# isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2018 Memo

> Grade 12 isiZulu HL Paper 1 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2018, 8 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-feb-march-2018-memo/268f6417-c7b6-4dcd-8115-fd0e7ad6d4d7
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-hl) › [isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-feb-march-2018-memo/268f6417-c7b6-4dcd-8115-fd0e7ad6d4d7)

## About this document

Isizulu Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2018 · isizulu. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu HL P1 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-feb-march-2018/c717363b-264f-48c6-bc28-fc2b4ade8af1) — QP · 2018 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        NATIONAL
                                   SENIOR CERTIFICATE

                                       IBANGA LE-12

                           ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)

                                 IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                  FEBRUWARI/MASHI 2018

                                       IMEMORANDAMU

AMAMAKI: 70

                           Le memorandamu inamakhasi ayisi-8.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                            Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                2           DBE/Februwari–Mashi 2018
                                       NSC – Imemorandamu

ISIQEPHU A: ISIVIVINYO SOKUQONDISISA

UMBUZO 1: UKUFUNDELA UKUQONDISISA

INDLELA YOKUMAKA:

1.        Ngenxa yokuthi sigxila emqondweni wempendulo; ukungabhaleki kahle
          kwamagama namaphutha olimi sikushaya indiva/asikunaki ngaphandle uma
          kuthinta umqondo wempendulo yonke. Amaphutha kumele omakayo
          awatshengise ngezimpawu ezisetshenziswayo uma kunamaphutha.

2.        Uma umfundi esebenzise amagama angekho olimini ahlolwa ngalo,lawo
          magama ngeke anakwe uma ngabe impendulo ayibhalile inomqondo
          ophelele.Uma kunegama elithathelwe kolunye ulimi embhalweni onikeziwe
          noma kudingeka ukuthi impendulo inike lona lokho kuyovumeleka.

3.        Imibuzo  edinga    izimpendulo  ezinjengo     YEBO/CHA/ANGIVUMI/
          NGIYAVUMA azinikwa amamaki kodwa indlela umfundi asekela ngayo ethola
          amamaki.

4.        Imibuzo     edinga      izimpendulo ezinjengo IQINISO/AKUSILO
          IQINISO/UMBONO/IQINISO azinikwa amamaki kodwa indlela umfundi
          asekela ngayo ethola amamaki.

5.        Uma impendulo iyigama elilodwa kodwa umfundi abhale umusho wonke;
          umfundi uthola amamaki uma edwebele impendulo noma eyikhombise
          ngandlela thize.

6.        Uma impendulo idinga amaphuzu amabili/amathathu kodwa umfundi wabhala
          angaphezulu kwalokho kumakwa amaphuzu amabili/amathathu okuqala
          okunye kungabe kusanakwa.

7.        Umfundi uyanikwa amamaki uma esebenzise ulimi lwesigodi empendulweni
          yakhe
          .
8.        Emibuzweni lapho umfundi ekhetha impendulo kwazinikiwe; uyawathola
          amamaki uma ebhale impendulo ephelele kanje:
          A. UThoko/A(okuwuhlamvu oluphelele)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                3                DBE/Februwari–Mashi 2018
                                       NSC – Imemorandamu

ISIQEPHU A: ISIVIVINYO SOKUQONDISISA

UMBUZO 1: UKUFUNDELA UKUQONDISISA
1.1       UMBHALO A (OFUNDWAYO)

          1.1.1       Eyokuxhuma izinwele zabo ngezinwele ezithengiwe.√                       (1)

          1.1.2           Bafaka ingcosana yezinwele baxube neshoba lehhashi ukuze
                           kucwebezele.√
                          Bazicwilisa emafutheni ekhethelo ukuze zibe ngumbala
                           owodwa umthengi acabange ukuthi uthole ezangempela.√               (2)

