# isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Memo

> Grade 12 isiZulu HL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2016, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2016-memo/8feb9967-5db4-40ef-9c60-2176a50b6e07
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-hl) › [isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2016-memo/8feb9967-5db4-40ef-9c60-2176a50b6e07)

## About this document

Isizulu Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2016 · isizulu. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu HL P1 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2016/2e73edec-f7f3-40c9-8ea3-d742f7be2911) — QP · 2016 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        GRAAD 12

                   SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                          ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)

                                IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                           2016

                                       IMEMORANDAMU

                                                                AMAMAKI: 70

                           Le memorandamu inamakhasi ayisi-8.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                             Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                2                         DBE/2016
                                       SCE – Imemorandamu

ISIQEPHU A: ISIVIVINYO SOKUQONDISISA

UMBUZO 1

INDLELA YOKUMAKA:

1.        Ngenxa yokuthi sigxila emqondweni wempendulo; ukungabhaleki kahle
          kwamagama namaphutha olimi sikushaya indiva/asikunaki ngaphandle uma
          kuthinta umqondo wempendulo yonke. Amaphutha kumele omakayo
          awatshengise ngezimpawu ezisetshenziswayo uma kunamaphutha.

2.        Uma umfundi esebenzise amagama angekho olimini ahlolwa ngalo,lawo
          magama ngeke anakwe uma ngabe impendulo ayibhalile inomqondo
          ophelele. Uma kunegama elithathelwe kolunye ulimi embhalweni onikeziwe
          noma kudingeka ukuthi impendulo inike lona lokho kuyovumeleka.

3.        Imibuzo edinga izimpendulo ezinjengo YEBO/CHA/ANGIVUMI/NGIYAVUMA
          azinikwa amamaki kodwa indlela umfundi asekela ngayo ethola amamaki.

4.        Imibuzo edinga izimpendulo ezinjengo IQINISO/AKUSILO IQINISO/
          UMBONO/IQINISO azinikwa amamaki kodwa indlela umfundi asekela ngayo
          ethola amamaki.

5.        Uma impendulo iyigama elilodwa kodwa umfundi abhale umusho wonke;
          umfundi uthola amamaki uma edwebele impendulo noma eyikhombise
          ngandlela thize.

6.        Uma impendulo idinga amaphuzu amabili/amathathu kodwa umfundi wabhala
          angaphezulu kwalokho kumakwa amaphuzu amabili/amathathu okuqala
          okunye kungabe kusanakwa.

7.        Umfundi uyanikwa amamaki uma esebenzise ulimi lwesigodi empendulweni
          yakhe.

8.        Emibuzweni lapho umfundi ekhetha impendulo kwazinikiwe; uyawathola
          amamaki uma ebhale impendulo ephelele kanje:
          5.6. UThoko/A (okuwuhlamvu oluphelele)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                3                                DBE/2016
                                       SCE – Imemorandamu

ISIQEPHU A: ISIVIVINYO SOKUQONDISISA

UMBUZO 1: UKUFUNDELA UKUQONDISISA

1.1       UMBHALO A (OFUNDWAYO)

          1.1.1       Yingoba akuyena wonke umuntu oba ngusaziwayo.√                          (1)

          1.1.2       Kubangelwa ukuthi imisebenzi abayenzayo ibenza bavele
                      komabonwakude, kubhalwe ngabo emabhukwini, ezincwadini,
                      emaphephandabeni, ezinkundleni zokuxhumama kanye
                      nasemisakazweni, abanye bavakashela nasemazweni
                      angaphandle ukuyokhangisa ngamakhono abo ahlukahlukene.√√
                      (okubili kwalokhu)                                                      (2)

          1.1.3       Isakabuli liyinyoni ethandwa ukubukwa abantu kanjalo nakubo
                      osaziwayo kukhona labo abenza izinto ngoba befuna ukubukwa
                      noma ukunconywa.√√                                                      (2)

          1.1.4       Isigaba sesi-3 siqukethe umqondo wokuthi izindaba zosaziwayo
                      zihlezi zinekelwa umhlaba wonke√ kanti isigaba sesi-7 siqukethe
                      umqondo wokuthi osaziwayo bahlezi bengungwa abantu uma
                      besezindaweni zomphakathi. √ Lokhu kuba nomthelela ongemuhle
                      kosaziwayo ngoba bagcina sebengasakwazi ukuziphilela impilo
                      yabo ngokukhululeka.√/ Umqondo ofanayo oqukethwe yisigaba
                      sesi-3 nesesi-7 owokuthi osaziwayo abanayo imfihlo ngezindaba
                      zabo√ ngoba bahlale bezungezwe abantu√ lokhu kuba nomthelela
                      ongemuhle kosaziwayo ngoba bagcina sebengasakwazi
                      ukuziphilela impilo yabo ngokukhululeka.√                               (3)

