# isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2016 Memo

> Grade 12 isiZulu HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2016, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-nov-2016-memo/5d5b0d4f-1983-4fbb-b696-77a0e5f16185
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-hl) › [isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-nov-2016-memo/5d5b0d4f-1983-4fbb-b696-77a0e5f16185)

## About this document

Isizulu Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2016 · isizulu. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu HL P1 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-nov-2016/4ef152dc-1e3f-43b6-94a2-4f57075a11ce) — QP · 2016 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        NATIONAL
                                   SENIOR CERTIFICATE

                                       IBANGA LE-12

                           ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)

                                 IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                       NOVEMBA 2016

                                       IMEMORANDAMU

AMAMAKI : 70

                           Le memorandamu inamakhasi ayisi-8.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                            Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                2                 DBE/Novemba 2016
                                       NSC – Imemorandamu

ISIQEPHU A: ISIVIVINYO SOKUQONDISISA

INDLELA YOKUMAKA:

1.        Ngenxa yokuthi sigxila emqondweni wempendulo; ukungabhaleki kahle
          kwamagama namaphutha olimi sikushaya indiva/asikunaki ngaphandle uma
          kuthinta umqondo wempendulo yonke. Amaphutha kumele omakayo
          awatshengise ngezimpawu ezisetshenziswayo uma kunamaphutha.

2.        Uma umfundi esebenzise amagama angekho olimini ahlolwa ngalo, lawo
          magama ngeke anakwe uma ngabe impendulo ayibhalile inomqondo
          ophelele. Uma kunegama elithathelwe kolunye ulimi embhalweni onikeziwe
          noma kudingeka ukuthi impendulo inike lona lokho kuyovumeleka.

3.       Imibuzo edinga izimpendulo ezinjengo YEBO/CHA/ANGIVUMI/NGIYAVUMA
         azinikwa amamaki kodwa indlela umfundi asekela ngayo ethola amamaki.
                .
4.       Imibuzo edinga izimpendulo ezinjengo IQINISO/AKUSILO IQINISO/
         UMBONO/IQINISO azinikwa amamaki kodwa indlela umfundi asekela ngayo
         ethola amamaki.

5.       Uma impendulo iyigama elilodwa kodwa umfundi abhale umusho wonke,
         umfundi uthola amamaki uma edwebele impendulo noma eyikhombise
         ngandlela thize.

6.       Uma impendulo idinga amaphuzu amabili/amathathu kodwa umfundi wabhala
         angaphezulu kwalokho kumakwa amaphuzu amabili/amathathu okuqala
         okunye kungabe kusanakwa.

7.       Umfundi uyanikwa amamaki uma esebenzise ulimi lwesigodi empendulweni
         yakhe.

8.       Emibuzweni lapho umfundi ekhetha impendulo kwazinikiwe, uyawathola
         amamaki uma ebhale impendulo ephelele kanje:

         A. Uthoko/A (okuwuhlamvu oluphelele)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                   Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                  3                    DBE/Novemba 2016
                                         NSC – Imemorandamu

UMBUZO 1: UKUFUNDELA UKUQONDISISA

1.1       UMBHALO A (Ofundwayo)

          1.1.1       • Wayengumnyovu/√
                      • Wayenyathela ngabantwana/√
                      • Wayengusukasambe wentokazi/wayengusukasambe/√
                      • Asikho esiguga namagxolo aso√
                      (Okubili kwalokhu)                                                    (2)

          1.1.2       Izithombe eziphathwayo nalezo eziba komakhalekhukhwini zisiza
                      ngokuthi abantu sibazi noma singakaze sibabone ngamehlo.√√            (2)

          1.1.3       Isigaba sesi-3 siqukethe ukuthi nasemandulo babekhona abantu
                      ababenamakhono futhi bekwazi ukudweba besebenzisa imicako
                      enhlobonhlobo√√ kanti isigaba sesi-7 siqukethe ukuthi
                      ukuthwetshulwa kwezithombe sekuthuthukile ngokwethekhnoloji
                      yingakho izithombe ezithwetshulwa emicimbini sezisakazwa izwe
                      lonke ngaphandle kwemvume yabanikazi bomcimbi.√√                      (4)

