# isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2016 Memo

> Grade 12 isiZulu HL Paper 1 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2016, 8 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-feb-march-2016-memo/589332e1-d086-47c7-8382-9630db968e50
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-hl) › [isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-feb-march-2016-memo/589332e1-d086-47c7-8382-9630db968e50)

## About this document

Isizulu Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2016 · isizulu. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu HL P1 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-feb-march-2016/7c574fb0-fe85-40fc-8aa5-ee521753239b) — QP · 2016 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        NATIONAL
                                   SENIOR CERTIFICATE

                                       IBANGA LE-12

                          ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)

                                IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                 FEBRUWARI/MASHI 2016

                                       IMEMORANDAMU

AMAMAKI: 70

                               Leli phepha linamakhasi ayisi-8.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                              Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                2           DBE/Februwari–Mashi 2016
                                       NSC – Imemorandamu

ISIQEPHU A: ISIVIVINYO SOKUQONDISISA

INDLELA YOKUMAKA:

1.       Ngenxa yokuthi sigxila emqondweni wempendulo; ukungabhaleki kahle
         kwamagama namaphutha ilomi sikushaya indiva/asikunaki ngaphandle uma
         kuthinta umqondo wempendulo yonke. Amaphutha kumele omakayo
         awatshengise ngezimpawu ezisetshenziswayo uma kunamaphutha.

2.       Uma umfundi esebenzise amagama angekho olimini ahlolwa ngalo,lawo
         magama ngeke anakwe uma ngabe impendulo ayibhalile inomqondo ophelele.
         Uma kunegama elithathelwe kolunye ulimi embhalweni onikeziwe noma
         kudingeka ukuthi impendulo inike lona lokho kuyovumeleka.

3.       Imibuzo edinga izimpendulo ezinjengo YEBO/CHA/ANGIVUMI/NGIYAVUMA
         azinikwa amamaki kodwa indlela umfundi asekela ngayo ethola amamaki.

4.       Imibuzo edinga izimpendulo ezinjengo IQINISO/AKUSILO IQINISO/
         UMBONO/IQINISO azinikwa amamaki kodwa indlela umfundi asekela ngayo
         ethola amamaki.

5.       Uma impendulo iyigama elilodwa kodwa umfundi abhale umusho wonke;
         umfundi uthola amamaki uma edwebele impendulo noma eyikhombise
         ngandlela thize.

6.       Uma impendulo idinga amaphuzu amabili/amathathu kodwa umfundi wabhala
         angaphezulu kwalokho kumakwa amaphuzu amabili/amathathu okuqala
         okunye kungabe kusanakwa.

7.       Umfundi uyanikwa amamaki uma esebenzise ulimi lwesigodi kwimpendulo
         yakhe.

8.       Emibuzweni lapho umfundi ekhetha impendulo kwazinikiwe; uyawathola
         amamaki uma ebhale impendulo ephelele kanje:

         A. Uthoko/A (okuwuhlamvu oluphelele)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                3                  DBE/Februwari–Mashi 2016
                                       NSC – Imemorandamu

UMBUZO 1

1.1       1.1.1       Iwashi eliphanyekwe odongeni kanye nelifakwa esandleni
                      lisifundisa ukuthi umsebenzi onikwe wona kumele uwenze
                      uwuqede ngesikhathi ngoba isikhathi esilahlekile asibuyeli
                      emuva.√√                                                                 (2)

          1.1.2       Yingoba ngesikhathi sezivivinyo abafundi babamba beyeka ngoba
                      besuke bengafundanga kusenesikhathi.√√                                   (2)

          1.1.3       Imiqondo eshayisanayo eyokuthi kunabantu abasazisayo isikhathi
                      abenza izinto eziningi ngesikhathi esincane√ bese kubakhona labo
                      abangenandaba nesikhathi abenza izinto ngokukhululeka bethi
                      nabo bayogcina beqedile.√                                                (2)