          1.1.5       A/impilo iyaguquguquka.√                                                (1)

          1.1.6       Yingoba basuke befuna ukuvikeleka√ ngoba uma ungusaziwayo
                      ngeke bakuthande bonke abantu ungaba nezitha ozaziyo kanye
                      nalezo ongazazi.√√ / kungakhona izigebengu ezingafuna
                      ukukwenza isilo sengubo zikuqole ngandlela thize ukuze zizuze
                      imali yakho.√√
                      (nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukelwa)                         (3)

          1.1.7       Lesi sitatimende sichaza ukuthi osaziwayo abaningi bagcina
                      bengesanamali ngoba abayibeki imali kusenesikhathi,
                      bayisebenzisa budlabha bengacabangeli isikhathi esizayo.√√
                      Bagcina kungasekho muntu eduze kwabo/sebehlupheka, lokhu
                      kubabeka engcupheni ngoba imisebenzi eminingi abayenzayo
                      abagugeli kuyona.√√                                                     (4)

          1.1.8       Isitatimende esidwetshelwe esigabeni sesi-8 sichaza ukuthi kuhle
                      uma abantu bebathanda osaziwayo kodwa bangabathandi kuze
                      kweqe ngoba nabo bangabantu bayawenza amaphutha.√√ /
                      Abantu akumele bathande osaziwayo ngokwedlulele ngoba
                      bangagcina sebenza nezinto ezingezinhle ezenziwa osaziwayo
                      ngenxa nje yokuthi bayabathanda.√√
                       (nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukelwa)                        (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                4                            DBE/2016
                                       SCE – Imemorandamu

          1.1.9       Umbhali uzisebenzise kahle izimo zokukhuluma ezahlukahlukene.
                      • Bathandwe kuhle okwemali okuchaza ukuthi abalandeli
                         bosaziwayo babakhonza kuze kweqe.√
                      • Ikusasa kalaziwa okuchaza ukuthi umuntu kumele alihlelele
                         ikusasa ngoba akazi ukuthi limphatheleni.√                       (2)

1.2       UMBHALO B (OBUKWAYO)

          1.2.1       Yingoba uphethe ngesandla umklomelo wenkomishi ekhombisa
                      ukuthi uwinile noma uhlabene.√√                                     (2)

          1.2.2       Umuzwa ovezwa usaziwayo osesithombeni soku-1 umuzwa
                      wenjabulo ngoba uyamamatheka ulengise nezindondo entanyeni
                      yakhe, kanti umuzwa ovezwa usaziwayo osesithombeni sesi-3
                      umuzwa wokudumala ngoba uswacile nasebusweni futhi ukakwe
                      nangamaphoyisa.√√                                                   (2)

          1.2.3       Ngicabanga ukuthi kungaba nomphumela ongemuhle ongaholela
                      ekutheni kudliwe impahla yabo.√ Bangaphucwa izindondo
                      nemiklomelo.√ Bangazibulala/Bangazinikela ezidakamizweni
                      ngenxa yengcindezi.√ Kunganzima ukuthi bathole eminye
                      imisebenzi abangaziphilisa ngayo.√                                  (4)
                       (nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukelwa)

          1.2.4       Isithombe soku-1 nesesi-2 sidlulisa umyalezo wokuthi uma
                      ungusaziwayo owenza kahle empilweni uyahlabana√ kanti
                      isithombe sesi-3 sikhombisa ukuthi uma ungusaziwayo wenza
                      izinto eziphambene nomthetho ugcina uphelela ejele.√                (2)
                                                                                          [30]

                                                            AMAMAKI ESIQEPHU A:           30

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                5                              DBE/2016
                                       SCE – Imemorandamu

ISIQEPHU B: UKUFINGQA

UMBUZO 2: UKUFINGQA ISIQESHANA NGAMAGAMA AKHO

UMBHALO C

Ukufingqa ngesigaba

Phikisanani ngendlela enokuthula ninomuntu eninobudlelwano naye uma kukhona
ukungazwani. Zama ukukhuluma amazwi anenhlonipho futhi nangenayo indelelo.
Nikezanani ithuba elilinganayo lokukhuluma bese niphana indlebe ngendlela efanayo.
Ningakhulumi ngentukuthelo yehlisani umoya namazwi ukuze amaphuzu enu
eniwabekayo abe nesisindo futhi enze umqondo kunina nobabili. Xoxani ngenkinga
enibhekene nayo ngaleso sikhathi ningavuselani amagqubu. Tholani umuntu
enimethembayo onganisiza nixazulule inkinga yenu uma senehlulekile ukuzixazululela
nina ngokwenu. Gwemani ukuhlambalazeka ngokuthi ninekele izwe izinkinga zenu.
                                                                              (68)