          1.1.3       Amazwi adwetshelwe esigabeni sesi-6 achaza ukuthi amadoda
                      abantu abaMnyama anempandla angeke akwazi ukusebenzisa lezi
                      zinwele ezithengwayo ukuvala izimpandla zawo √ngoba izinwele
                      zawo azifani nalezo ezixhunywayo.√                                      (2)

          1.1.4       Umehluko wendlela okutholakala ngazo lezi zinwele owokuthi
                      abanye izinwele zithathwa kubo ngempoqo kanti abanye banikela
                      ngazo.√ Kwamanye amazwe ase-Asia iziboshwa zigundwa
                      ngenkani ngojele maqede badayise izinwele zazo.√ Kanti ezweni
                      laseNdiya lezi zinwele zitholakala ngokuthi abantu bakhona
                      banikele ngazo esithixweni u-Vishnu emathempelini ukuze bathole
                      izinhlanhla. √                                                          (3)

          1.1.5       C/into engekho eqophelweni.√                                            (1)

          1.1.6       Izinwele    zokuxhunywa     zinobungozi   ngoba      le  mithi
                      esetshenziswayo inezithako eziyingozi ezingadala umonakalo
                      ezinweleni noma esikhumbeni sezinwele √, nalabo abaxhuma
                      ngokuluka izinwele zabo zigcina ziqothuka babe nempandla
                      ngenxa yokuthi labo ababalukayo babadonsa kakhulu isikhumba. √
                      Uma umuntu esenempandla kuba lukhuni ukuyelapha.√
                      Nezinye izimpendulo ezinembayo.                                         (3)

          1.1.7       Kunomthelela    ongemuhle   ngoba     kwandisa    ubugebengu
                      bokubanjwa kwabantu bagundwe izinwele zabo ngenkani/
                      kugundwe abantu asebeshonile izinwele zabo./Abantu baphelelwa
                      ukuzigqaja ngobuzwe babo nangendlela abadalwe ngayo ngoba
                      bagcina bezinyeza ngobubona bafisa ukubukeka njengabantu
                      abanezinwele ezinde.√√                                                  (2)

          1.1.8       Ubuqiniso bamazwi bukhombisa ukuthi bonke abantu bahle
                      benezinwele zabo zemvelo. Bangazinakekela ngokuziphotha,
                      bazicwale noma bazeluke. Sezikhombisile ukuthi uma zinakekelwe
                      ngendlela yemvelo ziyakwazi ukukhula zize zishaye eqolo.√√√             (3)

          1.1.9       Umbhali walesi siqephu uphumelele kahle ukweluleka abantu
                      besifazane abathanda izinwele ezixhunywayo ngokubafundisa
                      ngemvelaphi yezinwele ezixhunywayo, wabaxwayisa ngobungozi
                      bokusetshenziswa kwalezi zinwele waphinda wabeluleka
                      ngokubaluleka kokuthanda izinwele zabo zemvelo.√√√                      (3)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                4                DBE/Februwari–Mashi 2018
                                       NSC – Imemorandamu

1.2       UMBHALO B (OBUKWAYO)

          1.2.1       Laba bantu besifazane abasesithombeni soku-1 baveza umuzwa
                      wokwesasa/wokenama/wokujabula √ngoba bajatshuluswa yindlela
                      abalungise ngayo izinwele zabo.√                                        (2)

          1.2.2       Umehluko oqukethwe yilezi zithombe yindlela laba bantu
                      besifazane abalungise ngayo izinwele zabo. Isithombe sesi-2
                      siveza owesifazane onezinwele zendalo ezicwaliwe, √ kanti
                      isithombe sesi-3 siveza owesifazane onezinwele ezinde
                      ezixhunyiwe/eziqothukayo.√                                              (2)

          1.2.3       Isithombe sesi-4 sikugqamisa kahle okusembhalweni A esigabeni
                      sesi-7 ngoba sikhombisa ukuqothuka kwezinwele/impandla ngenxa
                      yendlela    ezixhunywa     ngayo   ngokwelukwa/kusetshenziswa
                      imithi.√√ Ngokunjalo isigaba sesi-7 sikhuluma ngezinwele eziba
                      nempandla/      eziqothukayo   uma     zilukwa/zisuswa  yimithi
                      esetshenziswayo uma zixhunywa.√√                                        (4)