          1.1.4       Umvuzo wabantu abenza izinto kusenesikhathi ngowokuthi
                      bayaphumelela futhi bathola ithuba lokubuyela emuva balungise
                      amaphutha abo ngaphandle kwengcindezi. √ Bahlela ngisho
                      nesikhathi sokuvakasha.√                                                 (2)

          1.1.5       D- Kusengenzeka aguqule umqondo.√                                        (1)

          1.1.6       Ibinzana lamagama adwetshelwe esigabeni sesi-8 lichaza ukuthi
                      isikhathi esidlulile empilweni ngeke sisabuyela kusona.√√
                      (nezinye izimpendulo)                                                    (2)

          1.1.7       Kungakwenza ubukeke njengomuntu othembekile ,owukhathalele,
                      ozihloniphayo futhi owuthandayo umsebenzi ozohlolelwa wona.√√            (2)

          1.1.8       Kuba nemfudumalo nothando ekhaya.√ Umndeni uthola isikhathi
                      sokuxoxisana nokuxazulula izinkinga uma zikhona lokho okugcina
                      senazana kangcono ningumndeni.√√                                         (3)

          1.1.9       Isimo sokukhuluma esidwetshwele sisho ukuthi isikhathi esidlulile
                      ngeke usakwazi ukusibuyisa. Ngakho-ke kubalulekile ukuthi uma
                      into kuthiwa yenze kumele uyenze ngaleso sikhathi ngoba
                      kungenzeka ukuba ungabe usasithola isikhathi sokubuyela emuva
                      uyenze leyo nto.√√                                                       (2)

          1.1.10      Isixazululo esingalekelela abafundi ukwenza umsebenzi wabo
                      wesikole kusenesikhathi kungaba ukuba bafunde kusenesikhathi
                      esanele      bangalitshaziswa   ngomabonakude    nokungena
                      ezinkundleni zokuxhumana./Bangakugwema ukuzula nemishungu
                      yabangane abangenandaba nemfundo.√√
                      (nezinye izimpendulo ezinembayo)                                         (2)

1.2       1.2.1       Yingoba isikhathi sokuvakasha akuyona into ebalulekile empilweni
                      yalo owaba isikhathi.√√                                                  (1)

          1.2.2       Igrafu ichaza ukwabiwa kwesikhathi sempilo ngamaphesenti
                      ahlukene.√                                                               (1)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                4                 DBE/Februwari–Mashi 2016
                                       NSC – Imemorandamu

          1.2.3       Nakuba kubalulekile ukuba umuntu abe naso isikhathi sokwenza
                      izinto azithandayo/sokuqeda isizungu kepha imfundo yiyona
                      okumele ibe nesikhathi esithe xaxa kunesokuzijabulisa.√√                (2)
          1.2.4       Embhalweni A kuyavela ukuthi kubalulekile ukuhleleka wenze
                      izinto isikhathi sisekhona ukuze ungabi nengcindezi.√ kanti
                      embhalweni B esithombeni sesithathu kuyavela ukuthi lo muntu
                      usexakekile ufisa sengathi isikhathi singama noma sibuyele
                      emuva ngoba akazange enze izinto ngesikhathi esifanele.
                      √Ngakho-ke kungaba nomphumela omubi ekusaseni lomuntu√
                      ukungenzi izinto ngesikhathi ngoba uhlezi esalela emuva noma
                      esesola abanye abantu ngokungaphumeleli kwakhe.√                        (4)
          1.2.5       Isizathu sokufakwa kwewashi kanye nemali esithombeni sesibili
                      kusho ukuthi uma usebenzisa isikhathi ngendlela efanelekile kuba
                      nomvuzo omuhle empilweni. √Ngakho-ke umuntu kufanele aqonde
                      ukuthi imali iyahambisana nesikhathi osisebenzayo.√                     (2)
                                                                                              [10]
                                                             AMAMAKI ESIQEPHU A:              30

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                5               DBE/Februwari–Mashi 2016
                                       NSC – Imemorandamu