          1.1.4       A/imali eningi.√                                                      (1)

          1.1.5       Ukufuna uxhaso lwezimali ukuze bathuthukise amakhono abo.√
                      Ukuhambela imibukiso yalabo asebemnkantshubomvu ukuze
                      bathekele ulwazi.√ Ukungenela imiqhudelwano besebenzisa
                      imisebenzi asebeyenzile.√/Bangaya ezikhungweni zemfundo
                      ezifundisa ngokudweba ukuthuthukisa amakhono abo.√
                      (Okuthathu kwalokhu)
                      (Nezinye izimpendulo ezimumethe umqondo)                              (3)

          1.1.6       Kungaba nomthelela omubi ngoba uma engenalo ikhono
                      lokuthwebula izithombe angazithola enomsebenzi ongekho
                      ezingeni elanelisa amakhasimende akhe okungenza ibhizinisi
                      aseliqalile liwe./Angazixabanisa nalabo abanekhono lalo msebenzi
                      ngoba ehlisa izinga lokuthwebula√√
                      (Nezinye izimpendulo ezimumethe umqondo)                              (2)

          1.1.7       Kungafundiswa abantu bakuleli ngokubaluleka kwezichuse ukuthi
                      ziwugcina kanjani umlando wezwe/Zibekwe endaweni yokugcina
                      amagugu esizwe ukuze kungafinyeleli noma ubani/Akube
                      nezigcawu lapho abantu bazofundiswa khona ngokubaluleka
                      kwezichuse/Kuqiniswe ingalo yomthetho bajeze labo bantu
                      abacekela phansi izichuse√√
                      (Nezinye izimpendulo ezimumethe umqondo)                              (2)

          1.1.8       Iqiniso ngoba wonke umuntu onolwazi ngomlando wamaZulu uyazi
                      ngomlando wokubumbeka kwesizwe samaZulu kanti lokhu
                      kushicilelwe nasemithonjeni yolwazi eyahlukene.√√                     (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                4                      DBE/Novemba 2016
                                       NSC – Imemorandamu

          1.1.9       Lesi sitatimende siveza ukuthi izinto ezithunyelwa ezinkundleni
                      zokuxhumana ezimayelana nempilo yomuntu kumele ziqashelwe
                      ngoba zingadala umonakalo omkhulu empilweni yakhe
                      zingahlosile, zimphuthisele ngamathuba okuthola umsebenzi.
                      Abanye abaqashi bayakubheka ukuthi uziphatha kanjani empilweni
                      yakho yangasese./Masiqaphele izinto esizithumelayo ezinkundleni
                      zokuxhumana ngoba zingagcina zenze ukuthi singaqashwa√√               (2)
                                                                                            [20]

1.2       UMBHALO B (Obukwayo)

          1.2.1       Kunabantu ababukelayo nephoyisa/nomuntu omile ogoqe izandla
                      oqaphile/obukayo kanye nabathwebuli bezithombe abathwebula
                      ngamakhamera amakhulu anezipopolo. √√                                 (2)

          1.2.2       Umehluko oqukethwe izithombe ezisemfanekisweni wesi-2
                      owokuthi kukhona izicuse ezimbili/izithombe ezibaziwe/ezibunjiwe
                      ezibekwe phansi kanye nalesi esidwetshiwe/esithwetshuliwe
                      esiphanyekwe odongeni.√√                                              (2)

          1.2.3       Isigaba sesi-8 sigqamisa ubudlelwane obuba khona kulowo
                      osesithombeni kanye nalowo osuke ebuka isithombe okungaba
                      izithombe zentokozo kanye nezomlando.√√ Kanjalo isithombe sesi-
                      3 sisinika ubudlelwane obubalulekile phakathi kwaso nabantu.
                      Siwumlando wesizwe sakuleli ngoba siyisichuse sikaNelson
                      Mandela.√√                                                            (4)