          1.2.4       Ebengingakwenza ukugwema lesi simo, bengingazihlalela
                      nezinwele    zami   zendalo   ngingalinge ngifake izinwele
                      ezixhunywayo ekhanda lami.√√
                      (Nezinye izimpendulo ezinembayo).                                       (2)

                                                            AMAMAKI ESIQEPHU A:               30

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                5                  DBE/Februwari–Mashi 2018
                                       NSC – Imemorandamu

ISIQEPHU B: UKUFINGQA

UMBUZO 2: UKUFINGQA ISIQESHANA NGAMAGAMA AKHO

UMBHALO C

         Amaphuzu acashuniwe                       Amaphuzu owabeke ngamagama akho

1     Uma umuntu ethanda into                  1     Uma umuntu ethanda into esemqoka
      uyayivikela ngoba ibalulekile futhi            kuye, kumele ayinakekele futhi
      iyigugu kuyena.                                ayivikele.
2     Ukuzivikela ezintweni ezingekona         2     Ukuzivikela emicabangweni
      ukucabanga okuphusile nakubantu                engenamqondo nakubantu
      abazingabazayo futhi                           abazenyezayo futhi abangazethembi
      abangazithembi kusemqoka                       kubalulekile.
3     Qinisekisa ukuthi iphupho lakho liba     3     Qikelela ukuthi iphupho lakho
      yimpumelelo ngokulivikela                      uyalinakekela ngokubeka umqondo
      nangokugxilisa umqondo kulokho                 wakho ophelele kulona ukuze lifezeke
      ukuze liphumelele kusasa.                      ngesikhathi esizayo.
4     Zimisele ugxile kokuthandayo             4     Zinikele ngokuphelele kokuthandayo
      ngokuzithuthukisa ngolwazi                     uphinde ukhulise ulwazi ngokuzenzela
      nangekhono kukho.                              kona wena mathupha.
5     Kubalulekile ukuthi umsebenzi            5     Qikelela ukuthi lokho okwenzayo
      owenzayo ubemuhle ukuze kuvele                 kuseqophelweni eliphezulu futhi
      isithombe esihle ngawe.                        kukhombisa isithombe esihle ngawe.
6     Ngakho-ke bukela kula mazwe              6     Funda kwezinye izizwe ubekezele
      uqhubeke uye phambili, uwe uphinde             ungayeki ukuzithuthukisa.
      uvuke ungaphezi ukuzithuthukisa.
7     Qala ngokubalulekile ngoba               7     Hlela izinto ozenzayo ngokubaluleka
      unesikhathi esikaliwe kukho konke              kwazo, ukuze ungachithi isikhathi
      okwenzayo, isikhathi siyimali futhi            ngoba siyinzuzo empilweni yomuntu.
      asilindi muntu.

Uma umuntu ethanda into isemqoka kuye, kumele ayinakekele futhi
ayivikele.Ukuzivikela emicabangweni engenamqondo nakubantu abazenyezayo
futhi abangazethembi kubalulekile. Qikelela ukuthi iphupho lakho uyalinakekela
ngokubeka umqondo wakho ophelele kulona ukuze lifezeke ngesikhathi esizayo.
Zinikele ngokuphelele kokuthandayo uphinde ukhulise ulwazi ngokuzenzela kona
wena mathupha. Qikelela ukuthi lokho okwenzayo kuseqophelweni eliphezulu futhi
kukhombisa isithombe esihle ngawe. Funda kwezinye izizwe ubekezele ungayeki
ukuzithuthukisa. Hlela izinto ozenzayo ngokubaluleka kwazo, ukuze ungachithi
isikhathi ngoba siyinzuzo empilweni yomuntu.