ISIQEPHU B: UKUFINGQA

UMBUZO 2

        AMAPHUZU ACASHUNIWE                AMAPHUZU OWABEKE NGAMAGAMA AKHO
 1    'Umzali makayale ingane ukuba         1 Kubalulekile ukuba umzali eluleke ingane
      ikhethe izifundo ezithandayo            ukuba ikhethe izifundo eyenza kahle
      nephumelela kangcono kuzona'.           kuzona.
 2    'Izifundo ezizokhethwa yingane        2 Akube khona ubudlelwane phakathi
      azihambelane nekhono enalo              kwezifundo ezikhethwe yingane kanye
      empilweni'.                             nekhono enalo empilweni.
 3    'Kubalulekile ukuba umzali azinikeze  3 Umzali makakhuthalele ukubheka
      isikhathi esanele sokubheka             umsebenzi wesikole wengane yakhe
      izincwadi zengane yakhe'.               ukuze ayikhuthaze.
 4    'Qaphela ingozi yokuthi ingane yakho 4 Ingane yakho idinga ukuxwayisa
      ikhethe izifundo ngokududana            ngenkinga engabakhona uma ikhetha
      nabangani'.                             izifundo ilandela abangane bayo.
 5    'Umzali kumele athengele ingane       5 Izidingo ezingaba izincwadi nokunye
      yakhe zonke izinto nezincwadi           kokufunda kufanele umzali akuthenge
      eziyizinsiza kufunda zomkhakha          ukuze ingane ifunde kahle lezo zifundo.
      ewukhethile'.
 6    'Umzali makabe nobudlelwane           6 Xhumana njalo nothisha bengane yakho
      obuhle nothisha bengane ukuze azi       ukuze uhlale wazi ukuthi yenza kanjani
      kangcono ngenqubekela phambili          esikoleni.
      yengane yakhe'.
 7    'Umzali makalalele uma ingane         7 Kusemqoka ukuthi umzali alalele futhi
      imutshela ngefisa ukuba yikho bese      aseke izifiso zengane yakhe.
      eyeseka ezifisweni zayo'.

                                            NOMA

Kubalulekile ukuba umzali asazi isiphiwo sengane yakhe nezifundo eyenza kahle
kuzona khona ezoyinika izeluleko zokukhetha izifundo ezihambisana nobunjalo bayo.
Umzali kungamsiza ukungaziqhelelanisi nomsebenzi wengane kepha awuhlole
ukuthi wenziwe ngendlela efanele yini. Umzali angayiqwashisa nangenkinga engaba
khona uma yenza izifundo ilandela abangane bayo. Kubalulekile ukuba izidingo
nezimfanelo zesikole zezifundo lezo ezifundwa ingane umzali azithenge.
Kungumkhuba omuhle ukuxhumana nabafundisi bengane yakhe ukuze ezwe ukuthi
yenza kanjani esikoleni. Ukulalela ingane komzali uma isho izifiso zayo kubalulekile
ukuze ayinike usizo. (inani lamagama-77)

                                                            AMAMAKI ESIQEPHU B:             10

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                6                  DBE/Februwari–Mashi 2016
                                       NSC – Imemorandamu

INDLELA YOKUMAKA UKUFINGQA

• Ukwabiwa kwamamaki:
  o amamaki ayisi-7 awamaphuzu ayisi-7 (imaki elilodwa lihambisana nephuzu
     elilodwa).
  o amamaki ama-3 awolimi.
  o amamaki esewonke: 10.

• Ukucozululwa kwamamaki olimi uma abahlolwayo besebenzise amagama abo:
  o 1–3 amaphuzu anembayo: nikeza imaki eli-1 olimini.
  o 4–5 amaphuzu anembayo: nikeza amamaki ama-2 olimini.
  o 6–7 amaphuzu anembayo: nikeza amamaki ama-3 olimini.