          Amaphuzu acashuniwe                   Amaphuzu owabeke ngamagama akho
 1    'Yibani nendlela ephusile nevuthiwe       1 Phikisanani ngendlela enokuthula
      yokuphikisana nesithandwa sakho              ninomuntu eninobudlelwano naye
      uma ninezinkinga'.                           uma kukhona ukungazwani.
 2    'Gwema ukukhuluma amazwi                  2 Zama ukukhuluma amazwi
      ayiziswana uwabhekise kumuntu                anenhlonipho futhi nangenayo
      othandana naye'.                             indelelo.
 3    'Zinikezeni ithuba lokulalelana           3 Nikezanani ithuba elilinganayo
      nobabili ngokulinganayo'.                    lokukhuluma bese niphana indlebe
                                                   ngendlela efanayo.
 4    'Yehlisa umoya ukhombise ukukhula,        4 Ningakhulumi ngentukuthelo
      ukhulume ngezwi lakho                        yehlisani umoya namazwi ukuze
      elejwayelekile ukuze umbono wakho            amaphuzu enu eniwabekayo abe
      uzwakale kahle futhi wemukeleke'.            nesisindo futhi enze umqondo kunina
                                                   nobabili.
 5    'Gxila kulokhu enikubangayo,              5 Xoxani ngenkinga enibhekene nayo
      ukuvusa ezakudala ngeke kunisize'.           ngaleso sikhathi ningavuselani
                                                   amagqubu.
 6    'Uma isixazululo senkinga                 6 Tholani umuntu enimethembayo
      enibhekene nayo ningasitholi tholani         onganisiza nixazulule inkinga yenu
      umuntu wesithathu onganisiza'.               uma senehlulekile ukuzixazululela
                                                   nina ngokwenu.
 7    'Ungafaki abantu abaningi                 7 Gwemani ukuhlambalazeka ngokuthi
      ezindabeni zengxabano yakho                  ninekele izwe izinkinga zenu.
      nesithandwa sakho'.

                                                             AMAMAKI ESIQEPHU B:            10

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                6                         DBE/2016
                                       SCE – Imemorandamu

Indlela yokumaka ukufingqa

Abafundi mababhale inani lamagama abawasebenzisile ngokuyiko.

•   Ukwabiwa kwamamaki:
    o Amamaki ayisi-7 awamaphuzu ayisi-7 (imaki elilodwa lihambisana nephuzu
       elilodwa).
    o Amamaki ama-3 awolimi.
    o Amamaki esewonke: 10.

•   Ukucozululwa kwamamaki olimi uma ohlolwayo engacaphunanga njengoba
    kunjalo.
    o 1–3 amaphuzu anembayo: nikeza imaki eli-1 olimini.
    o 4–5 amaphuzu anembayo: nikeza amamaki ama-2 olimini.
    o 6–7 amaphuzu anembayo: nikeza amamaki ama-3 olimini.

•   Ukucozululwa kwamamaki olimi uma ohlolwayo ecaphune njengoba kunjalo:
    o 6–7 acashuniwe, awekho amamaki olimi.
    o 1–5 acashuniwe, nikeza imaki elilodwa lolimi.

•   Ukubalwa kwamagama:
    o Abamakayo kumele baqinisekise inani lamagama asetshenzisiwe.
    o Alikho imaki okumele liphucwe ohlolwayo ngokuhluleka ukuveza inani
       lamagama awasebenzisile noma ukuveza inani okungesilo lamagama
       awasebenzisile.
    o Uma ohlolwayo eqile enanini lamagama amiselwe (80), kumele kufundwe
       amagama ama-5 kuphela angaphezulu kwamiselwe bese engabe esabhekwa
       amagama alandelayo ohlolwayo eqe ngawo.

QAPHELA: Izinkomba zamaphuzu acashuniwe (C) bese kuthi ahunyushiwe (H).