                                                             [Amagama angama-69]

                                                            AMAMAKI ESIQEPHU B:          10

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                             Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                6           DBE/Februwari–Mashi 2018
                                       NSC – Imemorandamu

Indlela yokumaka ukufingqa

Ukumaka lo mbuzo kweyame ekusebenziseni amaphuzu anembayo nahambisana
nomyalelo.

     Ukwabiwa kwamamaki:
      o Amamaki ayisi-7 awamaphuzu ayisi-7 (imaki elilodwa lihambisana nephuzu
         elilodwa).
      o Amamaki ama-3 awolimi.
      o Amamaki esewonke: 10.

     Ukucozululwa kwamamaki olimi uma abahlolwayo besebenzise amagama
      abo:
      o 1–3 amaphuzu anembayo: nikeza imaki eli-1 olimini.
      o 4–5 amaphuzu anembayo: nikeza amamaki ama-2 olimini.
      o 6–7 amaphuzu anembayo: nikeza amamaki ama-3 olimini.

     Ukucozululwa kwamamaki olimi uma ohlolwayo engacaphunanga njengoba
      kunjalo:
      o 6–7 acashuniwe, awekho amamaki olimi.
      o 1–5 acashuniwe, nikeza imaki elilodwa lolimi.

     Ukubalwa kwamagama:
      o Abamakayo kumele baqinisekise inani lamagama asetshenzisiwe.
      o Alikho imaki okumele liphucwe ohlolwayo ngokuhluleka ukuveza inani
         lamagama awasebenzisile noma ukuveza inani okungesilo lamagama
         awasebenzisile.
      o Uma ohlolwayo eqile enanini lamagama amiselwe (80), kumele kufundwe
         amagama kuze kufike ekugcineni kwalowo musho eqe ngawo.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                7               DBE/Februwari–Mashi 2018
                                       NSC – Imemorandamu

ISIQEPHU C: IZAKHIWO NEZIMISO ZOKUSETSHENZISWA KOLIMI

UMBUZO 3: UKUHLAZIYA ISIKHANGISI

3.1       Kusiza abantu ekuhlambululeni izisu eziqunjelwe.√                                  (1)

3.2       Lolu phawu lusetshenziselwe ukukhombisa             i-Dulcolax   umkhiqizo
          okuyiwonawona/obhaliswe ngokusemthethweni.√√                                       (2)

3.3       Lolu ulimi olukhohlisayo ngoba ikhona eminye imikhiqizo esebenza ukwedlula
          lona okhangisiwe√ futhi kungenzeka ukuthi kwamanye amazwe awukho
          nhlobo lo mkhiqizo.√ Lolu limi olukhohlisayo luyisu lomkhangisi owenzelwe
          ukulutha abantu ukuze babone ukuthi awukho umkhiqizo odlula lo
          okhangisiwe.√                                                                      (3)

3.4       Abantu banezisu ezingefani, labo abanesisu ezisheshe sihlambuluke
          bazosebenzisa amaphilisi aphuzwayo athatha isikhathi eside ukusebenza√
          kanti abanezisu ezisheshe zihlambuluke bangasebenzisa amaphilisi
          ashuthekwayo asebenza ngokushesha.√                                                (2)

3.5       Bayakufakazela ngoba bayamamatheka batshengisa ukuphila √ngenxa
          yokuthi basebenzisa umkhiqizo we-Dulcolax/ umkhangisi ushilo ukuthi
          ilungele abadala nabancane njengoba bekhonjisiwe esikhangisini.√                   (2)
                                                                                             [10]

UMBUZO 4: UKUQONDISISA EZINYE IZINGXENYE ZEMITHOMBO YEZINDABA

4.1       Lolu phawu lokubabaza lugqamisa ukuhlekisa ngayo yonke into eyenziwa
          abanikazi bembongolo nokuthi babukwe nangabanye abantu.√√                          (2)