          1.2.4       Umdwebi osemfanekisweni wesi-4 unalo ikhono lokudweba ngoba
                      uyakwazi ukudweba abantu futhi bakholeke/babukeke.√√                  (2)
                                                                                            [30]

                                                             AMAMAKI ESIQEPHU A:            30

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                5                        DBE/Novemba 2016
                                       NSC – Imemorandamu

ISIQEPHU B: UKUFINGQA

UMBUZO 2: UKUFINGQA ISIQESHANA NGAMAGAMA AKHO

UMBHALO C

          Amaphuzu acashuniwe                            Amaphuzu owabeke
                                                          ngamagama akho
 1    'Intsha yakuleli isingene shi             1   Abantu abasha sebesebenzisa
      ezidakamizweni ezinhlobonhlobo.'              izidakamizwa ezahlukahlukene
                                                    ngokweqile.
 2    Lezi zidakamizwa azikhethi indawo         2   Izidakamizwa zisetshenziswa
      lapho kumele zisetshenziswe khona.            ezindaweni ezahlukahlukene.
 3    'Abanikazi bamajoyinti ababe              3   Utshwala sebudayiselwa nezingane
      besabheka ukuthi ozothenga                    ezingaphansi kweminyaka
      utshwala uneminyaka emingaki                  evumelekile ngenxa yemali.
      inqobo nje uma eletha imali.'
 4    Ukucabanga kwabantu abadle                4   Emva kokuba abantu sebedle
      izidakamizwa akufani.                         izidakamizwa, kuba khona
                                                    ukucabanga okungefani
                                                    ezingqondweni zabo.
 5    Umuntu osheshe wangena                    5   Umuntu osedle izidakamizwa
      ezidakamizweni kuba nzima kuye                isikhathi eside, akulula ukuba ayeke
      ukuba aziyeke.                                ukuzidla.
 6    'Ingalo yomthetho kufanele iqine          6   Amaphoyisa kumele aqinise isandla
      ukuze kuboshwe bonke laba bantu               kubanjwe abantu abathengisa
      abadayisa izidakamizwa.'                      izidakamizwa.
 7    'Kungalunga uma nje umphakathi            7   Umphakathi kumele usebenzisane
      ungabambisana nabakwasidlodlo                 namaphoyisa ukuzama ukulwa nale
      ukuze kunqandwe lesi sihlava.'                nkinga ebhubhisa intsha.

Ukufingqa ngesigaba

Abantu abasha sebesebenzisa izidakamizwa ezahlukahlukene ngokweqile. Lezi
zidakamizwa zisetshenziswa ezindaweni eziningi ezahlukene. Abanikazi bezindawo
ezithengisa utshwala bathanda imali kakhulu yingakho bethengisela nezingane
ezingaphansi kweminyaka evumelekile utshwala. Emuva kokuba abantu sebedle
izidakamizwa, kuba khona ukucabanga okungefani ezingqondweni zabo. Umuntu
osedle izidakamizwa isikhathi eside, akulula ukuba ayekele ukuzidla. Amaphoyisa
kumele aqinise isandla kubanjwe abantu abathengisa izidakamizwa. Kanjalo
nomphakathi kumele ubambe iqhaza usebenzisane namaphoyisa kuliwe nale nkinga
ebhubhisa intsha yakuleli. [68]

                                                              AMAMAKI ESIQEPHU B:             10

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                6               DBE/Novemba 2016
                                       NSC – Imemorandamu

ANNEXURE A

Indlela yokumaka ukufingqa

Abafundi mababhale inani lamagama abawasebenzisile ngokuyiko.

