                       [30]

2.3       INDATSHANA YEPHEPHANDABA

           Kumele kube nalezi zihlokwana ezilandelayo:
            - Usuku negama lephephandaba.
            - Isihloko esibhalwe ngokugqamile esihehayo.
            - Isitayela asehluke, sixoxe ngqo nofundayo.
            - Amaphuzu ahambisana nemibono yombhali.
            - Amasu okulwa nalabo abadayisa izidakamizwa.
           Akuvele igama lobhalile nendawo ahlala kuyona                     ekugcineni
            kwendatshana.
            Isibonelo: Ibhalwe nguDidiza Xhelo eMzimkhulu.
           Amagama awabe inani elifanele.                                                     [30]

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                              Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3              11                 DBE/Novemba 2023
                                             NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

2.4       INKULUMO ELUNGISELELWE

             Isihloko senkulumo masicace.
             Makuvele ukuthi inkulumo yethulwa nini, kuphi futhi ngubani.
             Ingqikithi yenkulumo.
             Isingeniso: - Ukubingelela abantu ngezigaba zabo.
                             - Amazwi okuvula aheha izethameli.
             Umzimba:       - Ukwenaba ngesihloko okhuluma ngaso.
                             - Ukwakha kahle amaphuzu kugwenywe                amagama
                               angafanelekile.
             Isiphetho: Ukubonga izethameli.

          Amagama awabe inani elifanele.                                                       [30]

                                                               AMAMAKI ESIQEPHU B:             30

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka                              Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3                               12                                                                             DBE/Novemba 2023
                                                            NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

ISIQEPHU C: IRUBHRIKHI YOKUHLOLA UMBHALO OMFISHANE ODLULISA UMYALEZO: ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA
            [AMAMAKI ANGAMA-20]
Okungabonwa ngakho               Okungavamile               Okunekhono                     Okusendimeni                     Okuqalisayo                       Okunganelisi
OKUQUKETHWE,                        10–12                      8–9                             6–7                             4–5                                0–3
UKUHLELA NESAKHIWO             -Impendulo             -Impendulo efanelekile          -Impendulo esendimeni           -Impendulo esezingeni           -Impendulo ikhombisa
                               enembayo ngaphezu      ekhombisa ulwazi                ekhombisa ulwazi                eliyisisekelo ekhombisa         ukungabi nalo ulwazi
Impendulo nemibono             kobekulindelekile      lwezimpawu zohlobo              lwezimpawu zohlobo              ulwazi lwezimpawu               lwezimpawu zohlobo lombhalo
Ukudidiyelwa kwemibono         -Amasu akhaliphile     lombhalo                        lombhalo                        zohlobo lombhalo                -Umqondo ufiphele ngenxa
ngenhloso yokuhlela            kanye nokuvuthwa       -Inamathele esihlokweni         -Ayinamathele kahle             -Ukunamathela                   yokunhlanhlatha okukhulu
Izimpawu/Izimiso kanye         komqondo               -Akukho ukunhlanhlatha          esihlokweni                     kuyabonakala kodwa              -Imibono ayilandelani nhlobo
nesimo                         -Ulwazi olubanzi       -Ukulandelana                   -Kunokunhlanhlatha              kunokunhlanhlatha               -Ukuchaza okumbalwa
                               lwezimpawu zohlobo     kokuqukethwe                    okuncane                        -Ukulandelana                   okusekela isihloko
AMAMAKI AYI-12                 lombhalo               nemibono, kuchazwe              -Ukulandelana                   kwamaphuzu                      -Akasebenzisanga nhlobo
                               -Umbhalo unamathele    kahle futhi kusekela            kwemibono okuqukethwe           okuqukethwe kubuye              imithetho yesakhiwo
                               esihlokweni            isihloko                        kufanelekile                    kungabonakali
                               -Amasu akhombisa       -Isakhiwo esifanele             -Ukuchaza okumbalwa             -Ukuchaza okumbalwa
                               ukuthelelana kanye     esinamaphushana                 kusekela isihloko               kusekela isihloko
                               nokulandelana                                          -Isakhiwo esifanelekile         -Usebenzise imithetho
                               -Acacisa ngokusobala                                   kodwa esinamaphutha             yesakhiwo
                               kanye nokusekela                                       ambalwa                         ngokungafanele
                               isihloko                                                                               -Kukhona okumbalwa
                               -Isakhiwo esifanele                                                                    okubalulekile
                               nesicacile
ULIMI, ISITAYELA KANYE                 7–8                        5–6                              4                                3                                0–2
NOKULUNGISA                    -Ithoni, irejista,     -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela kanye
AMAPHUTHA                      isitayela,             ulwazimagama                    ulwazimagama                    ulwazimagama                    nolwazimagama
                               ulwazimagama           kuhambisana kahle               kuyahambisana nenhloso,         kunokungahambisani              akuhambisani nenhloso,
Ithoni, irejista, isitayela,   kuhambisana kahle      nenhloso, izethameli            izethameli kanye nesimo         nenhloso, izethameli            izethameli kanye nesimo
inhloso/umthelela,             kakhulu nenhloso,      kanye nesimo                    -Kunamaphutha ambalwa           kanye nesimo                    -Kugcwele amaphutha futhi
izethameli kanye nesimo        izethameli kanye       -Uhlelo lolimi                  -Ulwazimagama                   -Uhlelo lolimi                  kuyadida
Ukusetshenziswa kolimi         nesimo                 lufanelekile futhi              olusendimeni                    olungafanelekile                -Ulwazimagama aluhambisani
kanye nezimiso                 -Uhlelo lolimi         lwakheke kahle                  -Amaphutha                      olunamaphutha                   nenhloso
Ukukhethwa kwamagama           lufanelekile futhi     -Ulwazimagama oluhle            awawuphazamisi                  amaningi                        -Umqondo awucacile neze
izimpawu zokuloba kanye        lwakheke kahle         -Akunamaphutha                  umqondo                         -Ulwazimagama
                               kakhulu                amaningi.                                                       olunganele
nesipelingi
                               -Akunamaphutha                                                                         -Umqondo ufiphele
                               nhlobo
AMAMAKI AYISI-8
UHLU LWAMAMAKI                        17–20                      13–15                           10–11                            7–8                                0–5