4.2           Mamo zakhala kazehla kulaba√
              Isilima sendoda.√                                                             (2)

4.3       Isimo sokukhuluma siyahambisana nokwenzeka kule khathuni ngoba laba
          banikazi bembongolo abagcine behamba phansi bavuma ukulalela abantu
          ukuthi benzeni ngembongolo yabo.√√                                                 (2)

4.4       Inhloso yomdwebi wale khathuni ukuhlekisa ngalaba bantu ngokuthi
          bavumele ukutshelwa ngabantu ngembongolo yabo ukuthi benzeni ngayo./
          Umdweni wale khathuni uhlose ukuxwayisa abantu ukuba bazithembe kukho
          konke abakwenzayo bangavumi ukujikwa abanye abantu kulokho
          abakwenzayo. √√                                                                    (2)
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo).

4.5       Umuzwa wokudumala/wokunengwa /wokukhathazeka ukubona abantu
          abadala bedlala abanye abantu.√
          Ngiyezwelana nabo ngoba bazama ukwenza noma yini ejabulisa abantu
          kepha abantu baqhubeke babahleke./Angizwelani nabo ngoba bakhombisa
          ukungabi nawo umgogodla ezinqumeni abazithathayo yingakho behlekwa
          abantu. √                                                                          (2)
                                                                                             [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1               8               DBE/Februwari–Mashi 2018
                                       NSC –Imemorandamu

UMBUZO 5: IZAKHIWO NEZIMISO ZOKUSETSHENZISWA KOLIMI

5.1       Ngcingci! √                                                                     (1)

5.2       Lenze umsebenzi wokukhanyisa isilandiso.√                                       (1)

5.3       Kungakho-ke√                                                                    (1)

5.4       Ukuze babukeke kahle.√                                                          (1)

5.5       Uphenduke isiduli sikasawoti njengomkaLoti.√                                    (1)

5.6       A/ukunqaba ukwenza into.√                                                       (1)

5.7       Ekugcineni iqhaza elibanjwa umeluleki wezezimali ezinhlelweni zokonga
          akufanele ukuba libukelwe phansi.√                                              (1)

5.8       Imali engiyiwine emjahweni ngizoyisebenzisela ukufundisa umfowethu.√
          (Neminye imisho enembayo iyokwamukelwa.)                                        (1)

5.9       Ngebhande √
          UThembi ngimshaye ngebhande lesikhumba.√                                        (2)
                                                                                          [10]

                                                           AMAMAKI ESIQEPHU C:            30
                                                           AMAMAKI ESEWONKE:              70

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha

## Related documents

- [IsiZulu HL P2 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-feb-march-2018-memo/2ab38072-f157-47bb-a68a-04fc060e5697) — isiZulu HL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-feb-march-2018-memo/40b13d1d-88cb-4477-b691-a7ef1592a7b3) — isiZulu HL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2018-memo/a7be6a2f-9110-4721-9ec2-56a99a476b16) — isiZulu HL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-nov-2018-final-memo/1dea636e-72a3-4f9b-8528-2b029f966353) — isiZulu HL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-feb-march-2016-memo/589332e1-d086-47c7-8382-9630db968e50) — isiZulu HL · Memo · 2016 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 Feb March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-feb-march-2015-memo/71aee93b-abc4-4faa-9592-a677f3d23bf3) — isiZulu HL · Memo · 2015 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu HL

- [Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-hl-atp-2023-24/93ad0a8c-bc03-4c66-8e2f-11bd20f2d951) — ATP
- [Isizulu P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-p1-hl-june-2025-question-paper/51c827b8-016c-4021-a345-cbe82046b794) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2025/479959e9-839e-4371-bb7d-7914dd40752f) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2025/4d2d44af-1dfd-4b23-b09d-01188f23b3ee) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-may-june-2025/99eafebb-a968-492a-8fd5-a5e0ad21d69e) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isizulu/0cd2e3cf-094d-4085-855d-9199d920dc05) — QP · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