•     Ukwabiwa kwamamaki:
      o Amamaki ayisi-7 awamaphuzu ayisi-7 (imaki elilodwa lihambisana nephuzu
         elilodwa).
      o Amamaki ama-3 awolimi.
      o Amamaki esewonke: 10.

•     Ukucozululwa kwamamaki olimi uma ohlolwayo engacaphunanga njengoba
      kunjalo.
      o 1–3 amaphuzu anembayo: nikeza imaki eli-1 olimini.
      o 4–5 amaphuzu anembayo: nikeza amamaki ama-2 olimini.
      o 6–7 amaphuzu anembayo: nikeza amamaki ama-3 olimini.

•     Ukucozululwa kwamamaki olimi uma ohlolwayo ecaphune njengoba
      kunjalo:
      o 6–7 acashuniwe, awekho amamaki olimi.
      o 1–5 acashuniwe, nikeza imaki elilodwa lolimi.

•     Ukubalwa kwamagama:
      o Abamakayo kumele baqinisekise inani lamagama asetshenzisiwe.
      o Alikho imaki okumele liphucwe ohlolwayo ngokuhluleka ukuveza inani
         lamagama awasebenzisile noma ukuveza inani okungesilo lamagama
         awasebenzisile.
      o Uma ohlolwayo eqile enanini lamagama amiselwe (80), kumele kufundwe
         amagama ama-5 kuphela angaphezulu kwamiselwe bese engabe
         esabhekwa amagama alandelayo ohlolwayo eqe ngawo.

QAPHELA: Izinkomba zamaphuzu acashuniwe (C) bese kuthi ahunyushiwe (H).

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                  Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                7                     DBE/Novemba 2016
                                       NSC – Imemorandamu

ISIQEPHU C: IZAKHIWO NEZIMISO ZOKUSETSHENZISWA KOLIMI

UMBUZO 3: UKUHLAZIYA ISIKHANGISI

3.1       Iminyaka engama-60 i-Toughees yaba khona/i-Toughees okuyiyonayona/
          yoqobo edayiswayo.√                                                              (1)

3.2       Ukuze uzuze umklomelo wengqayika kumele uthenge izicathulo i-Toughees√
          bese uthumela isiliphu othenge ngaso negama lesitolo nge-sms√ noma uye
          ku-facebook.com/Toughees.√                                                       (3)

3.3       D/Ibhayisikili.√                                                                 (1)

3.4       Kunobudlelwane bokuthi indlovu yisilwane esinesikhumba esiqinile√ kanti
          nezicathulo ama-toughees aqinile futhi akasheshi ukuguga.√ Yingakho lezi
          zicathulo zeyamaniswa/zifaniswa/zimataniswa nendlovu.√                           (3)

3.5       Isiqubulo esithi 'izinto ezinhle ziyinguganaboya' sikhuthaza umthengi ukuba
          abe nesiqiniseko sokuthi akathengeli ubuhle kuphela izicathulo zakhe kodwa
          zizohlala isikhathi eside ezigqoka zingagugi.√√                                  (2)
                                                                                           [10]

UMBUZO 4: UKUHUMUSHA IKHATHUNI

4.1       Ithoni yokuzithoba/yokuhlonipha√ ngoba ubiza umyeni wakhe ngobaba.√              (2)

4.2       Ukusetshenziswa koteku efreyimini yesi-6 kuveza ukuthi inja ibiziqulekisa,
          idlala ngalaba bantu ngokubaqhatha/ngokubaxabanisa okwenze ukuthi
          owesilisa aklinye/abambe owesifazane ngobhongwane.√√                             (2)