• Ukucozululwa kwamamaki olimi uma bahlolwayo besebenzise amagama abo
  KANYE namagama acashuniwe esiqeshini:
  o 1–3 amaphuzu acashuniwe KANYE namaphuzu ama-3-4 esebenzisa amagama
     akhe: nikeza amamaki ama-3 olimini.
  o 4–5 amaphuzu acashuniwe KANYE namaphuzu ama-2 esebenzisa amagama
     akhe: nikeza amamaki ama-2 olimini.
  o 6 amaphuzu acashuniwe KANYE nephuzu eli-1 esebenzisa amagama akhe:
     nikeza imaki eli-1 olimini. olimini.
  o 7 amaphuzu acashuniwe: nikeza imaki eliyi-0 olimini.

QAPHELA:
• Isakhiwo:
  Noma ngabe ukufingqa kwethulwe ngesakhiwo okungesona, kumele sihlolwe.

• Ukubalwa kwamagama:
  o Abamakayo kumele baqinisekise inani lamagama asetshenzisiwe.
  o Alikho imaki okumele liphucwe ohlolwayo ngokuhluleka ukuveza inani
     lamagama awasebenzisile noma ukuveza inani okungesilo lamagama
     awasebenzisile.
  o Uma ohlolwayo eqile enanini lamagama amiselwe (70), kumele kufundwe
     amagama ama-5 kuphela angaphezulu kwamiselwe bese engasabhekwa
     amagama alandelayo ohlolwayo eqe ngawo.

Amakhodi okumaka ukufingqa

Ohumushile kuphela                                        Okucashuniwe
H–1/2/3  H–4/5 H–6/7                         H-0    H-0     H-0   H-0    H-0    H-0   H-0
C–0      C–0     C–0                         C-1    C-2     C-3   C-4    C-5    C-6   C-7
L–1      L–2     L–3                         L-0    L-0     L-0   L-0    L-0    L-0   L-0
= 2/3/4  = 6/7   = 9/10                      =1     =2      =3    =4     =5     =6    =7

Okuxubile
H–4    H–2         H–1       H–0
C–3    C–5         C–6       C–7
L–3    L–2         L–1       L–0
= 10   = 9         = 8       = 7

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                7                DBE/Februwari–Mashi 2016
                                       NSC – Imemorandamu

ISIQEPHU C: IZAKHIWO NEZIMISO ZOKUSETSHENZISWA KOLIMI

INDLELA YOKUMAKA:

1.       ISIPELINGI/UBHALOMAGAMA:

         •   Izimpendulo eziyigama elilodwa azinikezwe amamaki noma kunephutha
             ekubhalweni kwegama ngaphandle uma kushintsha umqondo wegama.
         •   Uma izimpendulo zingumusho ophelele; abafundi mabaphucwe amamaki
             uma iphutha liphathelene nokusetshenziswa kolimi.
         •   Uma impendulo ifuna izifinyezo; makusetshenziswe uphawu olufanele
             lokubhala/lokuloba.

2.       Ukwakhiwa kwemisho makwenziwe ngendlela kusetshenziswe ulimi olufanele
         kulandelwe imiyalelo yombuzo.

3.       Emibuzweni lapho umfundi ekhetha impendulo kwazinikiwe; uyawathola
         amamaki uma ebhale impendulo ephelele kanje: A. UThoko noma A
         (okuwuhlamvu oluphelele)

ISIQEPHU C: IZAKHIWO NEZIMISO ZOKUSETSHENZISWA KOLIMI

3.1       Ukusiza labo abasebenzisa izidakamizwa ukuthi bazi ngalo mkhiqizo ithemba
          lokuphila/ukuba bawuthenge.√                                                       (1)

3.2       Kusetshenziswe izindlela zokuxhumana zesimanje ezifana ne- facebook
          kanye ne-website okusheshayo ngoba isebenzisa i-internet kanye neposi.√
          Yingoba kwenzelwa ukuthi wonke umuntu akwazi ukuxhumana nale
          nkampani ngendlela yokuxhumana ayijwayele.√√                                       (3)

3.3       Utshwa-la.√                                                                        (1)

3.4       Umkhangisi usebenzise ulimi olunxenxayo√ oluzoheha abantu abasebenzisa
          izidakamizwa√ ukuze basizakale uma besebenzisa la maphilisi.√                      (3)