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela                                                                                                                       Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P3              13                   DBE/Novemba 2023
                                             NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

Amakhodi okuqopha amamaki kulesi sigaba:

     Q: Okuqukethwe
     SK: Isakhiwo
     L: Ulimi
     ST: Isitayela
     PT: Amaphutha

Amakhodi azosetshenziswa uma kumakwa:

     QSK       = 12
     LSP       = 08

OKULINDELEKILE:

3.1         ISIKHANGISO

              Isihloko sokukhangiswayo masigqame.
              Sebenzisa amafonti axubile (izindlela zokubhala ezahlukene).
              Sebenzisa ulimi oluzoheha amakhasimende.
              Imininingwane elindelekile:
               - Izinombolo zocingo/umakhalekhukhwini. I-imeyli/i-website nekheli.
               - Izikhathi zokuvula nokuvala.
               - Izinhlobo zezitayela kanye nokunye okwenziwa esaluni.
               - Amanani.
            Amagama awabe inani elifanele.                                                      [20]

3.2         UMYALEZO OMFISHANE (Facebook)

              Bhala usuku, isikhathi kanye nelanga.
              Bhala ngenkathi efanele.
              Bhala njengomuntu wokuqala.
              Sebenzisa ulimi olukhululekile olusetshenziswa ku-Facebook.
              Okuqukethwe makunamathele emyalelweni. (UBusi uphendula umyalezo
               ka-Ayanda Goba.)
             Akuvele igama lophendula umyalezo.
            Amagama awabe inani elifanele.                                                      [20]

3.3         INKOMBANDLELA

             Bhala ngamaphuzu.
             Bhala imiyalelo ngokulandela imicibisholo njengoba injalo.
             Bhala izindawo ezigqamile nezimpawu ezitholakala endleleni.
             Sebenzisa ulimi oluphoqayo.
             Sebenzisa imisho ecacile nenembayo.
            Amagama awabe inani elifanele.                                                      [20]

                                                                 AMAMAKI ESIQEPHU C:             20
                                                                 AMAMAKI ESEWONKE:              100

Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

## Related documents

- [IsiZulu FAL P2 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2023-mg/a95ad35b-1eaa-4a70-bae0-73f57f9ad100) — isiZulu FAL · Memo · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-nov-2022-mg/32b68268-6bb5-4f95-94ea-99d5b5fd9ffb) — isiZulu FAL · Memo · 2022 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-nov-2018-final-memo/42d532bf-d1a5-473d-95e3-6c871611328e) — isiZulu FAL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-nov-2017-memo/1ac7afad-6bda-492b-847f-ed5c308280c8) — isiZulu FAL · Memo · 2017 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p1-nov-2023/5f60426c-da0d-423b-a0ba-acdcadc9d4b4) — isiZulu FAL · QP · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-nov-2023/efb7fd1a-88b6-409d-ba28-e55e8fce69ef) — isiZulu FAL · QP · 2023 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu FAL

- [Gr 12 IsiZulu FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-fal-atp-2023-24/2e221b22-767a-49bf-870c-b3cf4e8bcddd) — ATP
- [IsiZulu FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p1-may-june-2025/6598b8ea-2286-41e6-bda0-ba108f48a7c8) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p2-may-june-2025/e74bf407-208d-4b38-936f-6df41038a405) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-fal-p3-may-june-2025/f453b3ee-13b1-4e17-b5f2-d9bbf9854dd7) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isizulu/5a92e0e0-1710-47ec-8ad7-1decba33c7dd) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-isizulu/9810adca-cef4-427d-bbf6-c6f4b97785b8) — QP · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