4.3       A/inkinga√                                                                       (1)

4.4       Umlingiswa oyinja ulele ngomhlane ubheke phezulu, umzimba wakhe
          ukhombisa ukuthi ufile noma uqulekile emva kokudla ukudla akunikwe
          yindoda.√     Umlingiswa    ongumama      uphethe      ukudla   ukubambele
          esifubeni/ubumbe umlomo okukhombisa ukumangala/ukwethuka ukuthi
          kungani inja ifile noma iqulekile.√ Umlingiswa oyindoda uhlahle amehlo/
          ubambe nomlomo/izinwele zibheke phezulu ukhombisa ukwethuka ukuthi inja
          iqulekiswa yini noma ibulawa yini emuva kokuthi eyinike ukudla kwakhe.√          (3)

4.5       Ukwazile ukwedlulisa umyalezo wokuthi singasheshi ukuthatha izinqumo
          singenasiqiniseko sezinto./Siboqaphela izinto ezincane ezingaxabanisa
          abantu./Nanokuthi    kukhona    abantu   abayizitha   abangagxambukela
          baxabanise     abantu./Kukhona   ukungathembani     phakathi  kwabantu
          abashadile√√
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukelwa)                                  (2)
                                                                                           [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1                8                         DBE/Novemba 2016
                                       NSC – Imemorandamu

UMBUZO 5: IZAKHIWO NEZIMISO ZOKUSETSHENZISWA KOLIMI

5.1       Lenze umsebenzi wokuchaza (uSobizo).√

          NOTE: It is acknowledged that in question 5.1 the underlined word required
                from line 1 had moved to line 2.

                  Credit the candidate for the correct answer given and award the 1 mark.    (1)

5.2       Ukuqamba/Ukugcina.√
          Ukungaqambi ingane igama elihle kungayibangela amashwa./
          Amaphoyisa angakubophela ukungagcini umthetho.
          (Imisho iyokwehluka)√                                                              (2)

5.3       Siqukethe umqondo wokunciphisa/wokunciphisa ngokweminyaka.√                        (1)

5.4       5.4.1       Abazali baqamba izingane zabo amagama amahle.√

          5.4.2       Abalicabangelayo ikusasa. √                                            (2)

5.5       Kwakha igama elihle./Babe namagama amahle√
          Kukwenza uhlonipheke noma uhlonishwe emphakathini.√                                (2)

5.6       • USipho unomuzi ehlombe lakhe langakwesokudla.
          • UThemba ushayeke umuzi wakhe ngesikhathi sidlala ibhola.
          • Amantombazane ayosika umuzi ukuze ezoluka izithebe zokwaba.
          (Imisho iyokwehluka)                                                               (2)
                                                                                             [10]
                                                               AMAMAKI ESIQEPHU C:           30
                                                               AMAMAKI ESEWONKE:             70

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha

## Related documents

- [IsiZulu HL P2 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2016-memo/af05be07-f818-4c4d-9712-0b277441ec65) — isiZulu HL · Memo · 2016 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-nov-2016-memo/abb73d60-3add-4cc2-b09c-d7e37fb4c13e) — isiZulu HL · Memo · 2016 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2016-memo/8feb9967-5db4-40ef-9c60-2176a50b6e07) — isiZulu HL · Memo · 2016 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-feb-march-2016-memo/589332e1-d086-47c7-8382-9630db968e50) — isiZulu HL · Memo · 2016 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-nov-2023-mg/c64cc9be-16e0-46fb-b491-024ce9cdc46b) — isiZulu HL · Memo · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-nov-2022-mg/76a71714-9889-40c3-b431-6c5eed7387be) — isiZulu HL · Memo · 2022 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu HL

- [Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-hl-atp-2023-24/93ad0a8c-bc03-4c66-8e2f-11bd20f2d951) — ATP
- [Isizulu P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-p1-hl-june-2025-question-paper/51c827b8-016c-4021-a345-cbe82046b794) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2025/479959e9-839e-4371-bb7d-7914dd40752f) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2025/4d2d44af-1dfd-4b23-b09d-01188f23b3ee) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-may-june-2025/99eafebb-a968-492a-8fd5-a5e0ad21d69e) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isizulu/0cd2e3cf-094d-4085-855d-9199d920dc05) — QP · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