3.5       Uphawu lusebenze kahle ngoba lukhombisa ukuthi uma unezinkinga
          zezidakamizwa eziqine njengeketango zingakwazi ukusombululeka
          zilapheke.√√                                                                       (2)
                                                                                             [10]

UMBUZO 4

4.1       Yingoba ubonisa intukuthelo eyenziwa udokotela uma ekhipha izinyo esigulini
          sakhe. √√                                                                          (2)

4.2       Inkulumo iveza ukuthi isiguli asibuzwa ubuhlungu ekubeni isiguli sesihlahle
          amehlo savula nomlomo nezinyo laziqhashela okukhombisa ukuthi siyabuzwa
          ubuhlungu.√√                                                                       (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                8                 DBE/Februwari–Mashi 2016
                                       NSC – Imemorandamu

4.3       Luhambisana kahle ngoba isiguli sizwa ubuhlungu kangangoba sesikhiphe
          amehlo sikhamisile kanti nezinyo selize laqhasha.√√                                (2)

4.4       Umdwebi wale khathuni udlulisa umyalezo wokuthi akumele uye kunoma
          imuphi udokotela uma ugula qala wenze ucwaningo olunzulu ngaye.
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukelwa)√√                                  (2)

4.5       Lokhu okwenzeka kule khathuni kunehaba kodwa kudlulisa umyalezo othize.
          Ngalokho    akudingekile  ukuba    ikholeke okubhekwayo      umyalezo
          owedluliswayo.√√                                                                   (2)
                                                                                             [10]

UMBUZO 5

5.1       Amadambi/Amagcumane/Amanteku asechibini langakithi ashile.√√                       (2)

5.2       Amakhosikazi aphuza amahewu.√                                                      (1)

5.3       Ukungavinjwa yilutho√
          Senze umsebenzi wokukhanyisa isimo√                                                (2)

5.4       Kungefudumalise umhlaba.√                                                          (1)

5.5       Umama kaThabani wayemkhuza ngobugebengu bakhe kodwa uThabani
          wangalalela  wagcina     edutshulwe ngamaphoyisa kwazise ukuthi
          amaphikankani afela enkanini.√√                                                    (2)

5.6       5.6.1       Umusho omkhulu - Lokhu kushisa kuyayibulala indalo. √                  (1)

          5.6.2       Umshwana okhonzile ochazayo - okukhuphuka kancane.√                    (1)
                                                                                             [10]

                                                            AMAMAKI ESIQEPHU C:              30
                                                            AMAMAKI ESEWONKE:                70

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha

## Related documents

- [IsiZulu HL P2 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-feb-march-2016-memo/8ce69583-201a-4198-8b12-78cee012d496) — isiZulu HL · Memo · 2016 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-feb-march-2016-memo/19a94c22-b333-4e3e-b209-0aa9a4f0e323) — isiZulu HL · Memo · 2016 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2016-memo/8feb9967-5db4-40ef-9c60-2176a50b6e07) — isiZulu HL · Memo · 2016 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-nov-2016-memo/5d5b0d4f-1983-4fbb-b696-77a0e5f16185) — isiZulu HL · Memo · 2016 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-feb-march-2018-memo/268f6417-c7b6-4dcd-8115-fd0e7ad6d4d7) — isiZulu HL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 Feb March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-feb-march-2015-memo/71aee93b-abc4-4faa-9592-a677f3d23bf3) — isiZulu HL · Memo · 2015 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu HL

- [Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-hl-atp-2023-24/93ad0a8c-bc03-4c66-8e2f-11bd20f2d951) — ATP
- [Isizulu P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-p1-hl-june-2025-question-paper/51c827b8-016c-4021-a345-cbe82046b794) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2025/479959e9-839e-4371-bb7d-7914dd40752f) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2025/4d2d44af-1dfd-4b23-b09d-01188f23b3ee) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-may-june-2025/99eafebb-a968-492a-8fd5-a5e0ad21d69e) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isizulu/0cd2e3cf-094d-4085-855d-9199d920dc05) — QP · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