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                 Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                7                                 DBE/2016
                                       SCE – Imemorandamu

ISIQEPHU C: IZAKHIWO NEZIMISO ZOKUSETSHENZISWA KOLIMI

UMBUZO 3

3.1       Sibhekiswe kubantu abahlaselwe yisifo sengcindezi empilweni. / Abantu               (1)
          abacasuka okweqile ngokwemvelo.√

3.2       Umkhiqizo wakwa-Phila.√                                                             (1)

3.3       Umkhangisi usebenzise ifonti egqamile, √ indoda ekhombisa ukuxakeka√
          kanye nezinhlobo ezahlukene zemikhiqizo esiza nokulwa nesifo
          sengcindezi.√                                                                       (2)
          (okubili kwalokhu)

3.4       Ungabasiza kahle ngoba baningi abantu abaphila nesifo sengcindezi
          esikhathini samanje ngenxa yezizathu ezahlukahlukene zempilo.√√                     (2)

3.5       Igama elithi ‘phila’ liyayakha intshisekelo/liyagcizelela ngoba linika ithemba
          kumuntu onesifo sengcindezi ukuthi angaphila uma esebenzisa lo
          mkhiqizo.√√                                                                         (2)

3.6       Ziyizindlela zokuxhumana ezilula ezisiza abathengi ukubona imikhiqizo
          bengazange balubhade ezitolo.√√                                                     (2)
                                                                                              [10]

UMBUZO 4: UKUQONDISISA EZINYE IZINGXENYE ZEMITHOMBO YEZINDABA

4.1       • umbhede onamasondo√
          • isigubhu esilengayo√
          • ilambu/amalambu√
          • indlela udokotela nonesi abagqoke ngayo √
          (Okubili kwalokhu)                                                                  (2)

4.2       Labo layini abadwetshwe kule khathuni bakhombisa ukuthi lesi siguli
          besigqutshwa ukuba sizongena kuleli gumbi elinodokotela.√√                          (2)

4.3       B/ukungabi nalo ulwazi√                                                             (1)

4.4       Dkt.√                                                                               (1)

4.5       Ubuso besiguli buveza umuzwa wokwethuka, wokumangala nokwesaba
          ukuthi kungani udokotela alethwe kuye akhombise ukungalazi ithuluzi
          lokuhlinza.√√
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo)                                                    (2)

4.6       Umdwebi wale khathuni udlulisa umlayezo wokuthi kumele siqaphele ukuthi
          kukhona izibhedlela ezinodokotela mbumbulu abangawazi futhi
          nabangawuqeqeshelwe umsebenzi wobudokotela. Ngakho-ke uma
          kunezinsolo kufanele uthathe isinyathelo ngokushesha.√√                             (2)
                                                                                              [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                8                         DBE/2016
                                       SCE – Imemorandamu

UMBUZO 5: IZAKHIWO NEZIMISO ZOKUSETSHENZISWA KOLIMI

5.1       Siqukethe umqondo wento esiyenzekile yaphela.√                             (1)

5.2       Abakhongi bebezocela kwaBhengu.√                                           (1)

5.3       Lokhu kwenzeka ngoba yona kungasafanele ikhulume.√                         (1)

5.4       Kanjalo uma ithola ithuba iyaya nakwababekazi.√                            (1)

5.5       Izipho azivamile/ azivamanga ukuhamba nezeluleko.√                         (1)

5.6       A/Ukuphana√                                                                (1)

5.7       Izipho azivamisile ukuhamba zodwa kepha/kodwa zivame ukuhamba
          nezeluleko./Izipho azivamile ukuhamba zodwa, zivame ukuhamba
          nezeluleko.√√                                                              (2)

5.8       Amabheka agcwala isibaya kwakikiza omama ekhaya.√√                         (2)
                                                                                     [10]

                                                            AMAMAKI ESIQEPHU C:      30
                                                            AMAMAKI ESEWONKE:        70

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha

## Related documents

- [IsiZulu HL P2 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2016-memo/71b179e9-a852-4cf3-86d9-5393522b92f0) — isiZulu HL · Memo · 2016 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-may-june-2016-memo/400a59fb-ad1a-4e8f-99a1-134822088554) — isiZulu HL · Memo · 2016 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-nov-2016-memo/5d5b0d4f-1983-4fbb-b696-77a0e5f16185) — isiZulu HL · Memo · 2016 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-feb-march-2016-memo/589332e1-d086-47c7-8382-9630db968e50) — isiZulu HL · Memo · 2016 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isizulu/562f7e12-e40f-4fde-8df3-6d2490ac5610) — isiZulu HL · Memo · 2024 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2023-mg/00cfc782-a4e0-4001-9316-69fafe857664) — isiZulu HL · Memo · 2023 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu HL

- [Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-hl-atp-2023-24/93ad0a8c-bc03-4c66-8e2f-11bd20f2d951) — ATP
- [Isizulu P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-p1-hl-june-2025-question-paper/51c827b8-016c-4021-a345-cbe82046b794) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2025/479959e9-839e-4371-bb7d-7914dd40752f) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2025/4d2d44af-1dfd-4b23-b09d-01188f23b3ee) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-may-june-2025/99eafebb-a968-492a-8fd5-a5e0ad21d69e) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isizulu/0cd2e3cf-094d-4085-855d-9199d920dc05) — QP · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
